by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Á i l l e a c h t a n t S a o i l s e o . (Réamhrá).
.
**************************
I lár an Aonaigh!
Tarraingt ar chúig bliana fichead ó shoin anois, i bhFómhar na bliana 1979, iarradh orm, léacht a thabhairt, i mBéarla, do sheisiún de Dhaonscoil Osraí, i gCill Chainnigh. “An Piarsach agus a chuid Scríbhinní” an teideal a tugadh dom mar théama don léacht chéanna sin. Ní call dom a rá, gur ghlac mé leis an gcuireadh caoin sin, bíodh nach mbíodh aon ró-fhonn ar dhaoine, ar chúiseanna áirithe, labhairt faoi chúrsaí náisiúnacha, ag an am. Ar an oíche spriocáilte, i dTeach Ósta an Newpark, rinne mé mo dhícheall, mo thuairimí fhéin ar an ábhar sin, a nochtú don lucht éisteachta a bhí i láthair don ócáid sin.
Bhuel, ó tharla go bhfuil cúig bliana fichead imithe, ó oíche na léachta sin, agus ó tharla freisin, go bhfuil athruithe ollmhóra tagtha ar an tír seo, agus ar a dearcadh ar an bPiarsach fhéin is ar a shaothar, san idirlinn, tuigeadh dom, nárbh olc an smaoineamh é, sraith altanna a bhunú timpeall ábhar na léachta sin, agus an tsraith sin a leagan os bhúr gcomhair amach, anseo i lár an aonaigh.
Mór idir Inné agus Inniu!
.
Tá mé cinnte, go bhfuil daoine amuigh ansin inniu, a déarfadh, gur chóir dom cos a bhuaileadh ar an ábhar céanna seo, agus gur den chiall é, b’fhéidir, faoin am seo, ceirín den dearmad a chur leis an bhfear sin, agus lena shaothar freisin, toisc go bhfuil diúltaithe ag náisiún na hÉireann don bhfear agus dá fhís. Ní chreidfinn fhéin, tríd is tríd, gur mar sin atá, agus fiú má sea fhéin, caithfidh mé a admháil go mba gheall le naomh é an Piarsach, i measc an phobail, agus mise ag fás aníos, agus mar sin, bheadh sé deacair agamsa a chreidiúint, go mbeadh pobal uilig na tíre seo iompaithe i gcoinne an fhir sin, in achar chúig bliana fichead. Sea, agus féach nach mbíonn drugall ar bith ar chiníocha eile onóir agus ómós a thabhairt dóibh siúd a chaith a ndúthracht agus, níos mó, b’fhéidir, ag iarraidh saoirse a bhaint amach dá bpobail. Mar sin, déanfaidh mé mo dhícheall, tuairimí bunaithe ar ábhar na léachta a thug mé i mBéarla, in Óstán an Newpark, cúig bliana fichead ó shoin, a leagan os bhur gcomhair amach, anseo i lár an aonaigh.
An Fónbhreith úd.
.
Rud eile a spreag chun pinn mé, i gcás na sraithe altanna seo, nó píosa a léigh mé, sa Sunday Independent, roinnt seachtainí ó shoin anois. Ba é a spreag an iriseoir leis an alt úd a scríobh, nó cineál pobalbhreithe, – nó b’fheidir gur chóir dom “fónbhreith” a bhaisteadh air, toisc go raibh ar na vótóirí glaoch isteach ar an bhfón, lena nguth a chaitheamh! Iarradh orthu, laoch eicínt a roghnú lena dhealbh a chur in áit na honóra, i Sráid athnuaite Uí Chonaill. Ba é toradh na fónbreithe sin, nó gur mhol thart ar 36% díobh siúd a ghlaoigh isteach, go mbronnfaí an onóir sin ar Phádraig Mac Piarais. Ba é Bono an té ba ghaire dhó sa bhfónbhreith chéanna sin, agus ní bhfuair seisean ach thart ar 8% de na guthanna a caitheadh, ar an ócáid. Bhuel, ní mó ná sásta leis an mbreith sin a bhí ár n-iriseoir, nó tuigeadh don iriseoir céanna sin, go mba náisiúntóir buile é an Piarsach céanna sin. Féach mar a cuireadh san alt sin é…
“Had Pearse lived on, he would undoubtedly have been exposed as the blood-lusting fanatic that he was; it was Britain’s mistake to allow him to avoid that fate, and Ireland suffered for it.”
