Ó Apollo go Artemis

Ó Apollo go Artemis

le | 2026/04/08 | Cúrsaí Reatha, Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Nuacht Idirnáisiúnta, Polaitíocht, Tuairim

Dírbheathaisnéis 16- ag imeacht ón Tréad

Ar an 21 Iúil, 1969, go moch ar maidin, shuigh Daid agus mé féin ag faire ar Neil Armstrong ag leagan coise ar an ngealach. Ní cuimhin liom an raibh aon duine eile linn. Bhí mé dhá bhliain déag d’aois agus mé faoi gheasa ag an radharc ar an teilifís. Níor chosúil go raibh a leithéid indéanta ar chor ar bith, ach bhí sé ansin os ár gcomhair, ag tarlú inár seomra suí ar an teilifís dhubh agus bhán. Nuair a shiúil Neil Armstrong agus ansin Buzz Aldrin ar an ngealach, d’fhan Michael Collins i bhfithis sa mhodúl ceannais. Fir gheala Meiriceánacha iad go léir.

Anois, na blianta fada ina dhiaidh sin, tá misean eile Meiriceánach tar éis spásairí a thabhairt ar ais i dtreo na gealaí. Tá Artemis II imithe thart ar chúl na gealaí agus tá sé ar a bhealach abhaile agus é seo á scríobh agam. Agus mé ag faire ar an misean seo, mothaím rud beag den iontas céanna a mhúscail Apollo ionam.

Bhain Apollo 11 leis an gCogadh Fuar. Ag an am sin bhí an rás sa spás fite fuaite le mórtas náisiúnta agus le hiomaíocht idir cumhachtaí móra. Baineann Artemis II le ré eile. Is comhoibriú idirnáisiúnta é an misean seo. Tá éagsúlacht le feiceáil san fhoireann spásairí – bean (Christina Koch), fear de dhath (Victor Glover) agus Ceanadach (Jeremy Hansen), chomh maith leis an Meiriceánach Reid Wiseman.

Is é an rud is mó a chuaigh i bhfeidhm orm ag smaoineamh faoin dá mhisean seo ná an fad ama eatarthu. Ar bhealach, tá cuid mhór de mo shaol féin tomhaiste eatarthu. Nuair a thuirling Apollo 11, ní raibh mé fós tosaithe ar an meánscoil. Anois tá mé ar scor tar éis saol oibre mar innealtóir. Faoin am a chuirfear daoine ar an ngealach arís faoi Artemis IV sa bhliain 2028, beidh beagnach seasca bliain imithe idir na tuirlingtí sin.

Ar ais ar an Domhan, tá athrú ollmhór tagtha ar rudaí áirithe. Ag an am céanna, tá athrú i bhfad níos lú tagtha ar rudaí eile. Tá an saol digiteach athraithe thar aithne. Táimid tar éis bogadh ó theilifís dhubh agus bhán i seomra amháin den teach go saol idirlín, fóin phóca, físeáin láithreacha, beoshruthanna, agus anois intleacht shaorga, forbairt eile nach mbeadh sé éasca a shamhlú i 1969. Chonaiceamar Apollo 11 tríd an teilifís agus an raidió. Ach tá Artemis II ar fáil i gcónaí ar ár bhfóin agus ar ár scáileáin, aon uair is mian linn féachaint air.

Cé go bhfuil an teicneolaíocht dhigiteach imithe chun cinn ar luas lasrach, ní féidir é sin a rá faoin gcóras tiomána roicéad. Ní tháirgeann an roicéad SLS a úsáideadh do Artemis II ach 15 faoin gcéad níos mó sá ná roicéad Saturn V Apollo 11. Is dul chun cinn é sin, gan dabht, ach ní réabhlóid é. Tá Artemis II níos nua-aimseartha, níos sábháilte agus níos sofaisticiúla, ach i dtéarmaí fisiciúla tá sé fós ag déanamh an rud céanna a rinne Apollo 11 breis agus leathchéad bliain ó shin.

Tá athruithe tagtha orainn mar shochaí freisin, mar níl an nasc céanna eadrainn agus muid ag féachaint ar an éacht dochreidte seo. Bhíomar go léir ag breathnú ar Apollo 11 ag an am céanna, agus mhothaítí go raibh an domhan ar fad páirteach ann. Mhothaíomar níos gaire dá chéile tríd an eispéireas comhroinnte sin. Tá gach rud faoi Artemis II ar fáil dúinn anois, aon áit, aon am, ar ár bhfóin phóca. Ach tá an nóiméad comhroinnte poiblí i bhfad níos laige anois. Cé go bhfuilimid níos ceangailte le heolas ó thaobh na teicneolaíochta de, táimid níos scaipthe óna chéile ó thaobh na sochaí de. Breathnaímid ar an misean i ngearrthóga, inár n-aonar go minic, agus de réir ár sceidil féin, mar tá an iomarca eile ag tarraingt ár n-airde.

