by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Cosaint na Cáinaisnéise!
(This week Séimí and Friend discuss the Budget.)
Peadar Bairéad
Iomarbhá
Thíos i gcailleach(snug), sa Smugairle Róin sea bhíomar bailithe, an oíche cheana, agus go breá luath thuig mé fhéin go raibh faobhar argóna ar mo sheanchairde, Séimí a’ Droichid agus Mártan Shéamais. Sea, agus geallaimse dhuit é, nach raibh sé deacair caint a bhaint as an mbeirt chéanna sin, an oíche sin. I ndáiríre, ní raibh ach focal amhain ligthe le sruth agamsa, nuair ba léir fonn cainte ar mo bheirt.
Cén focal atá i gceist agam anseo, an ea?
Cáinaisnéis. B’in an focal adúirt mé, agus é beartaithe agam tuairimí na beirte eile a mhealladh uathu, ar ais nó ar éigean.
Bhuel! Geallaimse dhuit é, nach raibh sé deacair in aon chor caint a bhaint astu an oíche sin, nó bhí dóthain le rá ag gach éinne acu faoin gcáinaisnéis chéanna sin. Ach ba é Séimíú ba thúisce a bhain an bhearna dínn, agus ba é ba thúisce a chuir tús leis an iomarbhá.
“Deirimse cáinaisnéis leat!!” ar seisean, agus straois gháire siar go dtí na cluasa air. “Cáinaisnéis, an ea? Ní cáinaisnéis ach robáil chaoch i lár an lae ghil a thabharfainn fhéin air. Féach an chaoi ar dheighleáil siad le pinsinéirí.”
“Ach,” adúirt mé fhéin ag cur isteach air, “cheap mé fhéin gur chaith siad go fial leis na saoránaigh chéanna sin, nó níor ardaigh siad an cháin ioncaim orthu, nó níor ísligh siad a bpinsean, ach oiread.”
“Furasta a fheiceáil cén taobh den teach a bhfuil tusa ag taobhú leis, nó an dall atá tú? Nár thug tú faoi deara gur bhain siad na cártaí leighis ó phinsinéirí áirithe, trí leibhéal a dteacht isteach incháilithe a ísliú. Go dtí seo, tugadh cárta don lánúin nach raibh a dteacht isteach níos airde ná míle dhá chéad Euro sa tseachtain, nó sé chéad Euro don duine singil, ach ísliodh tairseach an fhiosrú maoine go dtí naoi gcéad Euro don lánúin feasta, agus go sé chéad don duine singil, rud a fhágfaidh go gcaillfidh roinnt mhaith dem chairde a gcárta leighis feasta, agus dár ndóigh, níl ansin ach comhartha in aird na gaoithe”.
“ Ach, a Sheimí” arsa mé fhéin, “b’fhéidir nach raibh an dara rogha ag an Aire ach dul síos an bóithrín sin, an turas seo, agus b’fhéidir go ndéanfadh sé an t-ísliú sin a chealú arís sa chéad cháinaisnéis eile?”
“Sea,” arsa Mártan Shéamais, “agus b’fhéidir go n-eitleodh muca, amach anseo. Nó nach bhfuil a fhios ag madraí an bhaile fhéin gurb é a mhalairt ar fad a tharlóidh, agus sin an faitíos atá ar sheanóirí an Stáit seo, faoi láthair.”
“Fíor dhuit a Mhártain,” arsa Séimí s’againne, “agus cuir leis an masla sin, go mbeidh ar an mbuíon chéanna sin a bhfuil Cárta Leighis, nó Cárta Dochtúra, acu, dhá Euro caoga Cent a íoc feasta ar chuile airteagal ar oideas a ndochtúra, agus nach gcaillfidh siad a liúntas telefóin freisin, gan trácht in aon chor ar ísliú an liúntais connaidh.”
“Ach, a fheara” arsa mé fhéin arís, “Caithfear a chur san áireamh, nach bhfuil sparán teann ag ar Rialtas, agus go gcaithfear gearradh siar, agus gearradh siar arís, le cuntais an Stáit a chothromú, agus ní hiad na seanóirí amháin a bheidh thíos le socruithe na Cáinaisnéise deiridh sin”.
