le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
E A C H T R A I G H D Ú I N N . 1 7 .
.
************************************
.
An tríú lá sa Choláiste dúinn, fuaireamar amach gan aon ró-mhoill, go raibh deireadh leis an tsaoire feasta, agus go raibh an t-am tagtha le luí isteach ar an obair, i ndáiríre. Mar a dúirt mé cheana, buaileadh an clog dúinn ag a sé ar maidin! B’fhéidir gur fhreagraíomar an “Benidicamus Domino” lenar “Deo Gratias” slóchtach, codlatach, leisciúil, ach ní ón gcroí a tháinig an “Deo Gratias” céanna sin, geallaimse dhuit é. De réir mar a chuaigh caitheamh sna laethe, áfach, tháinig muid isteach ar nós an mhochóirí, ach bíodh sin mar atá, ní dóigh liom gur thaitin an mochóirí céanna sin liom fhéin riamh, ach tuige nach dtabharfadh duine buíochas do Dhia, chuile mhaidin, as sinn a choinneail slán i rith na hoíche a bhí thart? Bhí sé greannmhar, ar bhealach, breathnú thart ort, ar uair antráthach sin na maidine, le súil a chaitheamh ar na gasúir óga eile thart ort id’ shuanlios. Dheineadh cuid acu chuile iarracht fad a bhaint as a sheal sa leaba, trí chupla noiméad eile a chaitheamh faoin bpluid, ach bhí fear amháin, ach go háirithe, fear a bhí sa leaba taobh liom fhéin, agus chuirfeadh seisean na cait ag gáire leis na cluichí aite a d’imríodh seisean, chuile mhaidin, le fad a chur lena thréimhse faoin bpluid. Thógadh sé a spléacaí i dtosach, agus dheineadh iad a ghlanadh agus a shnasadh, ansin, thógadh sé chuile bhall éadaigh leis, agus dhéanadh sé iad a scuabadh lena scuab éadaigh, agus ar deireadh thiar, nuair a bhíodh sin uilig críochnaithe aige, thógadh sé a stocaí, agus dhéanadh an cleas céanna leosan freisin. Ar deireadh thiar áfach, ní bhíodh an dara rogha aige ach éirí, agus dheineadh sé sin chomh mall, gearánach, cneadach, agus a d’fhéadfadh sé.
Tháinig mé fhéin isteach ar chleachtas an Choláiste tapaidh go leor, nó i ndáiríre, ní raibh le déanamh ag duine ach léimt as a leaba amach, chomh luath is a chuala sé an clog, agus ansin, d’fhéadfadh sé an chuid eile de ghraithí beaga na maidine a dhéanamh, gan aon ró-stró. Agus bíodh nach raibh aon uisce reatha, nó leictreachas, acu sa Choláiste, nárbh é an scéal céanna againn fhéin é sa bhaile, in Iorras, ag an am sin, freisin.
.
Ní gá dhom a rá, go raibh dath dubh ar ár gcuid éadaigh uilig, taobh amuigh de na léinte. Nárbh ábhar sagairt a bhí i ngach aon duine riamh againn, bíodh nach raibh ionainn ach gasúir. Ach b’in nós na haimsire sin. Sea, mh’anam, cultacha dubha, léinte bána, agus carabhait dubha, ar chuile dhuine riamh againn, agus dá bhfeicfeá muid amuigh ag siúlóid, chuile Dhomhnach, agus muid gléasta inár gcultacha Domhnaigh, agus ceann de na caipíní áiféiseacha, pice, sin, a chaití ag an am sin i gColáistí ardnósacha, buailte anuas ar cheann chuile dhuine againn, cheapfá nach bhféadfadh gasúir dá leithéid, smaoineamh fiú, ar dhiabhlaíocht dhe shaghas ar bith, gan trácht ar í a dhéanamh. Ach mh’anam, go mbeadh breall ort, geallaimse dhuit é!
.
Ach, fillimis ar chleachtas na maidine. Chomh luath is bheadh duine nite, pioctha, cíortha, agus gléasta, thabharfadh sé an tAireagal air fhéin, nó bhí orainn teacht le chéile ansin, ag a leath uair tar éis a sé, ar maidin. Líonadh idir ghasúir agus shagairt, nó ba shagairt iad na múinteoirí uilig, geall leis, líonaidís isteach ina suíocháin, agus arís, bhíodh a ionad fhéin, ina shuíochán fhein, ag chuile dhuine againn. Chuirfeadh sagart ceann ar na paidreacha, agus nuair a bhíodh paidreacha na maidine ráite, bhíodh thart ar leathuair a chloig le caitheamh againn, ag machtnamh, nó ag “meditate-áil”, dúinn fhéin. Ó, a Thiarna, nár dheacair fanacht i do dhúiseacht le linn an mhachtnaimh fhada, chéanna sin. Ach, ar bhealach amháin, nó ar bhealach eile, dhéanadh muid an cleachtas sin, agus ansin, ag a seacht a chlog, bhíodh an tAifreann againn, ní gá a rá go mbíodh an tAifreann á léamh sa Laidin, ag an am sin, agus ba ghearr go raibh ar ár gcumas chuile phaidir, agus léamh, acu sin, a léamh agus a rá sa teanga ársa sin. I ndiaidh an Aifrinn, bhíodh tamall gearr againn, le cupla paidir buíochais a rá dúinn fhéin, agus ansin, ag a leath i ndiaidh a seacht, d’fhágadh muid an tAireagal, agus ag an bpointe sin, bhíodh obair tí le déanamh againn, a ghnó fhéin ag chuile dhuine againn. Fear ag scuabadh, agus fear ag snasú, fear ag ní agus fear ag glanadh, fear eile fós ag sciúradh, agus mar sin dúinn, go dtí a hocht, agus geallaimse dhuit é, go mbíodh tuirse ár ndóthain orainn ag deireadh an ama sin, sea, agus muid stiúctha leis an ocras freisin. Leite, arán agus im, maraon le cupán tae a bhíodh againn don bhricfeasta, chuile mhaidin. Leamh go maith! déarfa, ach geallaimse dhuit é, nach bhfuair muidinne aon blas den bhia céanna sin tur, agus gur chaitheamar chuile ghreim de go buíoch, beannachtach, nó is maith an t-anlann an t-ocras.
.
