by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
.
“Sport How Are ye ?”
Seanchara ar chuairt
.
Istigh sa chistin a bhí mé an lá cheana, mé ar mo sháimhín só, na cluasa ligthe siar agam, agus mé ag ól muga breá tae, ar mo shástacht, nuair ba bheag nár tógadh den chathaoir mé le raic agus ruaille buaille amuigh ag an doras tosaigh. Céard tá ag tarlú amuigh ansin, in aon chor, arsa mise liom fhéin. B’fhéidir gurb é fear an phoist fhéin atá ann, agus beart, nó rud eicínt dá leithéid aige dhom, agus go bhfuil deifir an domhain air. D’éirigh mé de phreib, agus amach liom, agus do bharúil cé bhí amuigh ansin romham?
Sea, ár seanchara fhéin, Séimí breá an Droichid, fear nár chuala mé tásc nó tuairisc faoi le bliain ar a laghad, nó ba é an scéal deiridh a chuala mé faoi nó go raibh sé bailithe leis chun na Spáinne, mar a bhfuil iníon leis ina cónaí le scathamh de blianta anuas anois. Thuig mé láithreach go raibh scéal mór ag dó na geirbe ag Séimí s’againne, nó bhí muc ar gach mala aige, colg air, agus a ghruanna chomh dearg le círín choileach troda. Ar an ábhar sin, shocraigh mé é a ghlacadh go deas, réidh, agus deis a thabhairt dó a scéal, nó a scuan, a insint dom, ar a chaothúlacht fhéin.
Water from the churn!
“Do chéad fáilte romhat, a Shéimí, nó ní fhaca mé thú leis na cianta. Tar isteach anseo agus suigh síos ansin ar do shástacht go bhfuighe mé braoinín uisce as an gcuinneog dhuit, mar nach túisce deoch ná scéal i measc Gael, chuile lá riamh.”
“Nár laga an Rí fhéin thú, tógfaidh mé oiread na fríde den uisce céanna sin, ach gan é a bhaisteadh le tada, agus ní call dom a rá, go mbíonn goimh ghéar san aer, an tráth seo bliana.”
“Seo. Caith siar é sin, le cúl a chur ar an ngoimh chéanna sin.”
Thóg Séimí na mire an ghloine, a raibh taoscán maith den stuif chrua inti. D’ardaigh idir é fhéin agus an fhuinneog í, rothlaigh timpeall sa ghloine é, agus ansin go mall réidh, d’ardaigh chun a bheola é, bhain smailc as, choinnigh ina bhéal meandar é, agus ansin, agus cuma na sástachta ar a aghaidh, lig le fána é.
“Aon scéal nua agat?” arsa mé fhéin, nuair a tuigeadh dom go raibh tráth scéalaíochta buailte liom.
That game again!
“Nach bhfuil a fhios ag an saol Fodlach nach bhfuil ach scéal amháin i mbéal gach éinne, an lá beannaithe seo.”
“Agus cé’n scéal é fhéin?” arsa mise, agus mé ag iarraidh a scéal a mhealladh uaidh.
“An é nach raibh tú ag breathnú ar an dara cluiche peile sa tSraith Idirnáisiúnta idir na hAstrálaigh agus na hÉireannaigh, a imríodh, amuigh san Astráil, maidin Aoine, an 28ú Deireadh Fómhair na bliana seo 2005. Ar an drochuair, tharla go raibh mé fhéin ar dhuine díobh siúd a mealladh le féachaint ar an “seó” céanna sin. Nach rabhthas dár mealladh le mí roimh ré, agus iad ag maíomh go mbeadh an Cluiche seo ar cheann de na cluichí ab fhearr fós sa tSraith Idirnáisiúnta faoi na Rialacha Comhghéillte Peile. Bhí chuile dhuine, a raibh mé fhéin i dteangmháil leo, den tuairim go mbeadh togha na Caide le feiceáil again, maidin Aoine.”
“Agus an é nár thaitin an cluiche céanna sin leat, a Shéimí?”
“Conas a thaitneodh a leithéid de scliúchas le fear spóirt ar bith?”
“Ach a Shéimí, i ndeireadh na feide ní raibh ann ach píosa spóirt, níor maraíodh éinne, agus bhí roinnt mhaith peile, den scoth, le feiceáil sa chluiche céanna sin.”
