by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Criostóir Ó Tuama ar lár
Peadar Bairéad
(This week we mourn the death of Criostóir Ó Tuama)
Anois, bíodh nach raibh aon ró-aithne agam fhéin ar Chriostóir Uasal Ó Tuama, ag an am gcéanna, samhlaítear dom, go raibh aithne mhaith agam air thar bhlianta fada. Ba é an chéad chaoi ar chuir mé aithne air, nó trí dhaltaí dá chuid a tháinig go Coláiste Chiaráin lena gcúrsa Meánscolaíochta a dhéanamh. Tharla go raibh an Ghaeilge á múineadh agam sa Choláiste sin, ón mbliain 1966, go dtí an bhliain 1988, tráth a ndeachaigh mé ar scor, agus i rith an ama sin uilig, geall leis, bhí Criostóir ina Phríomhoide i scoil Bhaile Róibín. I rith an ama sin, chuir mé aithne ar roinnt mhaith dá dhaltaí agus ba ghearr i mbun na Gaeilge i gColáiste Chiaráin mé nuair a thug mé faoi deara, go raibh an-chumas Gaeilge ag gasúir na dúiche sin, ach thug mé suntas faoi leith do chuid de na gasúir a rinne freastal ar Scoil Chriostóir. Ba gheall le cainteoirí dúchais roinnt acu. B’in mar a chuir mé aithne ar an nGael díograiseach, dílis sin, a chéaduair. Agus, ar ball, blianta ina dhiaidh sin, bhí áthas orm go bhfuair mé deis le sin a chur in iúl do Chriostóir fhéin. Conas a tharla a leithéid, an ea?
De Thimpiste
De thimpiste, faoi mar a tharlaíonn go minic i gcás dá leithéid. Tharla gur scríobh mé píosa faoi Ghairdín an Ghorta i mBaile Roibin, agus gur foilsíodh é sa cholún seo, agus go gairid ina dhiaidh sin, fuair mé glaoch telefóin ó Chriostóir, agus ní call dom a rá, gur chuireamar cúrsaí trí chéile, ach go háirithe, cúrsaí na teanga s’againne. Agus tharla nach raibh ár ndóthain ama againn le cúrsaí a chíoradh i gceart, agus thug Criostóir cuireadh chun a thí dhom. Dúirt mé go dtabharfainn cuairt air, amach anseo, ach arís, mar a tharlaíonn go minic i gcás dá leithéid, thagadh rud eicínt sa mbealach orm chuile bhabhta, agus ba é deireadh an scéil é, nár éirigh liom an chuairt sin a thabhairt air riamh ó shoin, agus faraoir géar! chaill mé an deis sin, agus anois, tá sé ró-dhéanach chuige, ach nach é sin an saol agat? Ach, bíodh nár éirigh liom an chuairt sin a thabhairt air, d’fhanamar i dteangmháil le chéile trí chorr litir agus trí ghlaonna telefóin, anois is arís. Ón dteangmháil sin, bhí sé soiléir go mba Ghael díograiseach, dílis, é Criostóir agus go raibh spéis aige i ngach gné den saol Gaelach sa phobal a bhí thart air.
Gáirdín an Ghorta
ach chomh fada is a bhaineann sé liomsa, is é Gairdín an Ghorta an leacht is mó a choinnóidh a chuimhne glas in Osraí, go ceann i bhfad, nó ba shaothar gan chúiteamh é, gan dabht ar domhan. Agus mar chloch phréachain ar an ngnó sin go léir, d’éirigh leis, an tUachtarán, Mary Robinson, a mhealladh go Baile Róibín leis an nGairdín céanna sin a oscailt go hoifigiúil, sa bhliain 1999. Ní gá dhom tagairt a dhéanamh do na tionscnaimh go léir a raibh lámh ag Criostúir iontu lena linn, leor ceann acu a lua anseo. Rinne sé cion fir le scéim uisce a thosú i mBaile Róibín sa bhliain 1957. Bhí an t-ádh ar Bhaile Róibín gur tháinig an Gaeilgeoir líofa aneas ó Bhaile Bhúirne chucu i dtús na gcaogaidí agus gur fhan sé leo mar Phríomhoide uaidh sin go ndeachaigh sé ar scor. Ní haon ionadh mar sin, go mbíodh togha na Gaeilge ag gasúir na scoile sin.
