by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
I mBéal an Phobail
Peadar Bairéad
.
Léim an Dá Mhíle……………………………………………..2009
Le
Pádraig Ó Fiannachta……………………………………….€10.00
*********************
Do thús na Mílaoise
Gafa i ngéibheann idir dhá shaol, ceann thall, agus an ceann eile abhus, atá an sagart cráifeach dáiríreach seo, an tAthair Pádraig Ó Fiannachta. Feictear dó, dár liomsa, go bhfuil laethe a ré fhéin ag druidim chun chríche, mo dhála fhéin freisin, agus dá bharr sin, caitheann sé súil ghéar tríd an nghloine shioctha a scarann an dá shaol óna chéile, le spléachadh neamhshoiléir a fháil ar úire an fhéir atá ag fás go buacach ar an dtaobh eile, agus ar an lúchair bhuan atá curtha in áirithe dúinn ansin ag íobairt Fhear na Gailíle. Samhlaítear dó, go bhfuil breith agus óige na Críostaíochta buailte isteach ina aigne níos daingne ná mar atá imeachtaí agus tarlúintí a óige fhéin, ina dhúiche fhéin. Micheál de Liostún a chuir ag tochrais ar an gceirtlín sin é, a chéaduair, i ndán leis a foilsíodh, thart ar thriocha bliain ó shoin, agus ba é a dúradh i seoladh an dáin sin nó…
“Rugadh Íosa in Áth Dara.
Bhí teach a mhuintire ar an tSráid Fhada…”
Nach éasca, i ndáiríre, Críost a shamhlú beo beathaíoch inár measc, ó tharla gur tógadh muid i measc Críostaithe díograiseacha an Iarthair, breis is an deich mbliana is trí scór ó shoin, nó an t-am sin, chloisfeá Críost ag labhairt leat amach as béal na gcomharsan, Domhnach agus Dálach, agus ó cheann ceann na bliana.
Dhá Mhíle Bliain
Léim an dá mhíle, ón lá atá inniu ann, siar go dtí laethe Chríost, níl ann i ndáiríre ach cupla truslóg, mar adeir an tAthair Pádraig linn.
Sa phíosa thuas, níl tagairt déanta agam ach do leath an tsaothair seo, nó téann aistriú fileata le Natalie Trump, taobh le taobh, le saothar an tsagairt. Saothar an tsagairt ar chlé, agus saothar Natalie ar an dtaobh dheis. Breá, taitneamhach an leagan amach é, agus nach breá an socrú é go bhféadfá breathnú ar chonas a rinne Natalie leagnacha cainte áirithe a láimhseail i mBéarla. Jesus in Dingle, a bhaist Natalie ar a leagan sise.
Turas chun an Tobair
Táim tar éis cupla turas a thabhairt ar an dtobar fíorálainn fíorGhaeluinne seo, a thochail na húdair ildánacha seo, cheana féin, agus tá mé meáite ar chupla cuairt eile a thabhairt air, sul má dtí i bhfad, nó ní hé amháin go sásaíonn chuile chuairt acu mo chion ar theanga mo mhuintire, ach níos tábhachtaí fós, beathaíonn sé an dúil do-shásta, spioradálta, atá neadaithe sa chroí, agus san anam, istigh ionnam. Ní shásódh cuairt amháin mé. Caithfidh mé cosán a bhualadh chun an tobair dhothaomtha seo. Is mór an mhaise ar an leabhar é freisin, na grianghrafanna agus na pictiúir dea-línithe a ghabhann leis. B’fhéidir gur mhaith leatsa triall a bhaint as?
Ach b’fhéidir gur chóir dom tagairt eicínt a dhéanamh don saothar fhéin.
I bhfoirm filíochta a chuirtear an saothar seo inár láthair, agus ní gá a rá, nach inné ná inniu a thosaigh an tAthair Pádraic ag shadhmadh focal ina ndánta sciliúla, ealaíonta, eolgaiseacha, agus ní taise don iarracht seo í.
Íosa ag an gCé sa Daingean, a bhaisteann an file ar an gcéad chaibidil filíochta dá dhán, agus breathnaigh mar a chuir sé tús leis an alt filíochta seo.
“Ní os comhair an tsáipéil
A bhí Críost ag caint an lá úd
Ach thiar ag Bun Calaidh
Agus amuigh ar Cheann an Ché….”
