by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Craobh na hÉireann sa Pheil….1951
Peadar Bairéad
Spéis sa Pheil!
Fuair mé post mar mhúinteoir Gaeilge i gColáiste Mhuireadhaigh, i mBéal an Átha, sa scoil-bhliain 1950 – ’51, agus tar éis dom an bhliain sin a chaitheamh i mbun na hoibre sin, tugadh post seasmhach dom sa Choláiste sin. Bhí áthas an domhain orm dá bharr sin, nó níorbh fhurasta post da leithéid a fháil, ag an am. Bí ag caint ar chúlú eacnamaíoch!
Bhí spéis, agus dhá spéis agam sa pheil agus mé ag fás aníos in Iorras. Lean an spéis sin le linn mo bhlianta Meánscoile agus le linn mo bhlianta Ollscooile. Mar sin, nuair a d’iarr Uachtarán an Choláiste, An Dochtúir Ó Lachtnáin, nó an ‘Doc’, faoi mar a thugtaí air, bunús an ama. Nuair a d’iarr seisean orm teacht go Páirc an Chrócaigh leis Domhnach na Craoibhe, le go bhfeicfeadh muid Maigh Eo agus an Mhí ag imirt i gCraobh na hÉireann sa Pheil, 1951, ní call dom a rá, gur ghlac mé go fonnmhar lena thairscint, agus ar an Satharn bhuaileamar bóthar um mheán lae, agus an ‘Doc’ ag tiomáint a Phrefect breá, nua, agus mise ansin feistithe sa seas tosaigh, ag coinneáil cainte leis. Ní gá a rá, gur bheag é m’eolas fhéin ar Bhleá Cliath ag an am, ach thóg an Doc go teach lóistín mé, agus rinne chuile shocrú dom, agus dúirt go dtiocfadh sé do mo thuairisc i ndiaidh an chluiche, ar na mhárach.
.
Liúireach agus Soncáil
Bhí go maith! Maidin Domhnaigh, i ndiaidh an Aifrinn, agus tar éis dom béile a chaitheamh, thug mé Páirc an Chrócaigh orm fhéin. Ní gá a rá nach raibh ticéad agam, ach tar éis dom tamall a chaitheamh ag ciúáil, fuair mé cead isteach, ach ní raibh le fáil agam, ag an bpointe sin, ach áit seasta ar an Seastán Fada. Ach, nár chuma? Nach raibh mé breá, óg, scafánta, ag an am, agus ní cuimhin liom anois go raibh tuirse, nó tada dá leitheid orm. Is cuimhin liom an plód ollmhór daoine a bhí thart orm ar an ‘Long Stand’ sin. Is cuimhin liom an brú ar chlé agus ar dheis, agus chun tosaigh freisin, sea, agus is cuimhin liom go glé, glinn, an liúireach bhodhrúil gan sos, thart orm. Ní cuimhin liom tada anois faoin scóráil, nó faoin imirt, bíodh go raibh cuntas reatha ar na hearraí sin ag teacht chugam, ó chuile chearn, ón lucht féachana corraithe a bhí thart orm! Ní fhanann liom anois ach cuimhne na soncála chun tosaigh agus leataobhach, chuile bhabhta a dhéantaí scóráil, nó chuile bhabhta a dhéantaí feall. Agus bíodh go raibh daoine ó Mhaigh Eo, agus daoine ón Mhí, thart orm, ní cuimhin liom anois go raibh siad in adharca a chéile, am ar bith, le linn na himeartha. Cinnte, bhí roinnt áirithe den mhagadh agus den mhugadh ann, ach ní raibh ann i ndáiríre ach cogadh na mbó maol. Bhí slua ollmhór (78,201) ag an gcluiche céanna sin, agus bhuaigh Maigh Eo le, 2.8, in aghaidh, 0.9, don Mhí agus geallaim dhuit é, nach raibh caint ar bith faoi mhallacht an tsagairt úd, an lá sin, nó bhain sin ar fad leis an todhchaí, ag an am!!!
Bród agus mórtas
I ndiaidh an cluiche, d’éirigh liom éaló ón slua ollmhór sin, agus d’éirigh liom an teach lóistín a bhaint amach in am, agus ba ghearr go raibh muid ar ár mbealach abhaile go Béal álainn an Átha i bPrefect glioscarnach an Doc. Ní gá a rá, go raibh áthas agus mórtas an domhain orainn i ndiaidh na bua. Is cuimhin liom an plódú tráchta fan an bhealaigh abhaile. Ach nár chuma? Nár bhain Maigh Eo an Chraobh i bPáirc an Chrócaigh? Ar deireadh thiar thall, shroicheamar an Coláiste agus deireadh an aistir. Fanann cuimhne na laethe sin liom go dtí an lá atá inniu fhéin ann. Ach, anois, agus sé bliana is trí scór sleamhnaithe leo isteach trí shúil dhroichead an ama, tharla nár éirigh le mo Chontae dhúchais a chómhaith de éacht a dhéanamh san idirlinn…..An bhliain seo, 2017, b’fhéidir…………
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Craobh na hÉireann sa Pheil 2013
Peadar Bairéad
Iomarbhá lucht leanúna…….
Thíos i dTeach Ósta an Smugairle Róin ‘sea bhíomar, an oíche faoi dheireadh, mé fhéin, Séimí a’ Droichid, agus Mártan Shéamais, agus tar éis dúinn tamall a chaitheamh ag moladh na haimsire, rud nach dtarlaíonn go ró-mhinic! rinne mo bheirt leath-bhádóir comhbhrón liom fhéin as díomua Mhaigh Eo i gCraobh na hÉireann sa Pheil, rud a tharlaíonn go ró-mhinic, faraoir géar! dár liomsa.
“Tharlaíonn níos measa ná sin ar toinn”, arsa mé fhéin, ag gabháil buíochais leo, agus ”go maire na hÁthcliathaigh a nuacht, nó ba iad a bhuaigh Craobh na hÉireann sa Pheil, don bhliain reatha seo 2013.”
“Céard a tharla in aon chor d’fhoireann Mhaigh Eo, foireann a chruthaigh chomh sciliúil, cleachtaithe, sin sa pheil, le cupla bliain anuas anois?” arsa Mártan Shéamais. Nár bhuaigh siad rompu agus ina ndiaidh go dtí sin i mbliana?
“Bhail”, arsa Séimí a’ Droichid, níor deineadh iad a robáil sa Chraobhchluiche sin, cé go gceapfainn fhéin go raibh moltóir an lae úd, ag taobhú leo.”
Sa Chéad Leath
“Fan ort nóiméad anois” arsa Mártan Shéamais, “Nach bhfaca chuile dhuine an chaoi ar imir foireann Mhaigh Eo sa chéad leath den chluiche sin. B’iad a sciob an chraobh imeartha leo, sa leath sin, agus léirigh Clár na Scór sin freisin, ach ba scéal eile ar fad é sa dara leath. D’athraigh na hÁthcliathaigh a stíl imeartha, agus d’éirigh leo stop a chur le rás Mhaigh Eo, trí mhódhanna imeartha Rugbaí a úsáid le stop a chur le himreoirí Mhaigh Eo teacht i raon scórála dá mbáire.”
Caithfidh gur ar chluiche eile ar fad ar a bhí tusa ag faire” a Mhártain, arsa Séimí a’ Droichid, “nó nár léir don dall fhéin go raibh an moltóir ar thaobh Mhaigh Eo, sa dara leath sin, agus é ar a dhícheall le deiseanna scórála a chur ar fáil dóibh, chuile bhabhta. Modhanna Rugbaí! adeir tú! Ní féidir gur i ndáiríre atá tú? Chaill Maigh Eo an cluiche sin toisc nach raibh ar a gcumas coinneáil suas le gaiscigh Átha Cliath. Nár thug chuile dhuine faoi deara, go raibh cic saor i ndiaidh chic saor á thabhairt ag an moltóir d’fhoireann Mhaigh Eo, le deiseanna scórála a thabhairt dóibh.”