Criostóir ar lár
Crann eile inár gcoill anois sínte,
Nó tá Criostóir Ó Tuama faoin bhfód,
Is bearna bhaoil fágtha inár gcosaint,
Bearna nach líonfar gan stró.
.
Shaothraigh sé Ghaelachas Osraí,
Is d’fhorbair an teanga gan locht,
Beidh cuimhne anseo feadh na mblianta
Ar an Máistir a shaothraigh gan sos.
.
Dúinn is ceart a cháil a mhóradh
I gCríocha Fáil, ó thonn go tonn,
Dúinn is cóir a ghlóir a fhógairt,
Anois is choích’, abhus is thall.
.
Solas na soilse dod’ anam uasal,
Is áit ag bord geal Rí na Réad
Go raibh agatsa inniu is feasta,
I measc na Naomh i nDún gheal Dé.
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Dá mbeinnse im’ sheasamh i gceartlár mo dhaoine 3
(Cuairt ar Iorras na nIontas)
Peadar Bairéad
Ar Fhód mo Dhúchais arís
Bhí fúinn fós, cuairt a thabhairt ar Iorras na nIontas, sára mbeadh ár saoire thiar thart, agus dá bharr sin, nuair a tharla go raibh cuma mhaith ar an Aoine, an seachtú lá d’Iúil, agus nuair a bhí chuile shórt socraithe againn sa Ballina Manor Hotel, i mBeal an Átha, bhuaileamar an bóthar siar go breá luath an lá sin, nó theastaigh uainn lán na súl a bhaint as chuile shórt, thiar sa tsean-áit. Sheas Néifin Mór go ríoga ar thaobh na ciotóige agus chuir sé fhéin agus na sléibhte eile fáilte romhainn, chomh maith. Tri Chros Uí Mhaoilíona linn agus chun tosaigh ansin i dtreo Bheannchor Iorrais. Mhothaíomar uainn Túr Bhord na Móna fan an bhealaigh, thar Dhroichead an Cheoil linn ar luas, nó níor stopamar le ceol a bhaint as a shlat droichid, trí Bheannchor linn agus muid ag déanamh iontais den bhfeabhas a bhí tagtha ar an mbaile sin le himeacht na mblianta, agus ar deireadh thiar shroicheamar Béal an Mhuirthead.
Chaitheamar lón breá sásúil sa Broadhaven Bay Hotel agus radharc álainn againn ar Chuan an Inbhir agus ar an taobh tíre ina thimpeall.
Ag taisteal sa Mhuirthead
Nuair a bhí cúl curtha againn ar idir ocras agus tart, bhuaileamar bóthar arís, agus tar éis cuairt a thabhairt ar an tseanáit thiar, leanamar linn trí thailte méithe an Mhuirthead. Thugamar aghaidh ar dtús ar Ionad Deirbhile, ach ar an droch uair, bhí an tIonad dúnta ag an am sin, ach bheartaíomar filleadh ar an áit, ar ball, agus srian níor tharraingíomar ansin nó gur shroicheamar an Fód Dubh fhéin ar ghob theas na Leithinse, agus ó tharla go raibh an lá go breá, grianmhar, bhí radharc thar na bearta againn ar thír is ar thrá, ar shliabh is ar mhá, agus geallaimse dhuit é, gur bhaineamar lán na súl as chuile radharc acu. Ar ball, bhuaileamar bóthar arís, agus an turas seo, chuamar siar i dtreo an Fháil Mhóir agus tar éis dúinn cuairt a thabhairt ar Thobar Dheirbhile, bhuaileamar siar Bóthar a’ Chongo, le radharc a fháil ar Naicil, agus ar Ghlais, mar ar tógadh tithe sna triochaidí, do phobail Inis Cé, tráth ar aistríodh ó na hoileáin iad, i ndiaidh Bháthadh mór Inis Cé, sa bhliain 1927. Chaitheamar seal ansin ag breathnú uainn ar na hOileáin, a bhí mar bhraisléad thart le cósta, os ár gcomhair ansin.