Ainmníonn sé na daoine a bhí ar an bhfód don ócáid, daoine ón áit ba ea iad. Bhí Aspail ann freisin, bhí Síomón agus Aindí beag i mbun a mbáid is a líonta. Bhí oíche caite acu ar thóir na scadán, ach ruball scadáin fhéin ní bhfuair siad, agus anois bhí siad tagtha i dtír, suncaithe, sáraithe.
Ba ghearr gur thuig Íosa go bhféadfadh sé labhairt leis an slua, dá dtarlódh amuigh i mbád Shíomóin é.
Seanmóir á thabhairt
D’iarr sé ar Shíomón teacht i gcabhair air sa mhéid sin. Rinne. Agus thug Íosa Seanmóir uaidh as tochta an bháid sin.
Labhair Íosa leo faoi éisc agus faoi iascaireacht, rud a chuir ionadh ar dhaoine, nó nár shiúinéir eisean, mac Iosaef? Nuair a bhí deireadh ráite aige, d’imigh na daoine, ach d’fhan na hiascairí, agus d’iarr Íosa orthu buaileadh amach píosa, “Agus déanaíg cor” ar seisean. Rinne mar adúradh leo, agus ba ghearr go raibh na líonta lán go scóig le héisc. Ghlaoigh Síomón ar Shéamas agus ar Eoin, agus ba é deireadh an scéil é nó go raibh…
“Na báid lán agus na líonta slán.”
Ag an bpointe sin, thuig Íosa go maith, go raibh Síomón gafa aige, agus go ndéanfadh sé iascaire fónta, ar ball, iascaire ar dhaoine.
“Dúirt leis: Tair agus lean mise,
Agus déanfaidh mé iascaire ar dhaoine díot.”
Mac an Duine
Sa chéad chaibidil eile, faigheann muid Íosa agus na hAspail, ag caint faoi Mhac an Duine fhéin. Agus ag breathnú ar Shíomón, labhair sé leis…
“Cé adeir siad is mé?” ar sé leis.
Cuid acu Eoin Baiste, a thuilleadh Éilias,
Nó duine de na fáithe.”
“Cé adeir tusa is mé?”
Is tú Críost Mac Dé Bhí…”
Shuigh an file an beart sin i gCeann Sléibhe. Agus roghnú déanta ag Íosa ar Pheadar, shocraigh sé ar a eaglais a bhunú ar an gCarraig sin.
Ina dhiaidh sin, déantar tagairt do eachtraí áirithe eile ó mhisean an Tiarna.
Cuairt ar na hEasláin
Thug sé cuairt ar na heasláin, rud a tharlaíonn go rialta i saol an údair fhéin, nuair a théann sé ar ghlaoch ola b’fhéidir, chucu siúd a bhíonn ina ghátar. Thug sé compord agus suaimhneas dóibh..
“Is mó áras ata i dtigh mAthar.
Raghadsa agus cuirfead áit i gcóir daoibh.”
Ar ball arís, beannaíonn Íosa na créatúir uilig atá curtha i gCill Mhairéad, reilg an ghorta.
“Táid anois in aoibhneas na bhFlaitheas.
Is leo Ríocht Dé.”
Nach mar sin a labhraíonn an Tiarna leis an údar fhéin tráth fhéachann seisean ar an Reilg chéanna sin?
An tArán Beo
Déantar tagairt freisin don tSuipéar Deiridh, nuair a thug an Tiarna a chuid fola agus feola dá Aspail, á rá leo, sea, agus dhearbhaigh sé an ráiteas sin, trína rá leo…
“Is mise an t-arán beo
A tháinig anuas ó neamh.
Má itheann duine an t-arán seo,
Mairfhidh sé go deo.”
Sea, agus nach cóngarach do chroí an fhile an ráiteas céanna sin, nó nach cuid dá shaol laethúil é, bheith ag glaoch ar an bhfuil agus ar an bhfeoil chéanna sin teacht anuas ó na Flaithis agus tamall a chaitheamh os a chomhair amach, ar lic na haltóra, le linn dó an tAifreann a cheiliúradh.
Leagann an t-údar scéal Lazarus os ár gcomhair freisin, ach suíonn sé é ar an nGairtheanaigh é.