B’fhéidir nach n-aontóinnse leis an mbreith sin, nó leis an dearcadh sin, olc, maith, nó dona, ach ag an am gcéanna nach maith ann é? Nó cuireann sé iachall orainn uilig athchuairt a thabhairt ar an gcuid sin de stair ár dtíre, agus clú agus cáil ár laochra a chur sa mheá, athuair, féachaint ar bhuail an stair agus staraithe bob millteach na bolscaireachta orainn. Chuir sé iachall ormsa, dul siar chuig ar scríobh mé cúig bliana fichead ó shoin, féachaint ar dhein mé chuile iarracht, ag an am, féachaint isteach i gcroí na fírinne. Bhuel, tar éis dom é sin a léamh athuair, déarfainn gur bhunaigh mé mo sheasamh ar scríbhinní an Phiarsaigh fhéin, agus ar a raibh le rá ag daoine eile faoi. B’fhéidir nach scríobhfainn an léacht chéanna sa lá atá inniu ann, ach tá mé cinnte, nach nglacfainn ach oiread, le dearcadh an iriseora úd. Ní fhéadfainn teacht leis an dtuairim seo, mar shampla…..
“it is time we accepted that Sinn Fein/IRA are right in one of their arguments: they are the inheritors of the traditions and lusts of Patrick Pearse:
blind hatred, irrational nationalism merging effortlessly into fascism, blood and more blood”
Ni bheinn fhéin cinnte go bhféadfá an dearcadh sin a bhunú ar scríbhinní, ar óráidí, nó ar iompar an Phiarsaigh fhéin. Ach fágfaidh mé an bhreith sin faoi’n léitheoir.
Arbh fhiú an Tairbhe an Trioblóid?
.
Is cinnte nach dtiocfadh an tuairim sin leis an dearcadh a bhí coitianta i measc na cosmhuintire agus mise ag fás aníos, breis mhaith is trí scór bliain ó shoin anois, ach is cinnte freisin, go bhfuil athrú ollmhór tagtha ar dhearcadh na cosmhuintire céanna sin ar náisiúntacht, agus ar shaoirse, san idirlinn. Arbh fhiú an tairbhe an trioblóid? a d’fhiafródh siad díot. Mar sin, is fiú dúinn alt an iriseora seo a chur sa mheá, féachaint céard is fiú é mar bhreith mhacánta, mheáite, dáiríreach, ar dhearcadh, ar fhealsúnacht, agus ar oidhreacht, an Phiarsaigh, dÉirinn ár linne.
Bí liom nuair a bheidh a chuid filíochta á scrúdú, agus á meá againn sa chéad ghála eild den tsraith seo.
.
*****************
Peadar Bairéad.
*****************
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
A r n a M i s i n 1 8 .
**************************
An Mháirt, an 26ú Lúnasa, 2003.
.
…….That visit to Julien…….
Ó tharla nach raibh ach roinnt bheag laethanta d’ár saoire fágtha, shocraíomar ar maidin, go raghadh muid ar thuras aeraíochta (an outing) go dtí an baile is áille, sa taobh sin tíre ar fad.
Cén baile é sin, an ea?
Julien, i measc na gcnoc, gan dabht ar domhan, agus cé go bhfuil an baile álainn sin tamall maith ó Encinitas, ag an am gcéanna, b’fhiú go mór fada an toradh an saothar. Bhí an lá go breá, brothallach, agus é iarraichtín beag ró-the, b’fhéidir; ach bhí fhios againn go maith, go mbeadh sé deas, fionnuar, nuair a shroichfheadh muid Julein, nó tá an baile sin píosa maith os cionn leibhéal na farraige. Stopamar tamall ag Ramona, le greim lóin a chaitheamh ansin, nó ní raibh deifir dá laghad orainn, ach muid amuigh ansin, le lá faoin dtor a chaitheamh sa dúiche álainn sin. Bhíomar i Julien roinnt babhtai cheana, agus caithfidh mé a rá, gur thaitin chuile chuairt ar an mbaile álainn seo níos fearr linn ná an chuairt roimhe sin, agus cheapamar nárbh eisceacht ar bith a bheadh sa lá áirithe seo.