“Píosa spóirt! an ea? Nach bhfuil a fhios ag an saol go dtógann spórt an croí, agus go dtugann sé seal faoisimh, agus caitheamh aimsire, don lucht féachana, ach, chomh fada is a bhaineann sé liomsa, tá teorainn chaol idir spórt agus troid nó cogaíocht, agus dár liomsa, chuaigh na hAstrálaigh, den chuid is mó, de rúid, thar an teorainn chéanna sin, sa chaoi nach raibh sa seó ar fad ach ainm cluiche, a thug deis do na hAstrálaigh srian a ligean lena meon ionsaitheach, bagrach, trodach. Sea, agus b’fhéidir nár maraíodh éinne, ach nach raibh an baol ann go dtarlódh a leithéid?”
You didn’t like it then?
“ Agus an bhfuil tú ag rá liom nár thaitin an cluiche sin in aon chor leat?”
Tá! Chomh fada is a bhain sé liomsa, is amhlaidh a chuir an cluiche céanna sin deistean, fearg, agus náire orm.”
“Ach, a Shéimí, nach raibh scileanna iontacha peile ag na hAstrálaigh chéanna sin? Nach bhfaca tú an chaoi a raibh siad ábalta breith ar an gcaid go hard san aer, agus ansin, nár bheag urchar iomraill a scaoil siad i dtreo an chúil?”
“D’aontóinn leat sa mhéid sin, agus de bharr na scile céanna sin, ní raibh gá ar bith leis an bhfearg, nó leis an dímheas a léirigh siad dá gcéilí imeartha. Dearfainn go raibh ar a gcumas claoi leis na rialacha, agus fanacht ar an dtaobh cheart den teorainn idir spórt agus troid, agus bheadh seans ann go mbuafaidís sa chás sin fhéin”
“Fan ort nóiméad amháin ansin, a Shéimí, ach nach bhfeicfeá an cineál ceanna ionsaithe á ndéanamh ar imreoirí i gcluiche peile anseo i dtír seo na hÉireann freisin?”
“B’fhéidir go bhfeicfeá imreoir, anseo is ansiúd, ag dul thar fóir agus é ag iarraidh bua a fháil ar a chéile imeartha, ach ní tharlódh sé sin ach anois is arís, agus ar an mórgóir, ní bheadh aon fhaltanas taobh thiar de na hionsaithe céanna sin, agus rud eile, bheadh rud eicínt le rá ag an moltóir faoi iompar dá leithéid, láithreach bonn baill. Geallaimse dhuit é nach é súil Nelson a chaithfeadh sé ar eachtra dá leithéid. Bata agus bóthar a thabharfaí d’imreoir dá leithéid, agus gan cead acu fear ionaid a scaoileadh isteach ina ionad. ach sa chluiche atá idir chamáin againn anseo, diabhal tada a rinne an moltóir ach scaoileadh leo, agus b’ionann sin is a rá go raibh iompar dá leithéid inghlactha, de réir na Rialacha Idirnáisiúnta.”
Can we fix it?
“Ach, a Shéimí, an bhfuil leigheas ar bith ar an scéal, má sea?”
“Tá faitíos orm nach bhfuil. Dá mbeifeá fhein i gceannas ar an GAA, an mbeadh tú sásta ligint d’fhoireann gairmiúil peileadóirí, ó thír eachtrannach, imreoirí Chumann Lúthchleas Gael a mhaslú, a bhascadh, agus a leadradh, go mínáireach os comhair an tsaoil mhóir, ar mhaithe le bua a fháil orthu? Cinnte ní bheadh, agus tá mé cinnte, go mbeidh Uachtarán an GAA den tuairim chéanna sin, freisin.”
“Ach nach bhféadfaí na rialacha a fheabhsú, sa tslí nach mbeadh deis ag imreoirí neamhshuim a dhéanamh de rialacha an spóirt sin feasta.”
“Tuigeadh go raibh sin déanta cheana, ach nuair a tháinig an crú ar an táirne, ní rabhthas sásta cloí leis na rialacha leasaithe. I’m thuairimse, níor chóir an dara seans a thabhairt, d’fhoireann ar bith, a leithéid a dhéanamh feasta. Sea, mh’anam, agus sin a bhfuil le rá agamsa faoin gceist”
Agus le sin, d’éirigh mo Shéimí breá agus amach an doras leis de rúid, nó caithfidh go raibh deifir abhaile air chuig Naipí agus na rudaí beaga.
Tar éis dom scathamh a chaitheamh ar mo mharana, caithfidh mé a admháil, go mbeinn sásta dul píosa den bhóthar sin le mo sheanchara Séimí an Droichid.
Céard fútsa?
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Teachtaireacht an Amadáin
Peadar Bairéad
Fógraí Bóthair
(Recalling memories of being lost in Dublin traffic, 12 years ago.)