“Mise an tAiséirí agus an Bheatha.”
Clabhsúr
Le clabhsúr a chur ar a dhán, críochnaíonn an file an scéal dúinn trí thagairt a dhéanamh don Cháisc, agus don Aiséirí.
“Céad glóir le Dia!” arsa Síomón Peadar,
“Agus canaimis an Hallel.”
B’fhéidir nárbh olc an áit í seo, le críoch a chur lem’ smaointe fánacha faoi Léim an Dá Mhíle, an dán iontach, spreagúil, seo, a chuireann Críost ag taisteal arís inár measc, trínár mbailte, trínár gcuanta, agus trínár ndúichí, faoi mar a chuirimis fhéin an Teaghlach Naofa ar a n-aistear chugainn, Oícheanta Nollag, fadó. Sea, éiríonn leis an bhfile anseo, na sean chuimhní sin a mhúscailt arís inár gcroíthe. Gura fada buan é inár measc.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
` I mBéal an Phobail
Peadar Bairéad
.
Leabhar spreagúil
Léim an Dá Mhíle……………………………………………..2009
Le
Pádraig Ó Fiannachta…………………………………….€10.00
.
Gafa i ngéibheann idir dhá shaol, ceann acu thall, agus an ceann eile abhus, atá an sagart dáiríreach seo, an tAthair Pádraig Ó Fiannachta. Caitheann sé súil ghéar tríd an nghloine shioctha a scarann an dá shaol óna chéile, le spléachadh neamhshoiléir a fháil, ar úire agus ar ghlaise an fhéir atá ag fás go buacach ar an dtaobh eile, agus ar an lúchair bhuan atá curtha in áirithe dúinn ansin ag íobairt Fhear na Gailíle.
Críost linn
Chuir sé spéis i ndán le Micheál de Liostún, a foilsíodh, thart ar thriocha bliain ó shoin, agus ba é a dúradh i seoladh an dáin sin nó…
“Rugadh Íosa in Áth Dara.
Bhí teach a mhuintire ar an tSráid Fhada…”
Nach éasca, i ndáiríre, Críost a shamhlú beo beathaíoch inár measc, ó tharla gur tógadh muid i measc Críostaithe an Iarthair, breis is an deich mbliana is trí scór ó shoin, nó an t-am sin, chloisfeá Críost ag labhairt leat amach as béal na gcomharsan, Domhnach agus Dálach.
Dhá Mhíle Bliain!
Léim an dá mhíle bliain, ó thús na mílaoise seo, siar go dtí laethe Chríost, (No is mar cheiliuradh ar an Mílaois a cumadh an saothar seo a chéaduair.) Níl sa Léim sin i ndáiríre ach cupla truslóg, adeir an tAthair Pádraig linn.
Sa phíosa thuas, níl tagairt déanta agam ach do leath an tsaothair seo, nó téann aistriú fileata le Natalie Trump, taobh le taobh, le saothar Uí Fhiannachta. Saothar an tsagairt ar chlé, agus saothar Natalie ar dheis. Jesus in Dingle, a bhaist Natalie ar a leagan sise.
Turas chun an Tobair
Táim tar éis cupla turas a thabhairt ar an dtobar fíorálainn fíorGhaeluinne seo, a thochail na húdair ildánacha seo, agus tá mé meáite ar chupla cuairt eile a thabhairt air sul má dtí i bhfad, nó ní hé amháin go sásaíonn chuile chuairt acu mo chion ar theanga mo mhuintire, ach níos tábhachtaí fós, beathaíonn sé an dúil do-shásta, spioradálta, atá neadaithe sa chroí, agus san anam, istigh. Ní shásódh cuairt amháin mé. Caithfidh mé cosán a bhualadh chun an tobair dhothaomtha seo. Is mór an mhaise ar an leabhar é freisin na grianghrafanna agus na pictiúir dea-línithe a ghabhann leis. B’fhéidir gur mhaith leatsa triall a bhaint as?
Ach b’fhéidir gur chóir dom tagairt eicínt a dhéanamh don saothar fhéin.
I bhfoirm filíochta a chuirtear an saothar seo inár láthair, agus ní gá a rá, nach inné ná inniu a thosaigh an tAthair Pádraig ag shadhmadh focal ina ndánta sciliúla, ealaíonta, agus ní taise don iarracht seo é.
Íosa ag an gCé sa Daingean, a bhaisteann an file ar an gcéad chaibidil filíochta dá dhán, agus breathnaigh mar a chuir sé tús leis an alt filíochta seo.
“Ní os comhair an tsáipéil
A bhí Críost ag caint an lá úd
Ach thiar ag Bun Calaidh
Agus amuigh ar Cheann an Ché….”
Ainmníonn sé na daoine a bhí ar an bhfód don ócáid, daoine ón áit ba ea a mbunús. Bhí Aspail ann freisin, bhí Síomón agus Aindí beag i mbun a mbáid is a líonta. Bhí oíche caite acu ar thóir na scadán, ach ruball scadáin fhéin ní fhaca siad i rith na hoíche sin, agus anois bhí siad tagtha i dtír, suncaithe, sáraithe.
Ba ghearr gur thuig Íosa go bhféadfadh sé labhairt leis an slua, dá dtarlódh amuigh i mbád Shíomóin é.
Seanmóir á thabhairt
D’iarr sé ar Shíomón teacht i gcabhair air sa mhéid sin. Rinne. Agus thug Íosa Seanmóir uaidh as tochta an bháid sin.
Labhair Íosa leo faoi éisc agus faoi iascaireacht, rud a chuir ionadh ar dhaoine, nó nár shiúinéir é mac Iosaef? Nuair a bhí deireadh ráite aige, d’imigh na daoine, ach d’fhan na hiascairí, agus d’iarr Íosa orthu buaileadh amach píosa, “Agus déanaíg cor” ar seisean. Rinne siad mar adúradh leo, agus ba ghearr go raibh na líonta lán go scóig le héisc. Ghlaoigh Síomón ar Shéamas agus ar Eoin, agus ba é deireadh an scéil é nó go raibh…
“Na báid lán agus na líonta slán.”
Ag an bpointe sin, thuig Íosa go maith, go raibh Síomón gafa aige, agus go ndéanfadh sé iascaire fónta, ar ball, iascaire ar dhaoine.
Ina dhiaidh sin, déantar tagairt do eachtraí áirithe eile ó mhisean an Tiarna.
Clabhsúr
Le clabhsúr a chur ar a dhán, críochnaíonn an file an scéal dúinn trí thagairt a dhéanamh don Cháisc, agus don Aiséirí.
“Céad glóir le Dia!” arsa Síomón Peadar,
“Agus canaimis an Hallel.”
B’fhéidir nárbh olc an áit í seo, le críoch a chur lem’ smaointe fánacha ar Léim an Dá Mhíle.
.
.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
I mBéal an Phobail
Peadar Bairéad
Faraoir! Tá an ‘Ryan Line’ dúnta
Dá ndéarfadh duine ar bith liom, le tamall de bhlianta anuas, go mbeinn ag scríobh dréacht molta anseo i mBéal an Phobail, inniu, faoi Gerry Ryan, ní chreidfinn é.
Ar an gcéad dul síos, ní chreidfinn é, toisc go mba fhear óg scafánta é Gerry, agus chuile chosúlacht air go mairfeadh sé i bhfad níos faide ná mar a mhairfinnse, agus sa tslí sin, ní bheadh deis ar bith agam méaróg mar seo a leagan ar a charn.
Agus sa dara háit, ní áireoinn Gerry i measc na gcairde úd a spreagfadh mé le dréacht molta a scríobh fúthu!
‘Tuige sin, an ea?
Bhail! Ba chraoltóir é an Rianach, a chuireadh le báiní mé, go rialta, lena dhearcadh ar chúrsaí náisiúnta, ar chúrsaí creidimh, agus ar chúrsaí polaitíochta, fiú. B’fhear é, cheapfá, nár chaith mórán ama ag gaibhniú a smaointe, nó ag snasú a thuairimí, nó ba dhuine é, a scaoilfeadh lena racht, agus a ligfeadh srian lena theanga, tráth a cheapfainnse gur chóir dó bheith i bhfad níos cúramaí, níos leochaillí, agus níos srianta, ina ráite. Dá ndéarfadh an craoltóir go raibh an t-am tagtha le héirí amach i gcoinne an chóras rialaithe a bhí againn, i láthair na huaire seo, ní fhéadfainnse teacht leis sa dearcadh sin, nó dár liomsa, ba shaghdadh chun éirí amach é sin, rud nár chóir a dhéanamh, agus rud freisin, a bheadh i gcoinne leas an phobail.
Athsmaoineamh
Ach, nuair a dhéanfá athsmaoineamh ar a ndúirt sé, thuigfeá nár shaghdadh a bhí i gceist aige, ach é ar buile le botúin lucht rialaithe. Am eile, dhéanfadh sé tagairt do ‘Catholic mumbo jumbo’ agus arís, chuirfeadh caint dá leithéid fonn fola ormsa, toisc go gceapfainnse nár chóir a leithéid de mhasla a thabhairt d’eagraíocht ar bith, nó d’eaglais ar bith, ach nuair a dhéanfá do mharana ar an scéal, thuigfeá gurbh é a bhí a dhéanamh ag an gcraoltóir nó é a bheith ag ionsaí eaglaiseach éigin, a bhí ag iarraidh dallamullóg a chur ar a lucht éisteachta. Ach ag an am, ní dhéanfainnse an t-athsmaoineamh sin, agus dá bharr sin, ní mó ná sásta a bhínn le Gerry bocht, corruair. Agus nach é an rud a tharlalíonn nó gurb iad na rudaí a chuireann le báiní thú a fhanann leat, agus a dhathaíonn do dhearcadh ar dhuine, nó ar rud. B’in mar a bhí agamsa.
Drochscéal
Ach, ansin, chuala mé an drochscéal.
Cailleadh Gerry Ryan aréir, adúradh linn, agus thángthas ar a chorp ina arasán, i lár an lae ghil, agus ba í a leannán an chéad duine a tháinig ar an gcorp sin. Tá’s ag an saol go raibh an craoltóir scartha lena chéile le cupla bliain anuas, ach má bhí fhéin, bhí an bheirt acu cairdiúil, carthannach, lena chéile, agus iad ag comhoibriú lena chéile freisin i dtógáil clainne.
Caithfidh mé a admháil, gur bhain a bhás stangadh asam. Sea, faigheann daoine bás. Ní mhaireann éinne go deo, ach mar sin fhéin, cuireann tarlúint dá leithéid, go háirithe nuair is duine óg scafánta atá i gceist, a bhásmhaireacht fhéin i dtuiscint do dhuine, agus tugann sé deis dó freisin, athsmaoineamh a dhéanamh, agus b’fhéidir athbhreithniú a dhéanamh ar charachtar, agus ar iompar, an té atá imithe ar Shlí na Fírinne. B’in mar a tharla sa chás seo freisin. Rinne mé athsmaoineamh, athsmaoineamh a chuir d’fhiacha orm athbhreithniú a dhéanamh freisin. Tar éis dom éisteacht le daoine, a raibh aithne acu air, á mholadh, agus á mhóradh, as a dháiríreacht, as a chomharsanúlacht, agus as a chomhbhá, tuigeadh dom ansin, go mba dhuine é a mhothaigh cruachás a chomharsan, agus a lig a racht orthu siúd, a rinne éagóir ar an gcosmhuintir. Nach minic a chuala muid é ag sciolladh ar bhligeaird eicínt, a rinne leatrom orthu siúd nach raibh ar a gcumas iad fhéin a chosaint, nó ag feannadh orthu siúd a bhris isteach i dtithe na sean, len iad a robáil is a bhatráil. Ní gá a rá, gur chuir eachtraí dá leithéid masmas agus déistean air, agus chuir sé an masmas agus an déistean sin, in iúl dá éisteoirí.
Fuascailt faidhbe
Ar an dtaobh eile den scéal, bheadh Gerry sásta roinnt mhaith ama a chaitheamh, ag plé le duine a raibh fadhb eicínt ag dó na geirbe aige, ag an am. Thugadh sé comhairle don duine sin, as a stuaim fhéin, dá dtuigfí dó, go raibh sé cáilithe chuige, ach dá gceapfadh sé go raibh an fhadhb sin thar a chumas fhéin, raghadh sé ar thóir chomhairle ó údar eicínt eile, agus dhéanfadh sé chuile dhícheall le fuascailt na faidhbe a chur ar fáil don té sin a bhí ina ghátar.
Ba é an scéal céanna é i gcás daoine, a raibh cúrsaí airgid, nó cúrsaí dlí, nó cúrsaí pósta, ag cur as dóibh. Bheadh an Rianach sásta chuile iarracht a dhéanamh le cabhair agus cúnamh a chur ar fáil dóibh, fiú dá mbeadh air dul i dteangmháil le polaiteoirí, le dlíodóirí, nó le daoine gairmiúla eile, leis an gcúnamh sin a chur ar fáil dóibh.
Craoltóir gan sárú!
Sea, níl dabht ar domhan, ach go mothófar uainn é sna laethe atá romhainn amach, ach nár chóir ár gcomhbhrón a chur in iúl dá chlann is dá bhean, nó nár mhinic a chuir Gerry chuile dhuine acu sin in aithne dá lucht éisteachta. Ghlac sé leis an éisteoir mar dhuine dá chlann, agus d’inis dó faoi chúrsaí baile, agus faoi chúrsaí clainne. Nach raibh aithne ag chuile dhuine sa tír ar Mrs Ryan, agus ar chuile dhuine den ál? le críoch a chur leis an bpíosa seo, nach féidir linn a dhearbhú, nach cosúil go mbeidh a leithéid arís ann.
Sólás na bhFlaitheas, agus solas na soilse, dá anam comharsanúil, anois agus i dtólamh.
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Bóithrín na Smaointe
Peadar Bairéad
.
Mar is eol do chuile dhuine dem’ léitheoirí, is duine mé a chaitheann roinnt áirithe ama, go rialta, ag rannsú, ag cuardach, agus ag scrúdú taisí an tsaoil úd a bhí sa treis, sa tseanam. Nach minic a bhíonn toradh an chéapair sin le léamh agaibh san Iris léannta seo. Caithfidh mé a admháil, go mbainim taitneamh agus sásamh as cuardach dá leithéid. Tuigfidh sibh, mar sin, an t-áthas a bhí orm nuair a chuala mé, ar na mallaibh, go rabhthas chun chuile fhaisnéis a bailíodh i nDaonáireamh 1901, a chur ar fáil ar an idirlíon, ar an 3ú lá de Mheitheamh na bliana seo, 2010.
Daonáireamh 1901
Ar deireadh thiar, tháinig an lá cinniunach sin, agus bí cinnte, nár ró-mhór an mhoill, go raibh mé fhéin ar mo mhíle dhícheall, ag cuardach, is ag ransú, trína raibh curtha ar fáil faoi Dhaonáireamh 1901.
I ndáiríre, bhí sé thar a bheith éasca teacht ar an eolas céanna sin, agus ba ghearr go raibh mé ar mo dhícheall, ag cuardach i ngort mo ghaolta, siar go dtí an dáta sin. Nach fada siar an t-achar anois é, breis agus céad agus naoi mbliana ó shoin, siar go dtí an Domhnach, an t-aonú lá triochad de Mhí na Márta, i mbliain úd ár dTiarna, 1901. Tar éis tamall a chaitheamh ag útamáil timpeall, tháinig mé ar chóip den bhfoirm a líon mo sheanathair, lena láimh fhéin, ar an ndáta thuasluaite. Agus sa chóip sin, léigh mé, i scríobhnóireacht soiléir néata mo sheanathar, fear nár leag mé fhéin súil riamh air, nó bhí sé básaithe sular tháinig mise ar an saol, léigh mé ansin, go raibh naonúr clainne air fhéin is ar a bhean, Julia Ni Ghamhnáin, ceathrar mac, agus cúigear iníon. Leathchéad bliain d’aois a bhí sé fhéin ag an am, agus bhí cúig bliana is dhá scór slánaithe ag a bhean.
Saol gortach, cruógach
Caithfidh go raibh a ndóthain anró agus sclábhaíocht curtha díobh acu beirt, ag an am, nó ní bheadh sé éasca greim bia a chur ar fáil do chlann chomh mór sin, ag an am, agus gan acu ach feirm réasúnta beag. Cúig bliana is fiche a bhí an mac ba shine, agus ní raibh ach naoi mbliana slánaithe ag an té ab óige den ál. Dá chomhartha sin, níor cuireadh scolaíocht ar bith ar an mbeirt ba shine den ál sin, ach, uaidh sin amach, tá le feiceáil, go raibh léamh agus scríobh ag chuile dhuine eile den chlann. Ach i gcás an té ab óige, tá le léamh ansin go raibh léamh aice, mar caithfidh nach raibh scil na scríobhnóireachta foghlamtha aice fós. Caitlicigh Rómhánacha ab ea chuile dhuine den líon-tí sin, agus bhí idir Ghaeilge agus Bhéarla ag chuile mhac agus iníon acu.
Doiciméad draíochta
Ait, amach is amuigh, suí síos agus doiciméad dá leithéid os do chomhair amach. Cosúil, ar bhealach, é, le bheith ag breathnú ar ghrianghraf a tógadh oíche an Daonáirimh úd, sa bhliain sin, 1901. Déanaim chuile iarracht ar bhreathnú isteach trí fhuinneoigín an tí sin a bhí acu i mbaile na Druime, in Iorras Domhnann, i bParáiste na Cille Móire in Iorras, an oíche sin. Solas bog, buí, á scaipeadh go sprionlaithe ar fud an tí, ag an lampa pairifín, a bhí crochta ar na mballa, os cionn an bhoird. Mo sheanathair suite ansin ag an mbord, spéaclaí anuas ar a shrón aige, peann ina láimh aige, agus é ag scríobh leis, agus a bhean Julia suite taobh leis, ag cabhrú leis, le sonraí áirithe a dhearbhú. Páistí óga i mbun na leabhar, agus na daoine fásta imithe amach ar fud na bhfud, i mbun spóirt is caitheamh aimsire.
Sin sin !
Ar deireadh thiar, tá an gnó déanta, síníonn sé a ainm thíos ag bun na foirme. Breathnaíonn siar ar an iomlán. Fágann uaidh a pheann is a spéaclaí, agus cuireann tuairisc chupán tae. Sin sin, agus ní bheidh an gnó sin le déanamh againn arís go dtí an bhliain 1911, más beo sinn ag an am sin!
Bhuel, sin cuid de na cuimhní a líon isteach chugam agus an píosa seo á chur i dtoll a chéile agam. Uaigneas, cumha, trua, agus bród, ag baint na sál dá chéile isteach i gcistin na gcuimhní. Uaigneas agus cumha i ndiaidh na seanlaethe, trua agam dóibh siúd, a mhair i ré gruama, cruógach, úd ár dtíre, agus gan a fhios acu fós céard a bhí rompu amach idir sin agus deireadh a ré, agus ag an am gcéanna, bhí bród ag glacadh seilbh ar mo chroí freisin, toisc go raibh sé d’ádh orm, a bheith síolraithe ón dream úd, a raibh a n-ainmneacha scríofa go soiléir ar fhoirm Dhaonáirimh sin na bliana 1901.
B’fhéidir gur mhaith leatsa anois dul ar thóir do mhuintir fhéin i nDaonáireamh úd 1901?
by Peter Barrett | 2017/04/04 | Uncategorized
Leabhar Spéisiúil
Peadar Bairéad
(This week we review “Between Shades of Gray” by Ruta Sepetys)
Between Shades of Gray…..by….. Ruta Sepetys
Céadchló le Penguin…..………….…………….2011
.
Díbeartha thar Tír amach
Seo an chéad úrscéal ó pheann an údair seo. Rugadh an t-údar, Ruta, ar de bhunadh Liotuánach í, i Michigan Mheiriceá, agus tá cónaí uirthi fhéin agus a clann anois i dTennessee. Scéal gruama go leor atá le léamh againn i gcéadsaothar seo Ruta, ach tugann sé léargus dúinn ar chumas an daonnaí breathnú ar na réalta, bíodh go bhfuil sé fhéin sáite go feirc sa phuiteach. Díríonn an t-údar tóirse a taighde ar ghné den mhídhaonnacht a cleachtaíodh le linn an dara cogadh domhanda. Chuala chuile dhuine faoi léirscrios Hitler ar Giúdaigh, agus ar léirscrios Stalin ar Rúisigh agus ar Ghearmánaigh frí chéile, ach ní chucu sin a sheolann Ruta Sepetys aird an léitheora, ach díríonn sí a n-aire ar an slad a deineadh ar phobail na Stát Bailteach, nuair a ghabh fórsaí Stalin seilbh ar na Stáit chéanna sin.
Sa bhliain 1939, i dtús an Dara Cogadh Domhanda, ghlac an Rúis, faoi Josef Stalin, seilbh ar na Stáit Bhailteacha, agus go gairid ina dhiaidh sin, chuir an Kremlin liosta de mhuintir frithRúiseach na dtíortha sin le chéile, agus é ar intinn acu, iad a dhíothú, nó iad a chur i bpriosún, nó a dhíbirt mar sclábhaithe go Campaí Saothair sa tSibéir. Ghabh siad ceannairí agus smaointeoirí na tíre agus sa chaoi sin, bheadh sé i bhfad níos éasca smacht a chur i bhfeidhm ar a raibh fágtha, agus lena chois sin, bheadh áit ansin le Rúisigh dílse a ligint isteach leis na bearnaí úd sna pobail sin a líonadh. Tá sé ráite, gur díothaíodh thart ar fiche milliún duine, le linn don Stalin céanna sin bheith i gcumhacht san Aontas Sóivéideach!
Bhailigh an t-údar chuile eolas faoin chaoi ar éirigh le dream amháin ón liosta Liotuánach sin, a roghnaíodh le díbirt, na mílte míle ó bhaile, go Campa Saothair taobh istigh den Chiorcal Artach fhéin. Díríonn an t-údar fócas a scéil ansin ar dhream amháin, ach go háirithe ar chlann amháin sa dream sin, ar mhuintir Vilkas, ar an iníon óg, Lina, ar a máthair, Elena, ar a hathair, Kostas, agus ar a deartháir óg, Jonas. Is í Lina príomhcharactar an scéil. I dtús an scéil, tugann an t-údar le fios, go raibh an chlann sin ag smaoineamh ar éaló leo as an tír ar fad, ach, ní bhfuair siad an deis chuige sin, nó tháinig na Rúisigh aniar aduaidh orthu, sula raibh na hullmhúcháin críochnaithe acu. Gabhadh an t-athair, agus ansin tháinig baill an NKVD de rúid orthu agus tugadh fiche neomat dóibh le fáil réidh don díbirt.
Go dtí an Ciorcal Artach
Bailiodh iad ag deireadh an ama sin, agus thosaigh siad, maraon le roinnt mhaith daoine eile, ar an aistear fada go dtí oirthear na Sibéire, mar a raibh Campaí Saothair. Bh lucht an NKVD i mbun na gcampaí sin, agus gan meas madra acu ar na Liotuánaigh bhocha, nó ní raibh iontu, dár leis na Rúisigh sin, ach ciaróga lofa, agus ba é a bhí scríofa ar na carráistí traenach inar deineadh iad a dhíbirt as a dtír fhéin nó.. “Gadaithe agus Striapacha”... Fuair roinnt áirithe de na Liotuánaigh sin bás fan na slí agus sna Campaí Saothair freisin, ach lean siad orthu ag misniú a chéile tríd an uafás sin uilig, agus bí ag caint ar chéasadh! Ach ó tharla go mba ealaíontóir agus údar í Lina, lean sise uirthi ag scríobh agus ag péinteáil, nó bhí talann iontach aice chuige sin, agus is dócha gur thug sin an misneach di leanacht lei, agus í ag misniú na ndaoine thart uirthi.
Ar deireadh thiar, tar éis dóibh blianta fada a chaitheamh ar deoraíocht mar sin, agus tar éis dóibh chruatan ifreanda a fhulaingt, tháinig cuid acu slán abhaile, ach ar feadh tréimhse ansin, níor ceadaíodh dóibh labhairt, nó scríobh, faoinar fhulaigh siad faoi bhois na Rúiseach.
Ach, féach! níl fúmsa an scéal iontach seo a mhilleadh ort, ach má theastaíonn uait an scéal a léamh duit fhéin, geallaimse dhuit é, go mbainfidh tú taitneamh agus tairbhe as, nó is leabhar é, ar deacair é a chur uait go dtí go mbeidh chuile dheoir den scéal slogtha siar agat. Anois an t-am le do dheis chuige sin a thapú!
.
English 
Gaeilge