F e a r n a F a l l a i n g e

by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized

F e a r n a F a l l a i n g e .

***************************

.

Fallaing Aonghusa. Saol Amharclainne. ……………………………………..2,000.

le

Tomás Mac Anna……………………………………………………………………….

.

**************************

In alt a scríobh mé tamall ó shoin, agus mé ag cur síos ar sheoladh mo thríú leabhar filíochta “Fataí Rómhair”, scríobh mé mar seo…..

Sea, mh’anam, ba san Abbey a bhí sé uilig ag tarlú, ar an Déardaoin, an 28ú lá de Bhealtaine, 2001, nó ansin, ar uair an mheánlae, tháinig thart ar thrí scór daoine i bhfochair a chéile, le trí leabhar nuafhoilsithe a sheoladh, san áras stairiúil sin. Ceann de na leahair sin ba ea mo thríú bhailiúchán filíochta, ar ar bhaist mé “Fataí Rómhair.”

Bhuel, ceann den dá leabhar eile a seoladh an lá sin in Amharclann na Mainistreach ba ea leabhar spreagúil Thomáis Mhic Anna, “Fallaing Aonghusa”. Leabhar ina gcuireann sé síos ar chúrsaí a shaoil fhéin, agus ag an am gcéanna, déanann sé scéal na hAmharclainne cáiliúla sin a ríomh dúinn ar bhealach atá suimiúil agus meallach, agus a fhágann an léitheoir faoina gheasa, gan mórán achair. Míníonn sé teideal an leabhair dúinn i dosach báire, mar seo…

Cé gurbh é Lugh, an tIldánaí, Apollo na nGael,

Ba é Aonghus an Dionysus a bhí againn –

Dia na taibhseachta a bhain

Le cluicheoirí, geamairí agus drúith ríoga.

Ba é Aonghus, mar sin, a phátrún, ar bhealach eicínt, agus is dócha gur faoina fhallaing siúd, a shaothraigh sé, agus a d’éirigh leis teacht slán ó choraí crua an tsaoil. Ach fillimis ar scéal Thomáis.

Sa “Bhrollach” insíonn an t-údar dúinn faoin chaoi ar snadhmadh ceangal idir e fhéin agus Amharclann a chroí, a chéaduair. Féach mar a chuireann an t-údar fhéin é….

“Bhí clog binn éigin sa chathair ag fógairt naoi nuair a shrois mé doras stáitse na Mainistreach, maidin bhreá ghréine i ndeireadh mhí an Mheithimh sa bhliain 1947. Bhí cnaipe beag ag taobh an dorais agus bhrúigh mé air go béasach.”

Bhí litir ina phóca aige, litir a fuair sé ó bhainisteoir stiúrtha na hAmharclainne, Earnán de Blaghd, á rá leis teacht chun na Mainistreach an mhaidin sin, le bheith ina léiritheoir ar dhrámaí Gaeilge ann. Ar ball, nuair a casadh ar a chéile iad, thug Earnán gnó dó láithreach bonn. Bhí air an dráma “Casadh an tSúgáin” a chur ar an ardán, i gcionn trí sheachain, le foireann óg na Mainistreach, agus ba le haghaidh ócáid speisialta an léiriú céanna sin, Comhdháil Cheilteach, a bheadh ar siúl an t-am sin. B’in mar a cuireadh tús lena shaol mar léiritheoir gairmiúil, i gceann de na hAmharclanna ba cháliúila ar bith, an tráth úd. Nach spéisiúil mar a chuireann sé críoch leis an mBrollach céanna sin…

Blianta ina dhiaidh sin, chuir an bandrámadóir, Mairéad Ní Ghráda, ceist ar Earnán faoi conas mar a tháinig sé ormsa mar léiritheoir i dtosach báire, Is é an freagra a thug Earnán ná ‘léimt sa dorchadas.’

Má ba léim sa dorchadas fhéin é, ba thráthúil agus ba rafar an léimt é, nó ba bheag duine a leag lorg a láimhe ar an Amharclann sin faoi mar a leag an Tomás Mac Anna céanna sin e, agus chomh maith le sin, níor cheart a shaothar i ngort drámaiocht na Gaeilge a ligint i ndearmad, nó rinne sé éacht sa ghort céanna sin, trí dhrámaí a léiriú, agus aisteoirí a oiliúint go speisialta don taobh sin de ghnó na hAmharclainne Náisiúnta.

Téann an t-údar siar ansin chuig a phréamhacha i nDún daingean Dealgan, áit ar rugadh is ar tógadh é, bíodh nár sa bhaile sin a rugadh a athair, ach i mBaile an Iúir, ach ó tharla go ndeachaigh sé le hiarnródaíocht, d’fhág sin go raibh air cur faoi mar a raibh a phost, agus tar eis dó Béal Feirste a fhágáil, sa bhliain 1921, fuair sé post i nDún Dealgan. Ba sa bhaile sin a d’fhás Tomás suas, agus ba ansin a chuir sé aithne ar an saol mar a bhí i dtír seo na hÉireann, le linn a óige ansin. Féach ar na cuimhní a fhanann fós glas aige, faoi na fuaimeanna a chloiseadh sé le linn a óige…

“Puth-puth agus feadaíl ghéar na n-inneall, clanglam na vaigíní, sin iad na glórtha a bhí le cloisteáil agam agus mé ag éirí aníos i mo pháiste. Fiú amháin i lár na hoíche lean an tsiuntáil, na hinnill ag séideadh astu agus na vaigíní le gach cling-cleaing ag bualadh in aghaidh a chéile.”

Chaitheadh sé roinnt mhaith dá am saor ag cleasaíocht, agus ag spraoi, i measc an troscáin chéanna sin, agus é eolach thar mar ba ghnách, ar chuile shórt a bhain le traenacha agus le stáisiúin. Chuir sé aithne ar na daoine a chaith a laethe ag gabháil don iarnródaíocht chéanna sin, agus bhain sé taitneamah as a óige sa timpeallacht sin. Cuimhní eile, aniar as cistin na gcuimhní, is ea na maisiúcháin uilig, ar na tithe sa timpeall, le linn na Comhdhála Eocaraistí, sa bhliain 1932, agus mórshiúl na Léinte Gorma. Caithfidh mé fhéin a admháil go bhfanann cuimhní dá leithéid agam fhéin fós freisin, faoi na tarlúintí céanna sin!