.
Nár minic, sna seanlaethe, a chuirtí duine ar theachtaireacht bhréige ó theach to teach ar fud an bhaile, le spórt a bhaint as an té a bheadh gann go maith i gciall. Ligeadh chuile dhuine air go raibh sé lom dáiríre, agus é ag seoladh an amadáin bhoicht óna dhoras fhéin, agus á chur ar chuairt gan toradh go dtí na beil dorais. Bhuel, b’in an smaoineamh a rith liom, maidin inniu, an 26 Lúnasa, 2002, nuair a chuala mé na scéalta uilig faoi dhaoine a bheith seolta amú ag na fógraí nua bóthair úd, a cuireadh i bhfeidhm, d’fhonn trácht na Príomhchathrach s’againne a choinneáil ag gluaiseacht, in áit é a bheith plódaithe, faoi mar a bhíodh, le blianta beaga anois. Cuireadh na gluaisteánaithe bochta timpeall i gciorcal, agus ansin timpeall i bhfáinne fí, agus mar sin dóibh, ó fháinne amháin go timpeallán eile, ach i ndeireadh na feide, ba bheag dul chun cinn a bhí á dhéanamh acu, dár leo, ach iad cosúil leis an té úd a bhí gann go maith i gciall, á chur timpeall an bhaile, ó theach go teach, ach gur saothar gan toradh a bhí air, ar deireadh thiar thall.
Ná ceap anois, go bhfuilimse ag déanamh beag is fiú d’iarrachtaí na n-údaras a smaoinigh ar an bplean iontach mearaitheach seo. Nár mhair mé fhéin ar feadh blianta sa chathair chéanna sin? agus nár mhinic, le blianta beaga anuas, a chaith mé síoraíochtaí, mar a b’fhacthas domsa é, ag iarraidh mo bhealach a dhéanamh tríd an tranglam tráchta a tharlaíonn ar “Shráideanna Naofa Átha Cliath”, ag amannta áirithe sa lá, nuair a bhíonn chuile ghluaisteánaí sa tír ag iarraidh a shlí a dhéanamh tríd na sráideanna sin, ag an am gcéanna. Minic a ghabh mé buíochas le Dia as gan a bheith im’ chónaí, a thuilleadh, san Ardchathair s’againne, ach mé ag cur fúm anois, anseo i gcathair Chill Chainnigh. Ar inis mé dhaoibh, cheana, faoin lá a cuireadh mé fhéin, agus mo bhean, ar theachtaireacht amadáin, trí shráideanna na cathrach céanna sin?
Níor inis!
Lá na dTuilte
Lá ‘le Bríde a bhí ann, dár Príosta! Lá na dtuilte! Agus tharla go raibh mé fhéin is mo bhean ar chuairt ar ospidéal, thart ar an gCarraig Dhubh, agus tar éis dúinn cannta maith den lá a chaitheamh sa bhfoirgneamh céanna sin, bhuaileamar bóthar, ar ár mbealach go Maigh Nuat, áit a raibh socraithe againn an oíche sin a chaitheamh. Bhuel, bhíomar ag déanamh ár slí go mall, trom-rothach, go lár na cathrach. Suas Sráid na bPiarsach linn, síos Sráid Teamhrach, agus é ar intinn againn casadh ar chlé ag Droichead Butt, faoi mar a dheineamar go minic cheana. Turas éasca go maith a bheadh ann, dár linne, ach é a bheith mall, tuirsiúil. Ach, nuair a thángamar chomh fada le Droichead Butt, do bharúil, nach raibh dhá phóilí mhóra feistithe ansin, agus a mbaitíní inairde acu, le cosc a chur le duine ar bith ar theastaigh uaidh casadh ar chlé ag an bpointe sin. Rinne mé fhéin chuile dhícheall a chur in iúl dóibh gur theastaigh uaim dul ar chlé ansin, nó nach raibh malairt bealaigh ar eolas agamsa le mo cheann scríbe a bhaint amach. Ach d’fhógair mo bheirt dom, go neamhbhalbh, gur chuma sa tsioc leosan cá raghainn, ach go raibh rud amháin cinnte, agus b’in, nach raibh ar intinn acusan mé a ligint ar chlé, ag an bpointe áirithe sin. Seoladh muid, gan trua, gan taise, amach i bhfásach, agus i bhfiántas, thuaisceart na cathrach. Thart le Teach an Chustaim, síos Sráid Amiens, agus fan na Trá Thuaidh amach. Timpeall linn ag Fionnradharc, agus suas Aibhinne Philipsburg. I rith an ama a raibh an bealach sin á thaisteal againn, ní raibh ar ár gcumas stopadh, nó casadh ar dheis, nó ar chlé, nó bhíomar gafa go daingean istigh i lár shruth tráchta, ach ar ámharaí an tsaoil, bhí aithne againn ar áit amháin, fan Aibhinne Philipsburg, agus bhí ar ár gcumas, casadh isteach ansin, agus léarscáil na cathrach a tharraingt orainn, féachaint conas a d’fhéadfaimis éaló as dufair draíochta úd Thuasceart na cathrach.