Cé go bhfuil dul chun cinn as cuimse déanta againn ó thaobh na teicneolaíochta de ó 1969 i leith, ní féidir a rá gur bhogamar chun cinn ar an gcaoi céanna i gcúrsaí síochána don chine daonna. Tháinig agus d’imigh na cogaí san Afganastáin agus san Iaráic agus costas uafásach daonna ag baint leo. Tá scrios agus caillteanas beatha uafásach fágtha ag an gcogadh in Gaza. Tá an Úcráin fós faoi ionsaí. Faoi láthair, tá an choimhlint leis an Iaráin ar siúl, agus bhí focail troda le cloisteáil ón Uachtarán Trump maidir le scrios ar scála ollmhór. Tá sos cogaidh coicíse i bhfeidhm faoi láthair, ach ní fios cad a tharlóidh amárach.

Chomh maith le gach rud eile, tá an t-athrú aeráide ann, bagairt eile atá ag méadú os ár gcomhair. Ní raibh na bagairtí sin chomh soiléir i 1969, ach anois tá a fhios ag gach madra sa bhaile cad atá i gceist, agus cúrsaí aimsire ag dul in olcas gach bliain. Cé go lonraíonn Artemis II mar léaró dóchais, tá bagairtí tromchúiseacha ann fós — cogaí, rialtais uathlathaigh agus an t-athrú aeráide san áireamh.

B’fhéidir, áfach, gurb é sin féin an fáth go bhfuil tábhacht chomh mór ag baint leis an misean seo. Cuireann sé i gcuimhne dúinn go bhfuil daoine fós in ann aislingí a fhíorú agus dea-ghníomhartha a dhéanamh. Smaoiním arís ar an mbuachaill sin ina shuí lena athair i lár na hoíche, ag stánadh ar an scáileán dubh agus bán agus é faoi gheasa. Ní fhéadfadh sé an domhan a bhí le teacht a shamhlú. Agus is dócha nach féidir linne an domhan atá romhainn a shamhlú go hiomlán ach an oiread.

Má tá aon rud le foghlaim ó mhisean Artemis II, is é seo é: Ní neart go cur le chéile. Agus cé go bhfuil teipthe orainn arís agus arís eile, ní mór dúinn fós brú ar aghaidh i dtreo domhan níos fearr. Níl an dara rogha againn.

 

Miotais Intleachta Saorga!

Miotais Intleachta Saorga!

le | 2025/08/13 | Cúrsaí Reatha, Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Tuairim

Intleacht Shaorga (IS)

Miotais Intleachta Saorga (IS): Fuinneamh, Uisce, agus Ealaíontóirí

De réir mar a fheabhsaíonn teicneolaíocht Intleachta Saorga (IS) go tapa, scaipeann miotais agus míthuiscintí faoi chomh tapa céanna. Ní hé sin le rá go bhfuil gach uile shórt faoi IS togha, mar níl. Ach ag an am céanna, tá sé tábhachtach idirdhealú a dhéanamh idir fíric agus fantaisíocht. San alt seo inniu, téimid i ngleic le cuid de na miotais choitianta faoi thionchar IS ar an timpeallacht agus a éifeacht freisin ar thionscail chruthaitheacha.

Úsáid Fuinneamh i gComhthéacs

Ar an gcéad dul síos, táthar ag dul thar fóir go minic faoi ídiú fuinneamh IS. Is é an dúshlán ná tuiscint a fháil ar scála agus comhthéacs a úsáide fuinnimh. Chun peirspictíocht a chur ar rudaí, úsáideann an earnáil teicneolaíochta, a chuimsíonn gach teicneolaíocht dhigiteach, agus a meastar go bhfuil IS thart ar 20% de, níos lú ná 4% de thomhaltas fuinneamh domhanda de réir thuarascáil an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh 2023.

Toisc go dtagann IS in ionad teicneolaíochtaí eile go minic, ní mór tionchar na teicneolaíochta eile sin ar an timpeallacht a mheas. De réir staidéir in Nature Scientific Reports le Lannelongue et al. (2021), úsáideann ealaín ar pháipéar idir 310-2,900 uair níos mó CO₂ a astú ná ealaín IS-ghinte. Ina theannta sin, is féidir le scríbhneoireacht a bheith 130-1,500 uair níos déine ó thaobh carbóin de ná clóscríobh le cúnamh IS.

Tá nuálaíocht leanúnach á forbairt in algartaim atá tíosach ar fhuinneamh agus crua-earraí speisialaithe ag laghdú na n-éileamh seo go suntasach cheana féin. Gan dabht, beidh feabhsuithe eile le teacht roimh i bhfad.

Cuirtear Róbhéim ar Úsáid Uisce

Is ábhar imní eile maidir le teicneolaíocht IS ná a d’úsáid uisce. Deirtear go mbíonn ionaid sonraí ag ól uisce chun a ríomhairí a fhuarú, ach caithfidh tú é a chur i gcomhthéacs níos leithne chun tuiscint a fháil. Mar shampla, tá áis ag X.IS (comhlacht IS Elon Musk atá ag forbairt an mhúnla IS Grok) i Texas a d’úsáid thart ar an méid céanna uisce thar thréimhse dhá bhliain is a úsáideann an gnáth-Texan in aon lá amháin. Ó tharla go bhfaigheann Texas thart ar 480 trilliún lítear báistí in aghaidh na bliana, is beag tionchar atá ag úsáid uisce IS i ndáiríre.