Deiseanna Scórála
“Go dtuga Dia ciall dhuit, a Shéimí na mbréag! nó déarfainn gur chóir dhuit smaoineamh ar chuairt a thabhairt, gan aon ró-mhoill, ar na ‘Specsavers’ úd a mbíonn chuile dhuine ag caint fúthu, na laethe seo! Aontaím leat áfach, gur thug an moltóir cic saor i ndiaidh chic saor d’fhoireann Mhaigh Eo, ach thug sé na ciceanna saora sin dóibh, toisc go raibh na hÁthchliathaigh ag déanamh calaois i ndiaidh calaoise orthu, le stop a chur lena rás, lena scileanna, agus lena ndúthracht imeartha. Theip orthu scóráil toisc gur deineadh bunús na gcalaoisí sin ró-fhada amach ón gcúl len iad a iompó ina scóranna.”
“Fan oraibh anois nóiméad amháin” arsa mise, agus mé ag cur isteach orthu beirt agus a gcuid argóna.”Tá an cluiche sin thart, níor maraíodh éinne sa chluiche sin, agus, chomh luath is a bhí an cluiche thart, bhí sé thart, agus bíodh gur Maigh Eoach mise, glacaim go huile le breitheanna an mholtóra. ‘Fair Play’ do na hÁthcliathaigh. Rinneadar an beart ar an lá spriocailte, agus go maire siad a mbua, ach, faoi mar adúirt leantóirí na Mí liomsa, dhá bhliain is seasca ó shoin, ar an Long Stand i bPáirc an Chrócaigh, tá mé ag súil go dtabharfaidh siad aire na haire don Chorn, idir seo agus Meán Fómhair na bliana seo chugainn, nó beidh foireann eicínt eile chucu ansin, leis an gCorn sin a thabhairt abhaile leosan.”
Bhail, chuir sin an gobán im’ bheirt chara. agus b’in críoch leis an argóint agus d’fhág mo bheirt leathbhadóir slán agam go gairid ina dhiaidh sin……….
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
I mBéal an Phobail
Peadar Bairéad
(I mBéal an Phobail this week considers some problems of Faith and Fatherland.)
Creideamh agus Dóchas
Faoi mar is eol daoibh cheana, is minic a léim an píosa a scríobhann Mark Dooley san Irish Daily Mail. Bhuel, ba mhaith liom tagairt a dhéanamh inniu do phíosa a scríobh sé, in eagrán an 27ú Iúil 2011, den nuachtán céanna sin. Is é is mó atá idir chamáin aige sa phíosa seo nó an chaoi a bhfuil daoine áirithe ag iarraidh briseadh leis an Róimh le heaglais úrnua dá gcuid fhéin a bhunú anseo. Dár le Dooley, is éasca i bhfad é aontú le tuairim an mhóraimh ná cur ina coinne, agus dár leis, bhí a chruthú sin le feiceáil go forleathan, ar na mallaibh, tar éis fhoilsiú Thuarascáil Dheoise Cluana. Ionsaíodh seo, agus ionsaíodh siúd. Tugadh faoin nduine seo, agus tugadh faoin té úd eile, ach nár bheag duine a rinne iarracht ar bith, le duine, nó le hinstitiúid, ar bith díobh siúd a bhí faoi ionsaí, a chosaint ar na hionsaithe sin?