Ar ár mbealach ar ais
D’fhilleamar ar an Eachléim ansin agus bhuaileamar isteach ar Ionad Deirbhile arís, ach, faraoir! ba é an scéal céanna arís é, agus ní raibh le déanamh againn ansin ach bóthar a bhuaileadh arís. Shroicheamar baile na Druime ar ball, agus thug mé cuairt ar an tseanáit, mar ar tógadh mé, i bhfichidí na haoise seo caite, ach, mo bhrón! ba é an scéal céanna arís é , nó ní raibh duine ar bith ag baile, ag an am, agus ní raibh le déanamh againn ansin ach cuairt a thabhairt ar Reilg Nua na Croise, mar a bhfuil roinnt mhaith de mo mhuintir curtha. Thug sin deis dúinn paidir a chur lena n-anamnacha, agus arís thugamar faoi deara an bhail álainn a bhí curtha ar an Reilg chéanna sin le blianta anuas. bhí an áit deas leibhéalta, an féar lomtha sa timpeall, agus bail deas néata curtha ar na huaigheanna. Agus ó tharla san áit sin muid, shocraíomar ar dhul siar píosa beag eile go bhfeicfeadh muid Seanmhainistir na Croise fhéin. Rinneamar sin, agus chaitheamar seal ag guairdeall thart, ag breathnú ar na huaigheanna agus ar fhothracha na Seanmhainistreach fhéin, a sheasann go bródúil, calma, os cionn na mara móire ansin, agus í ag breathnú amach thar cuan ar Oileán álainn, ársa, Inis Gluaire. Ansin, bhíomar ar ár mbealach ar ais go dtí an Manor Hotel, i mBéal an Átha, agus geallaimse dhuit é, gur bhaineamar taitneamh as an dinnéar breá, blasta, a leagadh os ár gcomhair, sa Teach Ósta sin, agus muid ag breathnú anuas ar iascairí stuama ag iascaireacht go foighdeach in uiscí iascmhara na Muaidhe móire ansin os ár gcomhair amach. Ba lá dár saoil é!
.
.
.
.
.
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
D e i r e a d h R é
(This week we view a changing past, as recorded here a number of years ago.)
Deireadh feasta le ‘Boarders’
Ó, a Thiarna! ach nach iomaí scoláire cónaithe a chaith seal de bhlianta, ag déanamh léinn, i Hallaí ársa Choláiste Chiaráin anseo i gCill Chainnigh, ó bunaíodh an institiúid chéanna sin, sa bhliain 1782, díreach tar éis aisghairm na bPéindlithe. Is cuimhin le cuid againn na searmanais a cuireadh ar siúl ansin, sa bhliain 1982, nuair a bhí comóradh an dara céad á cheiliúradh ansin. Ní bréag a rá, gur tháinig maithe agus mór-uaisle Éireann uilig chugainn, an tráth úd, le bheith páirteach linn sa cheiliúradh sin, nó admhaíodh go forleathan, an t-am sin, gurbh é an Coláiste s’againne, an mheánscoil chaitliceach ba shine sa tír seo, agus ní focal beag nó suarach é sin.
Athruithe iomadúla.
