Gníomhartha in ionad na Cainte – 2

Gníomhartha in ionad na Cainte – 2

le | 2026/05/27 | Cúrsaí Reatha, Cúrsaí Teanga, Nuacht Náisiúnta, Tuairim

Gníomhartha in ionad na Cainte – 2

 

San alt deireanach, léiríomar an bhearna idir an t-éileamh poiblí ar oideachas lán-Ghaeilge agus freagra an Stáit.

Tá plean cuimsitheach athbheochana de dhíth ar an Rialtas, le spriocanna soiléire atá intomhaiste agus teoranta ó thaobh ama de, le maoiniú cuí, agus le hiarmhairtí polaitiúla mura mbaintear na spriocanna sin amach. Ní shásaíonn an creat reatha an tástáil sin fós.

Ceart Dlíthiúil ar Oideachas Lán-Ghaeilge

Ba cheart go mbeadh dualgas dlíthiúil ar an Stát oideachas lán-Ghaeilge a chur ar fáil áit a bhfuil éileamh soiléir ann.

Faoi láthair, cuirtear iallach ar thuismitheoirí agus ar fheachtasóirí áitiúla troid a dhéanamh scoil ar scoil, baile ar bhaile, contae ar chontae. Bíonn siad ag dul i ngleic le hargóintí na Roinne Oideachais faoi réamh-mheastacháin daonra, srianta maoinithe agus foirmlí déimeagrafacha.

Ach ba cheart go mbeadh sé de fhreagracht ar an Stát, sa chéad áit, na hacmhainní riachtanacha a chur ar fáil chun freastal ar an éileamh ar oideachas lán-Ghaeilge ar fud na tíre.

Tugann Ceanada sampla úsáideach dúinn. Tugann Alt 23 de Chairt Cheanada cearta oideachais i dteanga mhionlaigh do thuismitheoirí in aon áit ina bhfuil líon leordhóthanach daltaí ann chuige. Ba cheart go mbeadh ceart reachtúil den chineál sin in Éirinn maidir le hoideachas lán-Ghaeilge.

Spriocanna

Faoin bPlean Náisiúnta do Sheirbhísí Poiblí Gaeilge, tá an Stát ag obair i dtreo na sprice go mbeidh inniúlacht sa Ghaeilge ag 20 faoin gcéad de na hearcaigh nua san earnáil phoiblí faoin 31 Nollaig 2030. Tá an plean ceaptha chun líon agus cáilíocht na seirbhísí poiblí atá ar fáil trí Ghaeilge a mhéadú.

Mar a dúramar san alt deireanach, tá sprioc oideachais mar bhonn leis an sprioc sin de dhíth. Seachas sin, cá as a dtiocfaidh na státseirbhísigh le Gaeilge?

Ba cheart don Rialtas spriocanna náisiúnta a leagan síos don oideachas lán-Ghaeilge ag réamhscoileanna, bunscoileanna, meánscoileanna, agus ollscoileanna. Ba cheart na spriocanna sin a thomhas, a fhoilsiú, agus a chur faoi bhráid an Oireachtais gach bliain.

Cuimsíonn clár Cymraeg 2050 de chuid Rialtas na Breataine Bige spriocanna don oideachas trí Bhreatnais, lena n-áirítear cloch mhíle eatramhach go mbeidh 30 faoin gcéad de leanaí i mBliain 1 san oideachas trí Bhreatnais faoi 2031. Cuimsíonn sé freisin gníomhartha ar nós Bille na Breatnaise agus an Oideachais, plean 10 mbliana chun líon na múinteoirí atá in ann múineadh trí Bhreatnais a mhéadú, agus tacaíochtaí d’úsáid na Breatnaise idir an scoil, an teaghlach, an pobal agus an t-ionad oibre.

Cuireann Cymraeg 2050 teimpléad praiticiúil ar fáil.

Tús Áite do Mhúinteoirí

Ní éiríonn le haon athbheochan teanga gan múinteoirí a bheith lárnach sa phróiseas.

Ní féidir le hÉirinn oideachas lán-Ghaeilge a leathnú mura féidir le scoileanna múinteoirí cáilithe a bhfuil Gaeilge láidir acu a earcú. Ní féidir Gaelcholáistí nua a oscailt gan mhúinteoirí Gaeilge. Ní féidir córas ceart a thógáil don tseirbhís phoiblí má tá ganntanas foirne sa chóras oideachais féin.

Tá plean deich mbliana ag an mBreatain Bheag chun a dhóthain múinteoirí atá líofa sa Bhreatnais a fhorbairt mar chuid de Cymraeg 2050. Tá córas praiticiúil den chineál céanna de dhíth ar Éirinn.

Ciallaíonn sé sin scoláireachtaí do mhúinteoirí Gaeilge faoi oiliúint. Ciallaíonn sé tacaíocht a thabhairt do mhúinteoirí Gaeilge chun cur lena gcuid scileanna. Ciallaíonn sé dreasachtaí a thabhairt do mhúinteoirí sa mhatamaitic, san eolaíocht, sa teicneolaíocht agus san oideachas speisialta chun múineadh trí Ghaeilge. Ciallaíonn sé tacaíocht a thabhairt do mhúinteoirí i mBaile Átha Cliath agus i limistéir chostasacha eile ina bhfágann cúrsaí tithíochta go bhfuil sé i bhfad níos deacra múinteoirí a earcú.

Is é soláthar múinteoirí an t-inneall a bhrúfaidh aon athbheochan teanga chun cinn.

Leanúnachas ón Réamhscoil ar aghaidh

Tosaíonn an próiseas lán-Ghaeilge roimh an mbunscoil. Caithfidh sé leanúint tríd an mbunscoil, tríd an meánscoil, tríd an tríú leibhéal agus isteach sa saol gairmiúil.

Ciallaíonn sé sin níos mó Naíonraí. Níos mó Gaelscoileanna. Níos mó Gaelcholáistí. Níos mó cúrsaí sa tríú leibhéal trí Ghaeilge. Níos mó tacaíochtaí do mhúinteoirí, d’altraí, do phleanálaithe, do Ghardaí, do státseirbhísigh, d’oibrithe sláinte agus d’oibrithe sóisialta.

Téann Plean Gníomhaíochta Cheanada 2023-2028 le haghaidh Teangacha Oifigiúla i bhfad níos faide ná an t-oideachas amháin. Cosnaíonn agus cuireann sé teangacha mionlaigh chun cinn san ionad oibre agus sa phobal, agus tacaíonn sé le comhionannas an dá theanga oifigiúla, an Fhraincis agus an Béarla.

Ba cheart go mbeadh plean teanga cuimsitheach den chineál céanna againne, plean nach mbaineann leis an oideachas amháin, ach a thacaíonn le húsáid na Gaeilge san ionad oibre, sna seirbhísí poiblí agus i saol an phobail.

Ról Lárnach na nÚdarás Áitiúil

Cé go leagann an rialtas láir polasaithe náisiúnta síos, is ag leibhéal na n-údarás áitiúil a éiríonn nó a theipeann leis na polasaithe sin.

Ba cheart go mbeadh sé de dhualgas ar chomhairlí contae éileamh ar oideachas lán-Ghaeilge ina gceantair a thomhas. Ba cheart go mbeadh a fhios ag gach údarás áitiúil cá bhfuil tuismitheoirí ag lorg áiteanna dá bpáistí, cá bhfuil bearnaí sa chóras oideachais, agus cén áit a mbeidh oibrithe nua ag teastáil le haghaidh seirbhísí poiblí trí Ghaeilge a chur ar fáil.

Tá freagracht sa réimse seo ar an Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta, le tacaíocht ó ghníomhaireachtaí amhail Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge. Ach teastaíonn sainordú tras-Roinne níos láidre ón Stát freisin, chomh maith le buiséad imfhálaithe don athbheochan teanga, agus le tuairisc bhliantúil a fhoilsiú ar an dul chun cinn i dtreo na spriocanna sin.

Ba cheart go gcuirfí dualgas ar gach comhlacht poiblí freisin a thaispeáint conas a thacóidh sé le hoideachas, le hearcaíocht agus le seirbhísí trí Ghaeilge.

Brú Polaitiúil

Tá an ghluaiseacht Ghaeilge ann cheana féin. Tá níos mó ná 200 craobh ag Conradh na Gaeilge agus cuireann sé síos air féin mar eagraíocht uile-oileáin atá ag obair ar son cainteoirí Gaeilge agus phobail na Gaeltachta. Tá sé léirithe ag an Dream Dearg conas is féidir le feachtas soiléir atá bunaithe ar chearta teanga an Ghaeilge a thabhairt isteach go croílár na díospóireachta polaitiúla.

Ó Thuaidh, chabhraigh an Dream Dearg le cearta teanga a iompú ina bhfeachtas poiblí feiceálach. Bhain sé úsáid as éilimh shoiléire, as slógadh poiblí, as argóintí dlíthiúla agus as brú polaitiúil. Mháirseáil níos mó ná 12,000 duine i mBéal Feirste i 2017 ar son Acht na Gaeilge. I 2022, ghlac níos mó ná 17,000 duine páirt sa Lá Dearg tar éis moilleanna breise i gcur i bhfeidhm na reachtaíochta Gaeilge sa Tuaisceart.

Ní bhfuair an feachtas gach rud a bhí á lorg aige ar dtús, ach chabhraigh sé le fíor-athrú a bhrú chun cinn. Thug an tAcht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022 aitheantas dlíthiúil don Ghaeilge sa Tuaisceart, chruthaigh sé ról an Choimisinéara Gaeilge, agus chuir sé cosaintí tábhachtacha teanga sa dlí. Tar éis blianta fada moille, ceapadh an chéad Choimisinéir Gaeilge sa bhliain 2025.

Anois, teastaíonn an brú céanna anseo maidir le plean iomlán athbheochana don Ghaeilge: ceart dlíthiúil ar oideachas lán-Ghaeilge in aon áit ina bhfuil éileamh ann, spriocanna láidre náisiúnta, maoiniú ceart d’oiliúint mhúinteoirí, níos mó seirbhísí poiblí trí Ghaeilge, tacaíochtaí san ionad oibre agus sa phobal, agus tuairisc bhliantúil a fhoilsiú.

Ba cheart a fhiafraí de gach iarrthóir cén seasamh atá acu maidir leis an nGaeilge. Ba cheart a fhiafraí de gach páirtí polaitiúil cén straitéis atá aige maidir le maoiniú na teanga. Agus ba cheart gach rialtas a mheas de réir a chuid gníomhartha, ní de réir a chuid óráidí.

Faoi dheireadh, ba cheart go mbeadh ár vótaí ag brath ar na freagraí sin.

Tá a fhios againn cad is gá a dhéanamh. Anois tá sé in am dúinn go léir é a dhéanamh.

 

Gníomhartha in ionad na Cainte – 1

Gníomhartha in ionad na Cainte – 1

le | 2026/05/20 | Cúrsaí Reatha, Cúrsaí Teanga, Nuacht Náisiúnta, Tuairim

Gníomhartha in ionad na Cainte – 1






Ar an 14 Bealtaine 2026, chuala Comhchoiste Oideachais an Oireachtais dhá leagan éagsúla de staid an oideachais lán-Ghaeilge in Éirinn.

Luaigh an tAire Oideachais, Hildegarde Naughton, breis agus €500 milliún a caitheadh ar thionscadail tógála do scoileanna lán-Ghaeilge ó 2020 i leith. D’athdhearbhaigh sí tiomantas an Rialtais do dheiseanna a leathnú do pháistí chun oideachas a fháil trí Ghaeilge.

Ansin labhair ionadaithe ó Chonradh na Gaeilge, Gaeloideachas, An Foras Pátrúnachta agus an brúghrúpa Imeasc.

Rinne siad cur síos ar chóras atá ag streachailt le heaspa leanúnach soláthair, leisce pholaitiúil agus réchúis oifigiúil.

Bhain Julian de Spáinn – Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge, an eagraíocht náisiúnta a chuireann an Ghaeilge chun cinn – úsáid as focail cosúil le “éigeandáil,” “géarchéim,” “staid chriticiúil” agus “cur i gcéill” chun cur síos a dhéanamh ar staid na Gaeilge sa chóras oideachais. Dúirt sé nach dtabharfadh an Roinn ná an tAire cur síos chomh macánta sin, cé go bhfuil na fíricí le feiceáil go soiléir.

Easpa Scoileanna

Níl dóthain scoileanna lán-Ghaeilge sa tír. Géarchéim teanga atá i gceist, mar níor chaith an rialtas riamh leis an bhfadhb sin mar ábhar práinne.

Tá an teip sin níos soiléire fós nuair a chuirtear í i gcomparáid le gealltanais an Rialtais féin. Gheall an Clár Rialtais roimhe seo go ndéanfaí iarracht líon na ndaoine óga i scoileanna lán-Ghaeilge a mhéadú faoi dhó agus go gcuirfí Gaelscoileanna agus Gaelcholáistí ar fáil in aon áit a mbeadh éileamh suntasach inti. Dúirt Conradh na Gaeilge leis an gcoiste gur thit líon na ndaltaí i scoileanna lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht ó 48,518 i 2019/20 go 46,933 i 2023/24.

Ag leibhéal na bunscoile, tá an fhianaise le feiceáil le blianta fada. Tá Gaelscoileanna róphlódaithe i gcuid mhór den tír. Bíonn tuismitheoirí ar liostaí feithimh mar nach mbíonn dóthain áiteanna sna scoileanna. De réir Chonradh na Gaeilge, ní fhreastalaíonn ach 6.7 faoin gcéad de dhaltaí bunscoile lasmuigh den Ghaeltacht ar bhunscoileanna lán-Ghaeilge. Ag an dara leibhéal, níl an figiúr sin ach 2.6 faoin gcéad.

Luaigh Conradh na Gaeilge suirbhéanna neamhspleácha a léirigh go roghnódh 49 faoin gcéad de dhaoine oideachas lán-Ghaeilge dá mbeadh sé ar fáil ina gceantar féin. I suirbhé eile, dúirt 78 faoin gcéad gur cheart go mbeadh deis ag gach páiste oideachas lán-Ghaeilge a fháil más é sin a rogha. Dúirt 73 faoin gcéad eile gur cheart go mbeadh deis ag gach páiste a fhaigheann bunscolaíocht trí Ghaeilge leanúint leis sin ag an dara leibhéal. Ach déantar earnáil imeallach den oideachas lán-Ghaeilge, seachas a bheith mar chuid lárnach de bhonneagar oideachais na tíre.

Ar an drochuair, éiríonn an scéal níos measa fós ag leibhéal na meánscoile.

Críochnaíonn na mílte páiste a mbunscolaíocht trí Ghaeilge gan aon Ghaelcholáiste a bheith ar fáil dóibh. De réir na bhfigiúirí a cuireadh os comhair an choiste, cuirtear cosc go héifeachtach ar thart ar 3,000 dalta gach bliain a bheith in ann leanúint lena gcuid oideachais trí Ghaeilge mar gheall ar easpa soláthair chuí ag an dara leibhéal. Tá trí chontae dhéag fós gan fiú meánscoil lán-Ghaeilge amháin.

Easpa Pleanála

In ainneoin sin, tá sé tugtha le fios ag an Roinn Oideachais nach bhfuil sé beartaithe aon mheánscoil nua lán-Ghaeilge a bhunú idir 2026 agus 2031 lasmuigh de limistéir ina bhfuil fás déimeagrafach. Tagann an seasamh sin salach ar thoil an phobail.

Tá an córas níos leithne ag teip freisin.

Dúirt Conradh na Gaeilge leis an gcoiste go bhfuil díolúintí ón nGaeilge ag níos mó ná 60,000 dalta meánscoile. I 2025, ní dhearna 24 faoin gcéad de dhaltaí Ardteistiméireachta aon scrúdú Gaeilge. Ba é sin an ceathrú bliain as a chéile nach ndearna níos mó ná duine as gach cúigear an Ghaeilge san Ardteistiméireacht. Ag leibhéal na Sraithe Sóisearaí, ní dhearna 20 faoin gcéad de dhaltaí scrúdú Gaeilge, cé gur shuigh beagnach gach duine Béarla, matamaitic agus stair.

Éiríonn an chodarsnacht níos géire fós nuair a chuirtear an scéal seo i gcomhthéacs Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021. Faoin reachtaíocht sin, tá sé mar sprioc ag an Stát go mbeidh Gaeilge ag 20 faoin gcéad d’earcaigh nua na seirbhíse poiblí sa bhliain 2030. Cuireann an reachtaíocht dualgais níos láidre ar an rialtas maidir le seirbhísí poiblí trí Ghaeilge a chur ar fáil, go háirithe sna Gaeltachtaí.

Ní éiríonn múinteoirí, altraí, Gardaí ná státseirbhísigh líofa sa Ghaeilge gan córas ceart oideachais.

Tosaíonn an próiseas sin ag leibhéal na réamhscolaíochta. Leanann sé tríd an mbunscolaíocht agus an mheánscolaíocht. Braitheann sé ar dheiseanna ag an tríú leibhéal. Tá plean fadtéarmach soiléir riachtanach.

Níl plean den chineál sin ann faoi láthair. Ina ionad sin, níl rochtain ar bith ag go leor páistí ar oideachas lán-Ghaeilge. Agus do go leor díobh siúd a fhaigheann an deis sin, cailltear í leath bealaigh trína gcuid oideachais.

Ag an tríú leibhéal, leanann an patrún céanna ar aghaidh. Tá obair thábhachtach ar bun in institiúidí ar nós Ollscoil na Gaillimhe agus Ollscoil Mhá Nuad, ach tá oideachas trí Ghaeilge fós teoranta i gcuid mhór disciplíní gairmiúla.

Ar lámh amháin, tá reachtaíocht rite ag an Stát chun státseirbhísigh le Gaeilge a chruthú. Ar an lámh eile, theip air na tacaíochtaí oideachais riachtanacha a chur ar fáil chun an dualgas sin a chomhlíonadh.

An Bhreatain Bheag — eiseamláir

Tá daonra níos lú sa Bhreatain Bheag ná atá in Éirinn, agus chomh maith leis sin tá sí mar chuid de stát ina bhfuil an Béarla i réim. Ach feidhmíonn thart ar cheathrú de scoileanna na Breataine Bige trí Bhreatnais, i bhfad níos airde ná an céatadán de scoileanna lán-Ghaeilge in Éirinn.

Níos tábhachtaí fós, tá spriocanna soiléire náisiúnta glactha ag Rialtas na Breataine Bige atá ceangailte le reachtaíocht, earcaíocht múinteoirí agus pleanáil fhadtéarmach oideachais. Is é an sprioc atá acu ná oideachas trí Bhreatnais a mhéadú ó 23 faoin gcéad go 40 faoin gcéad faoi 2050. In 2022, d’fhógair Rialtas na Breataine Bige 23 scoil nua Bhreatnaise agus leathnú ar úsáid na teanga i 25 scoil eile mar chuid den chur chuige sin.

Tuaisceart Éireann – ag sárú na deacrachtaí

Cuireann Tuaisceart Éireann comparáid níos suntasaí fós ar fáil.

Feidhmíonn oideachas lán-Ghaeilge ansin i dtimpeallacht pholaitiúil i bhfad níos deacra. Tá freasúra láidir ann fós ó chuid de na polaiteoirí aontachtacha agus dílseacha. Tarraingítear an teanga isteach go minic i gcogaí cultúrtha níos leithne.

In ainneoin sin, tá líon na ndaltaí in oideachas lán-Ghaeilge i dTuaisceart Éireann ag méadú go seasta le fiche bliain anuas. Fiú laistigh de chóras polaitiúil scoilte, tá dualgais dhlíthiúla curtha ar údaráis chun oideachas lán-Ghaeilge a spreagadh agus a éascú.

Má tá dul chun cinn indéanta ansin, in ainneoin na ndeacrachtaí polaitiúla sin, is deacair glacadh níos mó le leithscéalta ár rialtais féin.

Le blianta fada anuas, tá na rialtais breá sásta béalghrá a thabhairt do chruachás na teanga, gan beart a dhéanamh de réir a mbriathair.

Mar sin, caithfidh saoránaigh na tíre brú polaitiúil dáiríre a chur ar an Rialtas chun toil an phobail a chur i bhfeidhm.

Sa chéad alt eile, scrúdóimid na céimeanna atá riachtanach anois.

 

Daonáireamh 1926

Daonáireamh 1926

le | 2026/04/29 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Náisiúnta, Pearsanta, Stair, Tuairim

Daonáireamh 1926

Nuair a cuireadh Daonáireamh na hÉireann 1926 ar líne le déanaí, d’oscail sé féidearthachtaí nua do thaighde ginealaigh.

Tharraing mo bhean m’aird air tar éis di an nuacht a fheiceáil. Ó shin i leith, tá go leor uaireanta an chloig caite ag an mbeirt againn ag déanamh taighde ar stair ár dteaghlach.

D’aon duine a bhfuil fréamhacha Éireannacha acu, is stór luachmhar é seo. Tá an t-eolas teoranta, ach is leor é chun spléachadh a thabhairt ar an am sin agus ar an saol a bhí ag ár sinsir.

Tógadh an daonáireamh ar an 18 Aibreán, 1926, eagraithe ag Saorstát na hÉireann. Murab ionann agus daonáirimh 1901 agus 1911, a chuimsigh na 32 contae ar fad, chuimsigh an ceann seo 26 contae an Stáit nua.

Is é an rud a dhéanann cumhachtach é ná an méid is féidir a dhéanamh leis. Feidhmíonn daonáireamh 1926 mar nasc siar go 1911. Ansin, is féidir leat dul siar go 1901, agus ansin go Luacháil Uí Ghríofa—taifead cánach réadmhaoine i lár an 19ú haois a fheidhmíonn mar thaifead ríthábhachtach ar shonraí daonáirimh atá ar iarraidh ón ré sin. Ina dhiaidh sin, is féidir níos mó eolais a fháil sna teastais breithe agus deimhnithe pósta agus báis atá ar fáil ar IrishGenealogy.ie.

An Nasc le Maigh Eo

San alt seo, díreoidh mé ar chuid de mo theaghlach féin, mar shampla de na rudaí is féidir a dhéanamh. Tá i bhfad níos mó fós le fiosrú agam.

Thosaigh mé le taobh m’athar. Bhí sé sin níos éasca. Rugadh Daid i 1925, mar sin bhí sé ansin i ndaonáireamh 1926, ina leanbh naoi mí d’aois. Bhí a dheartháireacha agus a dheirfiúracha níos sine ansin freisin, mar aon le mo sheantuismitheoirí, iad ar fad ar leathanach amháin lámhscríofa.

Bhí seachtar acu ina gcónaí i dteach ceann tuí dhá sheomra ar 16 acra i nDroim Riabhach, ar Leithinis an Mhuirthead i gContae Mhaigh Eo. Níos déanaí, nuair a rugadh Síle, bheadh ochtar ann.

Ag baint úsáide as an eolas sin, ghlac mé céim siar go 1911. Ansin d’aimsigh mé mo shin-seanathair Michael Barrett, fear baintreach, ina chónaí sa teach céanna le mo sheanathair agus cuid dá deartháireacha agus deirfiúracha fásta agus col ceathrar. Ag dul siar go 1901 arís, bhí sé ansin lena bhean Julia agus a naonúr clainne.

Scéal Brónach

Thug m’athair crann teaghlaigh lámhdhéanta dom roinnt blianta ó shin, a chuir sé le chéile lena dheartháir John. Cé nach raibh gach bosca líonta acu, bhí sé thar a bheith luachmhar. Dhearbhaigh sé an taighde a bhí á dhéanamh agam, agus thug sé leideanna tábhachtacha nua dom freisin.

Bhí brón sa chrann teaghlaigh sin, nach raibh le feiceáil go héasca i dtaifid an daonáirimh. Léirigh taifid mo Dhaid go raibh triúr ina chlann féin, Ellen, Mary agus William, a fuair bás go hóg. D’aimsigh mé taifid ar líne do bheirt acu. Fuair Mary bás nuair a bhí sí sé lá d’aois. Fuair Ellen bás ag ceithre mhí. Níor aimsigh mé William go fóill. Caithfidh go raibh sé tubaisteach don teaghlach triúr as naonúr clainne a chailleadh chomh hóg sin.

Chuaigh mé isteach sna teastais breithe agus na deimhnithe pósta agus báis ar IrishGenealogy.ie agus bhí mé an-sásta a fheiceáil go raibh na taifid shibhialta agus na taifid daonáirimh ag teacht le chéile. Thug na taifid shibhialta eolas nua dom freisin. Fuair mé amach gurbh é Richard Barrett an t-ainm a bhí ar athair mo shin-sheanmháthar Ellen Monaghan. Bhí “Dick” scríofa ag mo Dhaid sa bhosca ábhartha ina chairt teaghlaigh. Rudaí ag teacht le chéile arís.

File Iorrais

D’inis mo Dhaid dom go raibh an nasc siar go dtí Riocard Bairéad ar thaobh a mháthar. Ó tharla gurbh é Richard Barrett ainm mo shin-shin-seanathar ar thaobh mháthair mo Dhaid, neartaigh sé sin an tuairim.

Ba fhile, aorthóir agus máistir scoile é Riocard (Dick) Bairéad. Bhí baint aige leis na hÉireannaigh Aontaithe agus le hÉirí Amach 1798 freisin. Ach is mar file is fearr a bhfuil cuimhne air. I measc na ndánta a chum sé tá “Eoghan Cóir” agus “Preab san Ól.”

Ainm suimiúil eile ar chairt mo Dhaid ná mo shin-shin-seanathair, Éamon Barrett. Chuardaigh mé Luacháil Uí Ghríofa agus ní bhfuair mé tada faoi Éamon. Ansin bhain mé triail as Edward Barrett.

Bhí sé ansin. Ar na sé acra dhéag chéanna i nDroim Riabhach. Feirmeoir tionóntach. Tobias Kirkwood an t-ainm a bhí ar a thiarna talún. Faoi 1901, is cosúil nár feirmeoir tionóntach é Michael Barrett ach gur leis an talamh.

Oidhreacht agus Brí

Dar le m’athair, ba é Edward an chéad Bairéadach a chuir faoi i nDroim Riabhach mar fheirmeoir tionóntach. Faoi 1901, bhí aon duine dhéag sa teach ceann tuí céanna dhá sheomra. Seachtar i 1911. Seachtar arís i 1926, m’athair féin san áireamh.

Bhí saol crua i gceist an tráth úd. I lár an 19ú haois caithfidh go raibh sé thar a bheith deacair do Edward Barrett agus a theaghlach maireachtáil. Is dócha go raibh sé ag feirmeoireacht na talún sin le linn an Ghorta Mhóir. I mí an Mheithimh 1847, shroich na céadta daoine ocracha as Iorras teach na mbocht i mBéal an Átha, ach cuireadh ar shiúl iad toisc go raibh sé lán cheana féin. Is ar éigean a bhí acu ach ón lámh go dtí an béal, rud a bheadh deacair fiú a shamhlú sa lá atá inniu ann.

Tá a fhios agam ó thaifid m’athar gur imigh beirt uncailí go Chicago sna 1910í. Sin líne eile le leanúint níos déanaí agus seans maith go bhfuil gaolta agam anseo sna Stáit Aontaithe.

Nuair a bhreathnaím ar na hainmneacha go léir sin, ritheann sé liom gur duine gach ceann acu, agus saol agus scéal acu. Níl fágtha anois ach ainm scríofa ar phár, agus gach rud eile caillte i gceo an ama.

Is ábhar machnaimh é m’uncail, mo sheanathair agus mo shin-seanathair a fheiceáil ansin ar an gcairt agus sna taifid, iad go léir leis an ainm céanna liomsa—Michael Barrett. Tugann siad comhthéacs dom. Tugann siad brí dom.

Tá mé cinnte go bhfuil go leor daoine a léann é seo ag déanamh a dtaighde féin le daonáireamh 1926, ag rianú a dteaghlaigh, ag foghlaim níos mó faoin áit as ar tháinig siad agus an saol mar a bhí sé ag an am sin.

Níor lean mé ach líne amháin go dtí seo. Tá go leor eile le fiosrú, agus tógfaidh sé am.

Mura raibh an deis agat fós, tá súil agam go spreagfaidh mo scéal tú chun fréamhacha do theaghlach féin a fhiosrú i ndaonáireamh 1926.

 

Deis na Seamróige!

Deis na Seamróige!

le | 2026/02/17 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Nuacht Náisiúnta, Polaitíocht, Tuairim

Deis na Seamróige!

I gceann cúpla seachtain, seasfaidh an Taoiseach i Seomra an Oirthir sa Teach Bán. Bronnfar an babhla seamróige. Beidh na ceamaraí ag cliceáil agus ag splancáil. Cloisfear na focail bhliantúla céanna faoi chairdeas agus faoi cheangal stairiúil.

Ach taobh thiar den searmanas sin tá ceist níos tromchúisí i bhfolach.

Bailíodh breis is €20 billiún i gcáin chorparáide anuraidh in Éirinn, cuid mhór di ó líon beag comhlachtaí ilnáisiúnta a bhfuil ceanncheathrú acu sna Stáit Aontaithe. Mar sin, tá sé nádúrtha don Taoiseach Micheál Martin a bheith aireach i gcomhrá leis an Uachtarán Trump, mar ní fios cén freagra a bheadh ann dá dtiocfadh teannas chun cinn. Cad ba cheart don Taoiseach a dhéanamh — fanacht ina thost, nó a bheith macánta faoinár dtuairimí?

Chun dul i ngleic le saol idirnáisiúnta atá ag éirí níos éiginnte gach nóiméad, is fiú féachaint ar Cheanada agus ar a Príomh-Aire, Mark Carney.

Tá aithne ar Carney go hidirnáisiúnta mar iar-Ghobharnóir ar Bhanc Cheanada agus ar Bhanc Shasana. Thuill sé meas mar gheall ar a sheasmhacht le linn tréimhsí corraíl airgeadais. Is ar ghníomh seachas ar chaint a sheasann a chreidiúnacht.

Is as Maigh Eo do sheantuismitheoirí Carney. Tá saoránacht Éireannach aige agus labhraíonn sé go poiblí go minic faoin oidhreacht shaibhir sin.

Tá cosúlachtaí struchtúracha idir Ceanada agus Éire. Tá an dá thír fite fuaite go domhain go heacnamaíoch leis na Stáit Aontaithe. Braitheann an dá thír go mór ar thrádáil oscailte leo agus bíonn siad leochaileach nuair a athraíonn ton nó treo pholasaí Mheiriceá. Le déanaí, tá an riosca sin níos feiceálaí agus níos suntasaí.

Tá freagra Carney tomhaiste. Ag Davos níos luaithe i mbliana, leag sé amach cur chuige ar féidir “straitéis na gcumhachtaí meánmhéide” a thabhairt air. Níor ionsaigh sé na Stáit Aontaithe. Ina áit sin, mhaígh sé go neartaíonn tíortha níos lú iad féin trí chomhordú agus trí chomhoibriú le chéile.

Chonacthas an prionsabal sin le déanaí i gcás na Graonlainne. Nuair a léirigh Uachtarán Trump spéis athnuaite i sealbhú na Graonlainne, críoch leath-uathrialach de Ríocht na Danmhairge, d’fhreagair an Danmhairg agus rialtas na Graonlainne go soiléir: ní raibh an chríoch ar díol ná le plé. Léirigh ceannairí an Aontais Eorpaigh tacaíocht don Danmhairg agus dhearbhaigh comhpháirtithe NATO a ngealltanais slándála san Artach. Cuireadh ar ceal na bagairtí taraifí a bhain leis an díospóireacht agus níor leathnaigh an scéal ina ghéarchéim níos leithne.

Léirigh an eachtra sin láidreacht comhghuaillithe nuair a sheasann siad le chéile.

Leanfaidh Ceanada ar aghaidh ag trádáil agus ag comhoibriú leis na Stáit Aontaithe agus, ag an am céanna, leathnóidh sí a roghanna eacnamaíocha agus straitéiseacha. Sin bainistíocht riosca. Laghdaíonn éagsúlú an leochaileacht.

In Éirinn, braitheann cuid mhór den cháin chorparáide ar líon beag gnólachtaí atá bunaithe sna Stáit Aontaithe. Is cuid shuntasach dár n-iarmhéid trádála iad onnmhairí cógaisíochta agus teicneolaíochta chuig Meiriceá. Dá dtarlódh athrú tobann i bpolasaí Washington, bhuailfeadh sé geilleagar na hÉireann níos géire ná mar a bhuailfeadh sé go leor tíortha móra san AE a bhfuil bonn ioncaim níos ilghnéithí acu.

Is féidir le hÉirinn a caidreamh eacnamaíoch leis na Stáit Aontaithe a chothú agus a neartú agus, ag an am céanna, ceangail trádála agus infheistíochta a leathnú in áiteanna eile — go neamhspleách agus trí mheán an Aontais Eorpaigh. Laghdaíonn bonn trádála níos leithne an baol a bhaineann le hathrú polasaí in aon phríomhchathair amháin.

Tugann sé sin ar ais sinn chuig Lá Fhéile Pádraig.

Cuirtear moltaí chun tosaigh bliain i ndiaidh bliana ag éileamh go mbaghcatálfaí an chuairt ar an Teach Bán. Ach ní bheadh sé ciallmhar an chomhairle sin a ghlacadh. Tá rochtain shiombalach ag Éirinn ar Washington nach mbíonn ag tíortha eile den mhéid céanna. Is deis mhór í an rochtain sin.

I mo thuairim, ní ceist í an bhfreastalódh an Taoiseach ar Washington. Is í an cheist le plé ná cén úsáid a bhainfidh Micheál Martin as an deis sin ar Lá Fhéile Pádraig.

Is féidir leis an Taoiseach a thiomantas do chomhoibriú bunaithe ar rialacha idirnáisiúnta agus do thrádáil intuartha a chur in iúl go socair agus go soiléir. Is féidir leis a sheasamh a léiriú gan an chomhpháirtíocht a chur i mbaol. Tá sé sin comhsheasmhach le traidisiún taidhleoireachta na hÉireann agus ag teacht le go leor dá comhpháirtithe Eorpacha.

Tá béim Carney ar éagsúlú oiriúnach do shaol atá níos éiginnte ná mar a bhí. Cuireann sé cur chuige praiticiúil ar fáil — ní hamháin do Cheanada ach do thíortha eile cosúil le hÉirinn atá ag seoladh sa domhan nua seo gan léarscáil. Níl fágtha anois ag Micheál Martin ach an deis ar Lá Fhéile Pádraig a thapú.

 

Litir ó Mheiriceá – Scéal Dochreidte Donna Hughes-Brown

Litir ó Mheiriceá – Scéal Dochreidte Donna Hughes-Brown

le | 2026/01/21 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Nuacht Náisiúnta, Polaitíocht, Tuairim

Scéal Dochreidte Donna Hughes-Brown

Scaoileadh Donna Hughes-Brown saor ó Ionad Coinneála Chontae Campbell i Kentucky, na céadta míle óna teaghlach i Missouri, tar éis di cúig mhí a chaitheamh faoi ghlas. A coir? Dhá sheic dhona (arbh fhiú $80 iad in iomlán) a scríobh sí ag siopa grósaera breis agus deich mbliana ó shin agus a ndearna sí aisíoc orthu cheana féin.

Is cúis mhór faoisimh é go bhfuil an tseanmháthair Éireannach seo saor anois, tar éis di a bheith gafa i gcontúirt na gníomhaíochta imirce atá ar siúl i Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM) faoi láthair. Deir a fear céile, Jim Brown, gur chuir an polasaí “isteach go hiomlán” ar a dteaghlach agus go léiríonn sé cruálacht rialtas SAM go soiléir.

Fadhb gan choinne i Chicago

Thosaigh an tromluí i mí Iúil 2025. Bhí Donna agus a fear céile Jim Brown tar éis taisteal go hÉirinn chun freastal ar shochraid aintín Donna. Turas rialta a bhí ann do Donna, a rugadh i Sasana do thuismitheoirí Éireannacha i 1966 agus a bhog go dtí na Stáit Aontaithe i 1977 ag aois 11.

In ainneoin Cárta Glas a bheith aici le beagnach leathchéad bliain agus a bheith tar éis taisteal go hidirnáisiúnta go minic gan aon fhadhb, bhí an uair seo difriúil. De réir Jim, ní raibh fadhb ar bith ag Donna ag Réamh-imréiteach Custaim SAM i mBaile Átha Cliath. Mar sin féin, nuair a thuirling sí ag Aerfort Idirnáisiúnta O’Hare i Chicago, scaradh an lánúin.

“Tugadh cead iontrála di i mBaile Átha Cliath agus gabhadh í mar sin féin,” a dúirt Jim Brown le déanaí. Dúradh leis nach raibh de dhíth ar a bhean chéile ach roinnt cáipéisí a shíniú. Ina áit sin, cuireadh iall láimhe uirthi, choinnigh Forfheidhmiú Inimirce agus Custaim (ICE) í, agus cuireadh i bpríosún i Kentucky í.

Shínigh Trump an “One Big Beautiful Bill Act” ar 4 Iúil, 2025. Mar pháirt den bhille sin, leasaíodh reachtaíocht an Achta Imirce agus Náisiúntachta, ag rá gur féidir leis an rialtas daoine (nach saoránaigh iad) a ghabháil ar sháraigh aon dlí le fiche bliain anuas. Tháinig an dlí i bhfeidhm ar 24 Iúil, nuair a bhí Donna agus Jim in Éirinn cheana féin.

“Coireanna Suarachais Mhorálta”

Idir 2012 agus 2015, ba mháthair shingil í Donna a bhí ag streachailt agus ag tabhairt aghaidh ar ghéarchéim airgeadais thromchúiseach. Scríobh sí dhá sheic dhona ag siopa grósaera áitiúil.

“Ba le haghaidh níos lú ná $80 iad le chéile,” a mhínigh Jim Brown i bhfianaise a thug sé ag éisteacht Comhdhála. “Cúisíodh í as mí-iompar, d’íoc sí an cúiteamh, agus chríochnaigh sí bliain amháin promhaidh. Tharla sé sin deich mbliana ó shin.” Faoin léiriú nua ar an dlí imirce, tá na mí-iompraíochtaí seo á n-aicmiú anois mar “choireanna suarachais mhorálta.” Is féidir leis an rialtas ceart cónaithe Donna a bhaint di agus í a dhíbirt ó SAM ar an mbonn sin.

Feachtas Tábhachtach

Tá Jim i mbun feachtais le míonna anuas ar son a mhná céile. Admhaíonn sé gur vótáil sé ar son Donald Trump, mar chreid sé gealltanais Trump go ngabhfaí inimircigh a bhí ina gcoirpigh fhoréigneacha, agus go ndíbreofaí iad ón tír. Ach creideann sé anois go bhfuil an rialtas ag díriú ar dhaoine cosúil lena bhean chéile chun cuótaí díbeartha a bhaint amach.

“Féach ar an nuacht, agus níl an rialtas ag insint na fírinne faoi cad atá ag tarraging do go leor inimirceach dlíthiúil,” a dúirt Jim. “Is é an rud is measa ná go bhfuil Trump chomh dímheasúil do dhaoine, chomh ceannairceach agus chomh frithbheartach go bhfuil eagla ar dhaoine aon rud a rá.”

Aighneas i Washington

Bhain an cás buaicphointe amach i Washington, D.C., le linn éisteachta ar “Worldwide Threats to the Homeland.” Sheas Jim Brown san áiléar agus chuir ionadaithe Daonlathacha brú láidir ar Kristi Noem, Rúnaí DHS agus comhghuaillí de chuid Trump, maidir le mímhoráltacht Donna a bheith faoi choinneáil gan triail.

Chuir an tIonadaí ó Rhode Island, Seth Magaziner, iallach ar Noem aghaidh a thabhairt ar an gcostas daonna a bhaineann le beartais a ranna. “Is iarshaighdiúir cogaidh de chuid an Chabhlaigh é, a rinne seirbhís dár dtír i gCogadh na Murascaille,” a dúirt Magaziner, ag tagairt do Jim. “Tá sé pósta le bean darb ainm Donna a tháinig go dtí ár dtír go dlíthiúil nuair a bhí sí 11 bhliain d’aois… Mar gheall ortsa, tá Donna i bpríosún le ceithre mhí anuas.”

Nuair a rinne Noem iarracht an cheist a sheachaint, ag rá nach raibh sí freagrach as cén dlíthe ba chóir a fhorfheidhmiú, bhrúigh Magaziner ar ais, ag tabhairt faoi deara a lánrogha leathan mar Rúnaí parúl a eisiúint. Faoi shúil an choiste agus faoi shúil an fhir chéile atá trína chéile, ghéill Noem sa deireadh: “Déanfaidh mé athbhreithniú ar an gcás.”

Patrún dírithe

Ní eachtra aonair é an cruachás atá ag Donna. Tá cosúlachtaí suntasacha idir a cás agus cás Éireannaigh eile – Cliona Ward. Cé go bhfuil Cárta Glas aici, gabhadh Ward ag Aerfort Idirnáisiúnta San Francisco i mí Aibreáin 2025 tar éis cuairte ar Éirinn, mar gheall ar mhionchoireanna freisin a théann siar beagnach 20 bliain. Cé gur scaoileadh Ward saor faoi dheireadh i mí na Bealtaine, thug a coinneáil le fios go raibh tús á chur leis an straitéis nua fhorfheidhmithe ionsaitheach seo.

Teacht Abhaile don Nollaig

Tháinig deireadh sona leis an scéal ag an éisteacht chúirte ríthábhachtach ar an 18 Nollaig. In ainneoin na n-eagla go gcuirfí moill eile air, scaoileadh Donna saor ó choimeád ICE.

Roimhe sin, dúirt Jim: “Taispeáin dom cá bhfuil sé scríofa sa Bhíobla go bhfuil sé ceart rud mar seo a dhéanamh. Tá sé mícheart, lánstad!” Anois, tar éis cúig mhí de chruatan agus éiginnteacht, beidh Donna in ann an Nollaig a cheiliúradh sa bhaile lena muintir i Missouri.

“Tá sí céad faoin gcéad neamhchiontach. Tá sí sa tír seo go dleathach,” a dúirt Jim. Anois, faoi dheireadh, tá an ceart bainte amach acu.

Uachtarán na hÉireann Catherine Connolly – Teanga, Cultúr agus Cothromaíocht

Uachtarán na hÉireann Catherine Connolly – Teanga, Cultúr agus Cothromaíocht

le | 2025/10/29 | Cúrsaí Reatha, Cúrsaí Teanga, Nuacht Idirnáisiúnta, Nuacht Náisiúnta, Tuairim

Uachtarán na hÉireann Catherine Connolly

Nuair a toghadh Catherine Connolly mar Uachtarán na hÉireann i mí Dheireadh Fómhair 2025, bhí sé soiléir go raibh athrú suntasach ag teacht ar mheon polaitiúil na tíre agus luachanna nua á léiriú dá réir.
Bhí Connolly ina céad bhean riamh a bhí ina Leas-Cheann Comhairle sa Dáil, agus anois ina céad Uachtarán neamhspleách ó Ghaillimh. Bean í a chuireann macántacht agus oscailteacht i gcroílár a beatha phoiblí, agus go háirithe maidir le ceisteanna a bhaineann leis an nGaeilge, le haontú na hÉireann, leis an gcomhshaol, leis an neodracht agus leis an gcomhionannas sóisialta.

Beathaisnéis agus Fréamhacha

Rugadh Catherine Connolly i Seantalamh i nGaillimh, áit ar tógadh í mar dhuine de cheathrar déag clainne. Bhain sí céim Mháistreachta sa tsíceolaíocht chliniciúil amach in Ollscoil Leeds i 1981, sular fhill sí ar an gCladach i nGaillimh, áit a gcónaíonn sí go fóill lena fear céile Brian agus a mbeirt mhac fásta.
Bhain sí céim sa Dlí amach in Ollscoil na Gaillimhe i 1989 agus cáilíodh ina hAbhcóide í i 1991. Thosaigh a saol poiblí i 1999 nuair a toghadh í ar Chomhairle Cathrach na Gaillimhe, agus cúpla bliain ina dhiaidh sin rinneadh Méara di i 2004 — tréimhse a chuir go mór lena feasacht ar cheisteanna cultúrtha agus teanga.
Toghadh í mar Theachta Dála neamhspleách i 2016 agus mar Leas-Cheann Comhairle i 2020, rud a dhearbhaigh í mar cheann de na guthanna is ionraice agus is cothroime sa pholaitíocht in Éirinn.

Filleadh ar an nGaeilge

Níor tógadh Connolly le Gaeilge líofa. Mar a dúirt sí féin:
“Ní raibh agam ach an Ghaeilge ón scoil. Bhí náire orm nuair a thuig mé nach raibh mé in ann labhairt go nádúrtha le muintir na Gaeltachta.”
Le linn a tréimhse mar Mhéara, tar éis ócáid i gConamara nuair nach raibh sí in ann fiú cúpla abairt a rá as Gaeilge, gheall sí di féin an scéal sin a athrú. D’fhreastail sí ar chúrsa dioplóma sa Ghaeilge agus, mar a dúirt sí ina dhiaidh sin:
“D’fhill mé ar ais agus d’fhoghlaim mé í. Agus sa Dáil, chuir mé béim ar an nGaeilge ón gcéad lá a toghadh mé, mar theanga bheo, bhríomhar.”
De réir a chéile, tháinig an Ghaeilge ina cuid nádúrtha dá saol laethúil. Thosaigh sí á húsáid ina hóráidí, ina hagallaimh agus i ndíospóireachtaí sa Dáil. Is minic a chuireann sí i gcuimhne don phobal:
“Ní maisiúchán cultúrtha í an Ghaeilge. Tá sí i gcroílár ár bhféiniúlachta mar phobal.”

An Ghaeilge mar Cheist Náisiúnta

Léirigh toghchán Connolly gur gné thábhachtach í an Ghaeilge sa díospóireacht pholaitiúil in Éirinn faoi láthair.
Dúirt Emer Higgins, Teachta Dála agus Aire Stáit de chuid Fhine Gael, i ndiaidh an toghcháin gur cheart don rialtas “machnamh a dhéanamh ar cé chomh lárnach is a bhí an Ghaeilge sa rás uachtaránachta.”
“Thug mé cuairt ar scoil i Ráth Cúil,” arsa Higgins. “Chuir dalta ceist orm: ‘An gceapann tú go gcaillfidh Heather mar nach bhfuil aon Ghaeilge aici?’ Ní raibh ach duine amháin sa rang líofa, ach dúirt gach uile dhalta go mbeadh sé tábhachtach dóibh dá mbeadh Gaeilge ag aon iarrthóir uachtaránachta.”
Den chéad uair le fada an lá, tháinig an Ghaeilge chun cinn mar phríomhthéama feachtais ar na meáin shóisialta agus ar shuímh ghréasáin cosúil le Tuairisc.ie, Extrag.ie agus eile. I bpobalbhreith de chuid The Irish Times, dúirt 3% de na freagróirí gurbh é “duine a labhraíonn Gaeilge” an tréith ba thábhachtaí d’iarrthóir. Cé nach uimhir mhór í sin, is comhartha é go bhfuil an Ghaeilge ag éirí níos tábhachtaí d’iarrthóirí polaitiúla.
Ag tús a feachtais dúirt Connolly féin:
“Tá sé riachtanach go mbeidh Gaeilge ag an Uachtarán — ní mar riail dlí, ach mar léiriú ar cé muidne mar náisiún.”

Ó Ghaillimh go dtí Áras an Uachtaráin

Tá fréamhacha domhain ag Connolly i nGaillimh, cathair ina mbuaileann ealaín, eolaíocht agus spiorad pobail le chéile. Sular tháinig sí i mbun polaitíochta náisiúnta, d’oibrigh sí mar abhcóide agus comhairleoir cathrach agus faoi dheireadh mar Mhéara, le cáil ar a hionracas agus ar a neamhspleáchas intinne.
Sa toghchán ginearálta 2020, bhuaigh sí suíochán mar Theachta Dála Neamhspleách do Ghaillimh Thiar, agus cúpla mí ina dhiaidh sin chuir sí iontas ar chách nuair a toghadh í ina Leas-Cheann Comhairle le 77 vóta i gcoinne 74 vóta faighte ag iarrthóir an Rialtais.
“Chuaigh mé sa tóir air,” a dúirt sí, “mar ní fhéadfainn a bheith ag éileamh comhionannas inscne agus ansin gan gníomhú air.”

Cultúr agus Féiniúlacht

Dar le Connolly, is mar a chéile iad an cultúr agus an teanga. Mar Uachtarán, meastar go gcuirfidh sí béim ar naisc idir ealaín, oideachas agus teanga, nó “na trí cholún den tsochaí dhaonna,” mar a thugann sí orthu.
Deir sí nach ceart an Ghaeilge a fhágáil mar ábhar scoile ná mar cheist aistriúcháin amháin, ach í a thabhairt ar ais i gcroílár saol an phobail chomh maith.
“Is teanga bheo agus lárnach í. Ní teanga mharbh í,” a dúirt sí tráth.

An Comhshaol agus an Chothromaíocht Nádúrtha

Is abhcóide paiseanta í Connolly ar son an chomhshaoil. Dar léi, ní ceist theicniúil amháin í ach ceist mhorálta freisin.
“Má chosnaímid an talamh agus an fharraige, táimid ag cosaint ár n-oidhreacht.”

Neodracht agus Cearta Daonna

Le linn a gairme ar fad, sheas Connolly ar son neodracht na tíre.
“Ní easpa gnímh í an neodracht,” a dúirt sí, “ach gealltanas gníomhach don tsíocháin.”

Athmhuintearas agus Aontú na Tíre

“Caithfimid spásanna a chruthú inar féidir le daoine a bheith compordach lena bhféiniúlacht,” a deir sí. “Sin tús an athmhuintearais.”

Conclúid

Is mór an onóir dúinn Catherine Connolly a bheith inár nUachtarán. Is Éireannach go smior í, amach is amach, agus déanfaidh sí ionadaíocht iontach dúinn ar an stáitse náisiúnta agus idirnáisiúnta. Ar an stáitse náisiúnta, cuirfidh sí ár dteanga agus ár gcultúr chun cinn. Ar an stáitse idirnáisiúnta, seasfaidh sí in aghaidh cogaidh, ar son cearta daonna, agus ar son ár neodrachta.
Mar fhocal scoir: seasann Catherine Connolly mar eiseamláir d’aon duine maidir le foghlaim na Gaeilge. Mar a dúirt sí féin ar an ábhar:
“Tháinig an Ghaeilge chugam arís, le foighne, le grá agus le húsáid laethúil. Is féidir le gach duine an rud céanna a dhéanamh.”

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish