by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
An séú húrscéal is fiche ón Máistir
.
Sycamore Row……….by…John Grisham………£19.99.
(This week we take a look at John Grisham’s 26th Novel.)
.
Easaontas ciníoch
Nuair a cuireadh cló ar chéad úrsceal John Grisham, ‘A Time to Kill’, sa bhliain 1989, is dócha gur tuigeadh dó, go raibh bóthar fada le taisteal aige, má theastaigh uaidh teacht i dtír ar a chuid scríbhneoireachta, nó dhiúltaigh roinnt mhaith foilsitheoirí glacadh leis an úrscéal sin, ach i ndeireadh na dála, tháinig Wynwood Press i gcabhair air, agus d’fhoilsigh siadsan ‘A Time to Kill’. Ar ball, bhí foilsitheoirí ag baint na sál dá chéile ag iarraidh a shaothar a fhoilsiú. D’fhéadfá a rá, go bhfuil baint éigin ag an gcéad úrscéal úd leis an úrscéal seo is déanaí óna pheann, sa mhéid go bhfuil cuid áirithe de na charactair ón gcéad scéal le fáil arís san úrscéal nua seo, Sycamore Row, agus iompaíonn sé athuair ar easaontas ciníoch an Deiscirt, na bánaigh i gcoinne na ngormach mar bhuntéama don leabhar nua seo freisin.
Jake Brigance, dlíodóir
Is dócha go bhféadfá a rá, gurb é, Jake Brigance, dlíodóir, an príomhcharactar sa scéal seo, díreach faoi mar a tharla in, A Time to Kill. Agus ar eagla go ndéanfainn dearmad air, ar ball, ba mhaith liom a rá anseo, gurb é mo thuairim fhéin, gurb é seo an t-úrscéal is fearr, agus is greamaithí fós, ó pheann líofa an tsainscríbhneora seo. Féach mar a chuireann an t-údar tús leis an scéal seo…
“They found Seth Hubbard in the general area where he had promised to be, though not exactly in the condition expected. He was at the end of a rope, six feet off the ground and twisting slightly in the wind….”
Ní chuireann an t-údar aon am amú agus é ar a bhealach go croí an scéil. Chuir an Hubert seo lámh ina bhás fhéin. Bhi clann air, mac amháin agus iníon, agus d’fhág sé garchlann ina dhiaidh freisin, agus deartháir amháin. Bheifeá ag súil go bhfágfadh Hubert lab maith airgid ag chuile dhuine dá shliocht ina uacht, ach bheadh breall ort sa mhéid sin, nó leithphingin rua fhéin as an fiche milliún Dollar a d’fhág sé ina dhiaidh, níor fhág sé ag duine ar bith acu san uacht lámhscríofa úd a dhréacht sé fhéin, nó ba é a rinne sé, i ndáiríre, san uacht sin ba dhéanaí uaidh, nó tromlach mór na hoidhreachta sin, 90% de, a fhágáil ag a chailín aimsire, Lettie Lang, ar ghormach dathúil, meánaosta í. D’fhág sé 5% de ag eaglais eicínt, agus 5% eile ag a dheartháir, Ancil. Tuigeadh go maith dó, go gcuirfí i gcoinne na huachta sin, agus le teacht thairis sin, scríobh sé litir chuig ár laoch, ó, ‘A Time to Kill’, Jake Brigance, á ainmniú, go speisialta, leis an uacht chéanna sin a chosaint go tréan, i gcoinne cibé ionsaí a dhéanfaí air. Shuigh an t-údar an scéal seo, Sycamore Row, i gClanton, i Stát Mhississippi, sa bhliain 1988, áit ar shuigh sé, A Time to Kill, thart ar thrí bliana roimhe sin.
Cumas tiomnach
Tharla faoi mar a thairngir Seth Hubbard. Cuireadh i gcoinne na huachta lámhscríofa sin. Bhailigh tréad dlíodóirí agus iad uilig ag súil le lab airgid a shaothrú as bheith ag iarraidh an uacht sin a chealú, cuid acu ag rá, nach raibh an uacht sin dleathach, cuid eile ag rá, go raibh an seanfhear as a mheabhair ag an am, agus dá bharr sin, nach raibh cumas tiomnach ann agus an uacht sin á dhréachtadh aige, agus daoine eile fós ag maíomh gur chóir glacadh le huacht a rinne sé tamall roimhe sin. Ba é an Breitheamh Atlee a bhí sa chathaoir, le súil a choinneáil ar na himeachtaí.
Ar na táirní sin uilig a chroch an t-údar a scéal. Ar éirigh le Jake an uacht sin a chosaint, nó ar éirigh leis an ealta dlíodóirí í a chealú? Ar éirigh le sliocht Seth an lab airigid sin, a raibh súil acu leis, a fháil. Nó cén chrioch a chuir an t-údar lena scéal, agus é ag iarraidh súil amháin a choinneáil ar an dlí, agus an tsúil eile a choinneáil ar chiall agus ar dhearcadh an ghnáthdhuine?
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
T a l b o t v T a l b o t ( 1 8 5 6 .)
.
********************************
.
My Dream of You………………………………………………………………………2001.
le
Nuala O’Faolain……………………………………………………………….£12.99 (€16.49)
.
*****************************************
.
Ní gá dhom a rá, gur bhain Nuala Ó Faoláin clú agus cáil amach di fhéin lena dírbheathaisnéis, “Are You Somebody?” nó tá a fhios sin ag madraí an bhaile fhéin, faoin am seo. D’fhan an leabhar céanna sin ar bharr liosta na leabhar mór-ráchairte, anseo in Éirinn, ar feadh sé sheachtain is fiche, agus d’fhan ar liosta na ndeich leabhar ab fhearr, ar an New York Times, ar feadh ceithre mhí, agus tar éis di an t-éacht sin a dhéanamh, seo anois í, agus a céad úrscéal ag sciobadh na craoibhe leis, i bhfad agus i ngearr. Geallaimse dhuit é, gur beag údar a bhaineann clú agus cáil amach chomh sciobtha sin. Anois, caithfidh mé a admháil, ag an bpointe seo, nár léigh mé fhéin an chéad leabhar sin uaithi, an dírbheathaisnéis, “Are You Somebody?” agus ba de thaisme a tháinig mé trasna ar an dara leabhar seo, “My dream of You,” agus ó tharla go raibh an oiread sin cainte faoin gcéad leabhar, shocraigh mé ar thriall a bhaint as an dara ceann! Ní raibh aiféala ar bith orm gur dhein, nó caithfidh mé a rá, gur bhain mé taitneamh nár bheag as léamh an leabhair chéanna sin. Leabhar sách mór atá ann, nó tá 447 leathanach le fáil idir a chlúdaigh istigh. De ghnáth, bheadh leabhar den fhaid sin ró-fhada domsa, ach eisceacht ba ea an ceann seo. Ach, nár chóir dom iompu ar an leabhar fhéin anois?
