{"id":13305,"date":"2017-04-04T11:00:00","date_gmt":"2017-04-04T11:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/mickgb.com\/?p=13305"},"modified":"2024-04-08T01:13:27","modified_gmt":"2024-04-08T01:13:27","slug":"suil-siar-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/suil-siar-2\/","title":{"rendered":"S\u00fail Siar"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-weight:bold;font-size:18pt\"><span style=\"font-size:28pt\">S\u00fail  siar<\/span><\/p><p style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-weight:bold;font-size:18pt\"><span style=\"height:1em\"><span>.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-weight:bold;font-size:18pt\"><span style=\"font-size:12pt\">Peadar Bair\u00e9ad<\/span><\/p><p style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-weight:bold;font-size:18pt\"><span style=\"font-size:12pt\">(<\/span><span style=\"font-size:12pt\"><em>This is a piece written in this column some nine years ago and consideri<\/em><\/span><span style=\"font-size:12pt\"><em>ng the latest utterances about <\/em><\/span><span style=\"font-size:12pt\"><em>the future of the National Language, I thought it might be of some value to air it again.)<\/em><\/span><\/p><p style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-weight:bold;font-size:18pt\"><span style=\"font-size:16pt\">Carraig Seabhac<\/span><\/p><p style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-weight:bold;font-size:18pt\"><span style=\"height:1em\"><span>.<\/span><\/span><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">Ag l\u00e9amh p\u00edosa faoi Chath Charriag Seabhac,  (n\u00f3 Carraig Seac, faoi mar a chuireann Amhlaoibh \u00d3 S\u00failleabh\u00e1in, dialanna\u00ed, \u00e9,) a bh\u00ed m\u00e9, ar na mallaibh, nuair a th\u00e1naig m\u00e9 ar an gcuntas sin faoin ollchruinni\u00fa a bh\u00ed acu, thart ar an tr\u00e1th \u00fad, i mBaile H\u00e9il, <\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt;margin-left:72pt\">\u201cag cur in aghaidh deach\u00fa agus sraith teampaill\u201d<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">faoi mar a chuireann an Dialanna\u00ed c\u00e1ili\u00fail \u00e9. F\u00e9ach mar a scr\u00edobh s\u00e9, faoi\u2019n d\u00e1ta,<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\"> <strong>8\u00fa I\u00fail, 1832&#8230;<\/strong><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt;margin-left:36pt\">\u201cL\u00e1 bre\u00e1. Geal\u00e1in is scail\u00edn\u00ed. Bh\u00edos ag comhthion\u00f3l Bhaile H\u00e9il, l\u00e1imh le Cnoc an T\u00f3chair agus Carraig Seac.  Bh\u00ed c\u00e9ad m\u00edle fear ann, an chuid is l\u00fa de. Bh\u00ed fiche m\u00edle marcach ann. Bh\u00ed fir Chontae Loch Garman agus Chontae Thiobraid \u00c1rann ag cur in aghaidh deach\u00fa agus sraith terampaill agus ag iarraidh pharliament do thabhairt thar ais go Baile \u00c1tha Cliath. Labhras i nGaeilge ann.\u201d<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">N\u00e1r chorraithe an tr\u00e1th \u00e9 i stair na t\u00edre seo, n\u00f3 ba ghearr roimhe sin a tharla an mar\u00fa \u00fad i gcath Charraig Seac. <\/p><p style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\"><strong><span style=\"font-size:16pt\">\u00d3r\u00e1id  i  nGaeilge<\/span><\/strong><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">F\u00e9ach an iontr\u00e1il sa Dialann don,<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\"> <strong>15\u00fa Nollaig 1831&#8230;<\/strong><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt;margin-left:36pt\">\u201cBh\u00ed mar\u00fa m\u00f3r ar Shliabh Breathnach l\u00e1imh le Baile Hug\u00fain inn\u00e9. Deirtear gur mara\u00edodh ocht nduine dh\u00e9ag de na p\u00edl\u00e9ir\u00ed noch do bh\u00ed i bhfochair an Bhuitl\u00e9arach ag frioth\u00e1lamh citations go c\u00fairt an easpaig, mar gheall ar dheach\u00fa noch at\u00e1 amuigh ag &emsp;&emsp;Hamilton, minist\u00e9ir Chnoc an T\u00f3chair. T\u00e1 dh\u00e1 dhuine dh\u00e9ag acu s\u00ednte marbh i gCill Mogeanna.