Ina theannta sin, tá go leor comhlachtaí teicneolaíochta ag cur córais fuaraithe nuálacha i bhfeidhm cosúil le hathchúrsáil uisce lúb iata, roghanna malartacha fuaraithe aeir, agus ionaid sonraí in aeráidí níos fuaire chun spleáchas uisce a laghdú.

IS vs. Cruthaitheoirí

Tá argóint láidir á déanamh ag tionscail chruthaitheacha ag rá go bhfuil IS ag goid ó ealaíontóirí. Tá an ceart acu nuair a bhriseann IS cóipcheart dlisteanach ach ní tharlaíonn sé sin rómhinic. Úsáidtear saothair ealaíontóirí chun IS a thraenáil, ach ní hé sin gadaíocht per se. Úsáideann ealaíontóirí saothair ealaíontóirí eile freisin, chun foghlaim. Tá obair ar siúl faoi láthair chun dul i ngleic leis an gceist seo. Mar shampla, tá roinnt comhlachtaí IS ag forbairt córais chun ealaíontóirí a aithint agus a íoc as a gcuid oibre.

Ar an taobh eile, is féidir le healaíontóirí IS a úsáid mar uirlis. Cuir san áireamh scannánóir neamhspleách Sarah Rodriguez, a d’úsáid ealaín ghinte IS chun maoiniú a fháil dá clár faisnéise. Tar éis maoiniú a fháil, d’fhostaigh sí ealaíontóirí daonna don saothar ealaíne deiridh, ag léiriú conas is féidir le IS cuir le hobair ealaíontóirí, seachas ionadú a dhéanamh uirthi.

Leathnaíonn IS rochtain ar réitigh chruthaitheacha agus ag an am céanna brúnn sé ealaíontóirí daonna chun nuálaíocht agus a gceird a athmhíniú.

Leanann Athrú Patrún

Le linn na 1990idí agus 2000idí, bhí an t-idirlíon faoi ghrinnscrúdú as a bheith diomailteach, costasach, agus ina bhagairt do phoist thraidisiúnta. Tháinig na hábhair imní chéanna chun cinn le teacht túir cheallach, ceamaraí digiteacha, agus bogearraí dearaidh. Le himeacht ama, tháinig athruithe suntasacha sa tsochaí, ionas gur éirigh le cléirigh Excel a fhoghlaim agus a úsáid go héifeachtach, agus gur fhoghlaim grianghrafadóirí scannáin máistreacht ar eagarthóireacht dhigiteach (Béarla: digital editing).

Léiríonn IS an chéad chéim eile san éabhlóid seo. Is é an príomhinniúlacht do ghairmithe sa todhchaí ná litearthacht IS (Béarla: AI literacy), arb é sin an cumas leideanna (Béarla: prompts) éifeachtacha a chruthú, aschuir IS a mheas go criticiúil, agus ábhar ginte IS a chomhtháthú le saineolas daonna. Tá cúrsaí agus ceardlanna IS ar fáil ag LinkedIn Learning, Coursera, agus comhlachtaí eile, chun cabhair a thabhairt do dhaoine atá ag iarraidh a scileanna san IS a fhorbairt agus a fheabhsú.

Níl in IS ach Uirlis

B’fhéidir gurb é an pointe is criticiúla maidir le IS ná nach duine atá i gceist. Is uirlis shofaisticiúil é a bhailíonn sonraí digiteacha chun iarratais dhaonna a chomhlíonadh. I bhfianaise an mhéid eolais atá ar an idirlíon, tá uirlisí mar seo riachtanach.

Ba chúis imní iad teicneolaíochtaí cruthaitheacha i gcónaí. Ach le teicneolaíochtaí cruthaitheacha nua, tagann deiseanna nua freisin. Tá baol ann dóibh siúd a chuireann i gcoinne na teicneolaíochta, go bhfágfar ar lár iad, cosúil leis na Luddites, na hoibrithe teicstíle sin a rinne agóid in aghaidh innealra le linn na Réabhlóide Tionsclaíche.

Conclúid

Tá bunús san fhírinne ag na miotais a bhaineann le IS, ach is minic a dhéantar scéal áibhéalach astu. Nuair a dhéanaimid mionscrúdú ar na figiúirí i gcomhthéacs níos forleithne, is féidir linn an fhírinne a bhaint amach.

Agus muid ag féachaint i dtreo na todhchaí, tiocfaidh dúshláin nua chun cinn. Beidh gá le beartais agus creataí eiticiúla machnamhacha do cheisteanna faoi phríobháideacht sonraí, claontacht algartamach, agus easáitiú eacnamaíoch. Ach éilíonn aghaidh a thabhairt ar na dúshláin seo an tuiscint bheacht a bhfuil an t-alt seo ag tacú léi. Ní dhéanfaidh díograis neamhchriticiúil ná eagla apacailipteach freastal maith orainn.

De réir mar a thagann níos mó IS isteach inár saol, tá sé tábhachtach a fhoghlaim conas é a úsáid go héifeachtach. Is féidir le IS cabhrú linn i réimsí éagsúla, ó ealaín a chruthú go hobair oifige a dhéanamh níos éasca.

 

 

 

 

Tairngreachtaí Suntasacha!