D’imigh sin áfach, agus tháinig seo, agus in áit a bheith ag ceiliúradh ócáide móire eile anois, is amhlaidh atá an lá buailte linn nuair a chuirfear deireadh le Coláiste Chiaráin mar Choláiste Cónaithe. Ní chuirfear críoch leis an gColáiste mar Institiúd Léinn áfach. Leanfaidh an Coláiste ag freastal ar ógánaigh Osraí, ar bhealach a oireann don lá atá inniu ann. B’iad na hEaspaig Troy agus Dunne a shaothraigh go dian sa bhliain 1782, le chuile dheis a thabhairt do Choláiste Chiaráin oideachas oiriúnach a chur ar fáil do Chaitlicigh an dúiche seo, mar nach raibh fáil ar a leithéid, i gCríoch Fodla, an tráth úd.
Oideachas baile, feasta.
Níor chuir mé fhéin aithne ar an gColáiste oirirc, ársa, seo, go dtí Geimhreadh na bliana 1966. Bhí roinnt blianta caite agam i mbun oibre cois Life, agus bhí mé ag éirí tuirseach den Phríomhchathair, faoin am sin agus ar an ábhar sin, shocraigh mé ar mo sheolta a ardú, chomh luath is gheobhainn an deis chuige. I Samhain na bliana sin 1966, léigh mé i gceann de na nuachtáin, go raibh múinteoir Gaeilge ag teastáil uathu i gColáiste Chiaráin anseo i gCill Chainnigh. Chuir mé isteach ar an bpost sin, agus ar ball, fuair. Taobh istigh de roinnt seachtainí, bhí mo chip is mo mheanaithe bailithe agam, agus mé ar mo bhealach aneas. An Luan dár gcionn, bhí mé i mbun oibre i Hallaí ársa Choláiste Chiaráin.
Freastal fada, fial.
Ar mo chéad turas chun an Choláiste, ba bheag nár bhain áilleacht na háite radharc na súl díom. “Seo an áit domsa feasta,” arsa mise liom fhéin, “seo an áit a gcríochnóidh mé mo laethe mar mhúinteoir.” Ní call dom a rá, go mba Chliarscoil é Coláiste Chiaráin freisin, ag an am, agus ál maith ábhar sagairt á n-oiliúint ansin, le saothrú i bhfíonghoirt an Tiarna, ó cheann ceann na cruinne. Ba mhór é cabhair na n-ábhar sagairt céanna sin i seoladh na meánscoile, mar chinnirí, agus mar mhúinteoirí creidimh. Ach, ní horthusan a tharraing mé mo scéal, an babhta seo, ach ar na scoláirí cónaithe, a rinne freastal ar an gColáiste sin Chiaráin, ón mbliain 1782 anuas. Sea, agus caithfidh mé a admháil anseo gur baineadh geit asam nuair a léigh mé sa Kilkenny People, go rabhthas le críoch a chur leis an ngné sin d’obair an Choláiste i ndeireadh Bhealtaine na bliana 2004, nó snadhmadh mo dhán-sa agus dán na scoláirí céanna sin le chéile, thar thréimhse dhá bhliain is fiche, agus chomh fada is a bhaineann sé liomsa, bheadh sé deacair agam, a gcomh-mhaith de dhaltaí a fháil áit ar bith faoi luí na gréine, Nár laga an Rí fhéin iad, sna laethe ata romhainn amach.
Seo thios Rosc a chum mé do dhaltaí Choláiste Chiaráin roinnt blianta ó shoin….
Rosc Choláiste Chiaráin.
Through life’s many hazards, through life’s busy days,
We Kieran’s Household will follow his way,
Through work and through study,
Through play and through prayer,
We carry his message of love and of care.
Chorus
We follow St Kieran
The wide world through,
Let’s cheer for the old School.
St. Kieran’s Abú.
Sea, agus véarsa amháin eile, má sea!
So here’s to the old School, wherever you are,
To the College that shaped us,
Let’s follow it’s star.
The Winter is past now, let’s unite and sing,
Both Clerics and Laymen, let’s till for the Spring.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
DRAÍOCHT NA MARA MÓIRE.
