{"id":11859,"date":"2017-04-04T11:00:00","date_gmt":"2017-04-04T11:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/mickgb.com\/?p=11859"},"modified":"2024-04-08T01:17:43","modified_gmt":"2024-04-08T01:17:43","slug":"a-i-l-l-e-a-c-h-t-a-n-t-s-a-o-i-l-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/a-i-l-l-e-a-c-h-t-a-n-t-s-a-o-i-l-3\/","title":{"rendered":"\u00c1 i l l e a c h t     a n     t S a o i l. 3"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;font-weight:bold;font-size:16pt\"><span style=\"font-size:12pt\">coincheap an leithleachais<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, the concept of separatism<\/span><span style=\"font-size:12pt\">;  \u00e1bhair iomad\u00fala<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, various topics<\/span><span style=\"font-size:12pt\">;  taighde<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, research;  <\/span><span style=\"font-size:12pt\">bata sc\u00f3ir<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, the tally stick;  <\/span><span style=\"font-size:12pt\">fabhalsc\u00e9al<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, fable;  <\/span><span style=\"font-size:12pt\">todhcha\u00ed<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, future;  <\/span><span style=\"font-size:12pt\">c\u00edreib\u00e9anna<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, riots;  <\/span><span style=\"font-size:12pt\">ar seachr\u00e1n<\/span><span style=\"font-size:12pt\">, astray.<\/span><\/h1><h1 style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.2;font-weight:bold;font-size:16pt\">I  mB\u00e9al  an  Phobail<\/h1><h1 style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.2;font-weight:bold;font-size:16pt\"><span style=\"font-size:14pt\">\u00c1illeacht  an  tSaoil  seo  3<\/span><\/h1><h3 style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.2;font-weight:bold;font-size:14pt\">Peadar Bair\u00e9ad <\/h3><h4 style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;font-weight:bold;font-size:14pt\">Writer and Orator<\/h4><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4\">Sa gh\u00e1la seo, d\u00edreoidh m\u00e9 ar an bPiarsach mar scr\u00edbhneoir, agus mar \u00f3r\u00e1id\u00ed. Is d\u00f3cha gurbh \u00e9 bun\u00fa Chonradh na Gaeilge, a chuir an lasair sa bharrach, i gc\u00e1s na hathbheochana N\u00e1isi\u00fanta de.  Spreag an bun\u00fa sin borradh agus f\u00e1s i gc\u00farsa\u00ed litr\u00edochta, agus nearthaigh, ag an am gc\u00e9anna, coincheap an leithleachais, i gc\u00e1s an n\u00e1isi\u00fain bhig \u00e1rsa seo.  I rith an ama sin go l\u00e9ir, rinne an Piarsach, mar iriseoir, a dh\u00edcheall, lena chine a shaghd\u00fa i dtreo na creidi\u00fanachta n\u00e1isi\u00fanta.  Mar eagarth\u00f3ir ar an gClaidheamh Solais, nochtaigh s\u00e9 a thuairim\u00ed, chuile sheachtain, ar ch\u00farsa\u00ed polait\u00edochta agus cult\u00fartha.  Bh\u00ed ard\u00e1in eile ann freisin, ar ar nocht s\u00e9 a dhearcadh don n\u00e1isi\u00fan.  Bh\u00ed p\u00edosa m\u00edos\u00fail uaidh le l\u00e9amh in \u201cIrish Freedom\u201d, nuacht\u00e1n an IRB.  Scr\u00edobh s\u00e9 anois is ar\u00eds sa \u201cMhacaomh\u201d, agus sa \u201cBharr Bua\u201d, iris\u00ed d\u00e1 chuid fh\u00e9in.  I rith na mblianta a chaith s\u00e9 mar Eagarth\u00f3ir ar an gClaidheamh Solais, i.e. \u00f3 Mh\u00e1rta 1903, go dt\u00ed Samhain na bliana 1909, scr\u00edobh s\u00e9 faoi \u00e1bhair iomad\u00fala, a raibh baint acu le c\u00farsa\u00ed N\u00e1isi\u00fanta agus le c\u00farsa\u00ed liteartha freisin.  