…….Survival of a Mining Town……
D’fhás an baile seo, Julien, a chéaduair, nuair a fritheadh ór sa limistéar seo, agus baineadh úsáid as freisin, mar stáisiún, sa chóras taistil, agus poist. Nuair a chuaigh an t-ór i ndísc, ar ball, cheapfá nach mbeadh fágtha i Julien ach “Ghost town” faoi mar a tharla do roinnt mhaith bailte eile i gCalafoirnia, nuair a baineadh an t-ór uilig as a mianraí, ach bhí an t-ádh ar Julien, nó bhí talamh torthúil timpeall ar an mbaile seo, agus é an-oiriúnach do thorthaí, agus do bheostoc, do chapaill, ach go háirithe, agus nuair a bhí deireadh an óir bainte acu, d’iompaigh muintir an bhaile ar fheirmeoireacht, agus sa tslí sin, bhí ar a gcumas a mbaile a choinneáil sa tsiúl. Anois, de réir mar a chuaigh cúrsaí eacnamaíochta chun tosaigh, agus de réir mar a rinne bailte eile cuma nua-aoiseach a chur ar a sráideanna agus ar a bhfoirgintí, níor lean muintir Julien iad síos an casán sin, ach is amhlaidh a choinnigh siadsan a mbaile, díreach mar a bhí, agus níor lig siad do na hOllstóir mhóra spág a leagan ar shráideanna naofa a mbaile, ach oiread. D’éirigh leo, dár ndóigh, na seanfhoirgintí a athchóiriú, agus a mhaisiú, sa tslí, nárbh éasca baile chomh slachtmhar, chomh néata, chomh fáilteach leis, a fháil, áit ar bith sa Stát ollmhór sin Chalafóirnia.
…….Beautiful Countryside…….
Nuair a bhí ár lón caite againn i Ramona, agus ár scíth ligthe againn, d’ardaíomar ár seolta arís, agus thugamar an bóthar go Julien orainn fhéin. B’álainn an tír trínar ghabhamar. Sléibhte arda, garbha, clochacha, ag éirí go bagarthach (threateningly), ar ’chaon taobh dínn i dtosach, ach de réir mar a chuamar chun tosaigh, scuab an sléibhte leo, píosa siar uainn, agus ina n-áit, bhí páircaeanna breátha, crannacha, le feieeáil againn, ar gach taobh den bhóthar. Diaidh ar ndiaidh, thugamar faoi deara, go raibh saothar an duine ar an dtírdhreach le tabhairt faoi deara, agus é ag dul i méad, le chuile mhíle dár thaisteal muid, d’fhéadfá a rá. Ulloird (orchards) anseo, tréad breé bó ag iníor leo go sásta, san áit úd eile, agus eachra ag spraoi leo fhéin, sa ghraí eachrach thall. Agus cé nach mbíonn mórán den ghlaise le feiceáil i bpáirceanna timpeall Chalafóirnia, go háirithe an tráth seo bliana, bhí na páirceanna seo, ar ár mbealach go Julien, chomh glas leis na páirceanna a d’fheicfeá anseo in Éirinn, an tráth sin bliana.
Bhí muid chomh tógtha sin le háilleaht an radharcra, nár mhothaíomar go raibh muid ag druidim isteach i Julien. Bhíomar ag díriú ar lár an bhaile, nó bhí socruithe againn áit pháirceála a fháil, agus ansin, tamall a chaitheamh ag guairdeall timpeall, ag siopadóireacht, ag breathnú ar na foirgintí áille, agus ar deireadh thiar, bhí fúinn, buaileadh isteach i bproinnteach áirithe, le cupán tae agus píosa de thoirtín breá úll a fháil, roimh thosú ar an mbóthar abhaile.