D’ionsaigh an bheirt mé agus thug íde na muc is na madraí dom as bheith ag iarraidh ionsaí úd an Rialtais ar ár seanóirí a chosaint, agus d’admhaigh siad beirt, go mba mhór an náire domsa, seanóir, a leithéid a dhéanamh. D’fholmhaigh muid ár ngloinní agus thug an bóthar abaile orainn fhéin.
Dár ndóigh ní raibh ar siúl agam fhéin ach bheith ag iarraidh fonn cainte a spreagadh im chomrádaithe, agus b’in a bhfuair mé dá bharr!!!
Caithfidh mé teacht anuas den chlaí seo feasta!!!!
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
I mBéal an Phobail
Peadar Bairéad
…Is buaine gach rud ná an duine…
B’in an seanfhocal a rith liom, an lá cheana, agus mé ag smaoineamh ar shaol agus ar shaothar Dhónaill Mhic Amhlaigh. Tharla go raibh mé ag léamh siar thar roinnt áirithe de na píosaí a scríobh mé sa Cholún seo, thar na blianta, agus tháinig mé ar phíosa a scríobh mé anseo, in eireaball na bliana 1986, sin breis is ceithre bliana fichead anois. Thosaigh mé ag smaoineamh ar Dhónall, agus ar an gclú, agus ar an gcáil, a bhain sé amach dó fhéin, ina lá, i litríocht na Gaeilge, lena leabhair iontacha, agus lena iriseoireacht chiallmhar, thuisceanach, géarchúiseach. An tráth áirithe úd, bhí a ainm i mbéal gach éinne, agus a fhios ag madraí an bhaile fhéin, go mba dheachair a shárú a fháil i measc údair sciliúla na Gaeilge. Sea, agus féach ar chúrsaí faoi mar atá inniu. Nach annamh a chloisteaar a ainm luaite i lúb chruinnithe Gaelacha? Sea, mh’anam! Is buaine gach rud ná an duine, adeir an seanfhocal. Ach, tá seanfhocal eile ann adeir go maireann an chraobh ar an bhfál, ach nach maireann an lámh a chuir. Cheapfá gurb é an dá mhar a chéile iad na seanfhocail sin, ach ní mar a shíltear a bhítear, go minic, nó sa dara chás, dearbhaítear go maireann saothar an duine níos faide ná an duine fhéin. Saothar Dhónaill Mhic Amhlaigh a mheall mo smaointe fan bhóthar sin na smaointe.
Seoladh “Deoraithe”
Ba é an rud a tharla, nó go raibh mé ag léamh píosa a scríobh mé, sa bhliain úd 1986, faoi sheoladh leabhar le Dónall, ag Scoil Mherriman, a tionóladh anseo sa Chathair Álainn, an bhliain áirithe úd. Bhí mé fhéin ar an bhfód an lá sin, agus i láthair ansin, bhí daoine ar nós, Proinsias Mac Aonghusa, Seán Mac Réamainn agus Leon Ó Broin, agus dár ndóigh bhí Dónall fhéin linn an lá sin freisin. Ba é an leabhar a bhí á sheoladh ná “Deoraithe” le Dónall Mac Amhlaigh.
Anseo thíos beidh deis agat cuid dár scríobh mé, faoin ócáid sin, a léamh. Bhuel, seo chugat é………..
Chomh fada is a bhaineann sé liomsa, níl scríbhneoir sa tír chomh spéisiúil, nádúrtha, corraitheach, le Dónall na scéalta Mac Amhlaigh. Bhí ‘Schnitzer O Shea’ críoichnaithe agam. Sea, agus léirmheas ar an úrscéal sin scríofa, agus curtha chun bealaigh agam, cheana féin. Tá an t-údar seo tagtha chun foirfeachta go mór le scathamh anuas. Tuigeann sé anois an difir atá idir iriseoireacht agus scríbhneoireacht chruthaíoch. Ní haon ionadh, mar sin, gurbh fhada liom go mbeinn ag léamh leabhar Dhónaill, le go ndiúgfainn sú na beatha as, le go mbainfinn pléisiúr as, mar tuigeadh dom go raibh a leithéid folaithe i dtobar doimhin na bhfocal ann. Luigh mé isteach ar an obair, an oíche sin.