Tugann sé cuntas dúinn ar a laehte scoile, agus an pháirt a thóg sé in imirt na gcluichí náisiúnta. Labhraíonn sé go ceanúil faoin mBráthair Ó Cinnéide, agus faoin chaoi a ndeachaigh sé i gcionn ar a dhaltaí….

“Tá sé de mhíchlú ar na Bráithre gur le bata agus buillí an leathair a bhrúigh siad an léann isteach i gclaigne na ndaltaí. Níor mar sin don Chinnéadach. Mhúin sé tírghrá dúinn, an tábhacht a bhí leis an gcultúr Gaelach, an Fhiannaíocht agus an Béaloideas. Uaidh sin a chuala mé trácht ar Earnán de Blaghd don chéad uair, ag dearbhú dúinn gurbh é Earnán an t-aon duine amháin i rialtas an tSaor-Stáit a rinne rud ar bith ar son na Gaeilge.”

Ba thrí Ghaeilge a múineadh gach ábhar dóibh, go fiú an Béarla…Ní raibh an oiread sin spéise aige, an t-am sin, sna cailíní, nó b’fhearr leis éaló isteach sa leaharlann, le colún Mhyles na gCapaillín a léamh ar a sháimhín só. Tríd is tríd, d’éirigh leis grá Dé agus grá tíre a phiocadh suas go nádúrtha le linn a óige, ach dár ndóigh, ní haon ionadh sin, nuair a chuireann tú san áireamh, a raibh le fáil aige ina bhaile fhéin, ar scoil, agus sa timpeallacht inar fhás sé suas. Féach mar a labhríonn sé le cairde a óige, ar leathanach 42.

“Áis na ndéithe go raibh oraibh a choíche, a chompanaigh m’óige, pé áit ar domhan a ráinig sibh sa deireadh thiar. Seoladh amach i mbéal an tsaoil sinn le neart Gaeilge, beagáinín beag Laidine, creideamh agus tírghrá gan amhras, agus dearcadh ídéalach soineanta ag gach duine againn, ach gan tuiscint dá laghad againn ar chúrsaí agus ar chora an domhain mhóir.”

Nach é atá ábalta na focail a roghnú agus a fhí ina ngréasán taitneamhach, spreagúil, inchreidte.

Chuir sé suim, agus dhá shuim, san aisteoireacht, agus san amharclannaíocht, go luath, agus ghlac páirt i ndrámaí ina bhaile dhúchais fhéin, áit a ndeachaigh boladh na gréisclí go smior na gcnámh ann, agus cosúil le galar áirithe eile, nuair a théann an galar céanna sin faoin chroí, “cha scaoiltear as é go brach”. Bhí ag éirí go breá leis freisin mar scríbhneoir agus mar dhrámadóir. Craoladh cuid dá chuid oibre ar an raidió, agus léiríodh roinnt freisin ar stáitsí éagsúla, anseo is ansiúd. Ach ní raibh a Mham ró-thógtha leis an gcaoi a raibh Tomás óg chomh tugtha sin don aisteoireacht agus dár bhain lei, agus is dócha gur éirigh lei é a sheoladh ar bhóthar a leasa, agus ar bhóthar an Chustaim, freisin, nó d’éirigh leis post a fháil leis an eagraíocht gradamúil sin. Chaith sé tréimhse ag gabháil don cheird sin, agus cé go raibh ag éirí réasúnta maith leis i mbun an ghnó sin, is dócha nach raibh a chroí ann, bíodh gur thaitin gnéithe áirithe den obair mar oifigeach custaim go mór leis. Ach féach, mar sin fhéin, nár cheap an dá Oifigeach Cheannais a bhí os a chionn, go raibh mianach an Oifigeach Custaim ann…

“Mar sin fein, bhí an tOifigeach Ceannais nua den tuairim cheanna is a bhí ag an mboc a bhí imithe, nach raibh mianach oifigigh Custaim ionam agus nach mbeadh go deo. Bhí féith éigin grinn ann agus é den tuairim go raibh maitheas éigin ionam chun meanma an stáisiúin a ardú, agus na smuigléirí a mhealladh b’fhéidir. Mar a dúirt sé féin, ‘lulling them into a false sense of security’!”

Níorbh am amú é áfach, an tráth a chaith sé ina oifigeach custaim, nó d’éirigh leis dráma a scríobh faoina thréimhse sa phost sin. Craoladh ar an raidió é faoin teideal Bride of Pandemonium, agus deineadh an dráma céanna sin a léiriú ar stáitse an Abbey, faoin teideal Winter Wedding, nó dár le hEarnán, thiontódh an chéad teideal na céadta ó dhoras na hAmharclainne.

Ba é deireadh an scéil é, gur éirigh leis post a fháil mar léiritheoir san Abbey, faoi mar a chonaic muid i dtús an ailt seo, agus níl ansin ach an tús, nó uaidh sin amach, ar feadh an chuid eile dá shaol oibre, d’éirigh leis buaic a cheirde a bhaint amach mar léiritheoir drámaí, i nGaeilge agus i mBéarla, agus d’éirigh leis drámaí agus geamaireachtaí a léiriú go healaíonta, le scil agus le spleodar, ar ardáin i gcéin agus i gcóngar. D’éirigh leis duaiseanna, boinn, agus aitheantas, a ghnóthú as a chuid scile, agus a chuid Amharclannaíochta, i bhfad agus i ngearr.. Féach mar a chuireann sé fhéin é….

“Ar an matal taobh liom tá meadáille ar sheastán beag, gradam an Tónaí ó Nua-Eabhrac, agus taobh leis mórbhonn eile, Gradam na Mainistreach, agus ar chúl in áit éigin ornáid bheag órga a bronnadh orm ag irisleabhar éigin mar ‘fhear amharclainne na bliana’ i bhfad siar, i 1970. Ach sa lár tá mias de chriostal na Gaillimhe a bhronn an Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta orm as ucht an méid a rinne mé don drámaíocht Ghaeilge thar na blianta.”