‘Phone a Friend!’
Ach, cosúil leis an gClár Teilifíse úd “Who wants to be a millionaire”, thug an sos sin deis dúinn glaoch ar chara (To phone a friend!). Rinneamar amhlaidh, agus tar éis cupla nóiméad, d’éirigh leis an gcara céanna sin bealach éalaithe as an dtranglam tráchta úd a fháil dúinn, agus ansin, ní raibh le déanamh againn, ach a threoracha a leanúint.
Le scéal gairid a dhéanamh de, tar éis dúinn ceithre huaire go leith a chaitheamh ar fán ar shráideanna Átha Cliath, d’éirigh linn Maigh Nuat a shroichint, i ndeireadh na dála, agus ní gá dhom a rá, go raibh muid sáraithe, soncaithe, faoin am sin. Ón lá sin amach, bíonn trua an domhain agam fhéin do ghluaisteánaithe na hArdchathrach, agus dóibh siúd a bhfuil sé de dhualgas orthu bealaigh tráchta na hardchathrach a dhréachtadh agus a chur i bhfeidhm.
.
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
“The Da Vinci Code”
.
Leabhar mór-ráchairte eile
.
Dan Brown a chuir an leabhar seo ar fáil dúinn, agus bíodh gur cuireadh i gcló é, a chéaduair, sa bhliain 2003, níor léigh mé fhéin é go dtí le déanaí, i ndáiríre, níl mé ach díreach tar éis a léite, agus tuigeadh dom láithreach, gur chóir dom rud eicínt a rá faoi, sa cholún seo. Ní call domsa tada a rá faoi údar an leabhair seo, nó is údar é a bhfuil a ainm inairde i measc léitheoirí, le traidhfil de bhlianta anuas anois, agus bíodh go bhfuil clú agus cáil bainte amach aige leis na leabhair eile a scríobh sé roimhe seo, caithfidh mé a admháil, gurb é seo an chéad leabhar dá chuid a léigh mé fhéin. Bhí fhios agam go maith go raibh an leabhar seo ar fáil, ach leis an bhfírinne a rá, níor chuir mé fhéin aon ró-spéis ann, go dtí gur thosaigh mé ag léamh na léirmheasanna a scríobhadh faoi sna nuachtáin agus sna hirisí. Deireadh léirmheastóir amháin go raibh an leabhar seo chomh maith sin nach bhféadfadh sé é a fhágáil uaidh go dtí go raibh sé léite ó thús deireadh aige, agus deireadh léirmheastóir eile nach bhféadfadh seisean thar cupla scór leathanach de a léamh, nó nach raibh sé suimiúil, nó corraitheach, ar bhealach ar bith, agus bhí roinnt léirmheasanna eile a cháin an leabhar as a ionsaithe ar an Eaglais Chaitliceach. Nuair a chuir mé na léirmheasanna sin uilig le chéile, tuigeadh dom, nach raibh ach bealach amháin le scil ar bith a bhaint as an scéal seo, agus b’in tabhairt faoin leabhar a léamh mé fhéin. Níl an leabhar fhéin chomh daor sin ar fad, nó níl air ach £10.99 (Sterling), agus is leabhar toirtiúil go leor é, nó tá 454 leathanach ann, agus é roinnte i gcúig chaibidil is céad, maraon le Réamhscéal agus Iarscéal. Tá an stíl gonta, soiléir, spreagúil, mealltach.
Frithchaitliceach?
Agus céard faoi na léirmheastóirí adúirt go raibh an leabhar frithchaitliceach?