Eaglais nua a thógáil ó bhonn
Tuigtear dó, go bhfuil faoi dhaoine, agus faoi eagraíochtaí, áirithe, cos i bpoll a chur leis an Eaglais Chaitliceach Rómhánach, faoi mar atá sí sa tír seo faoi láthair. Dár leis, cuireann cuid acu seo go láidir i gcoinne chleachtas, agus mhúineadh traidisiúnta, na hEaglaise céanna sin. Ní ró-mhór a gcion ar an bPápa Benedict fhéin, ach oiread, bíodh go bhfuil a chion fhéin déanta ag an bPápa sin, le críoch a chur le mí-úsáid ghnéasach i measc na cléire, dár leis. Ach tá a ngunnaí móra ar fad dírithe acu ar an Vatacáin, nó tuigtear dóibh, go bhfuil an Vatacáin meáite ar dhul chun cinn Dara Comhairle na Vatacáine a chur ar ceal, agus é ar intinn acu, filleadh ar sheansmacht dian Chomhairle Trent. Ach, dár le Mark, ba i ndiaidh Chomhairle na Vatacáine a tháinig fás ar mhí-úsáid ghnéasach i measc na cléire, agus chomh maith le sin, agus b’fhéidir dá bharr sin, gur tháinig meath ollmhór ar uimhir na ndaoine, ar theastaigh uathu, aird a thabhairt ar ghairm chun páirt a ghlacadh in obair shlánaithe na hEaglaise sin. Ní, toisc gur cuireadh polasaí Chomhairle na Vatacáine i ngníomh, ach toisc nár cuireadh i ngníomh é faoi mar a bhí beartaithe ag an gComhairle fhéin é a dhéanamh, a tharla go ndeachaigh daoine áirithe ar strae ón bhfírinne. Déarfainn gurb é tuairim Mark Dooley nó gur chóir díriú anois ar an Eaglais a shlánú trí fhilleadh ar spioradáltacht chaillte na laethe a bhí, in ionad a bheith ag iarraidh Eaglais nua a thógáil ó bhonn.
Dílseacht
Tugtar faoi deara, go bhfágtar an milleán uilig ar an Eaglais i gcás na n-eaglaiseach úd a rinne mí-úsáid ghnéasach ar ghasúir, agus chuile cheart ag daoine a leithéid a dhéanamh, ach ní trí rialacha na hEaglaise a leanúint a rinne siad a leithéid, ach a mhalairt. Ach ar deireadh thiar, agus le críoch a chur leis an bpíosa seo, nár chóir smaoineamh ar an té a chuir tús leis an Eaglais, lena hAspail, agus lena lucht cúnta, agus má choinítear súil orthu siúd, agus má thugtar aird orthu, ní raghfar i bhfad ar fán ón bhfírinne.
Fillfidh mé ar an ábhar seo arís, ar ball, nó tuigtear dom, go bhfuil roinnt mhaith daoine buartha faoi na cúrsaí seo.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Criostóir Ó Tuama ar lár
Peadar Bairéad
(This week we mourn the death of Criostóir Ó Tuama)
Anois, bíodh nach raibh aon ró-aithne agam fhéin ar Chriostóir Uasal Ó Tuama, ag an am gcéanna, samhlaítear dom, go raibh aithne mhaith agam air thar bhlianta fada. Ba é an chéad chaoi ar chuir mé aithne air, nó trí dhaltaí dá chuid a tháinig go Coláiste Chiaráin lena gcúrsa Meánscolaíochta a dhéanamh. Tharla go raibh an Ghaeilge á múineadh agam sa Choláiste sin, ón mbliain 1966, go dtí an bhliain 1988, tráth a ndeachaigh mé ar scor, agus i rith an ama sin uilig, geall leis, bhí Criostóir ina Phríomhoide i scoil Bhaile Róibín. I rith an ama sin, chuir mé aithne ar roinnt mhaith dá dhaltaí agus ba ghearr i mbun na Gaeilge i gColáiste Chiaráin mé nuair a thug mé faoi deara, go raibh an-chumas Gaeilge ag gasúir na dúiche sin, ach thug mé suntas faoi leith do chuid de na gasúir a rinne freastal ar Scoil Chriostóir. Ba gheall le cainteoirí dúchais roinnt acu. B’in mar a chuir mé aithne ar an nGael díograiseach, dílis sin, a chéaduair. Agus, ar ball, blianta ina dhiaidh sin, bhí áthas orm go bhfuair mé deis le sin a chur in iúl do Chriostóir fhéin. Conas a tharla a leithéid, an ea?