Tairngreachtaí Suntasacha!

le | 2024/07/03 | Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Tuairim

Má cheapann tú gur rud nua é Intleacht Shaorga (IS nó AI as Béarla), níl an ceart agat. Tá Ray Kurzweil ag obair sa réimse seo ar feadh 61 bliain – níos faide ná aon duine eile atá beo. Bhí an chuid is mó dúinn aineolach faoi IS go dtí gur tháinig ChatGPT ar an saol le déanaí. Ach anois tá IS i gcroílár an chomhrá domhanda, rud a bhfuil Ray an-sásta faoi.

Siar sa bhliain 1999, nuair a thuar Ray go mbeadh Intleacht Shaorga Ghinearálta (ISG nó AGI as Béarla) againn faoi 2029, cheap formhór na saineolaithe gur ficsean a bhí á scríobh aige. Ach ní raibh a thuairisc i bhfad amach, agus anois tá go leor saineolaithe den tuairim go mbeidh ISG againn níos luaithe fós. Is é atá i gceist le ISG ná saghas IS atá in ann gach cineál faidhbe a réiteach chomh maith nó (de ghnáth) níos fearr ná atá ar chumas an chine daonna a dhéanamh dá uireasa. Tá tairngreachtaí nua ag Ray anois faoi cad a chiallóidh ISG dúinn sa ghearrthéarma i dtrí réimse thábhachtacha.

Fuinneamh

Braitheann teicneolaíocht an lae inniu go mór ar fhoinsí fuinnimh. Le dhá chéad bliain anuas úsáideadh breoslaí iontaise go príomha mar fhoinsí. Ar an drochuair, truaillíonn siad an timpeallacht agus níl siad inathnuaite agus mar sin is gá dúinn stop a chur leo de dheasca an aschuir nimhnigh a chuireann siad amach. Dá bhrí sin, is gá foinsí difriúla a úsáid gan mhoill, nach bhfuil truailliú mar sin ag baint leo. Ar an dea-uair, níl ganntanas roghanna againn, ach ar an drochuair, tá fadhbanna éagsúla ag baint leo go léir. Tóg grianchumhacht, mar shampla. Dá mbainfí ach 0.01% de sholas na gréine a fhaigheann an domhan, sholáthrófaí riachtanais fuinnimh an chine daonna go hiomlán. Ach níl an ghrianchumhacht éifeachtúil fós ó thaobh na gcostas de, i gcomparáid le breoslaí iontaise, cé go bhfuil cúrsaí ag dul sa treo ceart. Go háirithe, tá costais na gceimiceán ag baint leis an teicneolaíocht ró-ard. Agus sin an áit ina mbeidh an ISG in ann cabhrú go mór linn. Beidh ISG in ann na milliúin ábhar a ionshamhlú, agus na cinn is éifeachtaí agus is saoire a aimsiú, ionas go mbeidh fuinneamh beagnach saor in aisce ar fáil dúinn. Bun-athrú a bheidh i gceist, gan dabht.

Déantúsaíocht

Tagann praghsanna ag baint le táirgí tionsclaíochta ó trí fhoinse go príomha: fuinneamh, saothar agus ábhair. Beidh ISG in ann fuinneamh a úsáideann ábhair ar chostas íseal a chur ar ár gcumas. Ach cad faoin gcostas oibrithe? Tá dul chun cinn suntasach déanta cheana féin i réimse na róbataice maidir le hobair fhisiceach a uathoibriú. Gan dabht, tiocfaidh feabhas as cuimse sa réimse seo le himeacht aimsire. Ciallaíonn sé seo go n-éireoidh an chuid is mó d’earraí iontach saor agus flúirseach.

Leigheas

Roimh i bhfad beidh ISG in ann drugaí nua a fhorbairt chun gach saghas galair a leigheas. Agus beidh ISG in ann drugaí a chur in oiriúint do na riachtanais ag baint le duine áirithe mar tá bithcheimic ar leith ag gach duine againn. Ní bheidh an gá céanna le trialacha cliniciúla a dhéanamh ach oiread, mar beidh ISG in ann trialacha a ionshamhlú. Cuirfidh trialacha digiteacha pearsanta ar ár gcumas cógais a chur in oiriúint do gach othar ar bhonn aonair. Beidh sé ar ár gcumas ní hamháin galair mar an ailse agus an Alzheimer a leigheas, ach éifeachtaí díobhálacha aosaithe a laghdú go mór freisin. Is dóichí ná a mhalairt go mairfimid saolta i bhfad níos faide agus níos sláintiúla a bhuíochas do ISG agus teicneolaíochtaí nua-aimseartha eile fós le teacht.

Conclúid

Baineadh stangadh asam nuair a léigh mé na tuartha thuasluaite. Nach ag brionglóid atá Ray? Bhuel, b’fhéidir é, ach is gá éist le Ray ar go leor cúiseanna. Ar an gcéad dul síos, tháinig an tuar fána thairngreacht (sna nóchaidí) maidir leis an nGréasán Domhanda, fóin cliste agus na meáin dhigiteacha. Ar an dara dul síos, nuálaí is é Ray, a bhfuil rath mór air ag úsáid IS chun táirgí nua a chruthú. Mar shampla, dhear agus d’fhorbair sé córas aithint optúil carachtar siar sna seachtóidí; sintéiseoir ceoil sna hochtóidí; táirgí ‘téacs go teanga’ sna nóchaidí, agus bogearraí teicneolaíocht an airgeadais ag tús an chéid seo.