Bhuel, níl dabht ar domhan ann, ach go gcuirfeadh leagan amach agus cur chuige an údair isteach to mór orm fhéin, mar Chaitliceach, dá nglacfainn leis, go raibh sé ag iarraidh a chur ina luí orm, go raibh iomlán na fírinne á léiriú sa scéal seo, nó mar is eol daoibh uilig, faoin am seo, is duine mé, ar cuireadh léann an tsagairt air! Ach sin ráite agam, agus má ghlactar leis an scéal ar fad mar fhinnscéal a shníomhann an t-údar ildánach seo thart ar imeachtaí na hEaglaise sin, thar thréimhse bhreis is míle bliain, ansin, is féidir le Caitliceach é a léamh chomh maith le duine ar bith eile. Ach an méid sin ráite agam, tháinig mé fhéin chuig pointe áirithe sa scéal, agus bhé mé ar tí an leabhar a chur ar leataobh, agus fáil réidh leis, nó tuigeadh dom, go ndeachaigh sé thar fóir ar fad leis an scéal faoi phósadh ár dTiarna, faoi naofacht Mháire Magdalene, agus faoi choirpeacht agus caime na hEaglaise Caitlicí, ach níor dhein mé rud ar an bhfonn sin, agus lean mé orm go críoch an scéil, agus ag an bpointe seo, is féidir liom a rá anois, gur beag leabhar a léigh mé, le tamall maith anuas, a bhí chomh corraitheach, spéisiúil, lán teannais, greamaitheach, leis an úrscéal mór-ráchairte seo le Dan Brown.
Eachtra sa Louvre
Ach, b’fhéidir ag an bpointe seo, nárbh olc an smaoineamh é, rud eicínt a rá faoin scéal fhéin, nó nach é sin atá idir chamáin agam i ndáiríre anseo. Bhuel, tosaíonn an scéal seo in Iarsmalainn an Louvre i bPáras na Fraince, mar a bhfuil Coimeádaí na hIarsmalainne díreach tar éis a scaoilte, ach leis an Iarsmalainn a chosaint, tarraingíonn sé pictiur le Caravaggio anuas den bhfalla, rud a chuir na cloig fógartha a mbuaileadh, agus a tharraing na geataí cosanta anuas, le seoda luachmhara an ionaid sin a chosaint ar robáil. Agus sin déanta aige, thit sé ina phleist ar an urlár.
As he had anticipated, a thundering iron gate fell nearby, barricading the entrance to the suite. The parquet floor shook. Far off, an alarm began to ring.
The curator lay a moment, gasping for breath, taking stock. I am still alive. He crawled out from under the canvas and scanned the cavernous space for somewhere to hide.
Ach bhí sé fánach aige, nó ní raibh a leithéid le fáil, agus ba ghearr gur ghlaoigh an gunnadóir air, agus d’fhógair air gan bogadh as an áit ina raibh sé.
“Now tell me where it is”
Dúirt an Coimeádaí nach raibh a fhios aige céard a bhí i gceist ag an mbánaí mór millteach fir, a bhí ag breathnú air trí gheataí dúnta na hIarsmalainne. Ar deireadh áfach, lig an Coimeádaí air go raibh sé ag géilleadh don mbánaí sin, agus thug eolas bréagach dó. D’imigh seisean go sásta, ach bhí Jaques Sauniere, an Coimeádaí, fágtha, agus é ag saothrú an bháis, ansin ina aonar ar an urlár.
Rún á chosaint
Theastaigh uaidh eolas rúnda a thabhairt dá ghariníon, Sophie Neveu, nó bhí a fhios aige go mba shaineolaí ise i bhfuascailt códanna, agus dá bhrí sin, d’éirigh leis dóthain eolais a chur ar fáil di, sa chaoi go bhféadfadh sise, i gcomhar leis an Symbologist cáiliúil, Robert Langdon, ó Mheiriceá, go bhféadfaidís an t-eolas rúnda úd a fhionnadh agus a chosaint.
Ach cén rún atá i gceist sa scéal seo, an ea?
Bhuel, nár chualamar uilig scéalta iomadúla faoin “Holy Grail” ar chaith Ridirí a ndúthracht, ar a thóir, sna Meánaoiseanna. Ach sa scéal seo, baineann an t-údar cupla ciall as an “Grail” céanna sin. Ach fágfaidh mé an scéal sin fút fhéin.
Ba é an Caiptín Bezu Fache, an lorgaire i bhí i gceannas na bhfiosruithe, agus tuigeadh dósan, go mba é an Meiriceánach, Langdon, a mharaigh Sauniere, cé nár lig sé tada air le Langdon.