.
Peadar Bairéad
.
Draíocht na Mara Móire
Ag breathnú siar ar dhánta a chum mé breis is trí scór bliain ó shoin a bhí mé an oíche cheana, nuair a tháinig mé ar an ndáinín bocht, neamhurchóideach seo. Bhí mé breá, óg, scafánta, faoin am a chum, agus é de nós agam uaireanta a’ chloig a chaitheamh ag siúl liom fhéin cois na trá gile gainmhí….
Draíocht na Mara Móire,
Mar bhrat geal cúir anuas
Ar aigne ghlinn na hóige,
In Iorras binn na gcuan.
.
Tránna fairsinge, bána,
A mheallann fós mo dhán
Go tír dheas lách na meala,
Tar éis blianta fada ar fán.
.
Gualainn, Corrán, Inis Gluaire,
Carraig Mhainnín agus Inis Géidhe,
Dufair, Bearnach, is Sáilín,
Mar phéarlaí im bhraisléad.
.
Draíocht na Mara Móire,
Ag bualadh ar thrá mo shaoil,
Mar othra fós dom chosaint
Ar bhuairt, ar bhrón, ar aois.
.
Greadaigí libh a thonnta,
Ar thránna geala buí,
Caithigí chugam, ar phort na beatha,
Síocháin, lúcháir, is maoin.
.
Ag léamh an dáin sin anois, nach gceapfá go mba dhuine a raibh blianta fada caite aige ag streachailt leis an saol, a chum. Féach an dara véarsa, áit a bhfuil…”a mheallann fós mo dhán”… agus…”tar éis blianta fada ar fán.” Ní haon sicín lae a scríobhfadh a leithéid! Ach, i ndáiríre, ní raibh ionnam, ag an am, ach fear óg ina fhichidí!
Cófra na gcuimhní
Rugadh agus tógadh mé fhéin i ngiorracht scread asail don bhfarraige mhórthonnach, nó, bhí an Fharraige Mhór ardtonnach thart ar leathmhíle ar an dtaobh thiar dínn, agus cupla céad slat soir uainn bhí Cuan leathan, álainn, an Fhóid Duibh. Nuair a sheasainn ag doras tosaigh an tí s’againne bhi radharc agam ar Ghob Dubh, ar Sailin, agus ar an Rinn Bhán, agus bíodh go mba álainn an chuid sin de Chuan an Fhóid Duibh, níor thada é i gcomparáid le fiántas doshrianta na Farraige Móire. Chuaigh Carraig Mhainnín, Gualainn, An Corrán, agus Mainistir na Croise, fan an chósta, i gcionn go mór orm, ach ba mhó fós a chuaigh na hoileáin, Inis Géidhe Thuaidh agus Theas, Dufair, Inis Gluaire, agus Inis gCaorach, i bhfeidhm ar shamhlaíocht agus ar chuimhne m’aigne. Sea, agus d’fhan cuimhne na n-áiteanna sin mar throscán i gcistin m’aigne ón tráth sin i leith.
Imithe ar imirce
D’fhág mé an áilleacht sin uilig taobh thiar díom, nuair a d’fhág me Iorras le dul sna sagairt, ach thóg mé an troscán liom ar an imirce sin, agus nuair a théinn abhaile ar laethe saoire bhíodh deis agam athchuairt a thabhairt ar na hionaid áille sin, agus ag an am gcéanna, bhíodh ar mo chumas na híomhánna sin a sciúradh agus a shnasadh le linn na cuairte sin ar thír mo dhúchais, agus dá bharr sin, fanann na híomhánna céanna sin go glé, glan, glinn i gcófra na gcuimhní go dtí an lá atá inniu ann, agus is féidir liom tarraingt orthu, am ar bith a mhothaím tonn an dúchais ag briseadh ar thrá na haoise, Sea, agus nach breá rithimeach a shileann na logainmneacha sin óm theanga fós…
Gualainn, Corrán, Inis Gluaire,
Carraig Mhainnín agus Inis Géidhe
Dufair, Bearnach, is Sáilín,
Mar phéarlaí im bhraisléad.