…….Sudden Weather Change……
Taobh istigh de chupla soicind, áfach, dhorchaigh, agus dhubhaigh an spéir os ár gcionn, agus díreach chomh tapaidh, bhuail cupla sprais ollmhóra fearthainne gaothscáth agus díon an ghluaisteáin, sa chaoi gur cheapamar gur cioth cloch a thit ón spéir anuas orainn. Ba scanrúil, amach is amuigh, an tarlúint é. Mo mhac fhéin, Micheál, a bhí i mbun na tiomána, agus ó tharla go bhfuil cónaí airsean sa chuid sin de Chalafóirnia, thuig sé láithreach baol na hócáide. Níor dhein sé iarracht ar bith stopadh i Julien, ach, as ag brách leis, amach as an mbaile, chomh tiubh géar is a d’fhéadfadh sé. Bóthar a 79, a thug sé air fhéin. Ní raibh muid ach iompaithe síos an bóthar sin, agus muid ag iarraidh éaló as Julien amach, nuair a bhí ina chlagar (downpour), agus é ag stealladh sceana gréasaí ar lom a dhíchill. Bhí sé deacair tada a fheiceáil, bhí an tuile ag titim chomh tiubh orainn, faoin am sin. Ba ghearr go raibh orainn ár luas a ísliú, nó bhí sé ag éirí níos deacra, agus níos deacra fós, tada a fheiceáil tríd an ngleáradh báistí, agus chomh maith le sin, bhí an t-uisce, faoin am seo, ag sileadh leis, trasna an bhóthair, romhainn amach, agus é sin ag dul i ndoimhne, de réir a chéile, agus leis an scéal sin a dhéanamh níos measa fós, bhí clábar buí, agus chuile chineál bruscair, á n-iompar trasna an bhóthair, romhainn amach, ag an dtuile chéanna sin. Ansin, thángamar go casadh sa bhóthar sin, agus ag an bpointe sin, bhí sé deacair bóthar a aithint thar pháirc, ach bhí an t-ádh orainn, agus roghnaíomar an bealach ceart amach as an gcoirnéal cinniúnach sin.
…….Narrow Escape ! …….
B’in an pointe ab ísle ar an mbóthar sin, agus uaidh sin amach, bíodh nárbh éasca an cleas é fanacht ar an mbóthar fós, ag an am gcéanna, ní raibh cúrsaí ag dul in olcas, nó ní raibh an t-uisce, nó ana clábar, nó an burscar, ag fanacht ar an mbóthar, ach iad ag sileadh uaidh isteach i pé cineál díogacha a bhí acu fan thaobh an bhóthair. Bhí linn. Tar éis dúinn thart ar dheich míle eile a chur dínn, stop an gleáradh, agus ghlan an spéir, agus bhí an stoirm thart. D’éirigh linn teacht slán ó cheann de na tuilte sléibhe ba mheasa sa taobh sin tíre le mám blianta anuas, Ach geallaimse dhuit é, gur baineadh scanradh ár n-anama asainne, agus tá mé ag ceapadh, go bhfuil deireadh dínne feicthe ag Julien feasta, nó níl dabht ar domhan ach gur contúirteach, baolach, an áit é, go háirithe do strainséirí! Sea, agus cuimhnigh freisin chomh baolach is a bhí an tír chéanna sin, thart ar Julien, le linn na dtinte ollmhóra foraoise, a chráigh Calafóirnia, in eireaball na bliana seo caite.
Ar ár mbealach ar ais, thaistil muid an bóthar sin, go dtí gur tháinig muid chomh fada le Saorbhealach a 8, agus ansin, chasamar ar dheis, agus leanamar orainn isteach go San Diego, mar ar iompaigh muid ar dheis arís, agus suas linn ansin, ar ár sáimhín só ar Saorbhealach a 5, saorbhealach a thug slán abhaile go Cardiff by the Sea sinn.
Ní call dom a rá, go raibh ábhar cainte againn an oíche sin, agus go ceann roinnt laethanta ina dhiaidh sin freisin. Ach fágfaidh mé ansin é mar scéal, an babhta seo.
****************
Peadar Bairéad.
****************
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
O i l i t h r e a c h t .
.