Trí Shnáithe
Cuireann an t-údar duine dá phríomhcharachtair in aithne dúinn sa chéad leathanach. Luaitear a ainm cúig huaire sa leathanach tosaigh sin. Niall Ó Conaill, iarshaidhdiúir ón Rinn Mhór, an chéad charachtar a chuirtear in aithne dúinn. Trí shnáithe a úsáideann Dónall sa scéal seo, le taipéis ildathach a scéil a shníomh astu. Ceann de na snáitheanna sin is ea Niall. Luafaidh mé an péire eile, ar ball.
Is é bun agus barr an tsaothair seo nó an t-údar ar iarraidh scéal a shnníomh as tubaiste eacnamaíoch na gcaogaidí. Cad a tharla don phobal thiar nuair a thit an tóin as an saol thiar? An Niall seo, a luaigh mé thuas, ní ar an mbád bán a bhí a thriall, níorbh ea mh’anam, ach ar Chathair Chainnigh cois Feoiree. Áit a maolófaí, de réir a chéile, ar a dhíograis agus ar a mhisneach. Tharraing sé ar Chill Chainnigh, mar bhí beartaithe aige fhéin agus ag a pháirtí, Ciarán Buitléar, dul i bpáirt le chéile, le gnó beag a bhunú dóibh fhéin. Trí scéal Néill a leanúint, tá an t-údar ábalta an dá thrá a fhreastal, trí bhreathnú ar chúrsaí anseo in Éirinn, agus ag an am gcéanna, ar chúrsaí thall.
Nanó Mháire Choilm
Tarraingíonn Dónall snáithe eile chuige, sa dara caibidil. Bean óg a thug an bád bán uirthi fhéin an lá céanna sin ba ea Nanó Ní Chatháin, nó Nanó Mháire Choilm, mar a thugtaí uirthi thiar.
Bhí Nanó mór le Máirtín Bhid Antaine, agus ó tharla nach raibh Máirtín ag cur cuma ar bith pósta air fhéin, bheartaigh Nanó geábh a thabhairt ar an dtír thall, ó tharla go raibh sí sa bhealach ar a deartháir abhus. Fuair sí post mar bhanaltra neamhoilte, in Ospidéal Norwold. Is iomaí sin óigbhean dá leithéid a thréig an Ghaeltacht, thart faoin am sin, agus b’iomaí duine acu siúd a chuaigh le banaltracht. Mar sin, is snáithe fírinneach, inchreidthe, atá á sníoimh anseo ag an údar. Tógann Nanó lei anonn go Sasana, tréithe an tsaoil thiar, dílseacht dá creideamh, dá tir, agus dá buachaill bán fhéin, Máirtín Bhid Antaine. Níorbh aon Romeo ar rothaí é an Máirtín céanna sin, mar gan dabht ar domhan, ba é peata a Mhamaí é.
Oibríonn an t-údar ar chruachás seo Nanó. Ar chóir di fanacht dílis dá Máirtín? Nó ar chóir di saol nua a mhúnlú di fhéin thall? Is géar agus is fíochmhar mar a throideann Nanó chuile chathú a thagann ina treo, ach timpeall uirthi, bhí a lán eile nár throid chomh díograiseach céanna, ná chomh minic céanna, ach a ghlac le nósanna an tsaoil thall, ach tríd is tríd, bheadh trua agat do Nanó bhocht, cailín a bhí á tarraingt idir dhá chultúr.