Labhair s\u00e9 faoi&#8230;..<\/p><h4 style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;font-weight:bold;font-size:14pt\">The Place of the Irish Language<\/h4><div class=\"ol\" style=\"margin-top:0;margin-bottom:0;margin-left:0;margin-right:0\"><div class=\"li\" style=\"margin-top:0;margin-bottom:0;margin-left:0;margin-right:0\"><div style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\"><span style=\"position:relative;text-indent:-18pt\">1.<\/span>An gaol a bh\u00ed idir an Ghaelige agus an N\u00e1isi\u00fantacht.  D\u00e1r leis, seolann an teanga chuig meon an n\u00e1isi\u00fain sinn.  Ba \u00ed an Ghaeilge a bh\u00ed mar cheangal againn leis an tseansaol Gaelach, agus ba \u00ed freisin, an arg\u00f3int ba l\u00e1idre a bh\u00ed againn, le h\u00e9ags\u00falacht n\u00e1isi\u00fanta a chruth\u00fa, tuairim a raibh t\u00e1bhacht faoi leith ag baint lei, an tr\u00e1th \u00fad, nuair ba \u00e9 an scaradh ioml\u00e1n \u00f3 chumhacht Shasana, an chloch ba mh\u00f3 ar phaidr\u00edn na n\u00e1isi\u00fant\u00f3ir\u00ed.<\/div><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Sa bhliain 1905, bh\u00ed s\u00e9 den tuairim, go bhfaigheadh an n\u00e1isi\u00fan b\u00e1s, d\u00e1 dteipfeadh orthu an Ghaeilge a athbheochan.  D\u2019fh\u00e9adfa\u00ed neamhsple\u00e1chas n\u00e1isi\u00fanta a chailli\u00faint, agus a fh\u00e1il ar ais ar\u00eds, d\u00e1 gcuirf\u00ed chuige sin i gceart, ach d\u00e1 gcaillf\u00ed an n\u00e1isi\u00fantacht, a raibh an teanga mar ghn\u00e9 th\u00e1bhachtach de, n\u00ed fh\u00e9adfa\u00ed \u00ed a fh\u00e1il ar ais ar\u00eds.  Mar sin, n\u00ed raibh an dara rogha acu ach an teanga a choinne\u00e1il beo, agus a leathadh.  B\u2019in gn\u00f3 an Chonartha.   Bh\u00ed a thuairim\u00ed fh\u00e9in ag an bPiarsach, faoin mhodh ab fhearr leis an teanga a athbheochan, agus fi\u00fa sa bhliain 1902, d\u00fairt s\u00e9 go raibh d\u00e1n na Gaeilge ag brath ar an gCl\u00e9ir, n\u00ed hamh\u00e1in, mar cheannair\u00ed spiorad\u00e1lta an phobail, ach freisin, mar bhainisteoir\u00ed ar na Scoileanna N\u00e1isi\u00fanta, agus ar\u00eds, i nDeireadh F\u00f3mhair na bliana 1906, i nd\u00e1 eagarfhocal, d\u2019impigh s\u00e9 ar na sagairt sa Ghaeltacht, na cainteoir\u00ed d\u00fachais, ina bpobail, a spreagadh, le h\u00fas\u00e1id a bhaint as an nGaeilge feasta.<\/p><\/div><div class=\"li\" style=\"margin-top:0;margin-bottom:0;margin-left:0;margin-right:0\"><div style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\"><span style=\"position:relative;text-indent:-18pt\">2.<\/span>Ach c\u00e9ard faoin gcuid eile den t\u00edr?  C\u00e9ard faoin nGalltacht?<\/div><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Bhuel, bh\u00ed roinnt taighde d\u00e9anta ag an bPiarsach faoi chur chuige na mBreathnach, agus na mBeilgeach, sna c\u00farsa\u00ed seo, agus ba \u00e9 toradh a thaighde n\u00f3 gur shocraigh s\u00e9 ar an d\u00e1theangachas.  Chuirfeadh an socr\u00fa seo deireadh leis an mbata sc\u00f3ir, agus ag an am gc\u00e9anna, d\u2019\u00e9ireodh leis an Ghaeilge a leathadh i measc B\u00e9arl\u00f3ir\u00ed na Galltachta.<\/p><\/div><div class=\"li\" style=\"margin-top:0;margin-bottom:0;margin-left:0;margin-right:0\"><div style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\"><span style=\"position:relative;text-indent:-18pt\">3.<\/span>Sa bhliain 1912, rinne s\u00e9 an lucht l\u00e9inn a aoradh, sa mBarr Bua, tr\u00ed chur s\u00edos a dh\u00e9anamh ar an gcaoi ar dhein siad an dubh a chur ina gheal ar an gcosmhuintir. I bhfoirm fhabhalsc\u00e9il a scr\u00edobh s\u00e9 an p\u00edosa sin.  Mh\u00fain na fir l\u00e9annta litri\u00fa agus scr\u00edobh ina dteanga fh\u00e9in don chosmhuintir, teanga a bh\u00ed i mbaol a b\u00e1is, ag an am, agus nuair a bh\u00ed sin d\u00e9anta acu, ansin tuigeadh do na scol\u00e1ir\u00ed, nach raibh meas ag an bpobal orthu feasta, agus d\u00e1 bhr\u00ed sin, bheartaigh siad ar an litri\u00fa a athr\u00fa, tr\u00ed na litreacha a iomp\u00fa, bun os cionn, agus bhaist siad an \u201cLitri\u00fa Simpl\u00ed\u201d ar an litri\u00fa nua sin!  D\u2019\u00e9irigh na daoine as an dteanga sin a fhoghlaim, agus f\u00e1gadh faoin na scol\u00e1ir\u00ed ar\u00eds \u00ed, rud a sh\u00e1saigh go m\u00f3r iad.  Thuigfead an tAthair Peadar \u00d3 Laoghaire an sc\u00e9al sin, go seoigh, n\u00f3 thhaobhaigh seisean freisin le teanga na ndaoine.  Is \u00ed an Gheilge labhartha is fearr, agus is sa tobar sin at\u00e1 sl\u00e1n\u00fa agus biseach na teanga<\/div><\/div><div class=\"li\" style=\"margin-top:0;margin-bottom:0;margin-left:0;margin-right:0\"><div style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\"><span style=\"position:relative;text-indent:-18pt\">4.<\/span>C\u00farsa\u00ed litr\u00edochta.<\/div><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Ba mhinic a scr\u00edobh an Piarsach, tr\u00e1th raibh s\u00e9 ina eagarth\u00f3ir ar an gClaidheamh Solais agus \u00e9 ar a dh\u00edcheall ag iarraidh scr\u00edbhneoir\u00ed nua a spreagadh chun pinn, agus ag moladh modhanna nua litr\u00edochta d\u00f3ibh.  Ba ch\u00f3ir don scr\u00edbhneoir a iomaire fh\u00e9in a threabhadh, agus gan aithris a dh\u00e9anamh ar scr\u00edbhneoir ar bith eile.  <\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Tuigeadh d\u00f3, go raibh todhcha\u00ed rafar i nd\u00e1n don ngearrsc\u00e9al mar mhe\u00e1n litr\u00edochta, agus sa bhliain 1906 scr\u00edobh s\u00e9&#8230;.<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:108pt\">Gorki rather than Dickens suggests the style.  <\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Agus c\u00e9ard faoin me\u00e1n a d\u2019iompr\u00f3dh an litr\u00edocht sin?  Bhuel, d\u2019aontaigh an Piarsach leis an Athair Peadar gurbh \u00ed Caint na nDaoine ab fhearr chuige sin.  Ni g\u00e1 a r\u00e1, go raibh scol\u00e1ir\u00ed t\u00e1bhachtacha ar an dtaobh eile den arg\u00f3int sin, agus is d\u00f3cha gurbh \u00e9 an Docht\u00fair Richard Henebry, an duine ba mh\u00f3 le r\u00e1 d\u00edobh sin. Tuigeadh d\u00f3ibhsean, gur ch\u00f3ir me\u00e1n na litr\u00edochta nua a bhun\u00fa ar an litr\u00edocht chlasacach, litr\u00edocht na bhfil\u00ed is na scol\u00e1ir\u00ed.  Chuir an Piarsach b\u00e9arlachas i leith roinnt mhaith de na scr\u00edbhneoir\u00ed a bh\u00ed suas lena linn, taobh amuigh den Athair Peadar.  D\u00e1r leis-sean, (sa bhliain 1908), ba ch\u00f3ir an litr\u00edocht a bhun\u00fa ar chaint bheo na ndaoine  Ach caithfear a thuiscint, nach litr\u00edocht \u00ed caint na ndaoine, ach gurb \u00ed an tsn\u00e1ith as a fh\u00edtear taip\u00e9is bheo na litr\u00edochta.<\/p><p style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\"><strong><span style=\"font-size:14pt\">Drama had its Place too<\/span><\/strong><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">I gc\u00e1s na dr\u00e1ma\u00edochta, mhol an Piarsach d\u00f3ibh si\u00fad, ar mian leo dr\u00e1ma\u00ed a scr\u00edobh sa Ghaeilge, gan aithris a dh\u00e9anamh ar dhearcadh dhaoine eile, ach a ndearcadh fh\u00e9in ar an saol a chur ar an ard\u00e1n.  