\u201d<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">Sea, rinneadh an cath sin, a tharla c\u00e9ad seacht\u00f3 is c\u00faig bliana \u00f3 shoin, a chom\u00f3radh i gCarraig Seac, ar na mallaibh, rud a thug an eachtra, agus an tr\u00e9imhse staire sin chun cuimhne ar\u00eds. Ach le filleadh ar an ollchruinni\u00fa \u00fad i mBaile H\u00e9il, ba \u00e9 an rud ba mh\u00f3 a chuir ionadh orm fh\u00e9in n\u00f3 go ndeireann an Dialanna\u00ed, Amhlaoibh \u00d3 S\u00failleabh\u00e1in fh\u00e9in linn, gur labhair s\u00e9 leis an ollchruinni\u00fa sin i nGaeilge. C\u00e9 cheapfadh go raibh an Ghaeilge chomh beo sin sa d\u00faiche sin an tr\u00e1th \u00fad, sa chaoi go bhf\u00e9adfadh an Dialanna\u00ed c\u00e1ili\u00fail fh\u00e9in \u00f3r\u00e1id i nGaeilge a thabhairt don slua ollmh\u00f3r sin i nGaeilge, agus nach f\u00e9idir linn a bheith cinnte, nach nd\u00e9anfadh s\u00e9 a leith\u00e9id, mura mbeadh a fhios go maith aige, go dtuigfeadh bun\u00fas na n-\u00e9isteoir\u00ed \u00e9? Sea, agus cuir le sin go raibh daoine i l\u00e1thair \u00f3 cheithre Chontae, \u00f3 Chill Chainnigh fh\u00e9in, agus \u00f3 Thiobraid \u00c1rann, \u00f3 Loch Garman agus \u00f3 Phort L\u00e1irge freisin.<\/p><p style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\"><strong><span style=\"font-size:16pt\">Choinnigh an t\u00edr an teanga<\/span><\/strong><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">Chuaigh an teanga i l\u00e9ig i measc daoine sna Contaethe sin, san idirlinn, ach m\u00e1 chuaigh fh\u00e9in, n\u00ed dhearna na cnoic n\u00f3 na gleannta; na haibhneacha n\u00f3 na locha; na p\u00e1irceanna n\u00f3 na d\u00faich\u00ed; dearmad ar an dteanga as ar ainmn\u00edodh iad, le sinsearacht. N\u00edl le d\u00e9anamh ag duine ach dul i dteangmh\u00e1il leis an dtaobh t\u00edre ina gc\u00f3na\u00edonn s\u00e9, le f\u00e1il amach, c\u00e9 chomh Gaelach is at\u00e1 siad f\u00f3s. Baineann daoine \u00fas\u00e1id as na logainmneacha Gaeilge ina gcomhr\u00e1 is ina seanchas, l\u00e1 i ndiaidh lae. Nuair a chloiseann t\u00fa duine ag labhairt faoi Bh\u00f3thar na Manach, tuigeann t\u00fa l\u00e1ithreach, go bhfuil s\u00e9 ag labhairt faoin mb\u00f3thar sin, faoi mar a labhra\u00edodh riamh faoi, sea, agus c\u00e9ard faoin abhainn a sn\u00edonn tr\u00edd an gCathair \u00e1lainn fh\u00e9in, \u201cAn Fheoir\u201d, nach beag difir idir sin agus \u201cThe Nore\u201d, faoi mar a thugtar uirthi i mB\u00e9arla? Sea, agus an baile ar deineadh tagairt d\u00f3 thuas, Cnoc an T\u00f3chair, n\u00f3 i mB\u00e9arla Knocktopher, an-ch\u00f3ngarach d\u00e1 ch\u00e9ile ar\u00eds. N\u00edl dabht ar domhan, ach go mba uaf\u00e1sacch an feall \u00e9, \u00e1r logainmneacha a bhascadh agus a bhearnadh, faoi mar a deineadh leo, agus ar\u00eds, n\u00e1rbh \u00e9 an feall \u00e9, nuair n\u00e1r deineadh iad a chur i r\u00e9im ar\u00eds, tr\u00e1th raibh an deis ag an dt\u00edr a leith\u00e9id a dh\u00e9anamh? <\/p><p style=\"text-align:center;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\"><strong><span style=\"font-size:16pt\">Leabhar Owen Kelly<\/span><\/strong><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">Ar\u00eds, m\u00e1 th\u00f3gann t\u00fa leabhar cos\u00fail