Ar an tríú dul síos, d’fhoilsigh Ray ceann de na leabhair ba ghríosaí dá chuid go dtí seo, sa bhliain 2005: ‘The Singularity Is Near’. Sa leabhar seo, tugann sé tuilleadh sonraí dúinn faoin ‘Singilteacht’ – is é sin an t-am a bheidh ISG ar fáil den chéad uair agus ríomhairí éirithe níos cliste ná an cine daonna. Tar éis an leabhar sin a léamh, bhí sé soiléir dom gur saineolaí den chéad scoth sa réimse IS agus ISG é Ray, agus gur gá dúinn aird chuí a thabhairt do cad atá le rá aige.

Faoi dheireadh, leanfaidh feidhmíocht phraghais ag ísliú i réimse na ríomhaireachta le himeacht ama. Chomh maith leis sin tá nuálaíocht ar siúl faoi láthair cosúil le ríomhaireacht chandamach a d’fhéadfadh fás easpónantúil a spreagadh sa réimse ISG. Tá téarma nua á úsáid cheana féin ag baint leis sin amháin – Intleacht Chandamach – ach sin ábhar do lá eile.

Tá sé soiléir, mar sin, go bhfuil dianmhacnamh taobh thiar dá chuid tuartha, agus críonnacht ar leith ag baint le Ray féin. I mo thuairim, níl an dara rogha againn ach formhór a thuartha a chreidiúint, cé go gcuireann siad fainic orainn. Ach, mar a deir an seanfhocal: is maith an fhaire an fhógairt!

.

.

Moltaí don chéad Phaindéim eile!

Moltaí don chéad Phaindéim eile!

le | 2023/04/12 | Cúrsaí Reatha, Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Nuacht Idirnáisiúnta, Nuacht Náisiúnta

Moltaí don chéad Phaindéim eile!

An tseachtain seo caite luaigh mé cúig cheacht a d’fhoghlaimíomar ón bpaindéim. San alt seo, tá moltaí agam ionas go mbeimid ullamh déileáil leis an chéad phaindéim eile.

1.Fiosrúchán oifigiúil

Is gá fiosrúchán oifigiúil a bheith againn in Éirinn faoi na bearta sriantacha a chur an rialtas i bhfeidhm le linn na pandéime. Is ansin amháin a bheimid in ann ár n-ullmhúchán a fheabhsú sa todhchaí.  Sin moladh a bhí ag an Teachta Dála de chuid Pháirtí an Lucht Oibre Duncan Smith le déanaí.

“Mura mbeidh an fiosrúchán sin againn go luath ní bheidh againn ach níos mó tráchtaireacht ó na meáin, ailt nuachtáin, leabhair sárdhíola agus measúnuithe acadúla ar cad a rinne nó nach ndearna muid.  Níl sé sin úsáideach ar deireadh thiar chun foghlaim ónár gcuid botún agus chun tógáil ar an méid a rinneamar i gceart,” dúirt Smith.

Ceapaim go bhfuil an ceart aige agus gurb é seo an chéad chéim chun bogadh i dtreo próisis níos fearr a chumadh don chéad phaindéim eile.

.

2.Infheistíocht an rialtais i réitigh cruthaithe

Bhí na saineolaithe in ann scaipeadh agus córacha leighis an víreas COVID-19 a staidéar go domhain le linn na pandéime.  Tá na vacsaíní COVID-19 éifeachtach agus sábháilte, agus is lú seans go mbeadh géarghalar ar dhaoine atá vacsaínithe. Tá vacsaíní de shaghas nua – vacsaíní teachtaire RNA chomh maith agus i slite níos fearr ná na vacsaíní traidisiúnta -vacsaíní víreasacha-veicteora. Mar shampla, beidh sé níos tapúla vacsaíní nua a fhorbairt leis na vacsaíní teachtaire RNA ná leis na vacsaíní traidisiúnta – rud atá thar a bheith tábhachtach.

Tá a fhios againn freisin cé chomh héifeachtach is atá maisc in aghaidh aon víreas aeriompartha, agus go háirithe maisc de shaghas N-95 nó KN-95.  Tá scaradh sóisialta tábhachtach mar uirlis i gcoinne scaipeadh an víris freisin, agus taobh istigh tá scagaire HEPA an-úsáideach chun aer glan a sholáthar.

Mar sin, is gá don rialtas infheistíocht dhóthanach a dhéanamh sna rudaí seo:

• Trealamh cosanta pearsanta do dhaoine ag tabhairt aire do dhaoine ionfhabhtaithe leis an ngalar agus go háirithe d’fhoirne leighis.
• Maisc N-95 nó KN-95 don phobal i gcoitinne.
• Tástálacha galair don phobal i gcoitinne.
• Cúnamh deontais do chomhlachtaí chun scagairí HEPA a cheannach agus a shuiteáil.
• Eolas agus ábhar teagaisc ag míniú na treoracha agus rialacha ag baint leis an bpaindéim as Béarla agus as Gaeilge.
• Deontais ar fáil do thaighdeoirí ag obair sa réimse.

.