I ndiaidh an bhricfeasta, bhíodh seal leathuaire againn, le bheith ag spraoi nó ag súgradh. Ba thráth é do chaitheamh aimsire, agus chaitheadh an chuid ba mhó de na gasúir an t-am sin ag siúlóid timpeall, ag caint, is ag comhrá. Ag a naoi, thosaíodh an obair scoile. Mhaireadh na ranganna thart ar chúig nóimead is daichead, agus bhíodh na gnáth ábhair scoile againn. Gaeilge, Béarla, Mata, Stair, Tíreolaíocht, Teagasc Críostaí, Laidin, Fraincis, agus Eolaíocht. Ní raibh rogha ar bith againn, nó bhí ar chuile dhalta na hábhair sin uilig a dhéanamh. B’in an gnáth chlár oibre a bhí leagtha amach dúinn, agus arís, caithfidh mé a rá, gur tháinig mé fhéin isteach ar an obair chéanna sin, tapaidh go leor, agus ba ghearr go raibh mé ag baint taitnimh as chuile rang acu, agus bíodh go dtugtaí an-chuid obair thinteáin dúinn, nó ní raibh ach dhá bhliain againn le cúrsa na Meanteistiméireachta a chríochnú, níor chuir an taobh sin den obair isteach ormsa, a bheag nó a mhór. Agus nach orm a bhí an t-ionadh, agus an mórtas, ag deireadh an chéad téarma sin, nuair a tháinig mé fhéin sa chéad áit, i scrúduithe na Nollag. Uaidh sin amach, bhíos im scolaire cruthanta, agus im mhac díograiseach léinn, chuile bhabhta.
.
Thart ar leath i ndiaidh a dódheag, bhíodh ar lón againn, ní lón a bhí ann, i ndáiríre, ach dinnéar! Bhíodh anraith againn i dtosach, anraith agus arán, agus bhaineadh sin an faobhar dár ngoile! Ansin bhíodh an príomhchúrsa againn.
Céard a hhíodh againn don phríomhchúrsa, an ea?
Bhuel, bhraitheadh sé ar céard a bhí flúirseach acu sa chistin ag an am, ach de ghnáth, gheobhaimis fataí bruite, giota feola, agus ní gá a rá, nár den scoth í an fheoil chéanna sin, agus nár chuala si trácht riamh ar “cordon bleu”, ach oiread, ach b’fhearr ann nó as di, agus chomh fada is a bhain sé linne, ba é a locht a laghad, go minic. Chomh maith le sin, bheadh glasraí de chineál éigin againn, turnapa, gabáiste, biatas dearg, cainneann, nó a leithéid, agus arís, ba mhaith an t-anlann an t-ocras, agus ba bheag den ghlasra sin a bheadh fágtha ar mo phlátasa, ach go háirithe. Dá mbeadh an t-ádh orainn, bheadh anlann eicínt ar an bpláta freisin. Beirt de na mic léinn a dhéanadh an freastal orainn. Ó! sea, agus bhíodh gloine uisce le dul leis an ndinnéar sin, ag chuile dhuine againn. Dár ndóigh, nuair a bhíodh ceann de na Féilte móra á cheiliúradh againn, bhuel, ansin bhíodh buidéal de shú líomóide fágtha ar an mbord do chuile mhac a’ pheata againn! Ní gá dhom a rá, go mbíodh fáilte agus fiche againn roimh shólaistí dá leithéid. Ansin, bhíodh milseog de chineál eicínt againn, le críoch a chur leis an mbéile. Lá amháin bheadh úlla bruite againn, lá eile, glóthach agus custard, ach thar aon rud eile, ba é ba mhinicí mar mhilseog againn nó maróg ríse. Anois bhí cuid de na gasúir thart orm, ag an mbord, roinnt beadaí, agus cleachtadh acu ar chuile shórt beadaíochta sa mbaile, b’fhéidir, agus dá bharr sin, ní leagaidís smut ar na gnáthmhilseoga sin. Anois, níor dhuine beadaí mé fhéin, ag an am, agus bhíodh an oiread milseog le fáil agamsa is a theastíodh uaim, nó shíneadh na buachaillí beadaí sin a milseoga chugamsa. I ndiaidh an dinnéir, théadh muid ar chuairt chuig an Aireagal, agus an salm, De Profundis, á rá againn, fan an bhealaigh. Ar ball, tar éis scathaimh eile ag spraoi dúinn fhéin, thosaíodh na ranganna arís, agus leanaidís go dtí a trí, nó mar sin.
I ndiaidh na ranganna sin, bhíodh obair de chineál eicínt, nó cluiche, b’fhéidir, leagtha amach dúinn, ar a seal. Lá amháin, bheadh muid ag leagan crainn, agus á ghearradh suas le toireasc beirte, sa chaoi go mbeadh connadh againn do thinte an Choláiste. Lá eile, bheadh muid amuigh ag cur bail’ eicínt ar na bóithríní timpeall na scoile, agus lá eile fós, bheadh muid amuigh ag imirt peile, nó iománaíochta, i bpáirc an bháire. Thugadh an tréimhse sin seans dúinn aclú coirp a fháil, agus chuireadh sé bealach ar fáil dúinn le fáil réidh leis an mbreis teaspaigh a bhí ionainn, ag an aois sin. Ar aon chuma, bhíodh goile againn don tae a thagadh ar ball. Arís, ní bhíodh bianna beadaí le caitheamh againn, don tráth sin, ach bhíodh, b’fhéidir, brúitín, maraon le h-arán, margairín agus braon tae. Dheamhan locht ar bith a bhí le fáil agamsa ar an mbia céanna sin, nó nach raibh cogadh mór ag réabadh leis ar fud na hEorpa, ag an am, agus bhí rudaí ag éirí gann, ó ló go ló.
.
Tamall againn ansin le spraoi a dhéanamh roimh dhul ag staidéar dúinn fhéin. Tháinig muid le chéile sa Halla Staidéir, áit a raibh a bhinse fhéin ag chuile dhuine den trí scór againn. Shuíodh an Cinnire ag cúl an staidéir, agus choinníodh sé súil ar chuile dhuine, nó bhí de dhualgas airsean féachaint chuige nach dtógfadh duine ar bith rí-rá, nó raic, le linn an staidéir, agus dá dtarlódh go dteastódh rud ar bith ó mhac léinn ar bith, théadh sé chuig an Cinnire sin, le cead a fháil uaidhsean. Duine dínn fhéin ba ea an Cinnire, dár ndóigh, a roghnaigh na húdaráis don phost sin, toisc go raibh sé staidéartha, intaofa. Bhíodh a dhóthain le déanamh ag chuile dhuine againn lena choinneáil gnóthach go ham suipéir. Bhíodh an obair thinteáin, maraon le cibé léitheoireacht, nó athscrúdú, a bhí le déanamh againn, le críochnú i rith an ama a bhíodh againn sa Halla Staidéir. Gheofá an corrdhalta ag iarraidh úrscéal, nó scéal lorgaireachta, a léamh, os íseal, le linn an staidéir, ach ní bheadh duine ar bith ag iarraidh nuachtán a léamh, nó ní raibh cead againn nuachtán a cheannacht, nó a léamh, fiú na nuachtáin Chaitliceacha!
.
I ndiaidh an staidéir sin uilig, bhíodh muid tuirseach go maith ag a naoi a chlog, agus bhíodh fáilte againn roimh chupán tae agus canta aráin, agus níos fearr fós, i ndiaidh an tsuipéir sin, bhíodh tamall eile againn amuigh faoin aer, ag siúl, nó ag cleasaíocht. Ag deireadh thiar, thart ar a leath i ndiaidh a naoi, thugaimis an tAireagal orainn fhéin, uair amháin eile, lenár bpaidreacha oíche a rá. Ba í an phaidir a bhíodh againn an tráth sin, nó an Paidrín Páirteach fhéin, agus chomh fada agus is cuimhin liom anois, ba sa Laidin a deirimis é.
.
Ar ais linn i ndiaidh na bpaidreacha sin go dtí an Suanlios, agus geallaimse dhuit é, go mbíodh ár sáith tuirse orainn, tar éis an lae ghnóthaigh a bhí caite againn óna sé a chlog ar maidin. An searmanas céanna arís. Bhí fiacla le scuabadh agus le glanadh, aghaidh le ní, agus báisín le líonadh le huisce i gcóir na maidine. Ansin, an léine oíche sin arís, agus sin uilig gan focal as duine ar bith againn. Nach raibh a leithéid mínádúrtha go maith do ghasúir thart ar cheithre bliana déag d’aois? Ní bhíodh gá le duine ar bith a insint dúinn go raibh sé in am luí, nó thugadh chuile dhuine againn an sop air fhéin, chomh luath géar is a bhí sé réidh chuige, agus minic go leor bhíodh cuid againn inár gcodlach roimh mhúchadh na soilse ag a deich.
.
Bhuel sin agat clár an ghnáthlae i gColáiste an Chroí Ró-Naofa, Béal an Átha Fhada, Contae Mhaigh Eo, i Meán Fómhair na bliana sin 1940, breis is trí scór bliain ó shoin anois, agus cé gur leadránach go maith an t-ábhar é, ag an am gcéanna, cheap mé gurbh fhiú mo chuimhní ar an ábhar sin a chur ar phár, nó tá mé cinnte nach mbeidh a leithéid ann arís, nó is mór idir inné agus inniu.
Go dtí an chéad uair eile…
Slán…..
.
********************
Peadar Bairéad.
********************
.
.
.
.
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
.
E a c h t r a i g h D ú i n n
Caibidil 17
.
.
Tar éis dom mo sheal a chaitheamh in Ospidéal an Mhater, i mBéal Feirste, tugadh cead mo chos dom arís. Ar ball, d’fhill mé ar an gColáiste, agus is cuimhin liom fós, nár thug údaráis an Choláiste cabhair ar bith dom mo bhealach a dhéanamh abhaile ó chathair Bhéal Feirste go Coláiste Dhroim an tSín, i gContae an Dúin, agus tá’s ag an lá anois, nár ró-shláintiúil an áit í, Tuaisceart Éireann, an tráth úd, d’ábhar sagairt ar bith bheith ag guairdeall timpeall, gan fios a bhealaigh, nó tada dá leithéid ar eolas go maith aige, nó bhí na “B Specials” ar an bhfód fós, ag an am, agus is cuimhin liom, go raibh an dorchadas tite, nuair a thuirling mé den bhus, píosa den bhóthar ón gColáiste, bhí seanrothar fágtha ansin, ag stad an bhus, faoi mo choinne. Chuir mé mo mhála beag taistil ar iomparán an rothair sin, agus bhuail mé bóthar.
Ba ghearr gur thug mé faoi deara, go raibh beirt fhear, ar rothair, do mo leanúint. Agus bíodh go raibh mé díreach tar éis an ospidéal a fhágaint an tráthnóna céanna sin, níor chuir sin moill ar bith orm, nó thuig mé, go raibh gá le luas, agus, faoi mar a d’inis mé dhuit cheana, nuair is crua don chailleach fhéin, caithfidh sí rith. Ach, bhí mé breá óg ag an am, agus is féidir leat a bheith cinnte, nár tháinig an bheirt phóilín speisialta sin suas liom, agus mé ag rothaíocht liom, nós an diabhail, uathu, i dtreo an Choláiste. Ar deireadh thiar, d’éirigh liom dul trí gheatai na Cliarscoile isteach. Bhí mé traochta, tuirseach, sáraithe. Ach, thar aon rud eile, bhí mé slán sábháilte.
.
Níl fhios agam fós, céard a tharlódh dá n-éireodh leis na póilíní speisialta, céanna sin, teacht suas liom an oíche sin, ach tá mé cinnte, nárbh é a bhí uathu, fáilte abhaile a chur romhamsa ar ais go Dromantine! Tháinig mé chugam fhéin, de réir a chéile, ach ag an am gcéanna, is féidir leat a bheith cinnte, nach ndeachaigh údaráis na Scoile sin thar fóir, lena gcineáltas, nó lena gcúram!
Sea, agus bíodh gur thaitin chuile chúrsa a bhí idir chamáin againn sa Choláiste liom, ag an am gcéanna, de réir a chéile, bhí strus agus teannas an tsaoil a bhí á chaitheamh againn, ag fáil an láimh in uachtar orm, maraon le cúrsaí pearsanta eile, agus mhothaigh mé, nach raibh mé fhéin chomh sona sásta is a bhínn, i rith na mblianta roimhe sin, agus mé ag ullmhú don tsagartacht. Bhí síolta an amhrais ag cur fréamhacha uathu, os íseal, áit eicínt sa chroí istigh ionnam. Lean mé orm ag staidéar, agus ag déanamh chuile shórt a iarradh orm, ach ar bhealach eicínt, bhí an dé ag dul i léig im’ ghairmse chun na beatha crábhaidh. Bronnadh na Mionoird orm, agus bhí mé ag ullmhú le hOrd an Fhodheagánaigh a ghlacadh, agus gan romham ansin ach bliain amháin eile go ndéanfaí mé a oirniú im shagart.
Ach mar adúirt mé, bhí na síolta úd a luaigh mé, anois beag, ag tosú ag fás is ag dul i méad, agus nuair a chuir mé leosan, amhrais eile a bhíodh am chrá, cupla bliain roimhe sin, tuigeadh dom, nach raibh an dara rogha agam, ach an scéal a phlé lem anamchara. Rinneamar chuile shórt a scrúdú, is a chur trí chéile, agus ba é deireadh an scéil é, nó gur tuigeadh dom, go raibh an t-am tagtha le slán a fhágáil ag na comhleacaithe, ar dhein mé saighdiúireacht leo, thar na blianta fada, agus sleamhnú liom, go deas, bog, réidh, thar nais, le bheith im ghnáth-thuata arís. B’in mar a rinne mé. Caithfear a rá, nach raibh sé éasca, nó bog, an chéim sin a thógáil, nó ba chosúil le teip náireach é, an tráth úd, éirí as na sagairt, le bheith id shagart millte, faoi mar adeirtí ag an am, ach caithfidh mé a admháil anseo gurbh é an rud ba mhó a chabhraigh liomsa an chéim sin a thógáil, nó chomh cabhraitheach, cúntach, tuisceanach, is a bhí mo mhuintir fhéin sa bhaile, sea, agus ba chóir dom muintir mo bhaile uilig, a chur isteach in éindigh leosan, sa mhéid sin.
Ach, sin uilig ráite agam, ní raibh éaló ar bith ó mhéad na céime sin, a bhí tógtha agam. Bhí orm tosú arís, ó bhonn. Bhí orm dul i mbun an tsaoil neamheaglaisigh arís, saol nach raibh cleachtadh ar bith faighte agamsa air. Ní raibh cleachtadh ar bith faighte agamsa ar shaol an tuata, ar dhamhsaí, ar chúirtéireacht, nó ar chéad rud eile nach iad, ach ní raibh an dara rogha agam, ach mo dhícheall a dhéanamh, agus saol nua a chruthú dom fhéin, agus arís, caithfidh mé a rá, go mbeadh sin do-dhéanta, geall leis, mura mbeadh an chabhair agus an cúnamh a fuair mé ó mo mhuintir fhéin, agus ó na comharsana uilig, a bhí thart orm, ag an am, ach beidh tuilleadh le rá agam faoin saol nua sin, amach anseo.
Ach sul má fhágaim mo chur síos ar mo laethe i nDroim an tSín, b’fhéidir gur chóir tagairt a dhéanamh do nós ait a bhí againn sa Chliarsoil chéanna sin. Luaigh mé cheana, an tsuim uilig sin a chuireadh muid sa Ghaeilge féin, bhuel, níor lú ná sin an tsuim a chuirimis i ngnéithe eile den chultúr Gaelach. D’imrímis na cluichí Gaelacha, le fonn, agus chuirimis suim freisin, sa cheol, agus sna damhsaí Gaelacha.
Conas a léirigh muid an tsuim sin, an ea?
Bhuel, sa Choláiste Diagachta sin, go háirithe i gcroí an Gheimhridh, nuair a bhíodh an aimsir dár bpréachadh leis an bhfuacht, agus tá’s ag an Rí fhéin go mbíodh sé feanntach fuar sa dúiche sin, faoi scáth Shléibhte Mhughdhorna. Bhuel, in áit bailiú timpeall tine, fiú dá mbeadh a leithéid de bheithíoch ar fáil, is amhlaidh a bhailíodh muid sa Halla Súgartha, agus chuirtí céilí ar siúl dúinn, agus níl dabht ar domhan, ach go mba bhreá an tslí í sin, le cúl a chur ar an bhfuacht, nó ba ghearr ag gabháil do na rincí Gaelacha muid, go mbímis breá, te, arís, agus bhíomar ag foghlaim na ndamhsaí Gaelacha, ag an am gcéanna. Nár chliste an cleas é, ar bhealach, leis an scil sin a mhúineadh do dhream nach bhfaigheadh aon tslí eile, leis an scil chéanna sin a fhoghlaim.
Cén úsáid a bhaineadh siad as an scil sin, ar ball? Adéarfadh duine b’fhéidir.
Bhuel, nach minic ar na misin a mhúineadh sagairt na damhsaí céanna sin do na leanaí gorma úd, a raibh an oiread sin spéise iontu anseo in Éirinn ag an am, agus i ndáiríre, nár bhreá, sláintiúil, na damhsaí iad, do chine a bhí chomh tugtha sin do rince, agus do rithim, do cheol agus do chuideachta. Dár ndóigh, ní hé mo thuairim, go ligfí d’ábhair sagairt an lae inniu, céilithe dá leithéid a chleachtadh anois.
Tuige? An ea?
Bhuel, is dócha go ndéarfaí, nach raibh céapair dá leithéid oiriúnach d’ábhair sagairt, agus go mbeadh baol ann, go ndúiseodh rincí dá leithéid smaoine gnéasacha iontu, agus i ndáiríre, nárbh fhearr i bhfad dóibh, bheith ag gabháil dá staidéir, nó dá bpaidreacha, ná bheith ag válsáil timpeall dóibh fhéin. Sea, agus b’fhéidir go mbeadh sciorta den cheart acu freisin! Ach, ag an am gcéanna, ba bheag smaointe dá leithéid a bhíodh ag cur as dúinne, na hoícheanta fuara, feanntacha, sin, i gCliarscoil Dhroim an tSín, agus muidinne ag rince linn ar sain ár ndíchill, ag iarraidh cúl a chur ar fhuacht agus ar fheanntacht an Gheimhridh Ultaigh.
Ach ag caint ar na leanaí gorma úd, faoi mar a dhein mé, anois beag, nár mhór go deo an spéis a bhí ag ár muintir sna leanaí céanna sin, i ndachaidí, agus i gcaogaidí na haoise seo caite. Bhíodh ticéid á ndíol, agus damhsaí á n-eagrú, chuile bhabhta, le cabhair a chur ar fáil do na leanaí gorma céanna sin, agus bhíodh bailiúcháin ar siúl, go rialta, ag daltaí scoile na tíre seo, le pingneacha a bhailiú do na leanaí gorma céanna sin. Sea, mh’anam, thugamar grá ár gcroí do na créatúir chéanna sin, ach breathnaigh faoi mar atá an scéal anois. Bhuel, d’fhás na leanaí gorma sin suas, agus anois, tá a gclann siúd, ag iarraidh teacht isteach chugainn anseo in Éirinn na bhfáiltí, le cúnamh agus coimirce a lorg orainn, agus tá mé ag ceapadh, nach bhfuil an grá céanna againn dóibhsean anois, is a bhí ag an nglún a bhí suas ansin, dá dtuismitheoirí. Ach, nach ‘in an saol agat? Tá sé éasca go maith, meas a bheith agat ar an nduine atá i bhfad uait, ach nuair a théann a bhó isteach i do gharraí, bhuel, sin scéal eile ar fad. Ach ní chuige sin atá mé, ach chuige seo…..
D’fhág mé Droim an tSín, agus thug mé m’aghaidh ar an saol mór, mallaithe, a bhí taobh amuigh de na fallaí cráifeacha úd, a chosain mé ó chuile olc spioradálta, suas go dtí an pointe sin, agus mé, ag an am sin, im fhear óg, thart ar chúig bliana fichead d’aois. Bí liom sa chéad chaibidil eile, nuair a dhéanfaidh mé iarracht, ar chur síos a dhéanamh ar an chaoi ar athraigh an saol ar fad dom, agus mé ag iarraidh dul i ngleic leis an saol nua, a bhí le caitheamh agam, uaidh sin amach.
.
.
.
.
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
F á i l t e r o m h a t a E a s p a i g .
.
****************************
.
Nach ait an mac an saol! Tá’s agaibh uilig, gur chaith mé fhéin roinnt mhaith blianta ag traenáil le bheith im’ shagart, ach faraoir géar! Níor éirigh liom sa bhfiontar sin. Faoi mar a tharla, is minic a thuigtear dom, na laethe seo, go raibh an t-ádh im’ chaipín, gur mar sin a tharla, nó ní fhéadfadh duine ar bith a rá go bhfuil saol an mhadaidh bháin ag sagairt, nó ag Eapaig, gan trácht in aon chor ar Chairdinéil, na laethe seo. Minic a cheapaim, áfach, dá ndéanfaí mé a oirniú im shagart, sna caogaidi, nach mbeadh fhios ag duine ar bith nach im’ Easpag a bheinn, faoin am seo, nó im Chairdinéal fhéin, fiú Ach ní chuige sin atá mé an babhta seo, ach chuige seo…
Bhí mé im shuí go deas socair, sásta, cois na tine, an oíche cheana. Gloine bheag ar bhoirdín taobh liom. Nuachtán á léamh agam, – an People, cad eile,- nuair a bhain cling ghéar an telefóin stangadh asam. D’éirigh mé de phlimp, agus thug aghaidh ar an ngléas preabach, torannach, do-chiúinithe sin. Thóg mé an glacadóir im láimh.
“Peadar Bairéad anseo” arsa mé fhéin, agus mé ag iarraidh a thabhairt le fios, nach raibh aon ró-fhonn cainte orm, ag an am.
“Comhghairdeas ó chroí leat, ach bhí fhios agam, i gcónaí, go raibh an t-ardú céime sin i ndán duit. Is dócha gur chóir dom rud eicínt sa Laidin a rá, ar ócáid stairiúil mar í seo, rud eicínt cosúil le….Ad multos annos…nó rud eicínt dá leithéid, ach tá’s agat nach raibh an Laidin chéanna riamh ar bharr mo ghoib agam, agus nach iomaí buille a buaileadh orm dá bharr sin, sa chliarscoil, fadó.”
“Gabh mo leithscéal, nóiméad amháin,” arsa mise, “ach chaill tú mé, scathamh ó shoin. Ní thuigim faoin spéir anuas, céard tá idir chamáin agat. Chomh fada is a thuigimse cúrsaí, níor éirigh liomsa tada a chur i gcrích, le tamall maith anuas, arbh fhiú comhghairdeas de chineál ar bith a dhéanamh liom dá bharr. B’fhéidir go míneofá an scéal ait seo dom, led’ thoil, agus munar mhiste leat?”
“Fair Play dhuit, a Pheadair, ach níor chaill tú riamh é! Ba dhuine umhal, discréideach, thú, chuile lá riamh. Ag magadh fúm atá tú, nach ea?”
“Diabhal magadh, nó chuid de mhagadh, atá i gceist agam, ach mé lom dáiríre.”
“Ach, nuair a bhí aithne agamsa ort, bhí tú ag staidéar le bheith id’ shagart, agus bhí tú i mbun an ghnó sin nuair a d’fhág mise an Chliarscoil, agus nuair a chuala mé gur oirníodh, nó gur toghadh, Peter Barrett ina Easpag ar dheoiseas Osraí, dúirt mé liom fhéin, go gcaithfinn glaoch ort, agus d’ardú céime a thréaslú leat, rud a dhéanaim anois, le fonn.!
“Ach, a chara na gcarad,” arsa mé fhéin leis, níl sa Peter Barrett sin, a oirníodh ina easpag, ach fear óg, áit a bhfuilimse bunaosta go maith, faoin am seo, agus chomh maith le sin, is Caitliceach Rómhánach mé fhéin, agus is ball d’Eaglais na hÉireann, an fear eile sin”
“Bhuel, féach ar sin anois, arsa mo dhuine, agus mise lán-chinnte gur tusa a bhí i gceist, agus go raibh an easpagóideacht sroichte agat, ar deireadh thiar, agus chomh maith le sin, bhí mé lán-chinnte, go raibh a leithéid de phost tuillte agat, nó bhí ábhar Easpaig ionat ón gcéad lá riamh a casadh ormsa thú.”
“Plamás, bladar, agus béal bán,” arsa mé fhéin, ach ag an am gcéanna, is dócha go raibh fonn freisin orm glacadh leis an mbéal bán céanna sin, nó déanta na fírinne, ba mhinic a smaoinigh mé, gur mhaith liom bheith im Easpag. Nár bhreá a thagadh éide agus hata ard, nó mítéar, an easpaig liom, agus nár mhaith liom freisin, bheith ag tabhairt mo bheannacht do dhaoine a thagadh chugam dá lorg.
“Ach anois,” arsa mé fhéin, “ná síl nach bhfuil mé sásta leis an moladh go léir sin uait, nó tá, ach tá faitíos orm, go bhfuil sé i bhfad ró-dhéanach anois le hEaspag a dhéanamh díom!”
“Fastaím!” arsa mo dhuine, “Ach má deir tú liom nach tusa an Peter Barrett sin ar deineadh Easpag de, ar na mallaibh, bhuel, maith dhom an tuaiplis, ach ní le drochchroí a rinne mé é.”
“Níl tada le maitheamh agam,” arsa mé fhéin, “agus tá’s agam go rí-mhaith, gur le deachroí a rinne tú é, agus tá mé fíor-bhuíoch díot, nó thóg tú mo chroí, ar feadh meandair ansin.”
“Slán agat, anois, agus go maire tú an céad.” arsa mo dhuine, sular chroch sé suas an fón.
“Slán, agus beannacht” arsa mé fhéin, agus mé ag fágáil slán easpagóideach leis
.
Bhuel, ní raibh sa mhéid sin ach tús tuile, nó ar feadh an chuid ba mhó den lá dár gcionn, ba bheag sos a fuair an fón s’againne, ach daoine ag glaoch orm lem’ ardú céime a thréaslú liom. Anois, caithfear a admháil anseo, gur le magadh a deineadh cuid de na glaonna telefóin céanna sin, agus bí cinnte, gur bhain mé fhéin spórt agus spraoi astu, ach bhí roinnt mhaith eile, agus iad lom dáiríre, agus áthas an domhain orthu, gur bronnadh Easpagóideacht Osraí ormsa, ar deireadh thiar, tar éis na mblianta uilig a bhí caite agam ag saothrú sa taobh seo tíre, ach dár ndóigh, ag an am gcéanna, is maith a thuig roinnt mhaith acu nach i gcónaí a fhaigheann duine a dtuilleann sé! Ach, ba é an glaoch ba mhó a bhain stangadh asam, nó an ceann a tháinig chugam, le coim na hoíche, nuair nach raibh críostaí anseo sa teach in éineacht liom.
“Heileo!” arsa an guth strainséartha, tuaisceartach, ar an nguthán.
“Heileo!” arsa mé fhéin mar fhreagra air.
“Tusa an Bairéadach, an ea?”
“Mise an Bairéadach, gan dabht ar domhan.” arsa mé fhéin.
“An tú, Peter Barrett a rinne freastal ar Choláiste an Chroí RóNaofa, i mBéal an Átha Fhada, sna daichidí?” Arsa an guth ait sin arís.
“Is mé.” arsa mise arís, agus m’fhiosracht múscailte go maith aige, faoin am seo.
“Ba chóir go mbeadh náire ort, a chladhaire,” arsa an guth arís. Níor chreid mé go ndéanfá a leithéid riamh orainn.”
“In ainm an Rí, céard tá déanta agam anois? Nó céard a cheapann tú a bheith déanta agam?”
“Tá seo, gur iompaigh tú id Phrotastún, agus gur thréig tú an eaglais s’againne, ar mhaithe le post breá bog a bhaint amach duit fhéin, san eaglais eile sin, agus dár ndóigh, ní tusa an chéad fhile Gaelach riamh a ghlac an ‘Súp’, agus is dócha nach tú an duine deireannach díobh ach oiread. Nach ag an seandream a bhí an chiall, nuair adeiridís, nach raibh filí le trust”
Agus b’in a raibh le rá aige. Chroch sé a thelefón suas, ag an bpointe sin, agus d’fhág mise ansin, im staic, ag breathnú ar an nglacadóir balbh im láimh.
“Oíche mhaith agat” arsa mé fhéin, sular chroch mé fhéin suas an telefón a bhí fós ansin i mo láimh agam.
Anois, a léitheoir, níl mé ró-chinnte gur tharla mar a léigh tú thuas, nó nár tharla, agus, b’fhéidir nach bhfuil ann ach Fiannaíocht ghlan, nó samhlaíocht bhuile, ó thús deireadh, ach, ag an am gcéanna, tharlaíonn rudaí i bhfad níos aite ná sin sa saol thart orainn, lá i ndiaidh lae. Agus bíodh sé fíor, nó bíodh sé bréagach, nach cuma, i ndáiríre, nó is féidir liomsa úsáid a bhaint as an bpíosa cainte sin mar réamhrá don bhfáilte fhial a chuirimse roimh an Easpag Peter Barrett go hOsraí. Go maire sé a nuaíocht, agus go gcuire Dia rath ar a chuid oibre, agus tá mé cinnte, go nglacfaidh pobal Osraí leis mar theachtaire Dé ina measc. Comhghairdeas ó chroí leat a Easpaig, agus do chéad fáilte isteach.
.
.
*******************
Peadar Bairéad.
(Peter Barrett.)
*******************
.
.
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
Fómhar lom liath .
Dathanna Fómhair dom mheisciú,
Lena n-ór, lena ndonn ‘s lena mbuí,
Ach ólaimse áilleacht tírdhreacha
As soitheach lán bua is brí.
.
Crann thall ag baint de go modhúil,
Is a snáitheanna á ligean ar lár,
Deargtha suas leis an náire,
Tráth a lomtar a ghéaga os ard.
.
Crann eile imithe ar an bhfoscadh,
Le folach na mball a choinneáil,
Ach lomann neamhthrua an tseaca
A ghéaga ‘tá slíoctha gan smál.
.
Gáireann síorghlasa gan trua
Faoi chruachás fuinseoige is coill,
Nó ní chailleann siadsan fiú duille,
Is ní lomann siad géag fiú, nó baill.
.
Nochtaítear neadracha préachán,
Is fágtar na colúir gan scáth,
Réabann an ghaoth thrí na géaga
Trí thearmann na snag is na gcág.
Ach tuigtear dúinne, clann Éabha,
Nach buan é lomadh na ngéag,
Mar fásfaidh arís chugainn na duillí,
Is canfaidh arís dúinn na héin.
.
Níl ann ach uainíocht na séasúr,
Ó cheann ceann na bliana go buan,
Mar fillfidh chugainn cibé atá caillte,
Is fásfaidh a bhfuil feoite athuair.
.
***************************
.
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
I mBéal an Phobail
.
G l e a n n S c á t h A n B h á i s .
.
“Nár scanrúil, buartha, cráite, an tseachtain í?”
arsa mo sheanchara, Séimí an Droichid, liom, nuair a casadh ar a chéile sinn, agus muid beirt suite ar ár sáimhín só, istigh i bhfaiche an Chaisleáin, an lá cheana.
“D’fhéadfá é a rá, a mhac! ach nach dtarlaíonn seachtain dá leithéid orainn, anois is arís?” arsa mé fhéin á fhreagairt, gan a fhios agam fós, cá léimfeadh cat a chomhrá, ach mé ag iarraidh an dá thrá a fhreastal, mar adéarfá.
“Níl le déanamh agat ach breathnú ar chogadh na Murascaille, atá ag gleáradh leis ina loscadh sléibhe, tríd an Iaráic, i láthair na huaire seo.”
“Ach, a Shéimí, nach bhfuil fhios ag fia is ag fiolair, go mbeidh an cogadh céanna sin thart, taobh istigh d’achar an-ghearr anois, nó níl cumhacht ar domhan a d’fhéadfadh cur i gcoinne oll-chumhacht na Stát Aontaithe, i láthair na huaire seo.” arsa mé fhéin, agus mé ag iarraidh fonn cainte a spreagadh i gcroí mo sheanchara, nó bhí mé ag iarraidh teacht ar ábhar, do cholún na seachtaine seo, le sibhse, a léitheoirí, a shásamh, faoi mar a dheinim, ó sheachtain go seachtain, cé nach bhfuil sé éasca a leithéid a dhéanamh!!
“Óra fuist! Go bhféacha Mac Mhuire anuas ar do chiall, agus nach breá bog a fhásann an clúmh ortsa, bheith ag ceapadh nach mbeadh na hIaráicigh in ann seasamh i gcoinne chumhacht Mheiriceá. Caithfidh tú a thuiscint, go bhfuil arm mór, sciliúil, traenáilte, ag an tír sin, agus ní hé sin amháin é, ach tá cleachtadh faighte ag na saighdiúirí céanna sin, ar chogaíocht a dhéanamh sa timpeallacht sin, i dtimpeallacht na gainimhe.”
“D’fhéadfadh an ceart a bheith agat sa mhéid sin, ach nach raibh sé le léamh ar chuile nuachtán, geall leis, agus le clos ar, idir raidió agus theilifís, le sé mhí roimhe sin, nach mbeadh seans dá laghad ag na hIaráicigh, i gcogadh dá leithéid.”
“Bí cinnte de, go bhfuil an ceart agam, ach tagaim leat sa mhéid go raibh sé ina scéal i mbéal gach éinne, le roinnt míonna roimh thús an chogaidh, nach mbeadh ann ach an t-aon bhuille amháin, agus go mbuailfeadh an Chomhghuallaíocht an buille sin, agus taobh istigh de sheachtain, bheadh an rud ar fad thart. Bheadh an bua ag an gComhghuallaíocht, bheadh cosa Saddam Hussein nite, agus bhunófaí daonlathas san Iaráic, agus bheadh chuile dhuine buíoch den gComhghuallaíocht chéanna sin! Sea, mh’anam, b’in an scéal a bhí i mbéal gach éinne, gan aon agó, ach ní hionann sin is a rá, gurbh é sin an scéal a chuir Rialtas agus Arm Mheiriceá amach, le haghaidh na meán. Is soiléir anois, gurbh iad na meáin fhéin a leath an finscéal sin imeasc an phobail, nó nárbh é an Nollaig i lár an tSamhraidh acusan é, scéal dá leithéid a leathadh, agus ag an am gcéanna, d’fhéadfaidís cur síos a dhéanamh ar na hairm dhraíochta a bhí forbartha ag na Meiriceánaigh, airm a bhí chomh cliste sin, go bhféadfaidís dhul isteach i seomra, agus fear a thógáil, agus fear eile a fhágáil! Conas a d’fhéadfadh slua Arabach seasamh i gcoinne fórsa dá leithéid?”
“Ach nach raibh an ceart ag na meáin chéanna sin, nuair a chuir siad síos ar arm agus ar airm Mheiriceá, ach go háirithe, agus chomh nua-aoiseach is atá siad, agus gan ag na hIaráicigh ach airm athláimhe, d’fhéadfá a rá, airm nach seasfadh i bhfad i gcoinne na bPuncán.”
“Is dócha go raibh cuid eicínt den cheart acu, sa mhéid go bhfuil airm dá leithéid ag an gComhghuallaíocht, ach tá dearmad beag amháin á dhéanamh anseo, ag lucht na meán, ach go háirithe. Sé sin, nach bhfuil na hairm smeartáilte sin uilig in-úsáidthe, i ngráscar lámh, ar shráideanna na gcathracha móra.”
B’in mar a chuaigh an comhra idir me fhein is mo Sheimi bhrea ag an am airithe sin, ach, ag breathnu siar duinn go fuarchuiseach anois, i ndiaidh an ghrascair, feictear duinn car luigh an fhirinne, agus ca raibh an fhinscealaiocht. Nil dabht ar domhan ach gur eirigh leis an gComhghuallaiocht bua a fhail ar arm na hIraice, ach ar failtiodh rompu, i ndeireadh na feide? No ar eirigh leo siochain agus daonlathas a leathadh i measc mhuintir na tire sin? Gan dabht ar domhan d’eirigh leo cos i bpoll a chur le Saddam agus a reimeas, ach ni fheadfadh duine ar bith a mhaoimh go bhfuil smacht eifeachtach acu ar phobail na tire sin. Ceard ta i ndan dArm na Comhghuallaiochta san Iaraic, ma sea? Da luaithe a eirionn leo sleamhnu i ngan fhios amach thar chriocha na tire sin is ea is fearr don Chomhghuallaiocht cheanna sin, agus don Iaraic fhein freisin, is docha.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
“Ach cheap mise gur chuala mé tráchtaire eicínt, ar an teilifís, ag maíomh nach raibh tada ag na hIaráicigh len iad fhéin a chosaint ar na hairm iontacha cliste sin.”
“Is dócha gur chuala, nó nach bhfuil na saineolaithe uilig le fáil i measc lucht na meán, na laethe seo! Nach ar an gComhghuallaíocht a bhí an breall, nuair nár tháinig siad chucu, a chéaduair, le comhairle a fháil uathu! Ach is cuma faoi lucht na meán, i ndáiríre, is féidir a bheith cinnte de rud amháin, agus sin, nach ngéillfidh na hIaráicigh go héasca, sa choimheascar seo. Agus tá buntáistí iomadúla acusan sa chogaíocht seo. Ar an gcéad dul síos, tá mioneolas acusan ar chuile orlach dá dtír fhein. Tá cleachtadh acu ar an dtimpeallacht agus ar an aeráid, agus lena chois sin, tá cleachtadh acu freisin ar theacht i dtír i dtimpeallacht dá leithéid.”
“Ach a Shéimí, cheap mise nach mbeadh ach toradh amháin ar an gcogadh seo, agus sin go mbeadh an bua ag an gComhghuallaíocht taobh istigh d’achar gearr. An amhlaidh atá tusa á rá anois, nach mar sin a tharlóidh in aon chor, ach gurb amhlaidh a bheidh an bua ag na hIaráicigh?”
“Ní hé sin ata a rá agam, in aon chor, ach is e atá á mhaíomh agam, nó nach mbeidh sé chomh héasca sin ar fad bua a fháil ar na hIaráicigh.”
“Ach nach bhfuil sé á rá anois, ag na meáin, go raibh breall, amach is amuigh, ar an gComhghuallaíocht, agus go mbeidh a ndóthain mór le déanamh ag saighdiúirí na Comhghuallaíochta bua a bhaint sa chogadh seo. Agus ní hé sin amháin é, ach nach bhfuil na Ceannairí Míleata ag rá freisin, agus ag admháil, go mbeidh tuilleadh saighdiúirí ag teastáil uathu, leis an mbeart a chur i gcrích, toisc go bhfuil na hIaráicigh ag cur chomh tréan sin ina gcoinne.”
“Tá dhá rud le rá agam faoin méid sin. Ar an gcéad dul síos, nach tapaidh a athraíonn na meáin a bport? Tá faitíos orm, go bhfuil siad cosúil leis an gcat, ina lán slite, agus is féidir a bheith cinnte, gur ar mhaithe leo fhéin a dhéanann siad crónán, nó ar mhaithe le nuachtáin a dhíol, agus más gá dóibh port a athrú, le sin a dhéanamh, bhuel! ansin athróidh siad a bport. Ar an dara dul síos, nach raibh sé deacair a chreidiúint, go ndéarfadh Ginearál Meiriceánach, gurbh é a chuir an mhoill ar dhul chun cinn a bhfórsaí-sean, nó go raibh na hIaráicigh ag cur go tréan ina gcoinne!”
“Ach a Shéimí, an gceapann tú go mbéarfaidh an Chomhghuallaíocht bua, i ndeireadh na dála?”
“Sea, tá mé cinnte go mbéarfaidh siad bua, luath nó mall, ach ag an am gcéanna, tá an oiread sin rudaí le déanamh ag an gComhghuallaíocht leis an mbua sin a chinntiú, agus tá an oireadh sin rudaí eile, a d’fheadfadh teacht salach ar a bpleananna, cosúil le gníomhartha thíortha eile, agus meon an phobail, fiú, gan trácht in aon chor ar óglaigh Mhuslamacha ó thíortha Arabacha eile”
“An é atá á rá agat, go bhfuil ar chumas an phobail stop a chur leis an gcogaíocht, fiú ag an nóimead deireannach seo?”
“Óra! Bíodh trí splaideog céille agat! Is beag aird a thugtar ar mheon an phobail, faoin am seo, ach amháin go mbaineann siad úsáid as chuile chleas, ar a gcumas, a bport fhéin a sheinnt ar an meon céanna sin. Tabhair faoi deara freisin, go bhfuil meon an phobail tagtha isteach ar thaobh an Rialtais, faoin am seo, i Sasana agus sna Stáit freisin, nó chomh luath is a thosaíonn a gcuid saighdiúirí siúd ag troid is ag cogaíocht, ansin, feictear don phobal, go mbeadh sé mídhílis acu, gan a dtacaíocht a thabhairt dóibh. Caithfear a chur san áireamh freisin, go bhfuil an cleas céanna á imirt ag Saddam Hussein, nó tá seisean ag iarraidh seinnt ar théada an tírghrá i dtír na hIaráice, agus chuile chosúlacht ar an scéal, go bhfuil ag éirí thar cinn leis, sa bhfiontar céanna sin.”
“Ach céard faoi na léirsithe atá ar siúl ag pobail an domhain i gcoinne an chogaidh Iaráicigh sin, i láthair na huaire seo, agus fiú, nach bhfuil léirsithe dá leithéid ar siúl anseo i dtír na hÉireann freisin?”
“Bhuel, táid ann adéarfadh, go bhfuil tráth na leirsithe thart, nó tá an cogadh tosaithe, cheana féin, agus ní hé mo thuairimse, go bhfuil seans dá laghad ann anois, go ndéanfaidh fórsaí na Comhghuallaíochta a n-aigne a athrú, faoin am seo. Cé gur chuala mé duine de pholaiteoirí na tíre seo ag maíomh, go gcaithfear críoch a chur leis an gcogadh seo, ar an dá luathas!”
“Ach nach bhfuil an ceart acu, bheith ag iarraidh ar an gComhghuallaíocht, éirí as an gcogaíocht, láithreach bonn.”
“Táid ann adéarfadh, go bhfuil, ach, im thuairimse, tá a lán daoine, i láthair na huaire seo, ag iarraidh dul sa diallait ar chapall na poiblíochta, agus na polaitíochta, ag súil go bhfuil a lán daoine amuigh ansin i gcoinne an chogaidh, agus ar son na síochana. Anois, tá cuid áirithe de na daoine sin, agus gan ar a n-aird acu, ach báidh an phobail a mhealladh ina dtreo fhéin, sa tslí go mbeidh vótaí le baint as acusan, sa chéad toghchán eile, amach anseo. Mar sin, caithfidh daoine bheith san airdeall, féachaint cén cineál daoine atá ag lorg a gcuid tacaíochta, sa bhfeachtas frithchogaíochta atá á bheartú acu, i láthair na huaire seo. Níl i gceist ag roinnt áirithe acu, ach polaitíocht sráide, agus iad ag iarraidh a chur ina luí ar gach éinne, go bhfuil an-tacaíocht acu i measc an phobail, nuair is amhlaidh atá slua á fháil ar iasacht acu, go sealadach, do ghníomh áirithe polaitíochta. Ach caithfear a chur san áireamh, gur dream sciliúil iad i mbun feachtais dá leithéid”
“Ach céard faoin gcampa síochána úd, a bunaíodh thíos in aice le hAerfort na Sionainne? agus céard faoin chaoi ar ionsaigh siadsan ceann d’eitleáin Mheiriceá le tua, thíos ansin?”
“Bhuel, im thuairimse, ní raibh ann ach iarracht eile ag mionlach, meon an mhóraimh a athrú, sa chaoi go gcuirfí laincisí ar chumhacht an Rialtais s’againne, agus sa chaoi freisin, go gcuirfí iachall orthu, cearta turilingte, ag Aerfort na Sionainne a dhiúltú d’eitleáin Mheiriceá. Tabhair faoi deara freisin, gur ardghlórach, neamhghéilliúil, aontreoch iad, cuid de na daoine, a mholann a leithéid de chúrsa.
Ach, féach, tá sé thar am agamsa bheith ag bogadh liom abhaile, nó beidh imní ar Naipí s’againne, agus í ag ceapadh, an créatúr, gur deineadh mé a mhugáil, nó a robáil, ar shráideanna macánta na cathrach áille seo; Slán tamall, mar sin.”
“Go dtuga Dia slán abhaile thú,” arsa mé fhéin á fhreagairt, ach chuile sheans nár chuala sé focal den bheannacht sin, nó bhí se glanta leis as mo radharc, faoi mar ba chaor thine é. Ach má d’imigh fhéin, d’fhág sé ábhar machtnaimh agamsa, agus ábhar d’alt na seachtaine seo freisin, dá ndéarfainn é.
.
“P e a i c í D a” a r l á r .
Nuair a iarradh orainn guí ar anam Patrick Jordan, thíos anseo in Eaglais Fhiachra, ar na mallaibh, caithfidh mé a admháil dhuit, nár cheap mé go raibh aithne nó eolas agam fhéin ar an bhfear céanna sin, ach ansin, nuair a mhínigh an sagart dúinn, go mb’fhéidir gurbh fhearr a bheadh aithne againn air, mar “Pheaicí Da”, tuigeadh dom láithreach, go raibh crann ard eile i gcoill na gCainneach leagtha, agus go mba bhoiche ár n-oidhreacht dhá uireasa. Is beag duine sa chathair seo, nó is beag duine a thug cuairt ar an gcathair seo le roinnt mhaith blianta anuas anois, nach raibh aithne súl, ar a laghad aige, ar an bhfear breá ard céanna sin. Minic a d’fheicfeá é thíos i lár na cathrach, agus súil ghéar á choinneáil aige, ar a raibh ar siúl ag daoine thíos ansin. Minic freisin, a d’fheicfeá é ar shochraidí, sa chathair álainn seo. Sea, ba dhuine é “Peaicí Da” a raibh aithne air, i bhfad agus i ngearr.
Nuair a bhí Dónall Mac Amhlaigh ag cur síos ar an gCathair s’againne, ina úrscéal, “Deoraithe,” chuir sé síos ar dhream daoine, a bhíodh le fáil, go rialta, thart ar lár na Cathraach seo, daoine nach raibh ró-thugtha don obair, d’fhéadfá a rá. Anois, n’fheadar an raibh Dónall cóir ag smaoineamh ar “Pheaicí” s’againne, nuair a chuir sé síos ar na daoine macánta sin, daoine a chaith roinnt áirithe ama, agus a ndroim le balla, ag cúinne na Paráide….. Féach mar a shníomhann sé iad isteach i mbrat ár n-oidhreachta….
“Bhíodar seo ag a bpost cheana féin, Khyber Ó Braonáin, Maidhcó Lionáin, an Smaoiseach Deniffe, Moscó de Barra agus spreanglachán caol ard dárb ainm Peaicí Pugh.”
Ní bheadh fhios agat, ach nach bhfuil an chosúlacht ar an scéal, gur leag Dónall a shúil ar an ndream sin, am eicínt, agus gur tuigeadh dó, go mb’fhiú dhó áit bhuan a bhronnadh orthu, taobh istigh de chlúdaigh leabhair, nó is dócha gur tuigeadh dó, go mba chuid d’anam agus de chorp na cathrach seo iad na carachtair chéanna sin, agus ba charachtair iad, gan aon agó. Ba gheall le chuid do-dhearmadta de throscán na cathrach seo iad. Agus guímid go raibh áit bhuan ag Bord an Tiarna acu, anois agus i dtólamh.
.
****************
Peadar Bairéad.
****************
.
.
Gaeilge 
English