Má theastaíonn uait a fháil amach cén fáth ar bronnadh na honóraacha sin uilig ar Thomás Mac Anna, tá faitíos orm nach bhfuil bealach ar bith le sin a dhéanamh seachas an leabhar iontach suimiúil seo a fháil agus a léamh. Ní bheidh a chathú ort, nó idir chlúdaigh an leabhair seo gheobhaidh tú stair na Mainistreach fite fuaite le saol agus saothar an léiritheora cháiliúil Éireannaigh sin, Tomás Mac Anna.

Togha leabhair. Curtha le chéile go seoigh. An-chreidiúint ag dul don údar fhéin agus don Chlóchomhar Tta, freisin, as a bpairt siúd, sa saothar ealaíonta seo. Scríofa i stíl éasca, scolártha, inléite, a bhfuil lorg lámh an údair ildánaigh le léamh ar chuile alt, agus ar chuile abairt, ó thús deireadh ann.

Le críoch cheart a chur leis an bpíosa seo, ní fhéadfainn níos fearr a dhéanamh ná críoch an leabhair fhéin a athlua anseo…

Bhí Aonghus buíoch díom ar chúis éigin nár thuigeas riamh.

Chaitheas a fhallaing le beagáinín beag umhlaíochta ach sílim le huaisleacht agus le mórtas chomh maith, agus má bhí sé buíoch díom dá bharr, bhíos níos mó ná buíoch dósan.

Leor sin do thuras na huaire seo, ach beidh an saol Gaelach ag súil le tuilleadh ó phean ildánach an údair foirfe seo.

.

.

********************

Peadar Bairéad.

********************

.

.

.

.

F i l l e a n n a n F e a l l

by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized

F i l l e a n n a n F e a l l …..

.

*****************************

T H E K I N G O F T O R T S …………….F o i l s i t h e…………2 0 0 3 .

l e

J O H N G R I S H A M ……………………………………………………..€ 2 7 . 4 0 .

.

******************************

.

Leabhar mór-ráchairte eile ó pheann líofa an tsár-údair Mheiriceánaigh sin, John Grisham. “The King of Torts” a bhaist sé ar an gceann seo, agus bíodh gur leabhar spéisiúil, lán teannais, corraitheach, é, ag an am gcéanna, ní dóigh liom, gurb é an leabhar is fearr fós óna pheann é. Ní call dom a chur i gcuimhne dhaoibh, gurb é seo a cheathrú úrscéal déag, nó scríobh mé píosa faoi chuile cheann acu cheana, anseo I mBéal an Phobail. Is dócha gur cuimhin libh roinnt acu fós…A time to Kill, The Firm, The Chamber, The Runaway Jury, The Street Lawyer, The Summons, agus ansin, an péire eile úd, nach raibh baint ar bith acu leis an dlí, A Painted House, agus Skipping Christmas. Ní beag nó suarach an méid atá curtha i gcrích ag an údar seo, cheana féin, agus seo anois chugainn é agus leabhar suimiúil eile á leagan os ár gcomhair amach aige. Is dócha gurb é atá idir chamáin aige sa cheann seo, nó go bhfuil tóirse a thaighde a scalladh aige ar fhadhb i measc lucht dlí sna Stáit, agus sé sin, an nós atá acu thall, cúis dlí a thógáil ó ghrúpa daoine, i gcoinne ceann ar bith de na hollchomhluchtaí móra. Tóg mar shampa, na cúiseanna a tógadh cheana, i gcoinne lucht déanta toitíní. I gcás dá leithéid, déanann dlíodóir amháin, nó comhlucht mór dlíodóirí, an dlí a chur ar an gComhlucht mór sin, ar mhaithe le fianaise an ghrúpa a chur le chéile, agus sa tslí sin, éiríonn leo cúis láidir a chruthú i gcoinne an Chomhluchta ainmnithe sin. Chualamar trácht ar bhreitheanna a thug Giúréithe sna Stáit i gcásanna áirithe dá leithéid. Bhuel, sa leabhar seo, déanann an t-údar an nós seo a scrúdú, agus a mheá. Féach mar a chuireann sé tús leis an scéal…

The shots that fired the bullets that entered Pumpkin’s head were heard by no less than eight people. Three instinctively closed their windows, checked their door locks, and withdrew to the safety, or at least the seclusion, of their small apartments.

Sea, níor tháinig éinne den chineál sin i gcabhair ar an té a scaoileadh, ach chonaic beirt áirithe a raibh ag tarlú..

And two saw almost everything. They were sitting on plastic milk crates, at the corner of Georgia and Lamont in front of a liquor store, partially hidden by a parked car so that the gunman, who glanced around briefly before following Pumpkin into the alley, didn’t see them. Both would tell the police that they saw the boy with the gun reach into his pocket and pull it out; they saw the gun for sure, a small black pistol. A second later they heard the shots, though they did not actually see Pumpkin take them in the head. Another second, and the boy with the gun darted from the alley and, for some reason, ran straight in their direction.

Ní dhearna sé aon dochar dóibh, agus tamall gearr ina dhiaidh sin, chonacthas é, píosa ón láthair sin, agus an gunna fós ina láimh aige. Rinne sé cupla iarracht ar dhuine eile a mhealladh isteach i lána, ach níor éirigh leis sna hiarrachtaí sin. Ar ball rug na póilíní air, agus thug ar ais go láthair an mharaithe é, áit ar tógadh an bheirt fhinnéithe le radharc a fháil air. “Sin an fear” adúradar beirt, as béal a chéile. Chuir na póilíní isteach ina ngluaisteán é, agus thóg chun na beairice é. Ní fhéadfaidís aon eolas a bhaint as an bhfear óg, as Tequila Watson, bhí chuile chosúlacht ar an scéal, gur rí-chuma leis céard a déarfaí faoi, nó a dhéanfaí leis. I gcás an té a maraíodh, Pumpkin bocht, thóg sé roinnt ama, sula bhfuair na póilíní amach, gurbh é Ramon Pumphrey a ainm cheart, agus gurbh í Adelfa Pumphrey, a mháthair. Fuarthas amach, ar ball, nach raibh aithne dá laghad ag an ndúnmharfóir ar an té a mharaigh sé, agus nach raibh san urchar a mharaigh é ach urchar an daill. Bhí go maith……

Tógadh Tequila os comhair na cúirte, agus toisc nach raibh aon ró-ghustal aige, nó ag a mhuintir, d’ainmnigh an Breitheamh dlíodóir, len é a chosaint os comhair na cúirte. Seo an áit a gcuireann an t-údar a phríomhcharactar in aithne dhúinn. Dlíodóir is ea an príomhcharactar sa scéal seo, agus Clay Carter is ainm dó. Tá blianta caite aige in Oifig an Chosantóra Phoiblí, faoin am seo, agus ó tharla sa chúirt é an lá áirithe seo, agus ó tharla to raibh cosantóir poiblí ag teastáil ón mbreitheamh…..