Fada, tuirsiúil, anacair,
Oilithreacht seo na beatha,
Ag siúl is ag siúl go traochta
Gan treoir, gan stiúir, gan tada,
Ach chuile dhuine leis fhéin,
Ar thóir na beatha síoraí,
Gan léarscáil, ach a choinsias,
Leis an mbealach sin a fhógairt
Trí fhásach, is trí dhufair,
I ngleann gruama seo nDeor.
.
Ach tagaigí chugam, a chairde,
Abhus nó thall, frí chéile,
Le mo mhisniú, le mo mhealladh
Fan bhóthar seo na beatha,
Nó is tuirsiúil é an t-uaigneas
Má shiúlann amach id’ aonair,
Is is deacair aird a dhíriú
Ar choinsias nó ar chreideamh,
Nuair a sheoltar d’anam daonna
Ar eachtra báis is beatha.
.
.
Ach má shiúlann sibh amach liom
Ar oilithreacht seo na beatha,
Misneoimid a chéile,
Trí chúl a chur ar uaigneas,
Is ardófar misneach is meanmna
Ár n-anamacha spíonta lag’,
Ag cuidiú lena chéile,
Go sroichfimid an trá úd thall.
.
*********************************
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
An Dá Shaol
.
Nuair a shiúlaimse timpeall gach lá,
Ní bhímse im aonair go buan,
Nó im’ fhochair, dofheicthe, taibhsiúil,
Gluaiseann Lucht Neimhe faoi rún.
.
Siúlaim leis an Rí is lena Chúirt,
Idir Chór na nAingeal is na Naomh,
In éineacht liom freisin, gan teip,
Siúlann lucht Purgadóra na bpian.
.
Uaireannta, táid soiléir, geal, glé,
Is cloisim a gcomhrá gan locht,
Ach laethanta eile, Mo Nuar!
Ní bhíonn ann ach cogar is tost.
.
Ach nach ’in é dán theaghlach Chríost’,
Ar thóir fhís an chreidimh neamhaí,
Anois, maireann i dtír na bhfuíoll,
Ach arís, i bhfásach gan chríoch.
.
Sin mar a phromhtar ár miotal,
Sin mar a thriailtear ár luach,
Sin mar a nitear ár n-anam,
Lena ullmhú don bheatha atá buan.
.
******************************
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
An Monsignor Pádraig Ó Fiannachta ar lár
.
Peadar Bairéad
.
Ní raibh ach breacaithne agam fhéin ar an Athair Pádraig Ó Fiannachta, ach tuigeadh dom, thar bhlianta fada, go mba fhathach é i saothrú na Gaeilge agus iomaire na teanga sin á bhasladh go blasta aige, agus a dhúthracht á chaitheamh aige i ngort guaireach na teanga sin ag an leibhéal ab aoirde agus ba scolártha. Casadh orm cupla babhta é, thíos in Iorras, i gContae Mhaigh Eo, ag Éigse Riocard Bairéad, agus tá cóip de ‘An Leabhar Aifrinn’ – ar dhein sé fhéin eagarthóireacht air, agus a cuireadh i gcló sa bhliain 1978 –, a bhronn sé orm ag Éigse Riochard Bairéad, sa bhliain 1986, thíos i nGaoth Sáile, ar an ócáid sin. Tá ‘An Leabhar Aifrinn’ sin agam fós, agus meas dá réir agam air.
Rugadh Pádraig sa bhliain 1927, i nGaeltacht Chiarraí, agus tógadh sa dúiche sin é. Nuair a bhí a bhunoideachas agus a mheánoideachas críochnaithe aige, chuaigh sé le sagartóireacht, agus chuige sin, thug sé Coláiste Mhá Nuad air fhéin. Oirníodh ina shagart é sa bhliain 1953. Chaith sé seal sa Bhreatain Bheag, mar ar fheidhmigh sé, ar feadh seal, mar shagart cúnta, agus ag an am gcéanna, chuir sé sár-aithne ar an mBreatnais. Ar ball, ceapadh é mar Ollamh le Gaeilge i Má Nuad, sa bhliain 1960. Ba fhathach ar léann agus ar thaighde é, feadh bhlianta a Ollúnachta.