Ach, b’fhéidir gur leor sin don bhabhta seo…………
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
cur chuige, approach; inchurtha, comparable; ábhar éigeantach, a compulsory subject; riarthóir, trustee; riar orthu, to serve them; oíche áirneáin, a night’s visiting; aiféala, regret; ar scor, retired; níos graithí, busier.
.
Retirement at last
Peadar Bairéad
.
A good choice
.
De réir a chéile fuair mé taithí ar shaol agus ar chur chuige Choláiste Chiaráin, agus caithfidh mé a admháil dhuit anseo, gur mhó a thaitin sé liom dá mhéad a chuir mé aithne air. Bheadh sé deacair locht ar bith a fháil ar fhoireann na scoile sin, ag an am, nó bhí chuile dhuine acu cúntach, cabhraitheach, carthannach, agus chuile dhuine acu sásta dua a chur air fhéin le teacht i gcabhair ar an bhfear thall.. Ba é an scéal céanna é i gcás na dtuismitheoirí, a raibh a gclann mac faoinár gcúram. Ó, sea! agus is dócha nach call dom a rá gur fir ar fad a bhí i mbun dualgais sa Choláiste, ag an am sin. Cuir le sin, go mbeadh sé deacair mic léinn iarbhunscoile a fháil, áit ar bith sa tír, ag an am sin, a bheadh inchurtha le daltaí na scoile s’againne, i seascaidí na haoise seo caite. Tháinig mé isteach ar an obair ansin, de réir a chéile, agus ní call dom a rá, nach ag tomhas táirní a bhímis sa Choláiste cáiliúil sin, an tráth úd, ach muid ar ár ndícheall ag iarraidh chuile bhuntáiste scolaíochta a chur ar fáil dár ndaltaí, sa tslí go mbeadh ar a gcumas a mbealach a dhéanamh go réidh trí shráideanna an tsaoil mhóir a bhí ag oscailt rompu amach. D’éirigh go réasúnta maith leis na daltaí a cuireadh faoi mo chúramsa, agus tá’s ag an lá, go raibh sé an-tábhachtach an tráth úd, go n-éireodh go maith le duine sa Ghaeilge, nó b’ábhar éigeantach í sna Scrúduithe Teistiméireachta, an tráth sin. Luigh mé isteach ar an obair, bíodh nach raibh sé éasca sin a dhéanamh i gcónaí. Chuir mé suim, agus dhá shuim, san iomáint, agus ba mhór go deo an taitneamah a bhaininn as bheith ag breathnú ar na Ciaránaigh ag imirt an chluiche sin i gcoinne Scoileanna agus Coláistí eile, sna comórtaisí uilig, agus ó bhliain go chéile.
Ba é deireadh na mbeart é, nó gur chríochnaigh mé mar Leas Phríomhoide ar an gColáiste, post a thaitin thar na bearta liom, agus mar onóir bhreise, deineadh mé a cheapadh mar riarthóir ar an gColáiste ársa, stairiúil sin, an chéad riarthóir neamheaglaiseach riamh ar an Scoil chéanna sin, post atá agam go dtí an lá atá inniu fhéin ann.