“Mr Carter?” The Judge said. It was not an order, but an invitation to step forward to do what every PD was expected to do – defend the indigent, regardless of the case. Mr Carter could not show weakness, especially with the cops and prosecutors watching…………he took the file from the Judge, quickly skimmed its rather thin contents while ignoring the pleading look of Tequila Watson, then said, “We’ll enter a plea of not guilty, Your Honor.”

“Thank you Mr Carter. And we’ll show you as counsel of record?”

“For now yes.”

B’in mar a tharla gur roghnaigh an breitheamh Clay Carter mar chosantóir don ndúnmharfóir, Tequila Watson. Bhí Clay ag ceapadh go n-éireodh leis an cás sin a thabhairt do dhuine eicínt eile san oifig, ach bhí breall air, agus b’éigean dó dul i mbun oibre, ag ullmhú don chúis úd a tugadh dó. Nuair a bhí roinnt áirithe den obair sin déanta aige, agus nuair a bhí ag teip glan air aon scil a bhaint as Tequila, nó as a dhúnmharú, casadh fear áirithe air, fear a chuir cor ina chinniúint. Ní raibh coinne ar bith aige go mbuailfeadh sé leis an bhfear seo. Féach mar a tharla …

“Mr. Clay Carter,” a strange male voice said.

“Speaking.”

“Mr Carter, my name is Max Pace. I’m a recruiter for law firms in Washington and New York. Your name has caught our attention, and I have two very attractive positions that might interest you. Could we have lunch today?”

Bhuel, ní call a rá, go gcuirfeadh Clay spéis i dtairiscint dá leithéid, nó ní raibh an post a bhí aige, le blianta, thar mholadh beirte, i gcomparáid leis na postanna a bhí ag dlíodoirí eile dá chomhaois.

Casadh ar a chéile iad, ar ball, agus ansin, fuair Clay amach, nach raibh post ar bith i gceist, agus nach raibh sa mhéid adúirt Max, ach dearg-bhreag, ach gheall sé dó ansin, nach n-inseodh sé aon bhréag eile dó, uaidh sin amach. Ach bíodh nach raibh aon phost á thairiscint aige, ag an am gcéanna, bhí gnó rúnda aige don dlíodóir, Clay Carter, gnó, agus dá ndéanfadh sé é, thuillfeadh se na milliúin dó. Féach mar a chuirtear sa scéal é……

“Six times four is twenty four million.”

“Add ten for the lawyer.”

“Ten million?”

“Yes, that’s the deal, Clay. Ten million for you.”

Níorbh aon phingneacha beaga a bhí á dtairiscint ag Max dó, ach céard a bhí le déanamh aige, leis an airgead sin a shaothrú?

Sin an áit a dtagann Tequila Watson isteach arís sa scéal. Dhealródh sé, gur tháinig Comhlacht mór Meiriceánach ar dhruga míorúilteach, Tarvan, druga a d’fhéadfadh duine a shaoradh, ó andúil i ndrugaí, taobh istigh de ráithe, geall leis. Faoi mar a tharlaíonn go minic áfach, bhí ceataí sa scéal, nó i gcás roinnt bheag de na daoine sin a saoradh ó smacht drugaí, ag an Tarvan iontach seo, bhuaileadh fonn nimhneach fola iad, agus ní shasódh tada iad, ach duine eicínt a mharú, gan chúis gan ábhar. Ba dhuine den chéatadán beag sin é Tequila Watson. Anois, ní call dom a rá, gur theastaigh ón gComhlacht sin, cos a bhualadh ar an scéal ar fad, agus chuige sin, bhíodar sásta na milliúin, a luadh thuas, a íoc le gaolta na ndaoine a maraíodh, ar choinníoll go mbeidís sásta dearmad glan a dhéanamh den scéal ar fad, uaidh sin amach. Sin an gnó a bheadh le déanamh ag Clay Carter, dá nglacfadh sé leis an bpost a rinne Max a thairiscint dó.

Ghlac Clay leis an bpost, agus d’éirigh sé láithreach as a phost in Oifig an Chosantóra Phoiblí, agus as cosaint Tequila Watson freisin, bhunaigh a chomhlacht dlí fhéin, agus chuaigh i mbun oibre. Ba ghearr go raibh sé ina mhilliúnaí, nó ní raibh mórán deacrachta ag baint le scéal an Tarvan úd a shocrú, nó ní raibh na daoine úd ag súil go bhfaighidís tada as an marú gan chúis a deineadh ar a ngaolta.

Gheall Max Pace do Clay, go dtabharfadh sé post eile dó, dá n-éireodh leis scéal an Tarvan a chur as radharc, taobh istigh de mhí. Comhlacht mór Meiriceánach eile a raibh druga dá gcuid, Dyloft, in úsáid, le tamall maith, agus lucht airtrítis an-bhuíoch de, as an bhfaoiseamh a fuair siad uaidh, ó phianta an ghalair uafásaigh sin.

With that Pace took a seat and slid a file across. “The drug is Dyloft, manufactured by Ackerman Labs. It’s a potent anti-inflammatory drug used by sufferers of acute arthritis……It has two problems: First, it’s made by a competitor of my clients; second, it’s been linked to the creation of small tumors in the bladder.

Rinne Clay scéal Tarvan a shocrú taobh istigh den ráithe, agus ansin, thug Max an post eile sin dó, post a shaothródh i bhfad Éireann níos mó airgead fós dó. Bhí an gnó sin chomh mór, agus chomh sochrach sin, go ndéanfadh só ollmhilliúnaí de Chlay, taobh istigh d’achar gearr. Ba é an plean nó dul i dteangmháil le lucht úsáidte Dyloft, agus ansin, na mílte sin, ar dhein Dyloft dochar dá lamhnáin, agus ansin, an dlí a chur ar Ackerman Labs, thar a gceann-san.