Bhásaigh an Monsignor Pádraig Ó Fiannachta ar an gcúigiú lá déag d’Iúil 2016.
Ailt Adhmholta
Chuir mé spéis agus dhá spéis sna hailt adhmholta a scríobhadh, iar bhás dó. bhí píosa breá againn ó pheann cumasach Mhichíl Uí Dhiarmada ag an am, nó bhí aithne phearsanta ag Micheál air, mar deir sé go raibh an tAthair Pádraig mar Ollamh aige tráth, agus ba shoiléir go ndeachaigh an Fiannachtach i gcionn go mór air, ag an am. Bhí cupla píosa breá eile le léamh, ag an am, faoi bhuanna an tsagairt léannta sin, agus b’ábhair spéise dom iadsan freisin.
Tá’s ag madraí an bhaile faoin’a shaothar i ngort na Gaeilge thar bhlianta fada a ré, go háirithe a shaothar mar aistritheoir scrioptúrach agus mar eagarthóir ar na hIrisí cáiliúla sin, ‘Irisleabhar Mhá Nuad’ agus ‘An Sagart’, maille lena lán eile ar an dtéad chéanna sin. Bhí mé i dteangmháil leis corruair mar eagarthóir, agus caithfidh mé a rá, gur mhór an chabhair agus an t-ugach a thug sé dom ar na hócáidí céanna sin.
Aistriú an Bhíobla go Gaelige
Ba é an tAthair Pádraig a d’aistrigh an ‘Bíobla Naofa’ go Gaeilge. Saothar ollmhór don scoláire aithnidiúil sin, agus b’eisean freisin a rinne eagarthóireacht ar Irisleabhar Mhá Nuad ar feadh breis agus dhá scór bliain. Ní call dom a rá, go mba fhile torthúil agus go mba scríbhneoir bisiúil é freisin, agus chomh maith le sin uilig, ba scoláire agus teangeolaí den chéad scoth é Pádraig s’againne. Is cinnte nach mbeidh a leithéid de thaighdeoir oilte, scolártha againn arís go luath.
Tar éis dó éirí as a Ollúnacht i Má Nuad, sa bhliain 1992, d’fhill sé ar fhód a dhúchais, agus ar ball ceapadh ina Shagart Paráiste i bparáiste Dhaingean Uí Chúis é sa bhliain 1993. Bhunaigh sé ‘An Díseart’, Institiúd tríú leibhéil, -le staidéar a dhéanamh ar an spioradáltacht Gaelach, – sa Daingean, i 1996. Bhronn ‘An Pápa Eoin Pól a Dó’ an teideal ‘Monsignor’ air, sa bhliain 1998. In éineacht lena shaothar mar shagart, lean sé leis ag saothrú na Gaeilge freisin, trí scríobh, trí eagarthóireacht, agus trína shampla don náisiún ar fad.
Pádraig s’againne
Nach mór an chaill, is nach crua an bhris é,
Ár scoláire léannta bheith sínte tláith,
Cé sheasfaidh feasta mar chrann taca farainn,
Nuair a leagfaidh gála ár n-oineach ar lár.
Fágadh ár nÉigse ina dílleachta céasta,
Gan chumas cumtha nó ceaptha dáin
A chaoinfeadh ár gcaill is ár mbuairt dólásach,
Is a dhúiseodh meanmna in Iathaibh Fáil.
.
B’é Dia na Glóire a thug dó an cuireadh,
Is b’é an tAingeal Gabriel a sheachad an scéal
Go raibh ionad réidh dó ag bord an Tiarna,
I measc scoláirí is filí a chine fhéin.
.
Mothóimid uainn thú, a Phádraig léannta
D’aghaidh shona, is d’iompar cóir,
Ach thuill tú d’áit ag bord an Tiarna,
I measc na Naomh go deo na ndeor,
.
Ár slán go deo leat a Ollamh oilte,
Nó ní fheicfear do leithéid arís go luath,
Ach coinnigh súil ar Iatha Phádraig,
Is tiocfaimid slán ó bhaol is ó bhuairt.
*******************************
.
English 
Gaeilge