Curadh Chonamara
I gCaibidil a Trí, léiríonn an t-údar an tríú snáithe dúinn. Treabhar Bheartla Bhillí atá air, agus cé go mba churadh Chonamara é an Treabhar céanna sin, arís, seo ag saothrú a choda ar shráideanna Londain é. An-chreidiúint ag dul do Chlóchamoar Teoranta, a chuir cló so-léite, ealaíonta, ar an leabhar breá seo. Ár mbuíochas tuillte ag an gComhairle Ealaíon, as ucht an deontais a chuir siad ar fáil dó. Rud eile a shásaíonn go mór mé, nó gurb é seo an chéad ghála de thriológ atá idir chamáin ag an údar ildánach seo. Sladmhargadh ar £4.00.
Iarscríbhinn…
Faraoir! níor mhair Dónall leis an dTriológ sin a chur ar fáil dúinn, agus fiú dá mairfeadh, ní dóigh liom go dtabharfadh sé faoi’n chuid eile den triológ a chur ar fáil don saol Gaelach, nó tuigeadh dó, go mba bheag meas a bhí ag saineolaithe na litríochta Gaeilge ar an gcéad ghála sin dá shaothar, “Deoraithe”, a seoladh anseo sa Chathair Álainn, ag Merriman na bliana 1986.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
An Ród seo romhainn
.
Leigheas ar Choiriúlacht
Dhírigh mé, sa cholún seo, an tseachtain seo caite, ar dheighleáil le coiriúlacht, agus le mí-iompar, bhaill áirithe dár bpobal. Sea, agus ar an ócáid sin, gheall mé dhaoibh, go bhfillfinn ar an ábhar sin, go luath, le leigheas eicínt ar an nghalar crapallach sin a mholadh. Bhuel, seo chugaibh mé arís, an tseachtain seo, agus mé ag iarraidh an gheallúint sin a choimhlíonadh. Caithfear a admháil anois, nach bhfuil sé éasca, nó simplí, a leithéid a dhéanamh, nó dá mbeadh luibh ag na húdaráis s’againne, bheadh leigheas faighte acu, cheana féin, ach ní haon leithscéal é sin ar fhallsacht, nó ar leisce, sa chás seo. Ach nuair a smaoiníonn tú air, feicfidh tú nach bhfuil an dara rogha againn ach tabhairt faoi fhuascailt ár bhfaidhbe, nó mura n-eiríonn linn sin a dhéanamh, ar an dá luathas, bheadh sé chomh maith againn dul ag feadaíl, nó ní bheidh ar chumas duine ar bith againn buaileadh amach ar ár mbóithre, nó ar ár sráideanna, feasta, nó beidh deireadh le dlí is le reacht, agus ní bheidh ceart ag éinne, mura bhfuil an neart cuí aige, le sin a chur in áirithe dó.
Cúlú ar Chlaonta
Ach céard is féidir linn a dhéanamh, le cumhacht na ndronganna coirpeach, idir óg agus fásta, atá ag iarraidh smacht a fháil ar ár bpobal, a shrianú. Mar thús, caithfear dearcadh an phobail s’againne a athrú ó bhonn, agus chuige sin, caithfidh chuile dhream den bpobal a chion fhéin a dhéanamh, le saol ár linne a dhéanamh níos sibhialta, agus níos sláine. Agus an babhta seo, ní haon mhaith bheith ag iarraidh an t-ualach uilig a fhágáil ar an lucht léinn, trína rá, gur chóir dúinn cúrsaí nua a chur á múineadh sna scoileanna, agus dá ndéanfaí a leithéid, ansin ar ball, go ndéanfadh sin an pobal s’againne a shlánú. Faraoir! tá a fhios againn go maith, nach bhfuil ansin ach brionglóidí breallánta. An turas seo, caithfidh muid tosú leis na daoine fásta, na daoine a bhfuil tuiscint acu ar an saol. Sea, caithfidh colúna ciallmhara an phobail iarracht a dhéanamh ar anáil na beatha a shéideadh i bhfís seo ár slánaithe. Ní féidir linn cead a thabhairt do dhream ar bith fanacht ar an dtaobh amuigh, an turas seo.
Deireadh an Chluiche
Beifear ag brath ar lucht na Dála, agus ar an lucht Dlí, ar ár bhfórsaí Slándála, agus ar ár lucht spóirt, ar mhúinteoirí, ar shiopadóirí, agus ar an gcosmhuintir frí chéile, mar caithfidh siad uilig chuile iarracht a dhéanamh ar a chur ina luí ar ár gcoirpigh, go bhfuil deireadh lena gcluiche feasta. Céard tá i gceist agam, an ea?
Má chruthuítear i gcúirt, gur bhris saoranach eicínt an dlí, bhuel, caithfear glacadh leis, gur dhein sé a chontráil, agus go gcaithfeadh sé íoc as. Sin an cineál ruda atá i gceist agam, nuair adeirim, go gcaithfidh an sochaí s’againne a ndearcadh, agus a n-iompar, a athrú ó bhonn, leis an ngalar crapallach seo atá á gcéasadh, a chur ar gcúl.
Ach céard a tharlódh dá….
Ach, céard a tharlódh, dá mbeadh daoine ann, a déarfadh linn dul ag feadaíl, agus nach raibh fúthusan polasaí “goodie two shoes” dá leithéid a leanúint. Raghaidís a mbealach fhéin, beag beann ar dhearcadh dhaoine eile, díreach faoi mar atá á dhéanamh acu, i láthair na huaire seo. Bhuel! nach bhfuil ualach asail de dhlithe againn, le múineadh a chur ar a leithéidí. Sea! ach i ndiaidh dúinn úsáid a bhaint as na dlithe sin, le fios a mbéas a mhúineadh dóibh, má tharlaíonn, go bhfuil siad meáite fós ar neamhaird a thabhairt ar leas an phobail, céard is féidir linn a dhéanamh ansin? Tabhair seans eile dóibh, agus mura n-athraíonn siad a n-iompar ansin, ba chóir don Stát iad a chur isteach in Institiúd Speisialta Cheartúcháin, gan a thuilleadh moille. Faoi mar adeirtear thall, “Two Strikes and You’re Out!”
Agus an ligfí amach an an Institiúd Speisialta sin arís iad? Ligfí, dá n-éireodh leo a chruthú, go raibh a gceacht foghlamtha acu, agus nach raibh fúthu feasta, feidhmiú i gcoinne leas an phobail.
Due Process, an ea?
Anois, is féidir leat a bheith cinnte, go mbeadh daoine ann, a bheadh glan in aghaidh polasaí dá leithéid. Céard faoina gcearta daonna, agus céard faoi “Due Process” agus chuile shórt dá leithéid, adéarfadh siad, b’fhéidir? Sea, ach céard faoi chearta daonna na ndaoine ar dhein siad dochar dóibh? agus céard faoi leas an phobail i gcoitinne? Mura bhfuil Stát in ann cearta a shaoránach a chosaint, agus leas an phobail, frí chéile, a chur chun cinn, bhuel! tá teipthe air mar Stát, agus tá an “Conradh Sóisialta” briste acu.
Ach, faoi mar a dúirt mé thuas, caithfidh baill uilig an Stáit teacht taobh thiar den pholasaí seo, má theastaíonn uathu an lámh in uachtar a fháil ar na dronganna coirpeach atá teacht i dtír ar shaothar, agus ar dhúshaothar, dhaoine eile. Mar, cosúil lena lán buíonta eile, ní fhéadfaidís teacht i dtír, in aon chor, mura mbeadh tréad ansin lena “due process”, le chuile bhuntáiste a chur ar fáil dóibh lena gcoirpeacht a chleachtadh, faoi mar ba Ghairmeacha Uaisle iad, an robáil, an marú, an t-éigniú, agus an bualadh. Déarfainn go bhfuil sé thar am ag an Stát s’againne seasamh le leas an phobail, feasta.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Cuairt Phapuil eile ?
Peadar Bairéad
(This week we consider another Papal Visit to Ireland)
Bliain an Phápa
Bratacha geala in airde,
Is Crois ard an Phápa go buach
Ar thulach geal aerach an Aifrinn,
Nuair a thiocfaidh a Naofacht ar chuairt.
Scéal an Phápa scéal gach éinne, na laethe seo, agus ní taise dúinn fhéin é, nó nach cuimhin le roinnt mhaith daoine fós, 1979, ‘Bliain an Phápa’, , nuair a thug a Naofacht, Eoin Pól a Dó, cuairt ar Oileán seo na Naomh is na nOllamh. Fanann cuimhne na cuairte sin glé, glan, im chuimhne fhéin fós, nó nach raibh sé de phribhléid agam Comaoin Naofa a ghlacadh ó láimh an Phápa fhéin, i bPáirc an Fhionnuisce, ar an ócáid stairiúil chéanna sin.
Tháinig na cuimhní sin thar nais ina rabharta chugam, nuair a léigh mé gur dhearbhaigh an Pápa Proinsias, go dtionólfaí an chéad chruinniú eile de ‘Chruinniú Domhanda na gClann’, i gCathair Átha Cliath, i gcionn trí bliana eile, sa bhliain 2018. Anois, glactar leis, go bhfuil sé de nós ag an bPápa bheith i láthair ag ócáidí dá leithéid, agus dá bharr sin, táthar den tuairim, go bhfuil socruithe ag an bPápa Proinsias, bheith i láthair ag an gcéad chruinniú eile den eagraíocht sin, i gCathair Átha Cliath, sa bhliain 2018. Cuireadh ceist ar Dhiarmaid Mairtin, Ardeaspag Átha Cliath, faoi chuairt sin an Phápa, ach ba é adúirt seisean mar fhreagra ar an gceist sin, nó go raibh sé ró-luath fós le socrú dá leithéid a dhearbhú, nó nach ndéanfaí socruithe dá leithéid go dtí go mbeifí i bhfad níos cóngaraí don sprioc-dháta, ach, i ndiaidh an iomláin, is léir, go bhfuiltear i ngeall le bheith cinnte, go bhfuil an Pápa fhéin meáite ar chuairt a thabhairt ar Éirinn, thart ar an am sin, más é toil Dé é. Níl dabht ar domhan ach go mbeidh aird an tsaoil mhóir dírithe ar thír seo na hÉireann, má tharlaíonn a leithéid.
An Pápa sna Stáit
Breathnaigh ar ar tharla le linn a chuairte ar na Stáit Aontaithe. Chuir Meáin chumarsáide an domhain suim, agus dhá shuim, sa chuairt chéanna sin, agus bhí le tuigbheáil ón aischothú go raibh lucht éisteachta, ‘thar a bheith aireach’, ag éisteacht le chuile cheo dá ndúirt sé. Féach ar an éisteacht a thug Seanad agus Comhdháil Mheiriceá dó, nuair a tháinig an dá Theach sin le chéile, le deis a thabhairt dó labhairt le ceannairí polaitíochta Mheiriceá. Tuigeadh dóibh uilig, go raibh siad ag éisteacht le fear a raibh machtnamh doimhin déanta aige ar chúrsaí domhanda. Cuireadh spéis in a raibh le rá aige faoi thruailliú ár dtimpeallachta, faoi na hathruithe atá á ndéanamh ar ár dtuiscint ar ábhair, cosúil le pósadh, géilleagar, dídean, pionós an bháis, agus tuilleadh d’ábhair thromchúiseacha dá leithéid. Tugadh cluas aireach dá raibh le rá aige, agus tógadh na gártha molta lena spreagadh agus a mhisniú, nuair a léirigh sé go raibh sé ag tochrais ar an gceirtlín céanna lena bPáirtí fhéinig. I Philadelphia dó, chuaigh sé chun cainte le roinnt daoine ar thug baill den chléir mí-úsáid ghnéis dóibh, le linn a n-óige. Ba sa chathair sin freisin, a dhein sé tagairt don chéad chruinniú eile de ‘Chruinniú na gClann’ sa bhliain 2018, agus shocraigh sé, go dtionólfaí an cruinniú sin in Áth Cliath. Níl dabht dá laghad, ach go raibh sé ag tabhairt leide do na ‘cognoscenti’, go raibh sé meáite ar chuairt a thabhairt ar Éirinn don Chruinniú céanna sin, agus tráthúil go leor, tá Ambasáid na hÉireann chun na Vatacáine i mbun gnó arís, le freastal ar fhiontar dá leithéid sin. Ba mhór an onóir don tír seo, dá dtarlódh a leithéid, nó faoin am sin, beidh an Pápa ag sleamhnú iseach sna hochtóidí, ach tá sé beo, bríomhar, fós, bail ó Dhia air.
Mar phobal an Silva Focluti,
Ag glaoch ar Phádraig trí shuan,
Impímis ar Pápa na Róimhe
Filleadh, is siúl linn, athuair.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Bord Snip agus an Ghaeilge
.
Níor ghnóthaigh an Bord Snip Nua mórán “Brownie Points” ó lucht na Gaeilge, ar na mallaibh, lena dTuarascáil ar Uimhreacha agus ar Chaiteachas san Earnáil Phoiblí. Bhí sé dona go leor, tamall ó shoin, nuair a fógraíodh, ón Roinn Oideachais agus Eolaiochta, nach mbeadh cead ag Gaelscoileanna tumoideachas sa Ghaeilge a chleachtadh feasta. Ach bhí sé i bhfad níos measa, nuair a moladh i dTuarascáil úd Bhord Snip, go smaoineofaí ar Roinn na Gaeltachta a chur ar ceal, scun scan, agus go n-aistreofaí graithí na Roinne sin go Roinn eicínt eile, nó go Ranna eile, fiú. Tuigtear gur ar an Roinn Oideachais agus Eolaíochta a thitfeadh an crann sin, rud nach sásódh lucht na nGaelscoileanna, nó lucht na Gaeilge, ach oiread, nó tuigtear nach mbeadh ar chumas na Roinne sin an gnó úd a chur i gcrích, faoi mar ba chóir, toisc nach bhfuil sa Roinn sin ach thart ar 3% den bhfoireann a bheadh inniúil ar an tseirbhís sin a chur ar fáil trí mheán na Gaeilge.
De réir Phreasráitis, ó Thuismitheoirí na Gaeltachta, tá le tuigbheáil, go bhfuil cinneadh an Aire Oideachais, Batt O’Keefe, TD., deireadh a chur leis an Ionad Oideachais don nGaeilge, a bhí beartaithe do Bhaile Bhúirne, cáinte go géar ag Tuismitheoirí na Gaeltachta, agus dealraíonn sé, ón dTuarascáil thuasluaite, go bhfuiltear meáite ar COGG (Comhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscoileanna) a chealú freisin, bíodh gur bunaíodh an Chomhairle sin faoi fhorálacha an Acht Oideachais, 1998, tar éis feachtais a chuir Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge , Gaelscoilanna Teoranta, agus Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta, ar bun, le go mbeadh sainstruchtúr ann, le freastal a dhéanamh ar riachtanais oideachais na Scoileanna Gaeltachta agus na Scoileanna lán-Ghaeilge. Tá chuile chosúlacht ar an scéal mar sin, nach bhfuiltear sásta, nó leath-shásta fhéin, le moltaí an Bhoird Snip i leith na Gaelige.
Cúlú
Ach is dócha go ndéarfadh roinnt mhaith daoine nach mbeidís fhéin ag súil lena mhalairt, nó cathain a dhein an Stát s’againne, adeiridís, aon chinneadh dearfach i leith na teanga céanna sin? Breathnaigh siar ar pholasaithe an Stáit i leith na chéad teanga oifigiúla le blianta fada anois. Céard tá le feiceáil againn trí bhunús na mblianta sin uilig? Bhuel, tá daoine ann adéarfadh, nach raibh i gceist i rith an achair sin ach cúlú, neamart, agus faillí. Sea, agus cén toradh a bhí ar an obair sin go léir? Cúngú na Gaeltachta, agus laghdú ar uimhreacha na gcainteoirí dúchais.