Changed times
Is iomaí athrú a tháinig ar Choláiste Chiaráin ón gcéad lá úd a tháinig mé fhéin is mo chlann isteach trí Gheata Challainn. Cuireadh críoch leis an tseachtain seacht lá scolaíochta do na scoláirí cónaithe, agus ligeadh abhaile iad don deireadh seachtaine, agus chomh maith le sin, tógadh foirgneamh nua, i gcomhar le Ceardscoil na Cathrach, le freastal ar an bhfás a bhí ag teacht ar uimhir ár ndaltaí, in áit bheith ag iarraidh riar orthu sna seomraí réamhdhéanta, a bhí in úsáid againn thar bhlianta fada, agus níos déanaí fós, tógadh sraith seomraí, taobh thiar den Scoil fhéin, le tuilleadh fairsinge a chur ar fáil dóibh. Cuireadh tús freisin le himirt cluichi eile, chomh maith leis an iomáint agus an liathróid láimhe, a bhí á n-imirt ansin, le sinsearacht. Ar ball freisin, fostaíodh mná mar mhúinteoirí sa Scoil, agus dár ndóigh, ba mhór go deo an t-athrú é sin, agus athrú chun leasa na scoile, agus na ndaltaí, ba ea é freisin. I rith na mblianta freisin, tugadh faoi deara, go raibh laghdú ag teacht ar uimhir na ndaltaí ar theastaigh uathu bheith ina scoláirí cónaithe, agus dár ndóigh, ní call dom a rá, gur tháinig an lá nuair a cuireadh deireadh leis an dtaobh sin den Choláiste, sa chaoi nach bhfuil ag freastal ar an scoil sin, sa lá atá inniu ann, ach scoláirí lae ar fad. Athrú ollmhór ba ea é sin, nó is dócha gur athraigh sé go bunúsach córas oideachais na scoile sin, córas a bhí i dtreis le breis is dhá chéad bliain.
The Irish Scene
I rith na mblianta sin a chaith mé im mhúinteoir i gColáiste Chiaráin, ghlac mé páirt freisin i saol Gaelach na Cathrach seo, mé ag feidhmiú mar mhúinteoir, mar fhile, agus mar Ghaeilgeoir gníomhach. Scríobh mé dánta nuair a bhí gá lena leithéid, le heachtraí Gaelacha a chomóradh, nó le Gael eicínt a chaoineadh. Iarradh orm freisin roinnt áirithe léachtaí a thabhairt ag Daonscoil Osraí, i ndeireadh na seachtóidí, agus i dtús na n-ochtóidí. An Piarsach, MacDonncha, Peig Sayers, agus a leithéid, a bhíodh idir chamáin agam sna léachtaí céanna sin. Chuir mé fáilte oifigiúil, fhileata, roimh na Filí Albanacha, cupla babhta, tráth raibh siad ar chuairt anseo ar Chathair Chill Chainnigh, agus mar chloch phréacháin ar na himeachtaí sin uilig, iarradh orm páirt a ghlacadh, mar fhile, i gCuairt na bhFilí Gaelacha ar Albain. Bhain mé taitneamh agus tairbhe as an gcuairt chéanna sin, agus nár mhór go deo an saothar domsa é, cos a leagan ar shráideanna, agus i mbailte, a mbíodh m’athair agus a chomrádaithe ag scéalaíocht agus ag seanchas fúthu, cois na tine, sa teach s’againne, agus mise im ghasúr ag ól isteach go cíocrach, chuile fhocal dá ndúirt siad, i rith na n-oícheannta fada áirneáin úd fadó.
I rith na mblianta a chaith mé mar Leas Phríomhoide i gColáiste Chiaráin déarfainn gur oibrigh mé níos crua ná mar a dhéanainn agus mé ag feidhmiú mar mhúinteoir ranga, mar ní hamháin go raibh cúramaí an mhúinteora fós orm, ach chomh maith le sin, bhí cúrsaí smachta mar chúram orm freisin, agus bíodh nár mhothaigh mé an cúram céanna sin chomh dian sin ar fad, ag an am gcéanna, bhí gá anois le cumas breithiúnais riachtanach, agus dá bhféadfá sin a phósadh le Cothrom na Féinne, bhí leat, nó dá bhfeicfeadh do dhaltaí go raibh na rialacha á gcur i bhfeidhm go cothrom, féaráilte agat, ghlacfaidís, gan ghearán, le do bhreith. Sílim gur éirigh liom fanacht sa diallait le linn an ráis chéanna sin.
Retirement at last!
Más fada an lá, áfach, tagann an tráthnóna, agus sa bhliain 1988, tuigeadh dom fhéin go raibh an t-am tagtha le dul amach ar scor, agus bíodh go bhféadfainn leanúint liom i mbun mo cheirde roinnt eile blianta, ag an am gcéanna, mhothaigh mé gurbh fhearr éirí as an múinteoireacht ansin, fad is a bhí mo shláinte agus mo mhisneach fós agam, agus tar éis dom dul i gcomhairle le’m bhean is lem’ chlann, b’in é díreach a rinne mé, agus caithfidh mé a rá anois, tar éis na mblianta sin uilig, nach raibh lá aiféala orm, riamh ó shoin, faoin gcinneadh céanna sin.
Ar deireadh thiar, tháinig an lá spriocáilte, agus tar éis teacht le chéile i bPárlús an Choláiste, agus tar éis dreas óráidíochta, agus tar éis roinnt bronntanaisí a bhronnadh orm, bhí mo ré mar mhúinteoir thart, agus mé ag filleadh ar an ngnáthshaol, im thuata arís. Cheapfá go maródh an leisce agus an fhallsacht mé, tar eis na mblianta fada a bhí caite agam i mbun na leabhar. Bheadh breall ort sa mhéid sin áfach, nó ba é an chaoi a tharla sé nó go raibh mé níos graithí ansin nó riamh, nó bhí leabhair le léamh, altanna le scríobh, garraí le romhar agus le saothrú, cluichí le himirt, sea, agus nach raibh tíortha ina scórtha amuigh ansin ag sméideadh orm, ag iarraidh mé a mhealladh le cuairt a thabhairt orthu.
Ar thaitin liom bheith ar scor, an ea?
Thaitin thar cionn, nó ní raibh orm feasta bheith ag faire ar an gclog, agus d’fhéadfainn m’aird a dhíriú ar pé ábhar a thaitneodh liom. Ní raibh mé faoi bhois ag máistir ar bith feasta, agus nár mhór an gar go deo é sin do dhaonnaí ar bith?
With age comes invisibility!
Ach focal i gcluais an té atá ag smaoineamh ar dhul ar scor. Caithfidh tú glacadh leis mar bhun-phrionsabal go n-éireoidh tú do-fheicthe, de réir a chéile, agus tar éis duit bheith ar scor roinnt blianta, ní bheidh suim nó spéis ag éinne, taobh amuigh ded’ chlann fhéin, ionat, nó nach cuimhin leat an sean-nath adeir……
Fiche bliain ag fás,
Fiche bliain ina stad,
Fiche bliain ag meath,
Agus fiche bliain gur cuma é ann nó as!
Agus nuair a rachaidh tú ar scor, beidh tú feasta sa cheathrú ré sin!!!!
Bhí an t-ádh ormsa, nó bhí deis agam, alt seachtainiúil a scríobh don Nuachtán Áitiúil, don Kilkenny People, agus sa tslí sin, bhí ar mo chumas, fanacht i gcuimhne an phobail, sea, agus bhí deis agam freisin, mo thuairimí a nochtadh don phobal le Gaeilge, seachtain i ndiaidh seachtaine, pobal ar chaith mé fhéin mo shaol ag freastal orthu, ar bhealach amháin, nó ar bhealach eile.
Am eicínt sa todhchaí, b’fhéidir, má fhagann Dia an tsláinte agam, fillfidh mé ar an ábhar seo, le roinnt altanna a scríobh, ag cur síos ar imeachtaí mo laethe ó d’éirigh mé as an múinteoireacht, ach go dtí sin….
Slán, agus míle buíochas, as an aistear seo, ó óige go haois, a shiúl cos ar chois in éineacht liom.
Nár laga an Rí fhéin thú, agus gura seacht fearr a bheas tú bliain ó anocht.
.
English 
Gaeilge