Sa bhliain 1904, d\u00fairt Yeats, i Samhain, go raibh dr\u00e1ma\u00ed bolscaireachta chun tosaigh ar an ard\u00e1n Gaelach, agus bh\u00ed fait\u00edos air, go ruaigfeadh dr\u00e1ma\u00ed d\u00e1 leith\u00e9id dr\u00e1ma\u00ed eala\u00edonta den ard\u00e1n c\u00e9anna sin.  Tr\u00edd is tr\u00edd, d\u2019aontaigh an Piarsach leis sa mh\u00e9id sin, ach ba \u00e9 a thuairim, go bhf\u00e9adfadh an Dr\u00e1mad\u00f3ir m\u00f3r, an d\u00e1 thr\u00e1 sin a fhreastal.  Faoi\u2019n am sin, bh\u00ed meas aige ar an Yeatsach, meas nach raibh aige air, blianta roimhe sin. Tar \u00e9is don Yeatsach an Irish Literary Theatre  a bhun\u00fa, sa bhliain 1899, tr\u00e1th raibh an Piarsach ina mhac l\u00e9inn, thart ar sc\u00f3r bliain d\u2019aois, i litir a scr\u00edobh s\u00e9 chuig an Claidheamh Solais, d\u00fairt s\u00e9 nach bhf\u00e9adfa\u00ed Litr\u00edocht Gaelach a chumadh sa Bh\u00e9arla, agus chomh fada is a bhain s\u00e9 leis an Yeatsach fh\u00e9in, d\u00fairt s\u00e9&#8230;.<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:72pt\">As for Yeats himself, he is of no consequence&#8230;..he was merely an English poet of the 3<sup>rd<\/sup> or 4<sup>th<\/sup> rank, but his theatre was a different matter, it would have to be strangled at birth. <\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Ach, sa bhliain 1905, scr\u00edobh s\u00e9 faoi \u201cCathleen N\u00ed Houlihan\u201d gurbh \u00e9 an dr\u00e1ma ab \u00e1ille a scr\u00edobhadh in \u00c9irinn, ina r\u00e9.  Tuigeadh, ag an am, gurbh \u00e9 Yeats a scr\u00edobh an dr\u00e1ma sin.  Agus ar\u00eds, sa bhliain 1913, d\u2019fh\u00e9adfadh s\u00e9 a r\u00e1 fhaoi Yeats, gurbh \u00e9 an file ba chruinne a thug guth don N\u00e1isi\u00fanachas \u00c9ireannach, lena linn.<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Sa bhliain 1907, scr\u00edobh s\u00e9 faoi na c\u00edr\u00e9ibeanna a tharla san Abbey, c\u00edr\u00e9ibeanna an Phlayboy, agus ch\u00e1in s\u00e9 iad.  Ach, s\u00e9 bliana ina dhiaidh sin, sa bhliain 1913, rinne s\u00e9 an c\u00e1ineadh sin uilig a aistharraingt.<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:72pt\">When a man like Synge uses strange symbols which we do not understand, we cry out that he has blasphemed and we proceed to crucify him.<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;margin-left:36pt\">Sin rud a thugtar faoi deara i gc\u00e1s an Phiarsaigh, go bhfuil ar a chumas athr\u00fa, nuair a fheictear d\u00f3 go bhfuil s\u00e9 ag imeacht ar seachr\u00e1n.  Bh\u00ed mac\u00e1ntacht d\u00e1 leith\u00e9id ag baint leis.<\/p><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>coincheap an leithleachais, the concept of separatism; \u00e1bhair iomad\u00fala, various topics; taighde, research; bata sc\u00f3ir, the tally stick; fabhalsc\u00e9al, fable; todhcha\u00ed, future; c\u00edreib\u00e9anna, riots; ar seachr\u00e1n, astray. I mB\u00e9al an Phobail \u00c1illeacht an tSaoil seo 3 Peadar Bair\u00e9ad Writer and Orator Sa gh\u00e1la seo, d\u00edreoidh m\u00e9 ar an bPiarsach mar scr\u00edbhneoir, agus mar \u00f3r\u00e1id\u00ed. Is [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13435,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-11859","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gan-chatagoir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11859","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11859"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11860,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11859\/revisions\/11860"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13435"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}