.
Ar bhealach, cheapfá gur dírbheathaisnéis eile atá anseo againn, nó insíonn an príomhcharachtar a scéal dúinn, agus ag an am gcéanna, í ag déanamh chuile iarracht ar fhadhb Talbot v Talbot a scaoileadh. Téann sí ó cheann go ceann den dá ábhar sin, go réidh, nádúrtha, inchreidte. Caitlín, an t-ainm atá ar an bpríomhcharachtar seo, Caitlín de Búrca, nó Kathleen Bourke. Rugadh in Éirinn í, ach níor ró-gheal a bhí ag éirí lena clann abhus, agus ba bheag grá a teaspáineadh do Chaitlín, nó do bhaill eile na clainne sin. Ba é toradh a bhí ar sin, nó gur thug Caitlín Sasana uirthi fhéin, le linn a hóige, agus le linn di bheith ansin, casadh Hugo uirthi, agus chuaigh sí in éintíos leis, fad is a bhí sise ag staidéar le bheith ina hiriseoir, agus bhí Hugo, ag an am gcéanna, ag gabháil don dlí, agus ag staidéar ceird na hiriseoireachta freisin. De réir cosúlachata, ní raibh an oiread sin grá i gceist i cibé gaol a bhí eatarthusan, ach oiread, nó má bhí, ní raibh sé buan. Ar aon chuma, ba le linn na tréimhse sin a chaitheadar i bhfochair a chéile, a thug Hugo fótachóip de chúis cholscartha, a leagadh os comhair Theach na dTiarnaí, i Sasana, sa bhliain 1856, ina raibh “Mr Talbot of Talbot House in Ireland” ag iarraidh ar an Teach sin colscaradh a thabhairt dó óna bhean, Marianne, toisc gur dhein sí adhaltranas le fear oibre ar Eastát an Talbóidigh, fear dárb ainm dó William Mullan. Chuir Caitlín suim, agus dhá shuim, sa chúis sin, agus choinnigh sí i ngiorracht fhad láimhe di é, go ceann i bhfad ina dhiaidh sin.
“ kept the pages of the Talbot Judgement safe, and even before I read the whole thing properly, I could always have put my hand on it in the dark.”
Tugann sí an t-eolas sin go léir dúinn sa Réamhrá, nó is dócha go bhfuil dúshraith an scéil le fáil sa mhéid a thugann sí dúinn sa “Prologue” céanna sin.
Mar adúradh thuas, d’fhág Caitlín an tír seo agus í an-óg fós. B’as Kilcrennan di, áit a raibh cónaí uirthi, i Shore Road, giota taobh amuigh den bhaile sin. Tar éis di tamall a chaitheamh i Sasana, d’éirigh idir í fhéin agus Hugo, agus fágadh lei fhéin í. Tháinig a cara, Caroline, ábhar múinteora, i gcabhair uirhi áfach, agus ar ball, fuair sí post mar iriseoir, ag obair ar Travel/Write. Thug an post sin deis di an domhan a thaisteal, ag fáil amach faoi ionaid éagsúla, a gcuirfeadh léitheoirí na hirise sin spéis iontu. Thaitin an obair go mór lei, agus bhain sí ard-ghradam amach di fhéin, sa phost sin. Ba é Alex, a bhí i mbun na hirise sin, agus bhí meas an domhain ag Caitlín air, cé go mba fhear é, nár éirigh leis éaló fós ó thionchar a mhamaí, dár lei. Faoin am sin áfach, bhí an mam céanna sin i mbéal an bháis. Sea, agus fuair cara eile lei, Jimmy, puncán homaighnéasach, bás obann freisin. Tríd is tríd, ag an am áirithe sin, bhí an tóin ag titim as an saol sámh a bhí tógtha aici, thall.
.
Ag an am sin, thosaigh sí ag smaoineamh arís ar an Judgement úd, Talbot v Talbot, agus ba é deireadh na mbeart é, nó gur shocraigh sí ina haigne, filleadh ar Éirinn, agus tamall a chaitheamh, thíos i “Ballygall”, le taighde a dhéanamh ar an scéal a bhí taobh thiar den cholscaradh úd, a raibh trácht air sa bhfótachóip, a thug a leannán, Hugo, di, blianta fada roimhe sin, toisc go mba sa dúiche sin a tharla eachtraí na cúise réamhráite.
Ballygall being, according to the Ordnance Survey map of 1842, the name of the small town at the gates of the Mount Talbot estate.”
Bhí breis is triocha bliain caite ag Caitlín thall, ag an am sin, agus í in aois a leathchéad. Ar deireadh thiar, bhuail sí bóthar, agus d’fhill ar thír a dúchais, le taighde a dhéanamh, nó le bheith i measc a muintire, nó…b’fhéidir nach raibh fios fátha a cuairte aice fhéin fiú, ach ba é deireadh na mbeart é, ghur thuirling a heitleán ag Aerfort na Sionainne. Fuair sí gluaisteán ar chíos ansin, agus thug a bóthar ó thuaidh, go Ros Comáin, uirthi fhéin. B’ait lei na comharthaí bóthair a fheiceáil i nGaeilge, ach thaitin sin lei, ar bhealach eicínt.
“The road signs brought a sting to my eyes. Aerphort. Lár an Cathair. An Tuaisceart.
Now, wait a minute? You can’t even speak Irish.
Yes, I can, a little bit. I know a lot of words. I know songs.
I began to sing – Anois teacht an Earraigh –“
B’fhéidir nach raibh “Lár an Cathair”, thar mholadh beirte, ó thaobh na Gaeilge de, ó iriseoir oilte, ar chóir di comharthaí bóthair a bhreacadh síos, go cruinn, cúramach, ach scaoilimis tharainn é, nó don chuid is mó, tá na giotaí Gaeilge a úsáideann an t-údar sa scéal seo, thar a bheith cruinn.
I ndeireadh na dála, shroich sí “The Talbot Arms”, teach ósta sa mbaile sin, Ballygall. Chuir sí aithne ar lucht an tí ósta sin, agus chuir siad, go háirithe an t-únaeir, Bertie, ar an eolas í. “The Talbot Arms” a bhí uaithi, ach tugadh le fios di nárbh é sin an t-ainim a thugadh na dúchasaigh air, a thuilleadh.
“But nobody calls it The Talbot Arms – it’s Bertie’s place.”