B’in é díreach mar a tharla. Rinne Clay na milliúin. Athraíodh a stíl bheatha, Cheannaigh seo, is cheannaigh siúd, agus d’fhás agus d’fhás a ghnó. D’fhostaigh se tuilleadh agus tuilleadh fos dliodóiri, agus in áit éirí as an gnó nuair a bhí a thar a sháith airgid carnaithe aige, is amhlaidh a d’éirigh sé níos santaí fós. Ach mar adeir teideal an phíosa seo, filleann an feall ar an bhfeallaire, agus is dócha gurbh é sin a tharla, i gcás Clay Carter. Ach caithfidh tú an leabhar fhéin a léamh, le taitneamh is pléisiúr iomlán a bhaint as an scéal, scéal a mhíníonn an ghné ait seo i gcleachtadh an dlí, sna Stáit, gné a léiríodh thall, go minic, ar na mallaibh, nuair a cuireadh an dlí ar chomhlachtaí móra, ar nós lucht déanta toitíní, agus a leithéid.

Is fiú go mór an leabhar seo a léamh, nó níl dabht ar domhan, ach go bhfuil scil na scéalaíochta fréamhaithe go smior na gcnámh san údar ildánach seo, John Grisham. Taitníonn a stíl go mór liom, agus ní fearr é sin ná a scil scéalaíochta, sea, agus a chumas cumadóireachta.

Go dtí an chéad uair eile……..Slán…….

**************

Peadar Bairéad.

**************

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

F o r é i g e a n S r á i d e – 2

by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized

Sceanadh, Mugáil, agus Marú 2

Peadar Bairéad

.

(This week we continue our consideration of Street Violence.)

.

Níl le déanamh agat ach breathnú ar nuachtán ar bith, na laethe seo, agus feicfidh tú, gur beag oíche a théann thart, nach ndéantar duine eicínt a sceanadh nó a robáil anseo; a mhugáil nó a bhatráil ansiúd, nó faraoir, a bhascadh agus a mharú, fiú, san áit úd eile. In ainm Chroim! Cén cineál sochaí atá á tógáil againn anseo? Nach gceapfá nach mbeadh tada dá leithéid ag tarlú anseo, toisc go bhfuil an tír s’againne chomh beag sin, agus toisc go bhfuil aithne ag chuile dhuine againn ar a chéile, geall leis.

B’fhéidir go gceapfá sin, ach dá gceapfá, bheadh breall ort, nó nuair a éiríonn idir chairde, sin an áit a mbíonn an feannadh, agus nach minic, na laethe seo, a léann muid faoi chairde a chaith an oíche ar an drabhlás, le chéile, agus ansin, ar a mbealach abhaile, toisc, b’fhéidir go sciorrfadh focal ó dhuine acu, go mbeadh an lasair sa bharrach láithreach bonn, agus diabhal stopadh a bheadh orthu go mbeadh duine acu sínte tréith ar lár. Anois, tá sin dona go leor, ach i gcás dá leithéid, ní raibh cloch sa mhainchille ag duine ar bith de na cairde céanna sin dá chéile, nó ní raibh aon drochfhuil eatarthu, ach is amhlaidh a tharla an chaismhirt sin eatarthu, de thaisme. Cad is féidir linn a rá faoi chás dá leithéid, ach nár chóir go dtarlódh sé, olc, maith, nó dona, agus arís, is dócha go bhféadfadh duine a rá, gur toisc go raibh an iomarca óil ar bord ag na cairde céanna sin, a tharla an scliúchas marfach sin eatarthu.

An bhfuil leigheas ar an scéal, an gceapann tú?

Tá, cinnte. Níor chóir an oiread sin dí a dhíol leo, i dteach ósta ar bith, agus i gcás dá leithéid, bheadh cuid den mhilleán ar únéir an tí ósta inar thóg siad an lasta sin ar bord, nó arís, ar an ollmhargadh inar cheannaigh siad ualach asail den stuif meisciúil sin.

Scéal eile ar fad é, nuair a théann dream ruifíní amach ar ar sráideanna, agus gan d’aidhm acu, ach teacht ar dhuine neamhurchóideach eicínt, d’fhonn léasadh maith a bhuaileadh air. De ghnáth, ní bhíonn aithne ná eolas ar bith faoin spéir acu ar an nduine bocht sin. Is amhlaidh a mheallann siad chucu é, trí chipín solais, nó toitín, a iarraidh air, nó rud eicínt dá leithéid, agus ansin, nuair atá sé ina gcóngar, iompaíonn siad air, agus ionsaíonn é, le buidéal, b’fhéidir, nó le scian, nó le ciceanna fiú, go dtí nach mbíonn fágtha ann ach an dé, agus ansin, ritheann siad leo, mar a dhéanfadh cladhairí, gan iarracht ar bith a dhéanamh ar chóir leighis a chur ar fáil dó, nó cúnamh dá laghadh a thabhairt dó. Nach deacair cur suas le hiompar dá leithéid? Agus dá gcuirfeá ceist orm, an raibh leigheas ar bith le fáil ar an gcineál sin barbarthachta, is dócha go mbeadh orm a rá, nach raibh leigheas i ndán d’iompar dá leithéid, ach amháin na coirpigh sin a chaitheamh isteach i gcarcar, sa chaoi nach mbeadh ar a gcumas, a leithéid a dhéanamh d’éinne eile, feasta. Sea, agus níorbh aon mhaith é cupla seachtain príosúntachta a ghearradh orthu, nó thiocfaidís amach, agus dhéanfaidís a leithéid céanna arís, ach dá ngearrfaí seal fada príosúntachta orthu, ansin bheadh seans ann go bhfoghlaimeodh siad fios a mbéas, don todhchaí, agus nach ndéanfadh siad a leithéid arís, agus chomh maith le sin, mhúinfeadh sin ceacht do mhaistíní óga eile, gan iompar dá leithéid a chleachtadh amuigh ar ár sráideanna, ar eagla go ndéanfaí an rud céanna leosan. Sea, mh’anam, is beag rud a thuigeann coirpigh chomh maith le príosúntacht fhada!

Ar an dtaobh eile den scéal, is dócha go gcaithfidh an tsochaí s’againne, chuile iarracht a dhéanamh ar thimpeallacht an phhobail a fheabhsú, sa chaoi nach mbeidh fonn ar ógánaigh, feasta, daoine a ionsaí, nó a bhualadh, in aon chor. Tharla cogaí iomadúla ó cheann ceann na cruinne, agus tá’s ag an lá go gcothaíonn cogaí foréigean, agus fíoch fola, i measc daoine. Íslíonn siad freisin, an luach a leagann daoine ar bheatha an daonnaí.

F o r é i g e a n S r á i d e

by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized

Sceanadh, mugáil, agus marú 1

Peadar Bairéad

(This week we take a look at violent behaviour)

Éigean agus Slad!

Is dócha gur thug tú faoi deara, ar na mallaibh, go bhfuil an focal “éigean” i mbéal gach éinne, i bhfad Éireann níos minicí ná mar a bhíodh. Ní hionann sin is a rá, nach raibh an t-earra céanna sin i mbéal gach éinne roimhe seo, nó bhí, agus cúis acu leis, ach is dócha nach bréag ar bith é a rá, go bhfuil an foréigean céanna sin imithe chun an donais ar fad, le mám blianta anuas. Tá daoine ann adeir, gurb iad na drugaí agus an t-ól is cúis leis an ndíobháil seo uilig, agus is dócha go bhfuil sláimín eicínt den cheart acu sa mhéid sin, ach, i ndáiríre, níor chóir dúinn glacadh le leithscéal dá leithéid, nó má dhéanann, is ionann sin is a rá, nach mbeadh duine freagrach, as a ghníomhartha i gcás dá leithéid feasta, toisc gur féidir leis an milleán a leagan ar chúis eicínt taobh amuigh dá bheith fhéin. Bhíodh leithscéalta dá leithéid á dtabhairt sna cúirteanna, i gcás an óil, tamall de bhlianta ó shoin, ach ar deireadh, is dócha gur shocraigh na breithiúna, nár chóir glacadh lena leithéid feasta, nó tuigeadh dóibh, go raibh an meisceoir ciontach ina mheisce, ar an gcéad dul síos, agus dá bharr sin, go raibh sé ciontach freisin sna gníomharatha a rinne sé le linn a mheisce. B’fhéidir go ndéarfadh duine, go bhfuil an-difear idir bheith ar meisce agus a bheith mearaithe, dí-aignithe, ag cumhacht na ndrugaí, ach ag an am gcéanna, nach é an dá mhar a chéile é, nó i ngach cás acu, tá cumas an duine guaim a choinneáil air fhéin, bearnaithe nó millte. Ach an ionann sin is a rá, nach bhfuil duine ciontach sna gníomharatha a rinne sé, i gcás dá leithéid? Ní dóigh liom gurb ea, nó dá ndéarfaí a leithéid, ansin, is dócha go mbeadh sé de dhualgas ar na húdaráis an té sin a choinneáil i ngéibheann, nó faoi smacht, go dtí go bhféadfaí a rá arís nár bhaol don phobal é, agus nach ‘in é díreach a theastaíonn ón gcuid is mó de na daoine sin, a bhfuil andúil acu sna drugaí diobhálacha céanna sin?.

Bhí mé ag caint faoi na cúrsaí sin le Mártan an Tairbh, seanchara liom, an lá cheana, agus bhfuil fhios agat céard adúirt seisean liom?

Níl, ná a fhios, is dócha!

Bhuel! ar seisean liom, nach ionann intinn an duine agus inneall cumhachtach, dea-dheartha, dea–dhéanta, foirfe. Agus ar seisean ansin, an mbeifeása sásta uisce na bhfataí a chur isteach ann, in áit artola, nó peitril? Nó an gcaithfeá mám siúicre isteach ann, ag súil go raibh beadaíocht ag roinnt leis, agus tú ansin ag súil, i ndiaidh an iomláin, go mbeadh a rith agus a léim aige, ina dhiaidh sin? Ní dóigh liom go ndéanfá, arsa mo chara, agus é ag scaoileadh gáilleog den stuif crua siar le fána! Ó, bhuel! beatha dhuine a thoil, arsa mise liom fhéin. Agus nach bhfuil sé deas éasca dlithe a leagan síos do dhaoine bochta eile, chomh fada is nach gcuireann siad as dúinn fhéin, sea, mh’anam, tá sé éasca go maith bheith fial le stiall de chraiceann duine eile!

Tar éis na cainte sin go léir, caithfear a admháil, is dócha, go bhfuil tionchar do-áirithe ag drugaí ar fhás an fhoréigin sráide sin, a thugtar faoi deara, ar sráideanna ár mbailte agus ár gcathracha, le roinnt blianta anuas.

Ach an bhfuil leigheas ar an scéal, má sea?

Bí cinnte nach bhfuil ‘leigheas ar an toirt’ le fáil ar fhadhb chasta dá leithéid, a bhfuil an domhan mór cráite, céasta, aici, le cupla scór bliain anuas, nó dá mbeadh a leithéid de leigheas ar fáil, bí cinnte go mbeadh úsáid bainte as, ag na tíortha móra saibhre, a bhfuil na milliúin á gcaitheamh acu in aghaidh na bliana, ag iarraidh srian a choinneáil ar dhéanamh, ar úsáid, ar dhíol agus ar leathadh, na ndrugaí díobhálacha céanna sin.

Ach, fágaimis an fhadhb sin ar leataobh, go fóill, agus tugaimis aghaidh arís ar an bhforéigean sráide sin, atá i mbéal gach éinne, na laethe seo.

Nach cuimhin le chuile dhuine againn an nath úd a bhíodh ar bhéala daoine, roinnt blianta ó shoin, nó ní bhíodh i mbéal an uile dhuine, an tráth sin, ach “Zero Tolerance”. Is dócha gurbh iad na Puncáin a chuir tús leis an téarma céanna sin, agus ba é ciall a bhí, agus atá, leis, nó nach dtabharfaí an dara seans do dhuine ar bith, dá mbrisfeadh sé dlí nó riail ar bith, agus dá mbéarfaí air agus an beart sin á dhéanamh aige, cuma cén cineál dlí a bheadh i gceist, marú duine, nó ag caitheamh bun toitín ar an tsráid, chuirfí an dlí i bhfeidhm, go huile is go hiomlán, i ngach uile chás. Rinneadh iarracht ar sin a dhéanamh ar shráideanna Nua Eabhraic, agus deirtear gur tháinig an-fheabhas ar chúrsaí ansin dá bharr. Ba ghearr go raibh an mana céanna á úsáid anseo i dTír na hÉireann freisin, ach ní dóigh liom, go raibh toradh céadtach air anseo, faoi mar a bhí thall, agus in áit feabhas a theacht ar chúrsaí anseo, is amhlaidh atá cúrsaí ag dul in olcas, ó lá go lá.

.

.

.

.

.

Níl le déanamh agat ach breathnú ar nuachtán ar bith, na laethe seo, agus feicfidh tú, gur beag oíche a théann thart, nach ndéantar duine eicínt a sceanadh nó a robáil anseo; a mhugáil nó a bhatráil ansiúd, nó faraoir, a bhascadh agus a mharú fiú san áit úd eile. In ainm Chroim! Cén cineál sochaí atá againn anseo? Nach gceapfá nach mbeadh tada dá leithéid ag tarlú anseo, toisc go bhfuil an tír s’againne chomh beag sin, agus toisc go bhfuil aithne ag chuile dhuine againn ar a chéile, geall leis.

B’fhéidir go gceapfá sin, ach dá gceapfá, bheadh breall ort, nó nuair a éiríonn idir chairde, sin an áit a mbíonn an feannadh, agus nach minic, na laethe seo, a léann muid faoi chairde a chaith an oíche amuigh ar an drabhlás, le chéile, agus ansin, ar a mbealach abhaile, toisc, b’fhéidir go sciorrfadh focal ó dhuine acu, go mbeadh an lasair sa bharrach láithreach bonn, agus diabhal stopadh a bheadh orthu go mbeadh duine acu sínte tréith ar lár. Anois, tá sin dona go leor, ach i gcás dá leithéid, ní raibh cloch sa mhainchille ag duine ar bith de na cairde céanna sin dá chéile, nó ní raibh aon drochfhuil eatarthu, ach is amhlaidh a tharla an chaismhirt sin eatarthu, de thaisme. Cad is féidir linn a rá faoi chás dá leithéid, ach nár chóir go dtarlódh sé, olc, maith, nó dona, agus arís, is dócha go bhféadfadh duine a rá, gur toisc go raibh an iomarca óil ar bord ag na cairde céanna sin, a tharla an scliúchas marfach sin eatarthu.

An bhfuil leigheas ar an scéal, an gceapann tú?

Tá, cinnte. Níor chóir an oiread sin dí a dhíol leo, i dteach ósta ar bith, agus i gcás dá leithéid, bheadh cuid den mhilleán ar únéir an tí ósta inar thóg siad an lasta sin ar bord.

Scéal eile ar fad é, nuair a théann dream ruifíní amach ar ar sráideanna, agus gan d’aidhm acu, ach teacht ar dhuine neamhurchóideach eicínt, d’fhonn léasadh maith a bhuaileadh air. De ghnáth, ní bhíonn aithne ná eolas ar bith faoin spéir acu ar an nduine bocht sin. Is amhlaidh a mheallann siad chucu é, trí chipín solais, nó toitín, a iarraidh air, nó rud eicínt dá leithéid, agus ansin, nuair atá sé ina gcóngar, iompaíonn siad air, agus ionsaíonn é, le buidéal, b’fhéidir, nó le scian, nó le ciceanna fiú, go dtí nach mbíonn fágtha ann ach an dé, agus ansin, ritheann siad leo, mar a dhéanfadh cladhairí, gan iarracht ar bith a dhéanamh ar chóir leighis a chur ar fáil dó, nó cúnamh dá laghadh a thabhairt dó. Nach deacair cur suas le hiompar dá leithéid? Agus dá gcuirfeá ceist orm, an raibh leigheas ar bith le fáil ar an gcineál sin barbarthachta, is dócha go mbeadh orm a rá, nach raibh leigheas i ndán d’iompar dá leithéid, ach amháin na coirpigh sin a chaitheamh isteach i gcarcar, sa chaoi nach mbeadh ar a gcumas, a leithéid a dhéanamh d’éinne eile, feasta. Sea, agus níorbh aon mhaith é cupla seachtain príosúntachta a ghearradh orthu, nó thiocfaidís amach, agus dhéanfaidís a leithéid céanna arís, ach dá ngearrfaí seal fada príosúntachta orthu, ansin bheadh seans ann go bhfoghlaimeodh siad fios a mbéas, don todhchaí, agus nach ndéanfadh siad a leithéid arís, agus chomh maith le sin, mhúinfeadh sin ceacht do mhaistíní óga eile, gan iompar dá leithéid a chleachtadh amuigh ar ár sráideanna, ar eagla go ndéanfaí an rud céanna leosan. Sea, mh’anam, is beag rud a thuigeann coirpigh chomh maith le príosúntacht fhada!

Ar an dtaobh eile den scéal, is dócha go gcaithfidh an tsochaí s’againne, chuile iarracht a dhéanamh ar thimpeallacht an phhobail a fheabhsú, sa chaoi nach mbeidh fonn ar ógánaigh, feasta, daoine a ionsaí, nó a bhualadh, in aon chor. Sna seanlaethe, bhuailtí daoine freisin, ach an tráth úd, ní bhuailfí gan chúis iad, murab ionann is an lá atá inniu ann. Céard a tharla, má sea, a d’athraigh cúrsaí an oiread sin, le cupla scór bliain anuas? Níl dabht ar domhan, ach gur tharla a lán rudaí, a raibh páirt eicínt acu san athrú sin.

Tá mé cinnte, go bhfuil cúiseanna eile leis an gclaonadh chun an fhoréigin atá le sonrú in óige an lae inniu freisin, agus más uainn an claonadh sin a chur ar ceal, caithfear srian agus smacht a chur ar na fórsaí atá cionntach i bhforéigean agus i ndrochbhéasa an lae inniu. B’fhéidir fiú, go mbeadh orainn dul siar ar na dlithe a ritheadh, ar na mallaibh, ag cur faid le huaireannta oscailte na dtithe ósta, agus b’fhéidir, nárbh olc an smaoineamah é freisin, iachall a chur ar thithe mear-bhianna a ndoirse a dhúnadh níos luaithe san oíche, nó níl dabht ar domhan ach go dtosaíonn troid agus scliúchas, go minic, thart ar na tithe céanna sin.