le \u201cThe Place-Names of County Kilkenny\u201d le Owen Kelly, feicfidh t\u00fa ansin, c\u00e9 mar a coinn\u00edodh an teanga fh\u00e9in sna logainmneacha. Nach minic a thagann duine thar logainm ina bhfuil focail cos\u00fail le&#8230;.garra\u00ed; gr\u00e1ig clais; b\u00e1n; b\u00f3ithr\u00edn; gort; poll; goirt\u00edn; p\u00e1irc; droim; tobar; log; doire; rath, sceach, agus tuilleadh d\u00e1 leith\u00e9id, agus ansin, ag gabh\u00e1il leis na focail sin, le hainm ioml\u00e1n a bhaisteach ar an \u00e1it, gheobhaidh t\u00fa focail eile, sa chaoi go nd\u00e9anann an p\u00e9ire focal sin carachtar leithleach \u00e1ite a leagan os \u00e1r gcomhair, faoi mar a tharrla\u00edonn sna hainmneacha seo &#8230;.Goirt\u00edn na mB\u00f3, Poll a\u2019 Chapaill, Gort na M\u00f3na, An Gleann M\u00f3r, F\u00edodh Ard, Garra\u00ed na Cruaiche, Cill Chiar\u00e1in, Gr\u00e1ig na Manach, B\u00f3is\u00edn na gCloch, agus tuilleadh. Chuir m\u00e9 sp\u00e9is ar leith san ainm, B\u00f3ithr\u00edn na gCloch, mar nach \u00e9 a ghlaoitear air, de ghn\u00e1th, n\u00f3 B\u00f3is\u00edn na gCloch, agus nach suimi\u00fail mar a dh\u00e9antar \u201cs\u201d den \u201cr\u201d caol, sa chomhth\u00e9acs sin, Tharla\u00edonn an rud c\u00e9anna i gc\u00e1s an fhocail \u201cM\u00e1ire\u201d, agus tuilleadh. D\u00e9antar an cleas teanga c\u00e9anna d\u00edreach, th\u00edos i gContae Mhaigh Eo, thart ar an \u00e1it a bhfuil an triobl\u00f3id go l\u00e9ir, na laethe seo, idir na hIorrasaigh agus Muintir Shell. <\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">Feasta, mar sin, b\u00edmis ag \u00e9isteacht leis an taobh t\u00edre, agus \u00ed ag labhairt linn i nGaeilge, agus muid ag gabh\u00e1il thar br\u00e1id, cuirimis cluas orainn fh\u00e9in, agus tugaimis aird ar a bhfuil le r\u00e1 aici, n\u00f3 is uaithi a sh\u00edolraigh muid, is ar th\u00e1inig romhainn. Sea, mh\u2019anam, t\u00e1 an Ghaeilge coinnithe beo f\u00f3s ag cnoc is ag gleann, ag gort is ag cuim\u00edn, ag b\u00f3thar is ag b\u00f3is\u00edn,  \u00e9istimis leo, agus tugaimis freagra orthu ina dteanga dh\u00fachais fh\u00e9in.<\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.8;font-size:12pt\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style=\"height:1em\"><span>.<\/span><\/span><\/p><p style=\"text-align:justify;margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:2.4;font-size:12pt;margin-left:36pt\"><span style=\"height:1em\"><span>.<\/span><\/span><\/p><p style=\"margin-top:0pt;padding-top:0;margin-bottom:0pt;padding-bottom:0;line-height:1.2;font-size:12pt\"><span style=\"height:1em\"><span>.<\/span><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00fail siar . Peadar Bair\u00e9ad (This is a piece written in this column some nine years ago and considering the latest utterances about the future of the National Language, I thought it might be of some value to air it again.) Carraig Seabhac . Ag l\u00e9amh p\u00edosa faoi Chath Charriag Seabhac, (n\u00f3 Carraig Seac, faoi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13435,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-13305","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gan-chatagoir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13305","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13305"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13306,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13305\/revisions\/13306"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13435"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mickgb.com\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}