Tugadh bheith istigh di, agus ba ghearr go raibh sí i mbun oibre. Is dócha go raibh ar intinn aice leabhar a scríobh ar scéal úd na dTalbóideach, ach cá bhfaigheadh sí an t-eolas a bhí ag teastáil chomh géar sin uaithi, le feoil a chur ar chnámharlach na nótaí úd, a fuair sí ó Hugo, blianta fada roimhe sin. Chuir sí aithne ar Miss Leech iarleaharlannaí an bhaile, agus ba mhór go deo an méid eolais a bhí aicese ar chúrsaí na dúiche sin, sea, agus d’éirigh lei freisin, “the Paget Pamphlet”, a chur ar fáil di sa leabharlann. B’in leabhrán a scríobh gaol le Marianne, dárb ainm dó Paget, á cosaint ar chúisimh a naimhde. Bhí sé ag éirí níos deacra, agus níos deacra, fios fátha gach scéil a fháil, de réir mar a chuaigh sí ar aghaidh lena cuid taighde. Agus gan dabht ar domhan, bhí dhá thaobh ar an scéal seo, faoi mar a tharlaíonn go minic, i gcás scéalta casta dá leithéid. Seo mar a chonaic Caitlín an scéal, i dtosach….
Richard and Marianne T. and their daughter came to Mount Talbot in 1847 or 8. William Mullan came to household as groom in 1849. Three years later, Richaard T. sought first a separation in the Ecclesiastical Court in Dublin, and then a full divorce in the House of Lords. The Judgement is the account of what the three Law Lords said about the evidence, and their verdict, in the divorce case. The testimonies they based their decision on are as follows….”
Agus thug sí ansin an fhianaise a bhí i gcoinne Marianne, sa chúis dlí sin, i dTeach na dTiarnaí.
.
Bhuel, níl fúm anois an scéal ar fad a insint duit anseo. Tá faitíos orm, go gcaithfidh tú fhéin an leabhar a léamh duit fhéin, ach ba chóir dom, ag an bpointe seo, tagairt a dhéanamh do rud amháin eile, a chuireann casadh neamhghnách sa scéal casta seo.
Fad is a bhí Caitlín i mbun a cuid taighde i “Ballygall”, casadh leannán nua uirthi, agus Shay an t-ainm a bhí air. D’éirigh siad an-mhór le chéile, ach dár ndóigh, bhí Shay chomh pósta, cheana, agus a d’fhéadfadh sé a bheith, ach mar sin fhéin, bhí sé sásta ceangal de chineál eicínt a shnaidhmeadh idir é fhéin agus Caitlín. Is dócha go bhfeiceann an t-údar gaol idir scéal Chaitlín, agus scéal Mharianne, ar bhealach amháin, nó ar bhealach eile, agus caithfidh sí críoch amháin, nó críoch eile a chur leis an gceangal sin, ar ball.
.
Rud eile a thugann tú faoi deara sa scéal seo, nó chomh héasca agus a shleamhnaíonn an t-údar, óna bhfuil ag tarlú thart uirthi i “Ballygall”, go dtí an saol eile, a chaith sí thall i Londain, nó i measc a muintire fhéin, ar Shore Road, agus siar ansin sa stair lei babhta eile, go dtí laethe Mharianne Talbot, díreach i ndiaidh an Ghorta mhóir.
Bhuel, tá faitíos orm, go gcaithfidh mé thú a fhágáil ansin, ach mé ag súil go bhfaighidh tú an leabhar duit fhéin, agus go ndéanfaidh tú é a léamh, ar do sháimhín só, mar tá mé beagnach cinnte go mbainfidh tú taitneamh as, nó gan dabht ar domhan, is sciliúil an píosa oibre é, agus is taitneamhach, spreagúil, spéisiúil an sceal é.
Go dtí an chéad uair eile.
Slán.
*******************
Peadar Bairéad
*******************
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Teachtaireacht an Amadáin
Peadar Bairéad
Fógraí Bóthair
(Recalling memories of being lost in Dublin traffic, 12 years ago.)
.
Nár minic, sna seanlaethe, a chuirtí duine ar theachtaireacht bhréige ó theach to teach ar fud an bhaile, le spórt a bhaint as an té a bheadh gann go maith i gciall. Ligeadh chuile dhuine air go raibh sé lom dáiríre, agus é ag seoladh an amadáin bhoicht óna dhoras fhéin, agus á chur ar chuairt gan toradh go dtí na beil dorais. Bhuel, b’in an smaoineamh a rith liom, maidin inniu, an 26 Lúnasa, 2002, nuair a chuala mé na scéalta uilig faoi dhaoine a bheith seolta amú ag na fógraí nua bóthair úd, a cuireadh i bhfeidhm, d’fhonn trácht na Príomhchathrach s’againne a choinneáil ag gluaiseacht, in áit é a bheith plódaithe, faoi mar a bhíodh, le blianta beaga anois. Cuireadh na gluaisteánaithe bochta timpeall i gciorcal, agus ansin timpeall i bhfáinne fí, agus mar sin dóibh, ó fháinne amháin go timpeallán eile, ach i ndeireadh na feide, ba bheag dul chun cinn a bhí á dhéanamh acu, dár leo, ach iad cosúil leis an té úd a bhí gann go maith i gciall, á chur timpeall an bhaile, ó theach go teach, ach gur saothar gan toradh a bhí air, ar deireadh thiar thall.
Ná ceap anois, go bhfuilimse ag déanamh beag is fiú d’iarrachtaí na n-údaras a smaoinigh ar an bplean iontach mearaitheach seo. Nár mhair mé fhéin ar feadh blianta sa chathair chéanna sin? agus nár mhinic, le blianta beaga anuas, a chaith mé síoraíochtaí, mar a b’fhacthas domsa é, ag iarraidh mo bhealach a dhéanamh tríd an tranglam tráchta a tharlaíonn ar “Shráideanna Naofa Átha Cliath”, ag amannta áirithe sa lá, nuair a bhíonn chuile ghluaisteánaí sa tír ag iarraidh a shlí a dhéanamh tríd na sráideanna sin, ag an am gcéanna. Minic a ghabh mé buíochas le Dia as gan a bheith im’ chónaí, a thuilleadh, san Ardchathair s’againne, ach mé ag cur fúm anois, anseo i gcathair Chill Chainnigh. Ar inis mé dhaoibh, cheana, faoin lá a cuireadh mé fhéin, agus mo bhean, ar theachtaireacht amadáin, trí shráideanna na cathrach céanna sin?
Níor inis!
Lá na dTuilte
Lá ‘le Bríde a bhí ann, dár Príosta! Lá na dtuilte! Agus tharla go raibh mé fhéin is mo bhean ar chuairt ar ospidéal, thart ar an gCarraig Dhubh, agus tar éis dúinn cannta maith den lá a chaitheamh sa bhfoirgneamh céanna sin, bhuaileamar bóthar, ar ár mbealach go Maigh Nuat, áit a raibh socraithe againn an oíche sin a chaitheamh. Bhuel, bhíomar ag déanamh ár slí go mall, trom-rothach, go lár na cathrach. Suas Sráid na bPiarsach linn, síos Sráid Teamhrach, agus é ar intinn againn casadh ar chlé ag Droichead Butt, faoi mar a dheineamar go minic cheana. Turas éasca go maith a bheadh ann, dár linne, ach é a bheith mall, tuirsiúil. Ach, nuair a thángamar chomh fada le Droichead Butt, do bharúil, nach raibh dhá phóilí mhóra feistithe ansin, agus a mbaitíní inairde acu, le cosc a chur le duine ar bith ar theastaigh uaidh casadh ar chlé ag an bpointe sin. Rinne mé fhéin chuile dhícheall a chur in iúl dóibh gur theastaigh uaim dul ar chlé ansin, nó nach raibh malairt bealaigh ar eolas agamsa le mo cheann scríbe a bhaint amach. Ach d’fhógair mo bheirt dom, go neamhbhalbh, gur chuma sa tsioc leosan cá raghainn, ach go raibh rud amháin cinnte, agus b’in, nach raibh ar intinn acusan mé a ligint ar chlé, ag an bpointe áirithe sin. Seoladh muid, gan trua, gan taise, amach i bhfásach, agus i bhfiántas, thuaisceart na cathrach. Thart le Teach an Chustaim, síos Sráid Amiens, agus fan na Trá Thuaidh amach. Timpeall linn ag Fionnradharc, agus suas Aibhinne Philipsburg. I rith an ama a raibh an bealach sin á thaisteal againn, ní raibh ar ár gcumas stopadh, nó casadh ar dheis, nó ar chlé, nó bhíomar gafa go daingean istigh i lár shruth tráchta, ach ar ámharaí an tsaoil, bhí aithne againn ar áit amháin, fan Aibhinne Philipsburg, agus bhí ar ár gcumas, casadh isteach ansin, agus léarscáil na cathrach a tharraingt orainn, féachaint conas a d’fhéadfaimis éaló as dufair draíochta úd Thuasceart na cathrach.
‘Phone a Friend!’
Ach, cosúil leis an gClár Teilifíse úd “Who wants to be a millionaire”, thug an sos sin deis dúinn glaoch ar chara (To phone a friend!). Rinneamar amhlaidh, agus tar éis cupla nóiméad, d’éirigh leis an gcara céanna sin bealach éalaithe as an dtranglam tráchta úd a fháil dúinn, agus ansin, ní raibh le déanamh againn, ach a threoracha a leanúint.
Le scéal gairid a dhéanamh de, tar éis dúinn ceithre huaire go leith a chaitheamh ar fán ar shráideanna Átha Cliath, d’éirigh linn Maigh Nuat a shroichint, i ndeireadh na dála, agus ní gá dhom a rá, go raibh muid sáraithe, soncaithe, faoin am sin. Ón lá sin amach, bíonn trua an domhain agam fhéin do ghluaisteánaithe na hArdchathrach, agus dóibh siúd a bhfuil sé de dhualgas orthu bealaigh tráchta na hardchathrach a dhréachtadh agus a chur i bhfeidhm.
.
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
T i t h e M ó r a a g u s T i t h e B e a g a .
**************************
.
T h e S t o r y o f L u c y G a u l t ……………….f o i l s i t h e…………2002.
l e
W i l l i a m T r e v o r………………………………………………….£16.99 S a s a n a c h .
.
************************************
.
Ní inné ná inniu a thosaigh William Trevor ag scríobh, nó tá ualach asail d’úrscéalta agus de ghearrscéalta curthe de aige, cheana féin, sea, agus clú agus cáil bainte amach aige dó fhéin, i ndomhan an Bhéarla, ach go háirithe. Bhuaigh roinnt dá úrscéalta duaiseanna gradamacha freisin dó, agus i measc na nduaiseanna a bhuaigh se, bhí an Whitbread Book of the Year, a bhuaigh sé leis an leabhar.. “Felicia’s Journey”, The Macmillan Silver Pen Award agus “the Irish Times Literature Prize, le “The Hill Bachelors”, agus ghnóthaigh “The Children of Dynmouth”, agus “Fools of Fortune”, the Whitbread Fiction Award, agus níl sa mhéid sin ach cuid de na duaiseanna a ghnóthaigh sé.
I mBaile Mhistéala, i gContae Chorcaí, is ea a rugadh an t-údar ildánach seo, sa bhliain 1928, rud a fhágann go bhfuil bunaois mhaith aige anois, ach ní bac ar bith ar a scil, nó ar a chumas, meáchan na mblianta sin, ach is amhlaidh gur mó go mór mo spéis fhéin ina shaothar, an aois chéanna sin. Fuair sé a chuid scolaíochta anseo in Éirinn, mar ar fhreastal sé ar scoileanna tuaithe roimh dhul suas go Coláiste na Tríonóide dó, le sméar mhullaigh a chur ar a chuid oideachais. Faoi láthair, tá cónaí ar an údar seo i Devon Shasana. Bronnadh CBE onórach air, sa bhliain 1977, as a raibh déanta aige i ngort na litríochta, agus arís, sa bhliain 1999, bronnadh Duais ghradamach Litríochta Breatnaí David Cohen air, i ngeall ar a raibh déanta aige ar son na litríochta, ar feadh a shaoil. Uaidh sin go léir, is féidir glacadh leis, go bhfuil a cháil tuillte go maith an an údar ildánach Éireannach seo.
Faoi mar a bheifeá ag súil, is í Lucy Gault an príomhcharachtar sa scéal seo, a suitear faoin dtuath, i gContae Chorcaí, thart ar an mbliain 1921. Ní call dom a rá, go raibh cúrsaí sóisialta agus polaitíochta ina gcíor thuathail, ó cheann ceann na tíre, ag an am, agus ní gá a rá, ach oiread, go raibh cúrsaí an-mhíshocair an tráth úd. Bhí an Caiptín Gault ina chónaí i dTeach Mór, ‘Lahardane’, é fhéin is a bhean is a n-iníon, Lucy. Ní raibh saol ró-shocair ag lucht na dTithe Móra céanna, ag an am, agus cheana féin, bhí roinnt áirithe díobh ruaigthe amach as an tír ag an gcosmhuintir. Roinnt eile, ghlan siad leo, nuair a tuigeadh dóibh, go raibh an cluiche i ndáil a bheith caillte. Cheana féin, bhí na Morells glanta leo as Clashmore, thréig na Gouvernets Aglish, scuab na Priors leo as Ringville, agus bhí na Swifts agus na Boyces imithe freisin, óna dTithe agus óna bhfeirmeacha siúd. Mar sin, is dócha go mbeadh sé éasca go maith an ruaig a chur ar na Gaults freisin. Ní raibh orthu fanacht ró-fhada, nó tharla eachtra i dtús an scéil leis an sop a shéideadh. Féach mar a chuireann an t-údar fhéin é….
“Captain Everard Gault wounded the boy in the right shoulder on the night of June the twenty first, nineteen twenty one. Aiming above the trespassers’ heads in the darkness, he fired the single shot from an upstairs window and then watched the three figures scuttling off, the wounded one assisted by his companions.”
Níl sé de nós ag an scríbhneoir seo bheith ag útamáil thart, go leadránach, agus é ag iarraidh an ceann a bhaint de scéal. Téann sé isteach go croí an ábhair, láithreach bonn. Sa chéad abairt sin, nach iontach go deo an méid eolais a tugann sé dúinn faoin scéal fhéin, agus faoina chúlra freisin, agus sin uilig i mbeagán focal. Sea, b’in an tráth i stair na tíre seo, nuair a tháinig fonn nimhneach ar an gcosmhuintir deireadh go deo a chur leis na Tithe Móra, ar bhealach amháin, nó ar bhealach eile. Sa chuid áirithe den tír atá i gceist sa scéal seo, sé sin, in Oirdheisceart Chorcaí, shocraigh roinnt ógánach, as na tithe beaga sa timpeall, ar an mbeart a dhéanamh iad fhéin, tar éis do dhuine fásta, duine a gortaíodh ar son na cúise, an nod a thabhairt dóibh, agus tar éis dó freisin, modh oibre áirithe a mholadh dóibh. Bhuel, ar an gcéad iarracht, níor éirigh leo tada a dhéanamh, nó chuir na madraí caorach an ruaig orthu, sula raibh deis acu aon dochar a dhéanamh, ach má dhein fhéin, bhí na madraí céanna sin sínte marbh taobh istigh de sheachtain, tar éis do na gasúir na madraí bochta a nimhiú. Bheartaigh siad ansin filleadh oíche eile, leis na ngnó a chríochnú, ach ba leor gaoth an fhocail don gCaiptín Gault, agus nuair a tháinig na gasúir leis an mbeart a chríochnú, bhí seisean reidh, ullamh, dóibh, agus sára raibh an deis acu aon ró-dhochar a dhéanamh don Teach Mór, do Lahardane, scaoil sé an piléar sin os a gcionn san aer, faoi mar a cheap sé, ach ar an droch uair, in áit dul os a gcionn in airde, is amhlaidh a bhuail an piléar fear de na gasúir sa ghualainn. Níor mharaigh sé é, nó tada mar sin, mar is amhlaidh a d’fhág sé an áit de shiúl na gcos, bíodh go raibh cabhair óna chomrádaithe ag teastáil uaidh, lena choinneáil ar a chosa.
Cé go raibh sé i dteangmháil leis an Sáirsint, i ndiaidh dóibh na madraí a nimhiú, ní raibh ar a chumas-san tada a dhéanamh leis an dTeach Mór a chosaint dó, nó bhí brú uafásach ar na póilíní, ag an am, agus bhí Tithe Móra eile i mbaol freisin. Scríobh an Caiptín chuig an Sagart Paráiste, ag iarraidh air a leithscéal a ghabháil le muintir an ghasúir a gortaíodh, ach, ní bhfuair sé mórán sásaimh ón Athair Morrissey, ach oiread…
Father Morrissey wrote back. He was always the wild one in that family. He concluded his comments on the event, but there was an awkwardness about his letter, about the choice of phrases and of words, as if he found it difficult to comment on what had occurred, as if he didn’t understand that neither death nor injury was intended. He had passed the message on, he wrote, but no acknowledgement had come back from the family he referred to.
Is dócha gur chuir sin uilig ionadh nár bheag ar an gCaiptín, saigdhiúr ar gortaíodh é fhéin, le linn an chogaidh, gortú a chuir críoch lena dhul chun cinn san arm, ach má sea, níor dhuine míshásta é, nó nach raibh bean, Heloise, agus iníon, Lucy, aige, agus nár bhreá an saol a bhí acu uilig ansin sa Teach Mór, i Lahardane. De réir mar a chuaigh caitheamh san aimsir áfach, agus de réir mar a chuir sé chuile shórt san áireamh, tuigeadh dó, i ndeireadh na dála, gurbh é an beart ba chríonna dó, ná Lahardane, agus a thailte ansin, a thréigint, an tír a fhágáil, agus aghaidh a thabhairt ar Shasana, nó dá fhaid a fhanfadh sé abhus, ba ea ba mhó an baol a bheadh ann, go ndéanfadh duine eicínt, am eicínt, áit eicínt, iarracht ar dhíoltas a bhaint amach, go háirithe, an gasúr a gortaíodh, nuair a thiocfadh ann dó.
Rinneadh chuile shocrú leis an mbeart sin a chur i gcrích. Ach má dhein fhéin, bhí ceataí sa scéal. Ní raibh Lucy óg sásta, in aon chor, leis an socrú sin, agus de réir mar a bhí an lá spriocáilte ag druidim leo, is ea ba mhó a chuir sí i gcoinne na socruithe a bhí déanta ag a tuismitheoirí, an tir seo a thréigint. Ba é críoch na mbeart é, nó gur éalaigh sí san oíche, amach as an Teach Mór. Thóg sí roinnt áirithe bia agus dí lei, agus as go brách lei trí na coillte. Ní i gcónaí a thagann an crúiscín slán abhaile ón tobar áfach, agus céard a tharlódh do Lucy ach gur thit sí, i ndorchadas na hoíche, agus gur ghortaigh sí a cos, ar an gcúlráid, agus í píosa maith ar shiúl ón teach, ó Lahardane.
Nach ar mhuintir Gault a bhí an t-ionadh an mhaidin dár gcionn, nuair a fuaireadar amach go raibh Lucy ar iarraidh. Cuartaíodh thall agus abhus, thíos agus thuas, toir agus thiar, ach ba chuma cá gcuartóidís, ní raibh a tásc nó a tuairisc le fáil, áit ar bith. Ar ball, fuarthas roinnt éadaigh dá cuid, thíos ar an trá, agus ba í ciall a bhain siad as sin, nó chuile sheans gur bháigh sí í fhéin, sin nó gur báitheadh de thimpiste í. Nuair nach bhfuarthas a tásc, nó a tuairisc, thall nó abhus, shocraigh an Caiptín agus a bhean, Heloise, ar imeacht leo as an tír ar fad, agus chomh fada is a bhain sé le Heloise, ba é an t-imeacht gan teacht di é.
In this manner, on Thursday the twenty-second of September 1921, Captain Gault and his wife abandoned their house and unknowingly their child. In England, unnoticed, the rush of town and country went by. Church spires and village houses, the last of the sweet-peas in small back gardens, the sprawl of runner beans on careful wires, geraniums in their final flush, might have been something else. France when it came was just another country, although nights were spent there. We have travelled on, Captain Gault wrote to the solicitor in Enniseala, one of three sentences on a sheet of hotel writing paper.
Níor theastaigh ó Heloise, ach go háirithe, ach imeacht chomh fada is a d’fhéadfadh sí ó Lahardane, agus ó na cuimhní uilig a mhair ansin, agus dul ag fánaíocht ar fud na Mór-Roinne, nó ar bhealach amháin, nó ar bhealach eile, is dócha gur tuigeadh di go raibh sí ciontach i mbás a hiníne, faoi mar a cheap sí.
Ach, san idirlinn, thiar ag Lahardane, tháinig Henry, an t-airíoch, ar Lucy bhocht, agus í i mbéal an bháis, le hocras, le fuacht, agus le hanró.
The child was dirty all over, her feet, her hands, her hair tangled, scratches on her arms and face. Her ribs stood out, the flesh of her stomach loose beneath them. A boiled egg mashed up with toast in a cup was what she always loved. ‘Maybe the appetite’ll come back when Dr Carney’s been.’
Thóg Henry agus Bridget isteach sa Teach Mór sin ‘Lahardane’ í, agus rinne sé fhéin agus a bhean, Bridget, banaltracht uirthi, faoi stiúradh an dochtúra, an Dochtúir Carney, agus ba é deireadh an scéil sin é, nó gur tháinig sí chuici fhéin, de réir a chéile, bíodh go raibh coiscéim bhacaí inti, uaidh sin amach. D’fhág an Caiptín, an t-aireoir, Henry, agus a bhean Bridget, i bhfeighil an Tí Mhóir agus na feirme, go bhfillfeadh sé, nó go gcuirfeadh sé a mhalairt in iúl dóibh, agus sin an fáth, go raibh an péire sin sa timpeall, tar éis don gCaiptín, agus a bhean, an áit a thréigint. Bhí úinéirí an Tí Mhóir, agus na feirme, scuabtha leo thar sáile, agus gan aon fhonn ró-mhór ar cheachtar acu filleadh ar an tseanáit arís, nó chomh fada is a bhain sé leosan, bhí a n-iníon gheal, Lucy, caillte, agus chomh maith le sinn, bhí eagla orthu freisin, go mbainfí díoltas amach, ar ball, as an ngasúr úd, ón dteach beag, a ghortaigh an Caiptín, tamall roimhe sin.
Bhuel, sin agat anois na cnámha ar ar thóg an t-údar seo a scéal cráite, nó chomh fada is a bhaineann sé liomsa, is scéal brónach, cráite, céasta, é, scéal a bhainfeadh deoir as an gcloch fhéin fiú, scéal atá lomlán le buairt is briseadh croí, nó nuair a d’éalaigh an ghirseach úd, Lucy Gault, as an Teach Mór sin, Lahardane, amach faoi choim na hoíche, agus nuair nár fhill sí, in am, nó i dtráth, chuir sí cor i gcinniúint chuile dhuine, a raibh baint dá laghad aige lei fhéin, nó leo siúd a bhí timpeall uirthi. ‘Sé an rud atá á scrúdú ag an údar sa scéal seo, nó conas a raghadh tarlúint dá leithéid i gcionn ar dhaoine, agus éiríonn leis sin a dhéanamh go seoigh. Anois, níl fúmsa an scéal a mhilleadh ort, nó tá mé ag ceapadh go mbeidh fonn ort an leabhar seo a fháil, agus a léamh duit fhéin, nó tá mé cinnte, go mbainfidh tú ard-taitneamh as, má thograíonn tú sin a dhéanamh. Tá rud amháin eile, a thug mé faoi deara, i gcur chuige an údair seo, agus sin go gcuireann sé iachall ar an léitheoir bheith san airdeall, ó thús, nó sleamhnaíonn sé go héasca, ó shuíomh amháin go suíomh eile, agus ó eachtra amháin go heachtra eile, ach tabharfaidh tú fhéin sin faoi deara, luath go leor sa scéal seo. Mar sin, fágfaidh mé fútsa fhéin é, agus tá súil agam, gurbh fhiú an tairbhe an trioblóid duitse, faoi mar a tharla domsa.
An-léamh, agus an-scéal, bunaithe ar sheal dár stair, nuair a bhí creatlach sóisialta na tíre seo ina chíor thuathail cheart, críochnaithe, sa chaoi go bhfuil sé thar a bheith deacair úrscéal inchreidte, réalaíoch, a bhunú ar an seal corraithe céanna sin, faoi mar a tharlaíonn i gcás an leabhair seo.
.
******************
Peadar Bairéad.
******************
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
T i t i m n a h O í c h e ?
***********************
…. A r m a g a d a n ….
.
Thíos sa Smugairle Róin, a bhí mé fhéin is mo sheanchara, Séimí a’ Droichid, an oíche cheana, muid ar ár sáimhín só, agus ag iarraidh fadhbanna casta an tsaoil mhóir seo a scaoileadh, nuair a thóg mo Shéimí breá cruacheist doscaoilte, agus chaith idir an dá shúil chugam é.
“Nóiméad amháin”, arsa mé fhéin, “nár chuala tú riamh é ráite i measc daoine, gur túisce deoch ná scéal? Bhuel, fóill ort nóiméad amháin, mar sin, go n-iarrfaidh mé ar ár seanchara ‘Tóin Mhór’ fhéin, braoinín den stuif chrua a leagan os ár gcomhair amach, braoinín a bheidh mar spreagadh againn, agus muid ag dul i mbun na ceiste sin”
Ba ghearr an mhoill ar ghiolla an leanna na deochanna a leagan ar an mboirdín beag sin a bhí eadrainn, istigh i gCailleach (Snug) an Smugairle Róin. Thóg Séimí cóir a ghloine fhéin, d’ardaigh go hómósach idir é fhein agus an solas é, scrúdaigh go fuarchúiseach, ealaíonta é, agus ansin, chuir chun a bhéil é, agus bhain smeachán as, d’ísligh an gloine ansin, go mall, cúramach, chun an bhoird arís. D’aithneofá ar a aghaidh, go raibh sé thar a bheith sásta lenar bhlais sé.
“Bhuel,” ar seisean “an gceapann tú go bhfuil ‘Lá Philip a’ Chleite’ buailte linn?”
“Go bhfóire Dia na Glóire orainn uilig,” arsa mé fhéin, ach céard a chuir ag tochrais ar an gceirtlín sin thú, a chara na gcarad?”
“Chomh fada is a bhaineann sé liomsa, tá an scéal scanraitheach sin á scríobh thall is abhus dúinn, ag méar Dé fhéin, le tamall de bhlianta anuas anois.”
“Tá faitíos orm, nár léigh mé fhéin tada dá leithéid ar Chlár Dubh na Cruinne, go fóill, ach go háirithe.”
“Cá raibh tusa aimsir na súl? Nach bhfuil sé le léamh agat i scéalta móra an domhain seo, ó ló go ló, agus ó sheachtain go seachtain, agus ó cheann ceann na bliana.”
“B’fhéidir, a Shéimí, go n-inseofá dom, cad é go díreach, an scéal atá le léamh agat chomh rialta, soiléir sin.”
“Déanfaidh mé sin, cinnte. Nach léann tú na nuachtáin, agus nach mbreathnaíonn tú ar an teilifís, gan trácht in aon chor ar éisteacht leis an raidió, agus nach bhfuil an scéal céanna sin le léamh, agus le clos, ó éirí go dul faoi na gréine, chuile lá, go bhfuil muid ag druidim i dtreo Armagadan. Níl dabht ar domhan, ach go bhfuil Báire na Fola chugainn ar luas.”
“Cogadh atá i gceist agat, mar sin, an ea?
“Cogadh, cinnte, ach cogadh níos measa ná aon chogadh a troideadh ó thús an tsaoil go nuige seo. Breathnaigh ar a bhfuil ar siúl sa díthreabh, thart ar Mhurascaill na Peirse, na laethe seo? Amuigh anisn ar an gcúlráid, folaithe ó shuile fiosracha daonna, tá na Stáit Aontaithe, agus a gComhghuallaithe, ag tionól agus ag tiomsú arm ollmhór, le cogadh díothaitheach a chur ar an Iaráic, mar chuid dá gclár, le Sceimhlitheoireacht Idirnáisiúnta a dhíothú. Ní gnáth-shaighdiúirí, nó gnáth-airm, atá a mbailiú acu, amuigh ansin ar an gcúlráid, sna gainimhligh thart ar Mhurascaill úd na Peirse. Ní hea mh’anam, ach saighdiúirí stóinsithe, seantriailte, righne, agus airm nua-aimseartha, nimhneacha, mallaithe, agus nuair a bheidh an slógadh agus an tiomsú uilig críochnaithe, beidh ansin, fórsa millteanach, do-bhuailte, agus fórsa nach bhfacthas a leithéid ar thalamh an domhain seo, cheana riamh.”
“Ach a Shéimí, nach bhfuil chuile sheans ann anois, nach mbeidh orthu piléar amháin fiú, a scaoileadh i bhfeirg, nó de réir mar a thuigtear do na saineolaithe, tuigfidh Saddam go bhfuil a chaiscín meilte, agus géillfidh sé, sula mbeidh gá le cogaíocht ar bith i gcoinne na hIaráice.”
“Tá súil agam go bhfuil an ceart agat, ach caithfear a chur san áireamh anois, go bhfuil an t-arm ollmhór sin tógtha ag Meiriceá trasna an domhain, agus slógtha ansin, i ngaineamhlach Mhurascaill na Peirse, agus thuigfeadh duine ar bith, nach ar mhaithe le caisleáin ghainimhe a thógáil, a seoladh chun na háite iargúlta sin, a chéaduair iad, agus dá bharr sin, tá chuile chosúlacht ar an scéal, go mbeidh ina chogadh fuilteach, fíochmhar, ansin, sára fada. Agus má tharlaíonn an cogadh sin, is féidir linn a bheith cinnte, go mbainfidh an dá thaobh leas as chuile bhuntáiste airm atá ar fáil dóibh, ar mhaithe lena namhaid a scrios is a dhíothú. Má tharlaíonn a leithéid, bhuel, ansin beidh Lá Armagadain buailte linn, nó d’fhéadfadh sé, go mbainfeadh an dá thaobh úsáid as airm do-luaite, agus go leathfadh nimh agus fíoch na cogaíochta sin ó cheann ceann na cruinne, nó má bhaintear an claibín den bhuidéal, ní bheidh éinne ábalta srian a chur ar dhiabhail ollscriosacha Armagadain.”
.
M a c a n B h a c a i g h !
.
“Ach a chara na gcarad, níor chóir do dhuine ar bith na nithe sin faoi Armagadan a lua, fiú, nó nach mbíodh seanfhocal againn fadó…
‘Ná bac le mac an bhacaigh is ní bhacfaidh mac an bhacaigh leat.’
Nach é an scéal céanna é i gcás na cogaíochta sin, sa Mheán Oirthear. Ach le casadh ar cheirtlín eile ar fad, cad é do thuairim” a Shéimí, “faoi riail agus reacht i dtír seo na hÉireann, i láthair na huaire seo?”
“Is beag nach bhféadfá a rá, nach bhfuil ceachtar den dá earra sin le fáil in ár measc, faoi láthair. Breathnaigh ar an chaoi a bhfuil gasúir, faoi cheithre bliana déag d’aois, imithe fiáin, i mbailte agus i gcathracha, ó cheann ceann na tíre seo. Gasúir á dtógáil os comhair ár gcúirteanna, agus iad á scaoileadh amach ar na sráideanna arís, toisc nach bhfuil priosún ar bith sa tír, a bheadh oiriúnach len iad a choinneáil ann, bíodh go bhfuil siad tar éis bheith os comhair na gcúirteanna céanna go mion minic cheana. Agus i gcás na ndaoine fásta, tá cosúlacht ar an scéal anois, go bhfuil muid ag cur fúinn i, Dodge City, nó i Chicago, le linn ré an Iarthair Fhiáin. Ní chuireann sé ionadh ar éinne, sa lá atá inniu ann, nuair a théann gunnadóir isteach i dteach ósta, púicín air, gunna ina láimh leis, siúlann suas chuig duine eicínt istigh ansin, agus díríonn a ghunna, agus scaoileann é, faoi mar ba mhadra, nó nathair nimhe é. Sea, a chara, tá an tír seo imithe chun an donais ar fad, le roinnt bheag blianta anuas.”
“Agus, a Sheimí, an gceapann tú go bhfuil leigheas ar bith ar an scéal seo, nó an féidir linn an claibín a chur ar ais ar an mbuidéal arís?”
“Tá faitíos orm, go bhfuil sé ag éirí níos deacra, agus níos deacra, in aghaidh an lae, an claibín céanna sin a chur ar ais ar an mbuidéal, gníomh a thabharfadh deis dúinn, mar phobal, smacht eicínt a fháil ar ais ar chúrsaí, in Oileán seo na Naomh is na nOllamh. Ach ag an am gcéanna, ní bheinn gan dóchas, amach is amuigh, nó má bhreathnaíonn tú ar an teorainn luais sin, atá i mbéal gach éinne, na laethe seo, toisc gur shocraigh an Rialtas ar phhoinntí pionóis a ghearradh ar éinne a bhrisfeadh na teorainneacha céanna sin, feasta. Bhuel, thar oíche, thosaigh tiománaithe ag géilleadh do na teorainneacha luais chéanna sin, áit nach mbíodh meas an mhadra acu orthu roimhe sin. Anois, dá dtosódh an Rialtas ar pholasaí an “Zero Tolerance” úd, a tosaíodh i Nua Eabhrac, roinnt blianta ó shoin, déarfainn, go bhféadfadh siad smacht eicínt a chur i bhfeidhm sa tír seo arís.”
“Ach, a Shéimí, nach bhfuil a fhios agatsa, faoi mar atá a fhios agamsa, go bhfuil daoine ann, agus cuma sa tsioc cad a dhéanfaidh tú, brisfidh siadsan an dlí, nó tá sé de dhlúth is d’inneach iontu, sin a dhéanamh, sea, agus d’fhoghlaim siad an dearcadh sin óna dtuismitheoirí agus ón dream a tháinig rompu, den chuid is mó. Conas is féidir le “Zero Tolerance” deighleáil le daoine dá leitheid. Bainfidh siadsan leas as chuile chleas a d’fhoghlaim siad riamh, le buntáiste a bhreith ar an bpobal, agus ar an dlí freisin.”
“Tagaim leat sa mhéid sin, tá daoine dá leithéid ann, ach ar ámharaí an tsaoil, níl an oiread sin díobh ann, agus d’fhéadfadh an Stát díriú orthu siúd, ar bhealach speisialta.”
“Conas a d’fhéadfaidís tabhairt fúthusan, nó is dream iad, nach bhfuil meas ar bith acu ar riail nó ar reacht, ar Dhia no ar dheamhan. Ní thuigeann na daoaine sin tada ach neart, agus ní théann tada i bhfeidhm orthu, ach buillí. Bronnann neart ceart, chomh fada is a bhaineann sé leosan, agus má tá siad láidir a ndóthain le seilbh a ghlacadh ar do mhaoinse, bronnann an neart sin únéireacht na maoine sin orthu. Conas is féidir leis an Stát s’againne dul i gcoinn ar dhaoine dá leithéid, mar sin?”
“Glacaim leis gur leag tú do mhéar ar an bhfadhb ansin, ach ag an am gcéanna níl cumas na sibhialtachta ídithe againn fós, mar adúirt Príomh Aire Shasana tráth, agus nach bhfuil seanfhocal againn fhéin sa Ghaeilge adeir, gur “Fonn a dhéanann Fiach”, sé sin, má theastaíonn uainn é a dhéanamh, déanfaimid é.”
“Ach, níor éirigh linn na daoine sin a chur faoi smacht an Stáit fós, nach bhfuil sé ag éirí beagáinín déanach sa lá le bheith ag smaoineamh ar phleananna chuige sin anois?”
“Bheadh an ceart agat, gan dabht, mura bhfuil plean nua againn le sin a bhaint amach.”
“Agus an gceapann tú, i ndáiríre, go bhfuil a leithéid de phlean ann?”
“Cheapfainn go bhfuil, agus plean réasúnta simplí freisin. Níl ach slí amháin againn as an bhfadhb ina bhfuil muid sáinnithe, ag an nóiméad seo, agus sin na coirpigh sin uilig a imtheorainniú, agus ansin, iarracht ollmhór a dhéanamh ar a bhfrithshóisialtacht a leigheas.”
“Ach, conas a d’fhéadfá na coirpigh doleigheasta sin a roghnú, má sea?”
“Bheadh orainn sin a fhágáil faoi cheannforit an Gharda Síochána. Ach ar aon nós, thaharfadh sé deis do dhaoine siúl ar shráideanna a mbailte, agus a gcathracha fhéin, arís, gan faitíos, gan eagla, gan bhaol. Agus rud amháin eile, dealraíonn sé go bhfuil fhios ag madraí an bhaile fiú, cé hiad na coirpigh chéanna sin, agus cá bhfuil cónaí orthu, agus cé tá ag obair dóibh, freisin, ach is é an cheataí atá sa scéal nó nach féidir leis an nGarda Síochána fianaise a bhailiú, le cúis inchreidte ina gcoinne a leagan os comhair Cúirte, toisc go bhfuil faitíos ar dhaoine scéitheadh orthu, ar eagla a mbasctha.”
**********************************
.
D o f h e i c t h e !
B’fhéidir gur chuimhin libh, gur scríobh mé in alt anseo, tamall ó shoin anois, go n-éiríonn seandaoine dofheicthe! Saineolaí croí ó Mheiriceá, fear a bhí mar dhalta agam fhéin, blianta fada ó shoin, a chuir sin ar mo shúile dhom, anuraidh. Chomh luaath is a éiríonn tú as obair, a chara, ar seisean, téann tú as amharc, diaidh ar ndiaidh, go dtí sa deireadh, bíonn tú dofheicthe, chomh fada is a bhaineann sé leis an bpobal thart ort. Anois, níl dabht ar bith ach go raibh an ceart ar fad ag an saineolaí cliste sin, nó ta sé tughta faoi deara agam fhéin freisin. Ach, an tseachtain seo, ina Alt nua, ar an Sunday Independent, rinne Gay Byrne tagairt don bhfírinne chéanna sin. B’fhéidir gur mhaith leat an rud adúirt Gay a athléamh. Agus os ag tagairt don cholún céanna mé, caithfidh mé a rá, gur thaitin an cineál dialainne, atá idir chamáin aige, go mór liom. Ach seo an rud a bhí i gceist agam thuas…
“We were not invited to the Irish premiere of Gangs of New York. Everybody else in the world was. When I was a major star of stage, screen and raidio-cabs, we were invited to every such bunfest under the sun. For the most part, I regarded them as rather irksome additions to an already overcrowded schedule. Now I have all the time in the world, and we get invited nowhere. How quickly they forget…..”
Nach ‘in é díreach é! Cheana féin tá Curadh mór na Teilifíse fhéin, ag dul as radharc, agus mar a fheiceann tú, thug sé fhéin faoi deara é. Gay! níl ansin ach an tús, geallaimse dhuit ú! Anois, níl Gay chomh dona sin ar fad fós, nó tá ag éirí leis a ainm a choinneáil os chomhair an phobail, trí chláracha teilifíse, agus anois trí cholún ar Nuachtán Domhnaigh, ach, smaoinigh ar na daoine nach bhfuil na buntáistí sin acu, agus iad ag seoladh leo anonn sna blianta….
Dofheicthe, a chara, dofheicthe….dofheic….
Sea, mh’anam, tá sé thar a bheith deacair t’ainm, nó t’aghaidh, a choinneáil i mBéal an Phobail, tar eis d’ualach na mblianta tú a shá chomh híseal sin i dtalamh, gur beag má tá tú infheicthe, a thuilleadh. Ó! Bhuel!, Nach ‘in an “Human Condition” agat, a mhac!!!
.
******************
Peadar Bairéad.
******************
.
English 
Gaeilge