Déarfainn go bhfuil an iomarca ráite agam faoin ábhar seo, ach ar bhealach amháin, nó ar bhealach eile, caithfear srian a chur leis an bhforéigean seo a tharlaíonn ar shráideanna ár mbailte, agus ar gcathracha, nó mura ndéanann, bhuel, ansin, millfear agus bascfar an tsibhialtacht seo, ar caitheadh na mílte agus na mílte bliain á tógail, agus á cothú, agus gan de rogha fágtha againn ansin ach filleadh ar an mbarbarthacht.

Go dtí an chéad uair eile…..

Slán………

.

******************

Peadar Bairéad.

******************

.

.

Fad Saoil by Joe Steve Ó Neachtain

by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized

‘FAD SAOIL’….……………..le………….………Joe Steve Ó Neachtain

Céadchló…………………..2015…………………………………….€10.00

.

Bua na Filíochta

Gan dabht ar bith, tá bua na filíochta ag Joe Steve Ó Neachtain, agus ó tharla gur sa nGaeltacht Thiar a rugadh agus a tógadh an file seo, is féidir linn a bheith cinnte, gur thóg sé leis ón gcosmhuintir, buanna samhlaíochta, reacaireachta, agus gaelacha, buanna a fhágann a rian ar a chuid dánta. Deir Joe linn, gur sa bhliain 1942 ‘a caitheadh ar an sop é’, rud a fhágann go bhfuil sé thart ar cheithre bliana déag agus trí scór anois. Deir sé freisin, gurbh é a chuir sé roimhe a dhéanamh sa díolaim dánta seo, nó dán in aghaidh gach bliain dá shaol a leagan os ár gcomhair, agus é ag iarraidh a scéal fhéin agus stair na cosmhuintire thiar a ríomh go fileata dúinn, sea, agus cé déarfadh nár éirigh go seoigh leis sa bhfiontar sin? Is speisiuil a raibh le rá ag ‘Moltóir Oireachtais’, agus atá le léamh againn ar chúl an chlúdach deiridh….”Tig leis an bhfile seo saol atá caite nó gar do bheith caite – nó an saol nua fhéin – a chur ina cholgsheasamh os ár gcomhair amach le teann samhlaíochta agus stíle agus é sin a dhéanamh le tocht agus le dínit….” Leor sin mar theist ar chumas Joe mar fhile.

Breis mhaith is dán do chuile bhliain dá shaol!

Ach fillimis ar na dánta fhéin. Tá breis maith is dán do chuile bhliain dá shaol leagtha os ár gcomhair aige, sa díolaim seo, agus nach maith ann iad freisin. Agus chomh maith le sin, déanann sé iarracht ar stair a mhuintire a ríomh dúinn sna dánta tosaigh. Sea, agus tá iarracht den dírbheathaisnéis le fáil iontu chomh maith. Breathnaigh ar an gcéad dán, ‘Ginealaigh’, ina luann sé go mba thionóntaí ag Tiarna Talaimh ab ea a mhuintir, agus go raibh orthu teacht i dtír ar ocht n-acra déag …

“idir chimín is carraig

sna hocht n-acra déag

a choinnigh snáithe

faoin bhfiacail.”

Saothraíodh an talamh sin leis an láí agus le hallas a malaí.

“Ach each ná asal

Níor tharraing céachta

tríd an ngabháltas s’againne ariamh,”

.

Cuireann sé síos ansin ar “An dís ar díobh mé” agus chomh maith le sin, cuireann sé síos ar an ‘Nurse’, ar an ‘Luí Seoil’, agus ar an ‘Bhean chabhrach’ agus an chaoi ar tháinig sé fhéin isteach sa saol seo, agus ‘caipín an tsonais’ á chaitheamh aige, -comhartha áidh agus sonais-.

Luath go leor ina shaol a chuir sé aithne ar an bhfarraige agus ar churrachaí corracha a linne, is bheith ag faire, fad is bhí a mhuintir ag baint feamainne. Trácht aige freisin ar scolaíocht agus an difir idir mhodhanna múinte anois agus fadó. Tá deireadh feasta leis an mbata scóir, agus leis an láimh láidir.

“gliondar croí

as Tír na nÓg

atá anois

i gclós na scoile.”

.

‘Printíseacht’, Sin dán a thaitin go mór liom, nó sa dán sin, cuireann an file síos go fileata, cliste, ar shaothar agus ar scil an fheirmeora. Breathnaigh mar a chuireann sé críoch leis an ndán sin, tar éis dó cur síos ar na ceirdeanna éagsúla a chleacht sé…

.

.

“níor ghlac mé gráin

ar cheird ariamh,

ach thit mé i ngrá

le peann.”

Eangach an Duáin Alla

Dán eile a labhair go fileata liom is ea ‘Taispeántas’. Féach mar a labhrann sé faoi eangach an Damháin alla…

“Bhí an drúcht

ina phéarlaí

ar mhilliún nead

a chniotáil bioráin cos,”

Níl sa mhéid sin ach blas beag den saibhreas taitneamhach, mealltach, atá le fáil idir chlúdaigh mhaisiúla an leabhair seo, agus más uait blaiseadh den saibhreas seo, níl le déanamh agat ach an leabhar seo a fháil, is a léamh ar do chaothúlacht, nó níl fúmsa tuilleadh a rá faoin mbailiúchán tarraingteach atá leagtha os ár gcomhair ag an bhfile sa díolaim corraitheach seo, ach breathnaigh ar na línte seo as an dán deiridh sa leabhar, agus nár dheacair iad a shárú mar chomhairle don duine óg, nó don duine aosta fhéin, fiú….

“Imir an ghlaic

a roinntear leat

chomh maith is atá

i do neart.”

Fágfaidh mé an focal deiridh sin ag Joe Steve Ó Neachtain fhéin, agus tréaslaím a shaothar leis.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.