De Thimpiste
De thimpiste, faoi mar a tharlaíonn go minic i gcás dá leithéid. Tharla gur scríobh mé píosa faoi Ghairdín an Ghorta i mBaile Roibin, agus gur foilsíodh é sa cholún seo, agus go gairid ina dhiaidh sin, fuair mé glaoch telefóin ó Chriostóir, agus ní call dom a rá, gur chuireamar cúrsaí trí chéile, ach go háirithe, cúrsaí na teanga s’againne. Agus tharla nach raibh ár ndóthain ama againn le cúrsaí a chíoradh i gceart, agus thug Criostóir cuireadh chun a thí dhom. Dúirt mé go dtabharfainn cuairt air, amach anseo, ach arís, mar a tharlaíonn go minic i gcás dá leithéid, thagadh rud eicínt sa mbealach orm chuile bhabhta, agus ba é deireadh an scéil é, nár éirigh liom an chuairt sin a thabhairt air riamh ó shoin, agus faraoir géar! chaill mé an deis sin, agus anois, tá sé ró-dhéanach chuige, ach nach é sin an saol agat? Ach, bíodh nár éirigh liom an chuairt sin a thabhairt air, d’fhanamar i dteangmháil le chéile trí chorr litir agus trí ghlaonna telefóin, anois is arís. Ón dteangmháil sin, bhí sé soiléir go mba Ghael díograiseach, dílis, é Criostóir agus go raibh spéis aige i ngach gné den saol Gaelach sa phobal a bhí thart air.
Gáirdín an Ghorta
ach chomh fada is a bhaineann sé liomsa, is é Gairdín an Ghorta an leacht is mó a choinnóidh a chuimhne glas in Osraí, go ceann i bhfad, nó ba shaothar gan chúiteamh é, gan dabht ar domhan. Agus mar chloch phréachain ar an ngnó sin go léir, d’éirigh leis, an tUachtarán, Mary Robinson, a mhealladh go Baile Róibín leis an nGairdín céanna sin a oscailt go hoifigiúil, sa bhliain 1999. Ní gá dhom tagairt a dhéanamh do na tionscnaimh go léir a raibh lámh ag Criostúir iontu lena linn, leor ceann acu a lua anseo. Rinne sé cion fir le scéim uisce a thosú i mBaile Róibín sa bhliain 1957. Bhí an t-ádh ar Bhaile Róibín gur tháinig an Gaeilgeoir líofa aneas ó Bhaile Bhúirne chucu i dtús na gcaogaidí agus gur fhan sé leo mar Phríomhoide uaidh sin go ndeachaigh sé ar scor. Ní haon ionadh mar sin, go mbíodh togha na Gaeilge ag gasúir na scoile sin.
Criostóir ar lár
Crann eile inár gcoill anois sínte,
Nó tá Criostóir Ó Tuama faoin bhfód,
Is bearna bhaoil fágtha inár gcosaint,
Bearna nach líonfar gan stró.
.
Shaothraigh sé Ghaelachas Osraí,
Is d’fhorbair an teanga gan locht,
Beidh cuimhne anseo feadh na mblianta
Ar an Máistir a shaothraigh gan sos.
.
Dúinn is ceart a cháil a mhóradh
I gCríocha Fáil, ó thonn go tonn,
Dúinn is cóir a ghlóir a fhógairt,
Anois is choích’, abhus is thall.
.
Solas na soilse dod’ anam uasal,
Is áit ag bord geal Rí na Réad
Go raibh agatsa inniu is feasta,
I measc na Naomh i nDún gheal Dé.