Ach, adéarfadh duine b’fhéidir, céard faoi fhás na nGaelscoileanna, agus úsáid na Gaeilge, frí chéile, i gcúrsaí spóirt agus i gcúrsaí gnó, sea, agus céard faoi fhás na litríochta, idir phrós agus fhilíocht, síos tríd na blianta céanna sin?
Mian an Phobail is cúis leis an bhfás a tháinig ar na tionscnaimh sin, thar na blianta. Níl le déanamh agat ach cupla ceist a chur ort fhéin, le fírinne a bhfuil á dhearbhú anseo, a chruthú.
Arbh é an Stát s’againne a bhunaigh na Gaelscoileanna? Tá’s ag an lá fhéin nárbh é! Baill den phobal, a chonaic nach raibh aon ró-dháiríreacht ag baint le polasaí an Stáit i leith na hathbheochana, a thuig gur fúthu fhéin a bhí sé tús a chur le polasaí cinnte i leith na Gaeilge, nó tuigeadh dóibh, go mbeadh aithbheochan do-dhéanta, geall leis, mura n-éireodh leo an teanga a chur ar ais ar bhéal na n-óg, i dtosach. D’fhéadfaí í a choinneáil, mar theanga marbh, b’fhéidir, ach le teanga bheo a dhéanamh di, bheadh gá le cabhair, cúnamh, agus díograis, na n-óg chuige sin. Shocraíodar, mar sin, ar scoileanna speisialta Gaeilge a bhunú, le deis a thabhairt dóibh, trí thumoideachas, an teanga a athphréamhú arís ar bheola páistí. Ní gá dhom a rá anseo, go raibh an ceart acu, agus nach raibh ag teastáil ón Stát ach go dtabharfadh sé cabhair agus cúnamh dóibh sa bhfiontar sin, agus caithfear a admháil anseo gur deineadh sin, i dtosach, ar aon nós.
Toil an Phobail
Agus céard faoin méid Gaeilge a chloistear á labhairt ar shráideanna agus ar bhóithre; i siopaí agus in oifigí; i dtithe agus in árais, ó cheann ceann na tíre seo?
Eagraíochtaí deonacha, eagraíochtaí ar nós Conradh na Gaeilge, Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Comhaltas Uladh, agus tuilleadh dá leithéid, sea, agus cúnamh na nIrisí, agus na Nuachtán Gaeilge, gan trácht in aon chor ar Raidió agus Teilifís le Gaeilge, a spreagann daoine le húsáid a bhaint as an dteanga, le gnáth-chúrsaí an tsaoil a láimhseáil. Caithfear a admháil, go dtugann an Rialtas s’againne cúnamh airgid do eagraíochtaí dá leithéid, agus ba chóir dúinn an t-áth sin a mholadh mar a bhfaightear, ach ní bhíonn i gceist sna cúrsaí sin, i ndáiríre, ach pingneacha beaga, agus nuair a chuirtear tábhacht na Teanga i saol an náisiúin sa mheá, tuigtear go bhfuil dualgas ar an Rialtas spiorad an náisiúin a chosaint, a chothú, agus a spreagadh, trí pholasaithe cuí, agus trí mhaoiniú fial, flaithiúil. Dá mba iasc, nó ainmhí, nó fiú seilide púcaí, a bhí i mbaol a bhasctha, thiocfadh an Stát i gcabhair air, sna bealaí céanna sin. Sea, agus dhéanfaidís a leithéid gan dochma, gan sprionlaitheacht, agus dá mbeidís sásta a leithéid a dhéanamh do sheilide púcaí, tuige nach mbeidís sásta sin, agus níos mó, a dhéanamh, le spiorad an náisiúin a shlánú?
Fís don Todhchaí
Cá bhfuil fís an Rialtais i leith na teanga, agus i leith an náisiúin?
Más uainn an teanga a shlánú feasta, caithfimid polasaithe cuí a dhréachtú, agus a mhaoiniú chuige sin,
agus mura bhfuil….Bhail! tugaimis aghaidh mhacánta ar an ndán sin………..
.
English 
Gaeilge