“The Priory of Sion”
Tugann an t-údar ansin eolas dúinn faoi “The Priory of Sion”, cumann rúnda a bunaíodh san Eaglais, thart ar an mbliain 1099, le doiciméid agus eile, a fuarthas i bhfolach faoi Theampall na nGiúdach in Iarúsailéim, a scriosadh ag lucht na gCrosáidí, thart ar an am sin. Tugtar le tuiscint dúinn, go millfeadh an t-eolas a bhí sna doiciméid chéanna sin, go millfeadh sé an Eaglais fhéin, agus dá bhrí sin, thug únéireacht na rún sin cumhacht thar chuimse dóibh siúd a raibh a leithéid ina seilbh acu. Ach, bhí dhá thaobh ar an scéal seo, nó bhí daoine ann, a cheap nár chóir na doiciméid úd a choinneáil faoi rún, ach gur chóir iad a chur i mbéal an phobail, mar adéarfá, fad is a bhí daoine eile ag maíomh, nár chóir na rúin sin a scaoileadh go deo na ndeor. B’é an fáth ar bunaíodh an Priory, nó leis na rúin a choinneáil os íseal. Anois, tharla go raibh daoine, mór le rá, i gceannas ar an bPriory céanna sin, daoine mar Isaac Newton, Botticelli, Victor Hugo agus Leonardo da Vinci. D’éirigh le da Vinci cuid de na rúin sin a chur isteach, i ngan fhios, i gcuid dá shaothar, go háirithe sa phictiúr den tSuipéar Deiridh, agus i gcuid eile acu, freisin. Anois, níl mise ag dul ag milleadh an scéil ortsa, nó fágfaidh mé fút fhéin é, chuile shórt a fháil amach duit fhéin, tríd an leabhar corraitheach seo a léamh.
Thuig Sauniere go mba shaineolaí í a ghariníon i gcúrsaí códanna a bhriseadh, agus dá bhrí sin, d’fhág seisean mám códanna ina dhiaidh, códanna a tuigeadh dó a bheith doscaoilte ag éinne eile, sa chaoi go bhféadfadh sise, i gcomhar leis an Meiriceánach, teacht ar a rún. Ach ar an dtaobh eile den scéal, bhí fórsaí eile ag iarraidh an rún sin a fháil, ar mhaithe leo fhéin, agus i measc na bhfórsaí sin bhí Opus Dei, agus an Staraí Sasanach, Sir Leigh Teabing.
Léitheoir faoi gheasa
Sa scéal seo, éiríonn leis an údar an léitheoir a chur faoi gheasa i dtús an scéil, agus ansin ón bpointe sin amach, ní thugann sé deis ar bith don léitheoir céanna sin éaló ó dhraíocht a scile mar scéalaí, go dtí an líne dheiridh den leathanach deiridh, agus bíodh nach mó ná sásta a bheinn fhéin leis an gcaoi a mhaslaíonn an scéal fréamhacha agus bunfhírinní an Chreidimh Chaitlicigh, ag an am gcéanna, ní féidir a shéanadh, gur scéalaí draíochta, ildánach é, Dan Brown, a bhfuil scileanna gan teorainn aige i mbun na ceirde sin. Ach fútsa atá sé anois chuile dheoir a fháisceadh as an scéal iontach seo.
Peadar Bairéad.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
‘Thin Air’..……by..……Michelle Paver
( Scéal é seo faoi bhuíon shléibhteoir a thug faoi bharr shliabh Kangchunjunga a bhaint amach, sa bhliain 1935, ach buíon a raibh fórsaí an tsaoil mhóir ina gcoinne.)
Peadar Bairéad
Taibhseoireacht?
Tosaíonn an scéal seo i ‘Darjeeling’, i ‘West Bengal’, in Aibreán na bliana 1935, áit a bhfuil ár bpríomhcharactar agus ár scéalaí, An Dr. Steven Pearce, i gcomhrá le, Millicent, iníon Charles Tennant, sléibhteoir.
Ach i dtosach báire, cérbh í an t-údar, an Michelle Paver seo? Bhuel! fuair mé amach, go mba údar cáiliúil í a rugadh i Malawi, sa bhliain 1960. Ba Bheilgeach mná í a máthair, agus bhí a hathair i mbun an nuachtáin, ‘The Nyasaland Times’. Níor fhan sí i Malawi áfach, nó thug siad Sasana orthu fhéin nuair a bhí sí trí bliana d’aois. Chuaigh sí le Dlí, i dtosach baire, ach ar ball, chuaigh sí le Scríobhnóireacht, agus ba ghearr go raibh a hainm in airde mar údar cáiliúil. Ba dhraoi í i mbun scéalta don Aos Óg, ach ba ghearr gur éirigh lei dul i gcionn ar léitheoirí oilte, seanchleachta, an tsaoil mhóir freisin, agus anois, tá clú agus cáil bainte amach aici, i bhfad agus i ngearr, lena scil, go háirithe, i genre na Taibhseoireachta.
Buíon le Kangchenjunga a dhreapadh.
Ach le filleadh ar thús an scéil seo atá idir chamáin agam:- an ‘Thin Air’ seo… Mar adúirt mé thuas, bhí an Dochtúir Steven Pearce i Darjeeling, áit a raibh socruithe aige buaileadh suas le sléibhteoirí eile, agus é de chuspóir acu Kangchenjunga a dhreapadh. Sin an tríú sliabh is airde ar domhan, agus lena chois sin, táid ann a cheapann, gurb é an ceann is deacra agus is contúirtí amuigh é. Níorbh iad an chéad bhuíon iad a thug faoi bharr an tsléibhe sin a bhaint amach, nó nár lean siad lorg an bhuíon sléibhteoirí úd a thug faoin éacht sin a dhéanamh, sa bhliain 1907, faoi cheannas Charles Lyell, buíon ar theip orthu binn Kangchenjunga a bhaint amach, agus leis an scéal sin a dhéanamh níos measa, cailleadar cúigear sléibhteoir sa iarracht sin. Suas go dtí an pointe sin, sa bhliain 1935, níor éirigh le dream ar bith sléibhteoirí barr an tslélibhe sin a bhaint amach. Bhí deartháir an Dochtúra Pearce sa bhuíon roghnaithe seo, agus Kits a bhí air. McLeellan, a bhí i gceannas na buíne, agus in éineacht leo sin, bhí beirt eile, Cotterell agus Garrard. Cúigear ar fad a bhí sa bhuíon.
Leis an ‘Heavy Lifting’ a dhéanamh.
Ní gá dhom a rá, go raibh buíon ‘Cúlaithe’ (Coolies) mar chúltaca ag an mbuíon ‘Sahib’ sin, le freastal orthu agus leis an ‘heavy lifting’ a dhéanamh dóibh.
Tar éis chuile ullmhúchán a dhéanamh, agus tar éis dóibh iad fhéin a ghléasadh mar ba chóir, bhuaileadar bóthar, bhuel! b’fhéidir gur chóra a rá gur thug siad aghaidh ar Kangchenjunga, agus é d’aidhm acu a mhullach a bhaint amach, rud a theip ar Charles Lyell a dhéanamh, ocht mbliana is fiche roimhe sin. Bhí go maith is ní raibh go holc, mar adeireadh lucht na scéalta fadó. Le cabhair ó na dúchasaigh sciliúla, bhí ag éirí go maith leo, ar feadh tréimhse, ach diaidh ar ndiaidh, bhí fórsaí eile, seachas an aimsir, ag iarraidh laincís a chur ar an n-iarrachtaí. Cuir leis na fórsaí sin, bhí ag neadú in intinn an Dochtúra Pearce, ach go hairithe, agus in aigne na ndúchasach freisin, bhí fórsa, a thug le tuiscint dóibh, go raibh taibhsí bhuíon Lyell in éad leo, agus iad ag iarraidh, b’fhéidir, buairín an amhrais a cheangal dá gcosa. Tá cuma ar an scéal gur luigh na fórsaí seo, go háirithe, ar aigne an Dochtúra Pearce, nó b’fhéidir go bhfeictear sin dúinn, toisc gurbh é an Dochtúir atá i mbun an scéil. Ach, ba é deireadh na mbeart é, nó gur cailleadh Kits, a dheartháir, agus gur éirigh an bhuíon ar fad as a dturas chun na binne. B’éigean dóibh géilleadh do na fórsaí a bhí ina gcoinne, an aimsir, an sioc, an sneachta, caoile an aeir, (an ‘Thin Air’) ach, thar aon rud eile, a bhfaitíos roimh chumhacht an tsaoil dofheicthe.
Scéal atá inchreidte, Ach…..
Scéal é seo a imríonn a dhraoícht fhéin ar an léitheoir, agus mo chuidse de, ba dheacair dom an leabhar seo a chur uaim, go dtí go raibh an deoir deiridh den scéal diúgtha agam. Ach, i ndeireadh na dála, nár dheacair a chreidiúint, nach raibh ann, i ndáiríre, ach cumadóireacht!
B’fhéidir gur mhaith leat fhéin tabhairt faoi? Tá mé ag ceapadh nach mbeidh a chathú ort.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Uisce Coiscricthe
Peadar Bairéad
Cuimhní Cinn
Bí ag caint ar dhul siar ar Bhóithrín na Smaointe! Ach nach bféadfá a rá, gur rud nádúrtha go leor é, – don té atá imithe anonn sna blianta, – seal a chaitheamh ag dul siar thar chuimhní na mblianta, le cibé feoil atá fanta orthu a chreimeadh ar a shástacht. Ach, cibé faoi sin, chaith mé fhéin seal, ar na mallaibh, ag dul siar ar chúrsaí aimsire, faoi mar a bhíodh blianta ó shoin, ach gan dabht ar domhan, ba iad na stoirmeacha a chuir ag tochtrais ar an gceirtlín sin mé.
Ba iad na cuimhní a rith liom i dtosach nó cuimhní na Samhraí sámha, samhrúla, a bhíodh againn le linn m’óigese. Is cuimhin liom go maith go dtéimís ag snámh chuile mhaidin, d’fhéadfá a rá, agus muid ar ár mbealach chun na scoile, agus arís, thugadh an Máistir síos chun na farraige sinn, am lóin. Sea, agus céard déarfá fúinn agus muid sáite go dtí na cluasa sa bhfarraige arís, ar ár mbealach abhaile ón scoil, tráthnóna! Ach nach mbíodh sé éasca go maith sinn a ‘stripeáil’ na laethe sin, nó ní bhíodh á gcaitheamh againn ach léine agus bríste giortach, nó ní call dom a rá go mbíodh ár mbunús cosnochtaithe, ag an am! Sea, mh’anam! laethe fada, geala, grianmhara, a mhair ó mhaidin go hoíche, sin mar is cuimhin liomsa iad anois, ar aon chuma. Caithfidh nach mbíodh chuile Shamhradh chomh breá, buacach sin, ach mura mbíodh, bí cinnte go bhfuil dearmad glan déanta agamsa de na Samhraí céanna sin!
.
Geimhrí gáifeacha
Cuimhne eile a ritheann go glé, glinn, glan, chugam anois isea cuimhne na nGeimhrí fuara, feannaideacha, reoiteacha, a thagadh aniar aduaidh orainn, anois is arís. Chuirimisne, páistí, seanbhróga le daoine fásta orainn, agus amach linn ar fud na bhfud, ag sleamhnú is ag cleasaíocht ar loch is ar linn, go dtí go mbímis préachta le fuacht is le hoighreach. Anois, caithfear a rá, nach mbíodh na Geimhrí feanntacha úd chomh flúirseach leis na Samhraí róstacha, a luaigh mé thuas.
Cuimhne amháin eile, agus sin cuimhne na stoirmeacha scanrúla úd, le toirneach agus tinntreach, a thagadh orainn cupla uair sa bhliain, agus bí ag caint ar stoirmeacha! leagfadh an ghaoth sin tarbh bliana, gan trácht ar dhuine daonna in aon chor. Ní raibh ach leigheas amháin le muintir an tí a chosaint ar an toirneach bhodhrúil, chluasphléascach, chéanna sin, agus b’in steall d’uisce coisricthe a chraitheadh thart ar cheithre choirnéal an tí. Ba ansin a thagadh mo Mham isteach sa phictiúr, nó b’ise a chraitheadh an t-uisce coisricthe ar cheithre choirnéal an tí dúinn, agus i gcuimhne na laethe sin, chuir mé cupla véarsa i dtoll a chéile i gcuimhne na ndaoine a bhí thart orm an tráth úd. Solas na soilse dóibh uilig, agus ionad saor ó stoirmeacha agus ó drochshíon go raibh acu anois agus i dtólamh.
Seo chugat na véarsaí úd anois……..
.
Uisce Coisricthe
.
Scaoileann na tonnta sleamhna a moing le gaoth,
Is pléascann go toirniúil, ar fhaill, ar chloch, ar chreag,
Cáitheadh farraige is cúr ag léim go barr an aeir.
.
Sáile goirt go searbh ar bheola bealaithe.
Gaineamh biorach go sceanach, ag dealgadh,
Trí chraiceann is trí chnámh.
.
Sianaíl thaibhsiúil ag éaló
Go piachánach bodhar
Ó scornach gortach
Na bhfarraigí ionracha.
.
.
Marcaíonn faoileán amscaí
Go gioblach, scanraithe,
Ar mhuin gháifeach
Na stoirme géire crua.
.
Rásann scamaill ghiobacha
Thar spéartha treafa, liatha.
Srónann bó a slí trí ghort guaireach géar
An ghála réabadh-reilgigh.
.
Ach le huisce coisricthe
Smachtaíonn Mam an ghaoth,
Is siúlann líon tí go costirim, slán,
Thar uiscí corraithe Loch na Gailíle.
.
*****************************
.
.
English 
Gaeilge