3.Córas Réamhrabhaidh

Dá luaithe a fhaighimid amach go bhfuil galar ag scaipeadh is ea is lú líon na ndaoine a bhfaighidh bás. Seo cúpla straitéis a chabhródh le córas réamhrabhaidh:

• Monatóireacht fuíolluisce: úsáidtear an teicneolaíocht seo chun monatóireacht a dhéanamh ar COVID-19 sna Stáit Aontaithe. Bhíodar in ann borradh i gcásanna COVID-19 i gceantair áitiúla a thuar cúpla seachtain roimh ré trí anailísiú shonraí fuíolluisce a dhéanamh, agus obair feabhais a dhéanamh bunaithe ar sin.  
• Tionscnamh Víreas Riospráide agus Micribhithóim: Tá sé beartaithe ag taighdeoirí san Institiúid Wellcome Sanger i Cambridgeshire i Sasana, uirlisí a fhorbairt chun bagairtí víreasacha nua a aithint.  Faireachas géanómaíoch atá i gceist agus bhí na taighdeoirí in ann athruithe sa víreas a aithint go tapa sa Bhreatain Mhór le linn na pandéime COVID-19. Tá siad ag obair anois ar chóras a bheadh in ann galair tógálacha a aimsiú le tástáil amháin neamhchostasach.

Beidh sé tábhachtach go mbeadh córas réamhrabhaidh ag gach tír, agus dualgas orthu aon rud suntasach a thuairisciú don Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (WHO).

Conclúid

I mo thuairim, is gá dúinn pleananna a bheith againn in dhá réimse leathana chun na torthaí is fearr a fháil sa chéad phaindéim eile:

• Eolaíocht: Tá sé soiléir go bhfuil baint ríthábhachtach ag an eolaíocht leis an ngnó seo. Tá go leor foghlamtha againn a bheidh an-úsáideach chun déileáil leis an chéad phaindéim eile i bhfad níos fearr ná an ceann deireanach. Tá taighde ábhartha ar siúl i gcónaí freisin. Beimid in ann galair tógálacha a aimsiú go tapa, vacsaíní agus leigheasanna a fhorbairt go tapa, agus freagairt níos fearr a fháil don cheist – cad iad na hacmhainní agus na srianta is tábhachtaí dúinn?
• Polaitíocht: Ní bheimid in ann moladh ar bith a chur i bhfeidhm gan an toil pholaitiúil a bheith ann ar leibhéal náisiúnta.  Mar sin, tá sé thar a bheith tábhachtach ár n-aird a dhíriú ar na trí phointe thuasluaite agus brú a choimeád ar ár rialtas iad a fheidhmiú. Ar leibhéal idirnáisiúnta, caithfimid oibriú le tíortha eile agus leis an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte as lámha a chéile, mar is gá iarracht chomheagraithe a bheith againn chuig an chéad phaindéim eile.

Bímis ag súil nach bhfeicimid paindéim eile, ach má fheicimid go mbeimid réidh í a chloí!

Ceachtanna ón bPaindéim!

Ceachtanna ón bPaindéim!

le | 2023/04/05 | Cúrsaí Reatha, Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Nuacht Idirnáisiúnta, Nuacht Náisiúnta

Ceachtanna ón bPaindéim!

 

Is deacair a chreidiúint go bhfuil níos mó ná trí bliana imithe ó thús na pandéime COVID-19. Níl an pandéim sa nuacht ach go hannamh anois agus rudaí ag teacht ar ais beagnach mar a bhí siad roimh ré. Ach mharaigh COVID–19 6.8 milliún duine ar a laghad ar fud an domhain agus níos mó ná 13 míle duine ar oileán na hÉireann. Tá sé tábhachtach dúinn machnamh anois ar cheachtanna a d’fhoghlaíomar agus leis an eolas sin ullmhúchán níos fearr a dhéanamh den chéad pandéim eile.   San alt seo, luafaimid cúig cheacht thábhachtacha ón bpandéim.  Sa chéad alt eile, luafaimid cúig mholadh thábhachtacha den chéad pandéim eile.

 

 

Ceacht 1 – Cuir do mhuinín in eolaíocht in ionad ráflaí

 

 

Déanaimid talamh slán de anois, ach ní fhéadfaí barraíocht béime a chur ar thábhacht na vacsaíní agus chomh tapa is a forbraíodh iad. Ní hamháin sin, ach is beag nach míorúilt é forbairt vacsaín de shaghas m-RNA – cur chuige nuálach agus réabhlóideach maidir le dearadh vacsaínithe. De ghnáth, tógann sé suas go 15 bliain chun vacsaín a dhearadh, ach níor thóg sé ach bliain amháin i gcás COVID-19!  Rinne mífhaisnéis frithvacsaínithe damáiste mór, mar chuir sé eagla ar roinnt daoine, agus dhiúltaigh siad an vacsaín dá bhrí sin. Tá vacsaíní (vacsaíní m-RNA san áireamh) sábháilte, cumhachtach agus éifeachtúil.  Dá mhéad daoine atá vacsaínithe is ea is fearr a chuirtear cosc ar scaipeadh an ghalair.

 

 

Ceacht 2 – Oibríonn maisc i gcoinne an víris

 

 

Tá maisc in ann scaipeadh an choróinvíris a mhoilliú. Bhí éiginnteacht sna Stáit Aontaithe faoi sin ar dtús, mar bhí na húdaráis ag iarraidh maisc a choinneáil do dhochtúirí agus foirne leighis chun iad a chosaint ón víreas. Dúirt Lárionad um Ghalair a Chosc (CDC) ar dtús nár ghá do dhaoine nach raibh ionfhabhtaithe maisc a chaitheamh, ach ansin d’athraigh siad a moladh agus dúirt siad gur ba cheart do gach duine masc a chaitheamh. Bhí a gcuid teachtaireachtaí ag teacht salach ar a chéile ar an drochuair agus ní raibh daoine róchinnte cad ba cheart dóibh a dhéanamh. Maidir le cén saghas maisc a chaitheamh, bhí ganntanas masc N-95 ann, agus bhí ar dhaoine masc éadaigh a chaitheamh, nach raibh an-éifeachtach i gcoinne an víris.

 

 

Ceacht 3 – Is rud tábhachtach caighdeán an aeir taobh istigh

 

 

Ar dtús, ní raibh a lán eolas againn faoi conas a scaipeann an víreas. Ach diaidh ar ndiaidh, d’fhoghlaíomar gurb é tras-seoladh aeriompartha an modh is éifeachtaí do scaipeadh an víreas. Mar sin, tá sé an-tábhachtach scagaire aeir a úsáid chun cáithníní víris a bhaint amach. Is é an scagaire is fearr ná scagaire ardéifeachtúil cáithníní aeir (scagaire HEPA). Tá córas mar sin in ann méid an víris COVID-19 a laghdú go suntasach, agus laghdaíonn sé veicteoirí ghalair eile freisin – mar shampla an fliú.  

 

 

Ceacht 4 –Tá monatóireacht fuíolluisce an-úsáideach i bpaindéim víris

 

 

Go luath sa phaindéim, d’eascair an smaoineamh chun monatóireacht a dhéanamh ar fhuíolluisce agus d’fhás an cleachtadh sin mar cur chuige le himeacht ama. Cuireann daoine cáithníní an víris COVID-19 díobh sula mbíonn siomptóim an ghalair le brath orthu. Is féidir aon bhorradh i gcásanna COVID-19 a thuar cúpla seachtain roimh ré trí anailísiú shonraí fuíolluisce a dhéanamh. Is féidir an t-anailísiú seo a dhéanamh ceantar ar cheantar, agus is mór an chabhair é sin chun plean a chur le chéile in aghaidh an víris.

 

 

Ceacht 5 – Is gá faireachas géanómaíoch a dhéanamh

 

 

Ar an drochuair, sónn an víreas ó am go ham agus athraíonn sé an clúdach seachtrach ionas nach mbíonn vacsaíní chomh héifeachtach níos mó.  Is gá vacsaín nua a dhearadh i gcoinne leagan nua mar sin, i saghas armrása bitheolaíoch. Mar sin, tá sé an-tábhachtach do gach tír a bheith in ann faireachas géanómaíoch a dhéanamh agus leaganacha nua a aimsiú chomh luath agus is féidir. Fiú tar éis na pandéime, is gá a bheith san airdeall i gcónaí, mar ní bheadh a fhios agat cathain a thiocfaidh leagan nua dainséarach amach.

 

 

Conclúid

 

 

Braithimid faoiseamh orainn go bhfuil an pandéim thart anois, agus an saol ar ais beagnach mar a bhí. Bhí an pandéim an-phianmhar agus fuair líon mór daoine bás ón víreas agus mar sin tá sé éasca na droch-chuimhní a chur taobh thiar dúinn agus leanúint ar aghaidh linn mar a bhí roimh an phaindéim. Ach caithfimid dul i gcoinne ár nádúr sa chás seo agus gan dearmad a dhéanamh ar an bpandéim agus na ceachtanna thuasluaite. Níos mó ná sin, bunaithe ar na ceachtanna a d’fhoghlaíomar, caithfimid bearta a chur i bhfeidhm chun an ceann is fearr a fháil ar an gcéad pandéim eile, pé uair a tharlóidh sé.

 

 

.

 

 

Rudaí sa spéir!

Rudaí sa spéir!

le | 2023/02/22 | Cúrsaí Reatha, Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Nuacht Idirnáisiúnta

Rudaí sa Spéir!

Cad atá ar bun ag an tSín?  Sin an cheist atá ar intinn gach duine tar éis na heachtra móire idirnáisiúnta a tharla le déanaí idir an tSín agus na Stáit Aontaithe.  Dúirt oifigeach míleata sinsearach go bhfacthas balún ar 28 Eanáir, ar an taobh thuaidh den Oileáin Ailiúit in Alasca. Bhí an balún timpeall 18 ciliméadar in airde.  Thug sé conair eitilte os cionn Cheanada agus ansin os cionn Idaho sna Stáit Aontaithe. Shroich sé Montana ar 1 Feabhra agus nuair a cuireadh cosc ar eitiltí ag aerfort Billings, d’fhéach daoine suas sa spéir agus fuaireadar radharc ar an mbalún.

 

Chuala an tUachtarán Biden faoin mbalún den chéad uair ar 31 Eanáir agus d’iarr sé ar ard-Ghinearáil athbhreithniú a dhéanamh ar roghanna míleata.

 

Tháinig drochthoradh taidhleoireachta náisiúnta agus idirnáisiúnta go tapa. Sna Stáit Aontaithe, bhí malairt tuairime faoi cad ba cheart a dhéanamh. Thapaigh na Poblachtaigh an deis chun Biden a cháineadh as a easpa gnímh, ag rá gur ba cheart dó an balún a scriosadh chomh luath is a d’fhoghlaim sé faoi. Ach dúirt Biden go ndearna sé é sin díreach – le coinníoll amháin – ná tóg riosca go bhfaigheadh aon duine bás dá bharr sin. Mar sin, níor scriosadh é go dtí go raibh sé os cionn na farraige – rud a tharla ar 4 Feabhra, os cionn an aigéin Atlantaigh.

 

D’fhógair Aireacht Gnóthaí Eachtracha na Síne a míshástacht agus a ghearán láidir maidir le cinneadh Washington an balún a lámhach, ag maíomh gur aerárthach sibhialtach na Síne a bhí ann a chuaigh isteach sna Stáit Aontaithe trí thimpiste. “Cosnóidh an tSín cearta dlisteanacha an fhiontair atá i gceist go daingean, agus coimeádfaidh sí an ceart aici féin freagra a thabhairt níos déanaí,” a dúirt an Aireacht Eachtrach i ráiteas.  Níor chreid na Stáit Aontaithe gur aerárthach sibhialtach a bhí i gceist, ach chinn an Pentagon gur gaireas faireachais Síneach a bhí ann, agus chuir an Rúnaí Stáit Antony J. Blinken a thuras go dtí an tSín siar dá bharr sin.  Is rud ait é gur tharla a leithéid roimh turas an Rúnaí, nuair a bhí sé mar aidhm aige dea-chaidreamh a athbhunú leis an tSín.  Ní hé sin an saghas ruda a chothódh dea-chaidreamh eatarthu, agus caithfidh muid a fhiafraí an raibh a fhios ag Uachtarán na Síne, Xi Jinpeng, go mbeadh an balún sin ag sárú aerspás na Stáit Aontaithe ag an am céanna le cuairt an Rúnaí Blinken.  

 

Beidh sé deacair anois athmhuintearas a dhéanamh, nuair atá an tSín ag maíomh rud amháin agus na Stáit Aontaithe rud eile ar fad, maidir leis an mbalún.   Tá sé ríthábhachtach don dhá sárchumhachtaí guaim a choinneáil orthu féin ar feadh tamaill, roimh dóibh iarracht eile a dhéanamh chun dea-chaidreamh a athbhunú.

 

Ufónna?

 

B’fhéidir gur comhtharlú atá i gceist ach is cúis imní é gur tháinig trí aerárthach eile isteach san aerspás os cionn Mheiriceá Thuaidh ó shin i leith! Tar éis céard a bhí tarlaithe leis an mbalún, tugadh go talamh iad gan mhoill. Ní dúirt na húdaráis faic fúthu ach amháin nach raibh siad chomh sofaisticiúil leis an mbalún. Ait go leor, i gcás cúpla ceann dóibh, de réir dealramh, ní balúin a bhí i gceist ach ní raibh siad cinnte faoin gcóras tiomána ar úsáideadh. Dá bharr sin, bhí cogar mogar gur Úfónna a bhí i gceist.  Nuair a fiafraíodh de ag comhdháil nuachta an raibh bunús eachtardhomhanda as an gceist, dúirt Glen D. VanHerck, ceannasaí Cheannasaíocht Thuaidh an Aerfhórsa, “Ní mé in ann aon rud a fhágáil as an áireamh ag an bpointe seo.” Ach in agallaimh eile, dúirt oifigigh slándála náisiúnta na Stáit Aontaithe nach aeráthaigh eactardhomhanda a bhí i gceist.  Ní cheapann aon duine, a dúirt oifigeach sinsearach amháin, nach bhfuil sna rudaí seo ach táirgí a rinneadh anseo ar an Domhan.

 

Focail Scoir

 

Suas go dtí 4 Feabhra 2023, níor tugadh aon aerárthach go talamh os cionn Mheiriceá Thuaidh. Ó shin amach, tugadh ceithre aerárthach go talamh! Tarraingíonn sé seo go leor ceisteanna faoi céard atá ar siúl, agus cé atá taobh thiar den ionsaí seo?

 

Gan dabht, is leis an tSín an chéad aerárthach – an balún. Beidh níos mó eolais againn faoin mbalún roimh i bhfad, tar éis scrúdú a dhéanamh ag na Stáit Aontaithe ar na píosaí a fuair siad ón bhfarraige. Is dócha go raibh an tSín ag déanamh faireachais ar na Stáit Aontaithe leis an mbalún sin. Más ea, ní bheidh aon deifir ar ais orthu!

 

Maidir leis na aerárthaigh eile, tá rialtas na Stáit Aontaithe ag fanacht ina tost agus é seo á scríobh. Beidh brú ar an rialtas ráiteas a eisiúint luath go leor, agus beidh sé an-suimiúil é sin a fheiceáil. Tá súil agam nach spásárthaigh eachtráin atá i gceist!

 

.

 

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish