by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Ar Bhás Eoin Pól a Dó
.
Peadar Bairéad
Cé go raibh a fhios ag an domhan mór is a mháthair, go raibh an Pápa s’againne i mbéal an bháis, agus cé gur tuigeadh don uile dhuine, nach raibh biseach i ndán dó, nó “galar fada ní abrann síoraí bréag” mar adeireadh an tseandream fadó, ach ag an am gcéanna, nuair a cailleadh an fear bocht, bhain a bhás stangadh asainn uilig, nó ba dhuine é a chuaigh i gcionn ar óg is ar aosta, ar shaibhir is ar daibhir, ar fhir is ar mhná, ó cheann ceann na cruinne, i ngeall ar a naofacht, a chríostaíocht, a dhaonnacht, is ar a ghrá do chuile dhuine. Dá chruthú sin, níl le déanamh againn ach breathnú ar an gcaoi ar chuir a bhás isteach ar dhaoine. Leath scamall dubhach an bhróin thar chlann Éabha uilig, nó tuigeadh do chuile dhuine againn go raibh cara caillte againn, go raibh solas soilseach eile múchta orainn, agus go raibh muid fágtha inár ndílleachtaí ar an saol anróiteach gruama seo.
Ach ní bheidh muid inár ndílleachtaí i gcónaí, nó i gcionn coicíse, nó mar sin, tiocfaidh Cairdinéil an tsaoil mhóir i gcionn a chéile, sa Róimh, le Comharba Pheadair a roghnú dúinn, ní as a stuaim fhéin a dhéanfaidh amhlaidh, dár ndóigh, nó is é sin gnó dílis an Spioraid Naoimh, a dhéanfaidh a chuid oibre tríothusan a bhfuil guth acu sa toghchán speisialta sin. Ach sin scéal eile, do lá eicínt eile, mar i láthair na huaire seo, caithfear spás a chur ar fáil dúinn, lenár mbuairt, is lenár gcumha, a chur in iúl. Seo é torramh an Phápa, Eoin Pól a Dó, agus déanaimís mar a dhéantar ag tórramh ar bith eile, nuair a thagann an pobal le chéile lena mbuairt is a mbrón a chur in iúl, agus le smaoineamh siar ar ghníomhartha, is ar ghaisce, an té atá caillte.
Na Mná Caointe
Is dócha nach bhfuil mórán daoine fágtha ar an saol anois a chuala na mná caointe i mbun a gceirde. D’fhanfadh cuimhne an chaointe sin le duine go dtí go leagfaí na hordóga air. Chuirfeadh caoineadh dá leithéid an ghruaig ar chúl do mhuinéil ina seasamh ar aire, agus mhothófá drithlíní fuachta ag saghdadh isteach tri smior do chnámha fhéin istigh. Ní hamhrán caointe a bhíodh a chanadh acu, ach dán molta, don té a bhí imithe, a bhíodh á chumadh ar an toirt acu, agus á chanadh go binn, cumhach, croíbhriste, os cionn an mharbháin. Ní fhágfaidís bua ar bith a bhí ag an duine sin ar lár, agus mura gcuirfidís le cáil an té a bhí os cionn cláir, ní baol go mbainfidís uaidh. Is ón gcaoineadh dúchasach sin a d’fhoghlaim muid brí agus doimhneas ár mbuairt i láthair an bháis. Ní haon ionadh, mar sin, go dtéann muid siar bóithrín na smaointe, le glóir an Phápa, Eoin Pól a Dó, a thabhairt chun cuimhne, athuair.
Bóithrín na Smaointe
Is glas fós mo chuimhní fhéin ar an lá breá gréine úd, i bhFómhar na bliana 1979, nuair a thug mé aghaidh ar Thulach an Phápa, i bPáirc an Fhíonuisce, ar imeall chathair Átha Cliath. Tharla go raibh baicle d’ábhar sagairt, ó Choláiste Chiaráin, anseo sa Chathair Álainn, ag dul ar oilithreacht chun na hócáide céanna sin, agus ar ámharaí an tsaoil, tharla go raibh suíochán folamh sa mhionbhus a bhí á dtabhairt ó thuaidh. Thugadar cuireadh dom fhéin taisteal ina bhfochair, agus geallaimse dhuit é nach raibh orthu an dara cuireadh a thabhairt dom, nó ní raibh fonn dá laghad tiomána ormsa, an lá céanna sin. Ní call dom a rá, go raibh chuile theastas, chuile phas, agus chuile dhintiúir riachtanach, réidh, ullamh, agus i gcúl mo ghlaice agamsa, don ócáid, agus ar deireadh thiar, bhuaileamar bóthar le moiche na maidine. Ba bhreá an comhluadar iad na mic léinn chéanna sin, agus níor mhothaíomar an t-am ag sleamhnú tharainn go dtí gur shroicheamar ceann ár scríbe, i bPáirc an Fhíonuisce.
Cros an Phápa
Chun tosaigh linn ansin, agus bíodh go raibh sé breá luath sa lá fós, bhí na mílte agus na mílte ar a gcois, cheana féin, agus iad ag deifriú leo go fuadrach i dtreo na croise airde, a bhí crochta go buacach ar Thulach an Phápa. Ó tharla go raibh mé fhéin i láthair mar ionadaí ó Pharáiste Phádraig anseo i gCill Chainnigh, bhí áit faoi leith curtha in áirithe dúinne, díreach os comhair na croise airde úd amach, agus muid cóngarach go maith don altóir.
Lean na sluaite ag slógadh leo isteach, iad ag teacht chugainn ó chuile aird, agus chuile dhuine acu ag dul chuig a ionad spriocáilte fhéin, nó seoladh chuile shlua acu isteach ina bhanrach fhéin, agus ar deireadh thiar thall, bhí thart ar 1.25 milliún duine tagtha i láthair, le fáiltiú roimh a Naofacht, agus le hAifreann Pápúil a cheiliúradh ina fhochair. Bhí orainn tamall maith a chaitheamh ansin ag fanacht, ach ní call a rá, go raibh a dhóthain le feiceáil ag chuile dhuine a bhí ar an bhfód an mhaidin sin, nó bhí radharc os a gcomhair amach nach bhfaca éinne riamh cheana, sa tír seo, agus, chuile sheans, nach bhfeicfear a leithéid anseo go deo arís. Bhí daoine ansin ina sraitheanna, agus ina ranganna, ag síneadh uait, i ngach aon treo, amach go híor na spéire.
Fáilte Uí Cheallaigh
Ar deireadh thiar, tháinig an Pápa fhéin inár measc, agus is cuimhin liom fós an bualadh bos, an tógáil croí, agus an gliondar daonna, a chuir Fáilte Uí Cheallaigh roimh a Naofacht, tráth tháinig sé inár láthair le ceann a chur ar an Aifreann. Nár bhreá, láidir, scafánta, gealgháireach an duine é, an mhaidin bheannaithe sin? Agus nárbh é a bhain macalla as acraí iomadúla na Páirce lena habairtí Gaeilge? Sea, níorbh aon ionadh, gur tuigeadh dúinn uilig, go mba dhuine dínn fhéin é an Pápa beannaithe sin, a chuir an oireadh sin stró air fhéin teacht inár bhfochair, i bhFómhar na bliana beannaithe sin. Bhí súil an uile dhuine ar an gCeiliúraí, ar Eoin Pól a Dó, agus an tAifreann sin á léamh aige. Ar ball, bhí de phribhléid agam, dul in airde na gcéimeanna iomadúla sin, le Comaoin Naofa a ghlacadh ó láimh an Phápa fhéin. Sin noiméad nach ndéanfadh duine dearmad air an dá fhaid is a mhairfeadh sé beo, agus is é an dála céanna agamsa é.
Athchuairt
Ní haon ionadh, mar sin, gur bhain bás an Phápa, Eoin Pól a Dó, stangadh asamsa, agus as roinnt mhaith eile chomh maith liom. Ach, ná déanaimís dearmad, go raibh an Pápa ag smaoineamh ar chuairt eile ar thabhairt ar an dtír seo faoi Shamhradh na bliana seo, agus ó tharla go mba dhuine i measc daoine é an fear céanna sin, ní chuirfeadh sé lá iontais ormsa, dá gcoimhlíonfadh sé an mian sin, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, agus b’fhéidir le Dia, go dtabharfaí aird ar leith, an babhta seo, ar a ghuí ar son síochána inár measc, nuair a labhair sé le lucht an fhoréigin, i bhFómhar Bhliain úd an Phápa, 1979.
Scríobh mé roinnt véarsaí, tamall i ndiaidh chuairt an Phápa orainn, agus b’fhéidir nárbh olc an smaoineamh é, athlua a dhéanamh orthu anseo. Mar sin, seo chugaibh:-
“Cuairt an Phápa”.
Bratach an Phápa ar foluain,
Is crois ard ag seasamh go buach,
Ar Thulach geal aerach an Phápa,
Nuair a tháinig a Naofacht ar chuairt.
.
Na fíréin mar mhóinéar féir scaipthe,
Ag triomú go héasca faoin ngréin,
Gaeil craite go híor na spéire
Ag fáiltiú roimh Theachta Mhac Dé.
.
An tAoire ag seoladh a thréada,
Na hAingil ag faire go fíor,
Geataí na bhFlaitheas á n-oscailt,
Nuair a d’ardaigh an Pápa Corp Chríost.
.
Tógann an radharc mo mhisneach,
Anois fhéin, tar éis scaipeadh na mblain,
Nuair a ghlac mé an Chomaoin ón bPápa
Ba gheall é le ceol bog na Naomh.
.
Mar phobal an Silva Vocluti
Ag glaoch ar Phádraig, trí shuan,
Impímís ar Eoin Pól na Róimhe
Filleadh is siúl linn, athuair.
.
Sea, mh’anam! agus déarfainn go gcloisfidh sé sinn, agus go ndéanfaidh sé rud orainn freisin, le deonú Dé.
Solas na soilse, agus leaba i measc na Naomh,
go raibh agat, a Eoin Pól, inniu agus i dtólamh.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Ar Bhás Mhichíl Muldowney, treabhadóir
.
Gura sámh do shuaimhneas, a chara na gcarad,
I Reilg Bhaile Fhuilc, mar a luíonn do chairde,
Gan ghaoth gan bháisteach do do chrá-sa feasta,
Ach grásta Dé dod’ chosaint ar anfa.
.
Mothóimid uainn thú, a threabhadóir ríoga,
In Earrach na bliana, is na céachtaí á líomhadh,
Ach guímis Flaitheas Dé ort, anois agus choíche,
Is solas na soilse ar feadh na síoraíochta.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Ár bhfís don Aonú hAois Fichead?
Peadar Bairéad
Súil siar agus an tsúil eile romhainn amach.
(Anois, agus muid tagtha go deireadh bhliain chomóradh céid Éirí Amach na Cásca 1916, nár chóir dúinn súil a chaitheamh siar, le breith a thabhairt ar a bhFís agus ar a Saothar, agus an tsúil eile a chaitheamh romhainn amach, féachaint céard tá le déanamh againne, le feoil a chur ar chnámha ár bhFíse náisiúnta fhéin )
Bhuaileadar cos air!
Bíodh go raibh cuimhne mhaith ag daoine fós ar eachtraí an Éirí Amach agus mise ag fás aníos in Iorras na nIontas, in óige na haoise seo caite, ag an am gcéanna, ba bheag fonn a bhí orthusan labhairt linne, páistí, faoin Éirí Amach céanna sin. Bhuaileadar cos air. ‘Tuige? adéarfadh duine, b’fhéidir? Nach fusa ceist a chur na ceist a fhreagairt, ach seans go bhfacthas do chuid acu, gur bheag baint a bhí ag an Éirí Amach céanna sin leosan fhéin, nó linne. Nár rud é a bhain leis an gCathair? agus bíodh go raibh roinnt áirithe daoine a bhí báidhiúil lena bhfís, agus lena ndearcadh, níor mhothaíomarna, páistí, bladhairí ón dtine chéanna sin ag téamh anam nó spiorad an phobail thart orainn. Ach faoin am a raibh muid ag dul ar scoil, ba scéal eile ar fad é, nó d’fheicfeadh duine ar bith, ansin, go raibh fís agus spiorad na Cásca sin, dulta go smior na gcnámh sna múinteoirí a bhí dár dteagasc.
Ar scáileán na cuimhne
Feicim fós, ar scáileán na cuimhne, an Máistir Ó Cróinín, agus é faoi lán tseol, ag eachtraí dúinne, scoláirí, faoi mhisneach agus gal na Laoch úd a d’éirigh amach, le cath a cur ar Impireacht Shasana, seachtain na Cásca 1916. Ba ghearr go ndeachaigh an fhís agus an spiorad céanna sin i bhfeidhm orainne freisin, go dtí gur taibhríodh dúinne fís náisiúnta an Phiarsaigh agus a lucht leanúna. Bhí tine an náisiúnachais fós beo, i measc bhunús an phobail, ach le himeacht aimsire áfach, agus de réir mar a chuaigh caitheamh sna laethe agus sna blianta, chuaigh an fhís sin i ndoiléire, agus ba ghearr nach raibh ann, do roinnt mhaith daoine, ach fís Útóipeach a ndéantaí óráidíocht fúithi laethe toghchánaíochta agus a leithéid, ach fágadh ansin gan choimhlíonadh í, ag fanacht leis an lá nuair a thiocfadh an tuar faoi thairingreacht úd an Phiarsaigh, mar adéarfá. Ach dár lena lán, ni raibh sa mhéid sin ach ‘súil Uí Dhubhda le hArd na Ríogh’. Ag an am gcéanna, níor chóir dúinn bheith ró-dhian orainn fhéin, nó ar ár Rialtais thar na blianta fada, san idirlinn, nó ní ró-éasca an t-éacht é fís na Cásca a chur i ngníomh, go háirithe nuair a ligeadh faill a dhéanta sin tharainn, faill le feoil a chur ar chnámha na físe úd, in óige an Stáit, nuair a bhí tine na físe náisiúnta fós beo i gcúrsaí a saoil laethúil, seachas bheith ar thóir físe na Cásca a réaladh, tráth a raibh coraí crua an tsaoil á gcrá, agus á gcéasadh, Domhnach agus Dálach, bliain i ndiaidh bliana. Anois, bíodh gur mar sin a bhí, ag an am gcéanna, ní dheachaigh an tine choigilte úd as, ar fad, i rith na mblianta fada sin, agus anois tá deis eile againn leis an dtine sin a adhaint arís tar eis chomóradh céid Éirí Amach na Cásca 1916.
Toradh an Éirí Amach?
Nach mbíonn fonn ar dhuine, faoin am seo freisin, ceist a chur faoi’n Éirí Amach céanna sin? Cén toradh, i ndáiríre, a bhí ar Éirí Amach sin na Cásca? An mbeadh na daoine a chuaigh amach seachtain na Cásca 1916 sásta leis an gcaoi ar baineadh úsáid as toradh a n-íobartha? Tríd is tríd, déarfainn go mbeadh, nó is dócha gurbh é a theastaigh uathusan nó Poblacht a bhunú ina mbeadh ar chumas Gaeil a n-iomaire fhéin a bhaslú feasta, b’fhéidir nárbh é – The noble house of their dreams – é, ach d’fhéadfaí é a athrú le himeacht aimsire. Ní dócha gur samhlaíodh riamh dóibh an cineál Poblachta a tógadh ar dhúshraith a n-iarrachtaí, agus a bhfíse, ach b’in scéal eile do ghlún eile. Anois, áfach, tá deis againne, breathnú, as an nua, ar an bPoblacht a fuaireamarna mar oidhreacht uathu, agus cibé athrú atá inmhianaithe, dár linne, a chur i gcrích feasta. Ní fís fichiú aoise a oirfidh anois, b’fhéidir, ach fís a d’oirfeadh don aonú haois fichead. Anois an t-am le súil a chaitheamh siar uainn, ach ag an am gcéanna, is tráth é leis an tsúil ghéar eile a chaitheamh ar ár ndán san aois a shíneann amach romhainn sa todhchaí.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Misean Santa Ynez agus an tAthair Albert
.
An Chéadaoin, an 20ú Lúnasa, 2003
Ar ár gcois le giolc an ghealbhain an mhaidin álainn seo, agus tar éis dúinn ár mbricfeasta a chaitheamh, ba ghearr an mhoill orainn bóthar a bhualadh, nó bhí chuile shórt pacáilte againn, ón oíche roimh ré. D’fhágamar an tÓstán, thart ar a haondhéag ar maidin, agus thugamar aghaidh, ar dtús, ar Solvang. Mura mbeifeá san airdeall, b’fhurasta dul thar Solvang, gan é a thabhairt faoi deara, fiú! Ach b’fhiú do dhuine ar bith bualadh isteach ann, nó is cosúil é le baile a d’fheicfeá ar chárta poist. Ba é an chéad rud a chuaigh i gcionn orainn, nó an Muileann breá Gaoithe, gona sheolta agus eile, atá ina sheasamh, go cosantach, os cionn an bhaile, agus ansin, chuirfeadh leagan amach na dtithe fhéin ionadh ort, toisc nach den dúiche seo ó dhúchas iad, ar aon tsaghas cuma. Is baile Damhnairgeach é Solvang, tógtha le grá ag Danmhairgigh, ar bhruach an Ynez i gCalafóirnia.
Ar ball, chuamar isteach i mBialann taitneamhach, i lár an bhaile. “The Little Mermaid” a bhí mar ainm air, agus ó tharla gur chaith siad go fial linn, agus muid ar chuairt ansin i Meán Fómhair na bliana 1988, tuigeadh dúinn gur chóir dul sa tseans leo arís. Rinneamar sin, agus ní raibh a chathú orainn.
Ní raibh orainn dul ró-fhada ó Solvang, nuair a thángamar ar Mhisean Santa Ynez. Ionann Ynez, agus Úna, nó Agnes i mBéarla. Bunaíodh an Misean seo dhá chéad bliain ó shoin, ar an seachtú lá déag de Mheán Fómhair na bliana 1804, an naoú misean déag a bunaíodh fan Chósta Thiar Chalafóirnia, le freastal ar Indiaigh na tíre sin. Ach cibé faoi sin, d’éirigh thar barr leis an Misean nua sin, agus bhí ainm in airde air, ó cheann ceann Chalafóirnia, ar fheabhas a cheardaithe agus a lucht oibre. Rinne na Meicsicigh an Misean a dhíeaglaisiú áfach, sa bhliain 1836. Agus tar éis dó seal a chaitheamh mar ionad oideachais, tugadh ar ais don Eaglais é, sa bhliain 1862. Ní fhéadfá gan suntas a thabhairt do na pictiúir bhreátha atá crochta ar fhallaí an Mhisin seo, agus gan dabht ar domhan, chuir áilleacht a shéipéil sciatháin áthais ar ár gcroí. Ní gá a rá, go ndeachaigh méad agus fairsinge, na háite i gcionn go mór orainn freisin, ach ba ar ár mbealach amach a baineadh an stangadh ba mhó ar fad asainn, nó ansin, crochta ar fhalla, chonaic muid pictiúr den Chaipisíneach cáiliúil sin, an tAthair Albert Bibby. Ní gá a rá, gur bheag nár leag an grianghraf céanna sin as ár seasamh sinn. Bhí alt fada ag gabhail leis an bpictiúr, alt inar cuireadh síos ar an sagart cáiliúil sin a d’fheidhmigh mar chéad “Pastor” Caipisíneach ar Mhisean Santa Ynez, ón mbliain 1924 go dtí an bhliain 1925.. Bhuel, nach fánach an áit ina bhfaighfeá breac, arsa mise liom fhéin, agus nach fada óna bhaile i gCill Chainnigh, a thaisteal an sagart cáiliúil s’againne, le dul i gceannas ar Mhisean Calafóirneach ansin i ngleann álainn Santa Ynez? Tuige, adéarfadh duine, b’fhéidir, nár fhan sé níos faide i mbun a phoist mar Shagart Pobail, ansin i Misean Santa Ynez? Bhuel, tá’s ag fia is ag fiolar anois, go bhfuair an fear bocht bás sa bhliain chinniúnach sin 1925. Bhí tuilleadh le léamh i ngearrthóg eile ansin, ag cur síos ar na searmanais a lean a bhás agus a shocraid ansin, i bhfad ó bhaile, i gCríocha Chalafóirnia. Bhí cur síos ar an óráid bhreá spreagúil a thug Seán T. Ó Ceallaigh uaidh, agus é i láthair ar an bhfód ansin, lá na lice. Mhol sé an tAthair Albert go spéartha nimhe, as a spioradáltacht, as a náisiúntacht, as a dhílseacht dá phobal fhéin, agus as an bpáirt tabhachtach a ghlac sé in Éirí Amach na Cásca i mBaile Atha Cliath, sa bhliain 1916. Ní call dom a rá, gurbh é an Seán T. céanna sin, a bhí mar Uachtarán ar an Stát s’againne, ar ball.
Nuair a bhí ár gcuairt ar an Misean críochnaithe againn, agus muid amuigh i siopa na gcuimhneachán, cheannaigh mé fhéin cupla leabhar, le scéal an Mhisin a athchruthú dhom, nuair a bheadh cúrsaí na cuairte dearmadta, cuid mhaith, agam. Chuir mé ceist ar an mbean a bhí ag freastal orm.
“An bhfuil aon chuimhne fanta in bhur measc ar shagart Eireannach, a chaith seal anseo, thart ar an mbliain 1925?” Arsa mise.
“Cén t-ainm a bhí air?” Ar sise.
“An tAthair Albert,” arsa mé fhéin, á freagairt.
An é “our Father Bibby atá i gceist agat” ? ar sise.
“An fear ceannan céanna,” arsa mé fhéin.
Ag an bpointe sin, chuir bean eile a ladar isteach sa scéal, go múinte, béasach.
“Fuair sé bás anseo sa bhliain 1925,” ar sise, “agus cuireadh anseo é. B’ócáid mhór a shochraid, agus tháinig daoine mór le rá ó Éirinn, le bheith ar an bhfód don adhlacadh. Níor fágadh anseo inár measc é, áfach, nó chomh fada agus is cuimhin liom, tógadh a chorp abhaile go hÉirinn, sa bhliain 1958, lena athchur i measc a Bhráithre fhéin, ansin.”
“Bhuel,” arsa mé fhéin leo,” b’as Cill Chainnigh don Athair Albert, agus tháinig mé fhéin ar chuairt chugaibh ón gCathair chéanna sin, agus is mór an tógáil croí domsa, go bhfanann cuimhne an tsagairt sin beo in bhur measc fós.”
“Thuill sé ár gcuimhne,” ar siadsan, dom fhreagairt.
D’fhágamar Misean Santa Ynez inár ndiaidh, ceann de na Misin is suimiúla, agus is mó a théann i bhfeidhm ar an gcuairteoir fiú, sa lá atá inniu fhéin ann, agus thugamar an bóthar orainn fhéin arís.
.
Peadar Bairéad.
******************
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
.
….Misean Mhuire gan Smál….
Tar éis dúinn Misean Santa Ynez a fhágáil inár ndiaidh, thugamar aghaidh ar bhaile a dtugtar Lompoc air, nó cóngarach don bhaile sin, agus thart ar scór míle siar ó bhaile Buellton, tá Misean La Purisima suite. Is é an t-ainm iomlán a baisteadh ar an Misean céanna nó “ Mision La Purisima Concepcion de Maria Santisima”, Nó Misean Mhuire RóNaofa gan Smál. Baisteadh an t-ainm sin air toisc gur bhunaigh an Padre Presidente, Fermin de Lasuén, é, ar an ochtú lá de Mhí na Nollag, Féile Ghiniúint na Maighdine Muire gan Smál, sa bhliain úd 1787. D’éirigh go maith leis an Misean céanna sin ó lá a bhunaithe, go ceann tamaill, ach go háirithe, agus nuair a bhí sé i mbarr a réime, bhíodh thart ar 1,500 Indiach nuachreidmheach, de threibh na Chumash, ag cur futhu sa Mhisean sin, maraon le beirt Phadre, agus cúigear saighdiúir.
.
….Bliain na gCreathanna Talaimh….
Chuaigh cúrsaí ar aghaidh go seoigh, go dtí an bhliain 1812, bliain ar bhaist siad “El Ano de los Temblores” nó bliain na gCreathanna Talaimh, air, nuair a leagadh an Misean sin go talamh. Is fíor gur éirigh leis na Padres agus leis na hIndiaigh Misean nua a thógáil, ceithre mhíle ar siúl ón tseanionad, agus go ndeachaigh siad i mbun oibre ansin, go ceann roinnt blianta eile, ach i ndáiríre, ní raibh sa mhéid sin ach tús tuile, nó faoin am sin, bhí sé ina dheargchogadh idir an Spáinn agus Meicsiceo, agus Meicsiceo ag iarraidh a saoirse fhéin a bhaint amach, agus an ruaig a chur ar na Spáinnigh.
Agus ó tharla gur thosaigh an cogadh sin sa bhliain 1810, faoin mbliain 1812, ní rabhthas ábalta, a thuilleadh, soláthairtí a chur ar fáil do na Presidiónna Spáinneacha, a bhí bunaithe fan chósta Chalafóirnia, agus dá bharr sin, bhí ar na Misean soláthairtí a chur ar fáil dóibh, rud, b’fhéidir, a cheangal an t-Arm agus an Eaglais sa dúiche sin. Chuaigh cúrsaí chun donais ar fad, sa bhliain 1824, nuair a tharla gur thug na saighdiúirí Meicsiceacha, a bhí tagtha i gcomharbacht ar na saighdiúirí Spáinneacha, faoin am sin, thug siad droch íde ar Indiach, a bhí ag feidhmiú mar gharda míleata, ag Misean Santa Ynez.
.
Éirí Amach Indiach.
Chuir sin an lasair sa bharrach, agus chuaigh cuid d’Indiaigh an Mhisin sin i gcomhar le hIndiaigh Mhisin La Purisima, agus ghlacadar seilbh ar an Misean, agus dheineadar é a dhaingniú ina dhún daingean doghabhála, len iad fhéin a chosaint ar na Meicsicigh. D’éirigh leo seasamh amach i gcoinne na saighdiúirí gairmiúla sin, ar feadh míosa, ach ansin thóg na Meicsicigh trúpaí athneartaithe isteach, maraon le marcaigh agus gunnaí móra. Chuadar i mbun oibre ar na hIndiaigh, agus i gceann trí huaire a chloig, bhí ballaí an Mhisin leagtha, agus an Misean gafa acu. Maraíodh sé dhuine dhéag de na hIndiaigh sa ghráscar sin, agus cuireadh seachtar dá gceannairí chun báis. Gearradh téarmaí príosúntachta ar dháréag eile. B’in deireadh leis an Éirí-amach.
.
Dí-eaglaisiú na Misean.
Is dócha gur éirigh na Meicsicigh tuirseach de na Misin Spáinneacha, a bhí suite, faoin am seo, ina gcríocha-san, agus deich mbliana ina dhiaidh sin, sa bhliain 1834 rinne siad na Misin uilig a dhí-eaglaisiú, scun scan, agus sa bhliain 1835, dhíoladar Misean La Purisima, le John Temple. Ní gá a rá, gur tréigeadh an Misean, agus nuair a bhronn an Union Oil Company an Misean sin, La Purisima, ar na Stáit, ar leo an tír, faoin am sin, sa bhliain 1933. Ba bheag a bhí fágtha faoin am sin den Mhisean álainn, a bhí acu ansin, nuair a bhí an Misean sin i mbarr a réime. Ach, caithfear a rá, gur deineadh atógáil, athmhaisiú, agus athfheistiú air, sa chaoi go bhfuil an Misean anois atógtha, díreach mar a bhí sé, i bhfichidí an naoú haois déag, agus ní hé sin amháin é, ach is Páirc Stairiúil Náisiúnta anois é, murab ionann agus bunús na Misean eile, nó níl ach trí cinn de na Misin i gCóras na bPáirceanna Stairiúla Stáit, agus deirimse leat é, gur chaith an Stát céanna go fial, flaithiúil, díograiseach, leis an Misean seo, anuas go dtí an lá atá inniu ann.
.
.
Athchóiriú.
Chuadar i mbun oibre a chéaduair, nuair a bronnadh fothracha an Mhisin orthu, sa bhliain 1933. Chuathas i mbun oibre, i ndáiríre, an bhliain dár gcionn, agus faoi stiúradh an “National Park Service” d’éirigh leis an “Civilian Conservation Corps,” Calafóirnia na bliana 1820, a athchruthú, agus ar an seachtú lá de Mhí na Nollag, sa bhliain 1941, fógraiodh an Misean mar chuid den “State Park System.” Anois, ní hamháin gur deineadh an Misean a atógail, ach deineadh an obair sin uilig trí mhodhanna tógála aimsir na Misean fhéin, a úsáid. Rinneadar na brící, agus na tíleanna díreach mar a rinneadh iad, ag Indiaigh agus ag tógálaithe Meicsiceacha, i ndeireadh an ochtú haois déag, agus ba é críoch na mbeart é, nó gur admhaíodh, nach raibh a shárú de thionscadal athchóirithe, agus atógála, le fáil, taobh thiar den Mhississippi.
Athchóiriú den scoth.
.
Chuir an National Parks Service chun oibre, agus toisc nach ndearnadar aon dá leath dá ndícheall, bhí a chuma ar thoradh a saothair, nó le breathnú ar an bhfoirgneamh inniu, cheapfá go mba fhíorchóip den Mhisean a tógadh a chéaduair, é, ach ag an am gcéanna, tá, folaithe sa bhfoirgneamah sin, chuile áis nua-aoiseach, leis an bhfoirgneamh a thabhairt slán, dá dtarlódh crith talaimh, am ar bith sa todhchaí.
Bhí áfach, difir mhór idir an Mhisean seo, agus na misin a bhfuil pobail Chaitliceacha á n-úsáid, lá i ndiaidh lae, agus leis an scéal sin a leigheas, chuir cairde an Mhisin seo chun oibre, le meitheal a earcú, le freastal ar an Misean, agus a sheoda a chaomhnú. D’éirigh thar barr leis an bhfeaachtas seo, agus sa lá atá inniu ann, tá na scórtha liostáilte sa mheitheal sin, agus gan de cheangal ar na daoine sin, ach amháin, go ngeallann siad, go dtabharfadh siad thart ar 96 huaire a chloig, saor in aisce uathu, in aghaidh na bliana, don Mhisean. Anois, feidhmíonn na daoine sin mar threoraithe, agus chomh maith le sin, feidhmíonn cuid eile acu mar charactair ó ré an Mhisin, cuid acu mar shaighdiúirí, cuid acu mar Indiaigh, agus cuid eile fós, mar shagairt, nó mar cheardaithe. Ní haon ionadh, go mbíonn tarraingt na mílte ar Mhisean úd La Purisima Concepcion.
Agus ní hé amháin go bhfuil an foirgneamh atógtha, athchóirithe, athfheistithe acu, ach chomh maith le sin, tá thart ar naoi gcéad acra talaimh acu, thart ar an Misean, le tionchar an fichiú haois a choinneáil glan amach uathu, agus lánchead ag an gcuairteoir, dul ag spaisteoireacht trí na coillte sa timpeall, agus tá ann freisin, casáin do mharcaigh, le dul ag falaireacht ansin, ar a sáimhín só, agus i ndáiríre, nuair a théann tú isteach ansin, ar chuairt, tá sé cosúil le turas a thabhairt ar mheaisín ama, siar go ré na Misean, nó tá atmosféar iomlán na ré sin athchruthaithe acu, san ionad speisialta sin. Fiú amháin, nach n-éiríonn leo sin a dhéanamh sna garraithe, os comhair an fhoirgnimh amach, ina bhfuil beithigh den mhianach a bhí in úsáid acu, aimsir na Misean fhéin, agus geallaimse dhuit go dtabharfá suntas do na beithigh chéanna sin, nó ní chuile lá a d’fheicfeá a leithéid. Tá ansin, caoirigh “churro”, sé sin, caoirigh a bhfuil ceithre adharc ar chuile chréatúr acu, agus tá ansin freisin, asail bheaga, a dtugaidís “Burros” orthu. Sea, mh’anam, agus chonaic mé ansin freisin, ba na n-adharc fada, cé dúirt nach mbíonn adharca fada ar na buaibh thar lear? Bhuel, bhí adharca an-fhada ar na ba sin, geallaimse dhuit é, bíodh nárbh adharca órga iad! Tá sna garraithe sin acu freisin, capaill, gabhair, muca, nach bhfeicfeá a leithéid anseo ‘gainne, géabha, lachain, turcaithe, agus tuilleadh, le hatmosféar iomlán, ré na Misean, a athchruthú ag La Purisima.
.
Treoraithe ildánacha freisin.
Chuir sé ionadh orainn freisin, an méid eolais a bhí bailithe ag na treoraithe a bhí ag dul timpeall leis na turasóirí, agus eolas iomlán acu faoi’n gcineál saoil a caitheadh ansin, ag Indiaigh, ag Saighdiúirí, ag Padres, agus ag ceardaithe, nuair a bhí an Misean i mbuaic a mhaitheasa.
Chuamar ar thuras an Mhisin ansin. Muid ag tabhairt chuile shórt faoi deara. Na ceardlanna, na seomraí inar chuir na sagairt futhu, ionad cónaithe na saighdiúirí, an Séipéal álainn, dea-mhaisithe, dea-dheartha, gona phictiúir, gona dhealbha, gona ornáideachas, agus nuair a smaoineofá ar na laethe, nuair a bhí na céadta agus na mílte Indiach ag cleachtadh a gcreidimh, san ionad sin, bhí sé éasca go maith dul i dteangmháil le hanamnacha na gcríostaithe céanna sin, nó bhí a scáileanna le tabhaiart faoi deara go dearfa, sa timpeall sin. Bhi freisin, radharc le fáil againn ar an gcistin, ar na linnte níocháin a bhí acu, le héadaigh a ní iontu, díreach mar a dheintí san Iarthar s’againne, trí scór bliain ó shoin, nuair a thógthaí na héadaí amach, len’ iad a ní, agus a chur ar tuar, taobh amuigh, faoin spéir.
Ar deireadh thiar thall, b’éigean dúinn iachall a chur orainn fhéin, an áit álainn, spreagúil sin, a fhágail inár ndiaidh, ach bhí orainn a admháil, go mba mhór an chreidiúint don Stát é, Misean dá leithéid a thógáil ar a n-aire, agus críoch chomh maith sin a chur air. Sea, mh’anam, agus níl an obair sin críochnaithe ar fad acu fós, nó tá ar intinn acu tuilleadh a dhéanamh, amach anseo, le deis a thabhairt do chuairteoirí páirt a ghlacadh i saol an Mhisin, nó cuireann siad deiseanna ar fáil do dhaoine, teacht chucu, agus páirt ghníomhach a ghlacadh in imeachtaí, cosúil le ceachtanna a eagrú i gceirdeanna, cosúil le ceird na fíodóireachta, déanamh coinnle, agus ceirdeanna eile dá leithéid. Chomh maith le sin, d’fhéadfaidís dul ar thuras an Mhisin le treoiraithe oilte, sciliúla, agus sa tslí sin, blas faoi leith a fháil ar an gcineál saoil a chaití i La Purisima, thart ar dhá chéad bliain ó shoin.
.
Agus cé chuireann na pingneacha ar fáil?
Agus cé thugann an t-airgead dóibh le sin uilig a dhéanamh? Adéarfadh duine, b’fhéidir.
Tugann cuairteoirí áirithe sintiús airgid dóibh, bailíonn siad táillí ballraíochta ón Prelado de los tesoros, nó ó chosantóirí na seod, mar a thugtar orthu, agus chomh maith leis an méid sin, éiríonn leo freisin, sochar a dhéanamh as díol cuimhneachán mínithe, ina siopa fhéin, sa Mhisean. Caithfear a admháil, go bhfuil ag éirí go seoigh leo sa bhfiontar sin atá idir lámha acu. Ach, bhí turas romhainne fós, nó bhí orainn Pismo Beach a bhaint amach an tráthnóna sin.
Agus ag an bpointe seo, déarfainn go bhfuil sé in am agam slán a fhágail ag La Purisima, ceann de na Misin ba mhó a chuaigh i gcionn orm go dtí an pointe seo, ach go háirithe, agus fágfaidh mé an chuid eile den scéal go dtí an chéad bhabhta eile, nuair a bheidh mé ag cur síos ar Pismo Beach fhéin agus ar ar gcuairt ar Chaisleán Hearst, caisleán atá tógtha díreach as Tír na nÓg fhéin! Ach bí liom ar an ócáid sin, agus beidh mé in ann tú a thógáil liom ar an gcuairt do-dhearmadta chéanna sin.
.
*****************
Peadar Bairéad.
*****************
.
English 
Gaeilge