.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Cúirt Dé ar Chuairt
Nach deacair don Chríostaí a chreidiúint, go bhféadfadh a Dhia teacht ar chuairt chuige, i bhfoirm Abhlainne, agus ar bhealach míorúilteach, go dtarlaíonn ionchollú an Tiarna ansin os comhair a dhá shúl, chuile bhabhta a ghlacann sé an Chomaoineach Naofa? Cinnte, is cuimhin linn uilig an uair úd ar dhein an Tiarna tagairt don chaoi a raibh sé chun a Chorp fhéin a thabhairt mar fheoil dá lucht leanúna, agus go raibh sé chun a chuid Fola a dháileadh orthu mar dheoch, mar, ar seisean, ní bia go feoil mo cholainne, agus ní deoch go fuil mo chroíse. Sea, agus mairfidh an té a chaithfidh an bia agus an deoch sin go deo na ndeor.
Bhuel, nuair a chuala a lucht éisteachta sin, shocraigh roinnt mhaith acu é fhéin is a bheatha shuthain a thréigint, feasta, nó nár dheacair a raibh á rá aige a chreidiúint? Ní dócha gurbh é sin an cineál beatha, nó Ríochta, a bhí i gceist, nó á lorg, acusan. Nárbh fhearr i bhfad, dá mbeadh i gceist ag an Máistir na Rómhánaigh a ruaigeadh as a dtailte?
Creideann muidinne ar dhúirt Sé áfach, agus mar sin, tá muid sásta an bia neamhaí seo a chaitheamh, agus sa “dáinín” seo a leanas, tuigtear go ndéanann an bia ainglí seo sinn a athrú ó bhonn, díreach mar a creideadh fadó, go bhféadfaí ór a dhéanamh as gnáthmhiotail trí Chloch an Fheallsaimh a chuimilt leo. Sa chaoi chéanna, éiríonn lenár mbaisteadh beatha ar leibhéal níos aoirde ar fad a chur ar fáil dúinn, sa chaoi go bhfuil ar ár gcumas feasta, bheith páirteach i mBeatha na Tríonóide, tri roinnt an Spioraid Naoimh linn. Agus ar bhealach, nach bhfuil, Cúirt Neimhe ina suí, istigh ansin, i ndorchadas ciúin, doshroichte, ár mbeithe, don tréimhse a fhanann an Tiarna linn, agus mar sin, nach ionann is Oisteanóir an Críostaí, tar éis dó Comaoinach Naofa a ghlacadh. Sea, agus nach cosúil, ar bhealach, an Chomaoineach chéanna sin agus Sláníoc na Neamhbhásmhaireachta, ar chaith feallsaimh na Síne a ndúthracht á lorg, fadó.
O i s t e a n s ó i r .
.
Tráth glacaimse Comaoineach Naofa,
Is nuair a shuím sa tSéipéal, liom fhéin,
Ní ghnáthdhuine mise feasta,
Ach Oisteansóir soilseach faoi réim.
.
Nuair a luchtaítear m’Oisteansóir liosta
Leis an Ahlainn ghlan, ainglí, bhán,
Sea déantar ór buí dem’ luaidhe,
Is scalaim go drilseach, gan cháim.
.
Is umhlaíonn aingil go béasach,
Is canann Cór foirfe na Naomh,
Nuair a thagann mo Dhia ar chuairt chugam,
Suíonn an Chúirt Diaga i m’ chroí.
.
Ní mhaireann an mhíoruilt i bhfad, ámh,
Nó tá fairsinge m’anama ró-chung
Le Cúirt Dé, na Naomh, is na n-Aingeal,
A choinneáil faoim’ dhíonsa go buan.
.
Ach fillfidh Sé arís chugam amárach,
Is blaisfeadsa bia na Naomh,
Nuair a thiocfaidh mo Dhia ar chuairt chugam,
Beathóidh sé m’anamsa go fial.
.
Is fanfaidh liom cuimhne na cuairte,
Is mé ag streachailt le stró is le buairt,
Is cuimhneod ar Sholas na Soilse,
Nuair a thiocfaidh mo Thiarna ar chuairt.
.
.
.
.
.
.
English 
Gaeilge