Intleacht Shaorga (IS) – Níl againn ach Seans Amháin

Intleacht Shaorga (IS) – Níl againn ach Seans Amháin

le | 2026/06/03 | Cúrsaí Reatha, Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Tuairim

Intleacht Shaorga (IS) – Níl againn ach Seans Amháin

 

Tá IS linn anois.

Tá sí in ospidéil, i seomraí ranga, i mbainc, i seomraí nuachta, i bhfóin, i gcarranna, i gcúirteanna, i gcórais armála agus in obair bhaile páistí. Scríobhann sí cód, léann sí íomhánna leighis, dréachtaíonn sí litreacha, aistríonn sí teangacha, cruthaíonn sí íomhánna, déanann sí achoimre ar thuairiscí agus freagraíonn sí ceisteanna le muinín saineolaí. Is cosúil le ginid an lampa í IS: tugaimid ordú di agus déanann sí é.

Is féidir le IS galair a aimsiú níos luaithe, drugaí nua a dhearadh, agus teagasc pearsanta a chur ar fáil. Is féidir léi cabhrú le healaíontóirí agus scríbhneoirí, cé gur féidir léi dochar a dhéanamh dóibh chomh maith.

Tá fadhb mhór ann, áfach. Tá IS á tabhairt isteach i ngach cuid den tsochaí sula dtuigimid go hiomlán na contúirtí a bhaineann léi.

Geoffrey Hinton

Is fiú go mór éisteacht le Geoffrey Hinton ar an ábhar seo. Chabhraigh sé le IS a chruthú. Bhí a chuid oibre ceannródaíche ar líonraí néaracha agus ar dhomhainfhoghlaim ina céim thábhachtach i bhforbairt IS nua-aimseartha. Roinn sé Duais Turing i 2018 agus bhuaigh sé Duais Nobel san Fhisic in 2024.

Ar feadh na mblianta, d’oibrigh Hinton ar smaoineamh a bhí curtha i leataobh ag cuid mhór daoine sa ríomhaireacht. Sna foirmeacha níos luaithe de IS, scríobh daoine cód don ríomhaire. Chreid Hinton go raibh bealach níos fearr ann: ligean don ríomhaire foghlaim ó shamplaí agus a iompar féin a choigeartú.

Sna 1980idí, ní raibh tóir ar líonraí néaracha saorga. Bhí an iomarca sonraí agus cumhachta ríomhaireachta de dhíth orthu. In ainneoin sin, lean Hinton leis an obair ar shamhlacha ar nós an mheaisín Boltzmann agus chabhraigh sé le forbairt algartam forleata shiarghabhálaigh, a ligeann do líonraí néaracha feabhsú trína gcuid botún féin a cheartú.

Faoi dheireadh, sa bhliain 2012, tháinig an cor cinniúnach. Bhuaigh AlexNet dúshlán ImageNet, comórtas ina mbíonn ar ríomhairí íomhánna a aithint. Bhí bogearraí AlexNet, a dhear mic léinn Hinton, Alex Krizhevsky agus Ilya Sutskever, i bhfad chun tosaigh. Bhí ráta earráide 15.3 faoin gcéad aige, i gcomparáid le 26.2 faoin gcéad ag an gcéad iomaitheoir eile. Ba é sin tús réabhlóid na domhainfhoghlama.

Chaith Hinton a shaol ag obair ar IS den chineál seo, mar gur chreid sé inti. Thóg sé a lán ama í a fhorbairt, ach chruthaigh sé go raibh an ceart aige. Agus é 65 bliain d’aois, ghlac sé post i gceannas ar fhoireann taighde IS de chuid Google in Toronto. Nuair a d’fhág sé Google deich mbliana ina dhiaidh sin, agus go leor déanta aige féin agus ag a fhoireann i réimse IS, d’athraigh sé a mhisean.

“Is é mo ghairm sa saol anois,” a dúirt sé, “ná daoine a chur ar an eolas faoi chontúirtí IS.” Ina óráid ag féasta na Duaise Nobel, dúirt Hinton go bhféadfadh IS táirgiúlacht a mhéadú i mbeagnach gach tionscal. Ach chuir sé coinníoll leis sin: caithfear na tairbhí a roinnt go cothrom sa tsochaí. Mura ndéantar sin, is féidir le IS saibhreas a dhíriú i lámha cúpla duine, poist a scriosadh, bolscaireacht a scaipeadh agus an daonlathas a lagú.

Tá cúig phríomhréimse ina chuid rabhaidh.

Obair agus Dínit

Má bhíonn oibrí amháin le IS in ann obair deichniúr a dhéanamh, cad a tharlóidh don naonúr eile? Measann an Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta go bhféadfadh IS dul i bhfeidhm ar bheagnach 40 faoin gcéad de phoist ar fud an domhain, agus ar thart ar 60 faoin gcéad i dtíortha forbartha. Cuireann Hinton an costas daonna in iúl go lom: “I gcás go leor daoine, tá a ndínit ceangailte lena bpost.”

Gan phleanáil thromchúiseach, d’fhéadfadh IS poist agus róil shóisialta a chreimeadh. Caithfidh gach tír plean a chur le chéile chun dul i ngleic leis na hathruithe móra sin agus tacaíocht a thabhairt do dhaoine a chaillfeadh poist de bharr IS. Mar shampla, b’fhéidir go gcuirfí scéimeanna fostaíochta i bhfeidhm, agus go bhfaigheadh gach duine bunioncam uilíoch sa todhchaí.

Fírinne

Is féidir le IS íomhánna bréige, guthanna bréige agus físeáin bhréige a chruthú. Tá sé ag éirí níos deacra idirdhealú a dhéanamh idir an fhírinne agus an bhréag. Tugann sé sin uirlisí láidre bolscaireachta do dhrochdhaoine agus do rialtais naimhdeacha ar mian leo tionchar a imirt ar an bpobal. Ní féidir leis an daonlathas maireachtáil mura bhfuil saoránaigh in ann an fhírinne a aithint an chuid is mó den am.

Teastaíonn bealaí soiléire uainn chun idirdhealú a dhéanamh idir ábhar ginte ag IS agus ábhar cruthaithe ag daoine. Ní mór IS a rialú agus cosaintí soiléire a chur i bhfeidhm ar mhaithe linn féin.

Coireacht

Ní gá do chalaoiseoir Béarla maith a bheith aige a thuilleadh chun ríomhphost inchreidte a sheoladh. Is féidir le IS é a scríobh, é a aistriú agus blas áitiúil a chur air. Is féidir le calaoiseoir glaoch gutháin a chur ar sheantuismitheoirí le clón gutha agus ligean air gur garpháiste i dtrioblóid é. Nó is féidir le caimiléir sonrasc bréige a sheoladh chuig daoine.

Is gnó brabúsach cheana féin í an chalaois le cabhair ó IS. Teastaíonn fíordheimhniú níos láidre ó bhainc, ospidéil, scoileanna agus údaráis áitiúla. Níor cheart muinín a bheith againn as guth amháin a thuilleadh. Agus ní mór do ghnáthdhaoine riail shimplí a leanúint: deimhnigh i gcónaí trí bhealach eile.

Cogadh agus Cumhacht an Stáit

Ina óráid Nobel, thug Hinton rabhadh faoi airm mharfacha a chinneann go huathrialach cé a mharófar nó cé a ghortófar. Níor cheart do mheaisín an cinneadh deiridh a dhéanamh riamh maidir le duine a mharú. Tá imní thromchúiseach ann cheana féin go bhfuil IS á húsáid chun spriocanna a aithint i gcogaí.

Is féidir le rialtais údarásacha IS a úsáid chun aghaidheanna a aithint, saoránaigh a leanúint, caint a chinsireacht agus imeaglú a dhéanamh ar lucht freasúra. I lámha deachtóra, is uirlis chumhachtach í chun an pobal a choinneáil faoi smacht.

Tá gá le rialáil idirnáisiúnta agus le conarthaí idirnáisiúnta. Ba cheart don dlí idirnáisiúnta cosc a chur ar IS an cinneadh deiridh a dhéanamh maidir le húsáid fórsa mharfaigh. Ba cheart do rialtais dhaonlathacha faireachas IS a theorannú go docht agus srianta a chur ar easpórtáil na teicneolaíochta sin.

Intleacht Shaorga i gCeannas?

Seo an eagla is doimhne atá ar Hinton. Ní hamháin go n-úsáidfidh drochdhaoine IS, ach go bhféadfadh córais IS féin spriocanna agus iompraíocht a fhorbairt nach féidir linn a rialú, agus nach mbeadh chun ár leasa.

Ina óráid Nobel, dúirt sé go lom é: “Níl aon tuairim againn an féidir linn fanacht i gceannas.” An féidir linn córais IS a thógáil nach dtiocfadh salach ar leas an chine dhaonna? An féidir linn athruithe a dhéanamh chun iad a cheartú más gá? An féidir linn córas IS a mhúchadh más gá? An féidir linn iallach a chur ar chóras IS an fhírinne a insint faoin méid atá ar eolas aige agus faoin méid nach bhfuil? Caithfidh an freagra ar gach ceist acu sin a bheith dearfach. Ach níl freagraí cinnte againn fós, agus níl cosaint shoiléir againn i gcoinne IS naimhdeach.

Níor cheart aon chóras ceannródaíoch IS a scaoileadh ar scála mór gan tástáil neamhspleách sábháilteachta a dhéanamh ar dtús. Ba cheart na samhlacha is cumhachtaí a cheadúnú agus a iniúchadh, agus monatóireacht a dhéanamh orthu. Ba cheart freagracht dhlíthiúil a bheith ar chomhlachtaí as cur i bhfeidhm meargánta. Ba cheart do rialtais taighde sábháilteachta ar mhaithe leis an bpobal a mhaoiniú freisin.

Conclúid

Is féidir roinnt teicneolaíochtaí a cheartú tar éis don dochar tosú. Is féidir droichead lochtach a dheisiú. Is féidir druga contúirteach a tharraingt siar. Is féidir carr lochtach a thabhairt ar ais ón margadh.

Ach níl a fhios againn an mbeimis in ann córas IS a dheisiú nó a tharraingt siar dá mbeadh fadhb leis. Sin riosca an-mhór, mar tá IS fite fuaite in airgeadas, cogadh, bonneagar, fuinneamh, na meáin agus rialtas.

Is í an phríomhchontúirt ná go gcaillfimid smacht ar IS. Ní mór dúinn gach rud is féidir linn a dhéanamh chun é sin a chosc.

Níl againn ach seans amháin é seo a dhéanamh i gceart. Caithfidh an obair sin tosú gan a thuilleadh moille.

 

Gníomhartha in ionad na Cainte – 2

Gníomhartha in ionad na Cainte – 2

le | 2026/05/27 | Cúrsaí Reatha, Cúrsaí Teanga, Nuacht Náisiúnta, Tuairim

Gníomhartha in ionad na Cainte – 2

 

San alt deireanach, léiríomar an bhearna idir an t-éileamh poiblí ar oideachas lán-Ghaeilge agus freagra an Stáit.

Tá plean cuimsitheach athbheochana de dhíth ar an Rialtas, le spriocanna soiléire atá intomhaiste agus teoranta ó thaobh ama de, le maoiniú cuí, agus le hiarmhairtí polaitiúla mura mbaintear na spriocanna sin amach. Ní shásaíonn an creat reatha an tástáil sin fós.

Ceart Dlíthiúil ar Oideachas Lán-Ghaeilge

Ba cheart go mbeadh dualgas dlíthiúil ar an Stát oideachas lán-Ghaeilge a chur ar fáil áit a bhfuil éileamh soiléir ann.

Faoi láthair, cuirtear iallach ar thuismitheoirí agus ar fheachtasóirí áitiúla troid a dhéanamh scoil ar scoil, baile ar bhaile, contae ar chontae. Bíonn siad ag dul i ngleic le hargóintí na Roinne Oideachais faoi réamh-mheastacháin daonra, srianta maoinithe agus foirmlí déimeagrafacha.

Ach ba cheart go mbeadh sé de fhreagracht ar an Stát, sa chéad áit, na hacmhainní riachtanacha a chur ar fáil chun freastal ar an éileamh ar oideachas lán-Ghaeilge ar fud na tíre.

Tugann Ceanada sampla úsáideach dúinn. Tugann Alt 23 de Chairt Cheanada cearta oideachais i dteanga mhionlaigh do thuismitheoirí in aon áit ina bhfuil líon leordhóthanach daltaí ann chuige. Ba cheart go mbeadh ceart reachtúil den chineál sin in Éirinn maidir le hoideachas lán-Ghaeilge.

Spriocanna

Faoin bPlean Náisiúnta do Sheirbhísí Poiblí Gaeilge, tá an Stát ag obair i dtreo na sprice go mbeidh inniúlacht sa Ghaeilge ag 20 faoin gcéad de na hearcaigh nua san earnáil phoiblí faoin 31 Nollaig 2030. Tá an plean ceaptha chun líon agus cáilíocht na seirbhísí poiblí atá ar fáil trí Ghaeilge a mhéadú.

Mar a dúramar san alt deireanach, tá sprioc oideachais mar bhonn leis an sprioc sin de dhíth. Seachas sin, cá as a dtiocfaidh na státseirbhísigh le Gaeilge?

Ba cheart don Rialtas spriocanna náisiúnta a leagan síos don oideachas lán-Ghaeilge ag réamhscoileanna, bunscoileanna, meánscoileanna, agus ollscoileanna. Ba cheart na spriocanna sin a thomhas, a fhoilsiú, agus a chur faoi bhráid an Oireachtais gach bliain.

Cuimsíonn clár Cymraeg 2050 de chuid Rialtas na Breataine Bige spriocanna don oideachas trí Bhreatnais, lena n-áirítear cloch mhíle eatramhach go mbeidh 30 faoin gcéad de leanaí i mBliain 1 san oideachas trí Bhreatnais faoi 2031. Cuimsíonn sé freisin gníomhartha ar nós Bille na Breatnaise agus an Oideachais, plean 10 mbliana chun líon na múinteoirí atá in ann múineadh trí Bhreatnais a mhéadú, agus tacaíochtaí d’úsáid na Breatnaise idir an scoil, an teaghlach, an pobal agus an t-ionad oibre.

Cuireann Cymraeg 2050 teimpléad praiticiúil ar fáil.

Tús Áite do Mhúinteoirí

Ní éiríonn le haon athbheochan teanga gan múinteoirí a bheith lárnach sa phróiseas.

Ní féidir le hÉirinn oideachas lán-Ghaeilge a leathnú mura féidir le scoileanna múinteoirí cáilithe a bhfuil Gaeilge láidir acu a earcú. Ní féidir Gaelcholáistí nua a oscailt gan mhúinteoirí Gaeilge. Ní féidir córas ceart a thógáil don tseirbhís phoiblí má tá ganntanas foirne sa chóras oideachais féin.

Tá plean deich mbliana ag an mBreatain Bheag chun a dhóthain múinteoirí atá líofa sa Bhreatnais a fhorbairt mar chuid de Cymraeg 2050. Tá córas praiticiúil den chineál céanna de dhíth ar Éirinn.

Ciallaíonn sé sin scoláireachtaí do mhúinteoirí Gaeilge faoi oiliúint. Ciallaíonn sé tacaíocht a thabhairt do mhúinteoirí Gaeilge chun cur lena gcuid scileanna. Ciallaíonn sé dreasachtaí a thabhairt do mhúinteoirí sa mhatamaitic, san eolaíocht, sa teicneolaíocht agus san oideachas speisialta chun múineadh trí Ghaeilge. Ciallaíonn sé tacaíocht a thabhairt do mhúinteoirí i mBaile Átha Cliath agus i limistéir chostasacha eile ina bhfágann cúrsaí tithíochta go bhfuil sé i bhfad níos deacra múinteoirí a earcú.

Is é soláthar múinteoirí an t-inneall a bhrúfaidh aon athbheochan teanga chun cinn.

Leanúnachas ón Réamhscoil ar aghaidh

Tosaíonn an próiseas lán-Ghaeilge roimh an mbunscoil. Caithfidh sé leanúint tríd an mbunscoil, tríd an meánscoil, tríd an tríú leibhéal agus isteach sa saol gairmiúil.

Ciallaíonn sé sin níos mó Naíonraí. Níos mó Gaelscoileanna. Níos mó Gaelcholáistí. Níos mó cúrsaí sa tríú leibhéal trí Ghaeilge. Níos mó tacaíochtaí do mhúinteoirí, d’altraí, do phleanálaithe, do Ghardaí, do státseirbhísigh, d’oibrithe sláinte agus d’oibrithe sóisialta.

Téann Plean Gníomhaíochta Cheanada 2023-2028 le haghaidh Teangacha Oifigiúla i bhfad níos faide ná an t-oideachas amháin. Cosnaíonn agus cuireann sé teangacha mionlaigh chun cinn san ionad oibre agus sa phobal, agus tacaíonn sé le comhionannas an dá theanga oifigiúla, an Fhraincis agus an Béarla.

Ba cheart go mbeadh plean teanga cuimsitheach den chineál céanna againne, plean nach mbaineann leis an oideachas amháin, ach a thacaíonn le húsáid na Gaeilge san ionad oibre, sna seirbhísí poiblí agus i saol an phobail.

Ról Lárnach na nÚdarás Áitiúil

Cé go leagann an rialtas láir polasaithe náisiúnta síos, is ag leibhéal na n-údarás áitiúil a éiríonn nó a theipeann leis na polasaithe sin.

Ba cheart go mbeadh sé de dhualgas ar chomhairlí contae éileamh ar oideachas lán-Ghaeilge ina gceantair a thomhas. Ba cheart go mbeadh a fhios ag gach údarás áitiúil cá bhfuil tuismitheoirí ag lorg áiteanna dá bpáistí, cá bhfuil bearnaí sa chóras oideachais, agus cén áit a mbeidh oibrithe nua ag teastáil le haghaidh seirbhísí poiblí trí Ghaeilge a chur ar fáil.

Tá freagracht sa réimse seo ar an Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta, le tacaíocht ó ghníomhaireachtaí amhail Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge. Ach teastaíonn sainordú tras-Roinne níos láidre ón Stát freisin, chomh maith le buiséad imfhálaithe don athbheochan teanga, agus le tuairisc bhliantúil a fhoilsiú ar an dul chun cinn i dtreo na spriocanna sin.

Ba cheart go gcuirfí dualgas ar gach comhlacht poiblí freisin a thaispeáint conas a thacóidh sé le hoideachas, le hearcaíocht agus le seirbhísí trí Ghaeilge.

Brú Polaitiúil

Tá an ghluaiseacht Ghaeilge ann cheana féin. Tá níos mó ná 200 craobh ag Conradh na Gaeilge agus cuireann sé síos air féin mar eagraíocht uile-oileáin atá ag obair ar son cainteoirí Gaeilge agus phobail na Gaeltachta. Tá sé léirithe ag an Dream Dearg conas is féidir le feachtas soiléir atá bunaithe ar chearta teanga an Ghaeilge a thabhairt isteach go croílár na díospóireachta polaitiúla.

Ó Thuaidh, chabhraigh an Dream Dearg le cearta teanga a iompú ina bhfeachtas poiblí feiceálach. Bhain sé úsáid as éilimh shoiléire, as slógadh poiblí, as argóintí dlíthiúla agus as brú polaitiúil. Mháirseáil níos mó ná 12,000 duine i mBéal Feirste i 2017 ar son Acht na Gaeilge. I 2022, ghlac níos mó ná 17,000 duine páirt sa Lá Dearg tar éis moilleanna breise i gcur i bhfeidhm na reachtaíochta Gaeilge sa Tuaisceart.

Ní bhfuair an feachtas gach rud a bhí á lorg aige ar dtús, ach chabhraigh sé le fíor-athrú a bhrú chun cinn. Thug an tAcht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022 aitheantas dlíthiúil don Ghaeilge sa Tuaisceart, chruthaigh sé ról an Choimisinéara Gaeilge, agus chuir sé cosaintí tábhachtacha teanga sa dlí. Tar éis blianta fada moille, ceapadh an chéad Choimisinéir Gaeilge sa bhliain 2025.

Anois, teastaíonn an brú céanna anseo maidir le plean iomlán athbheochana don Ghaeilge: ceart dlíthiúil ar oideachas lán-Ghaeilge in aon áit ina bhfuil éileamh ann, spriocanna láidre náisiúnta, maoiniú ceart d’oiliúint mhúinteoirí, níos mó seirbhísí poiblí trí Ghaeilge, tacaíochtaí san ionad oibre agus sa phobal, agus tuairisc bhliantúil a fhoilsiú.

Ba cheart a fhiafraí de gach iarrthóir cén seasamh atá acu maidir leis an nGaeilge. Ba cheart a fhiafraí de gach páirtí polaitiúil cén straitéis atá aige maidir le maoiniú na teanga. Agus ba cheart gach rialtas a mheas de réir a chuid gníomhartha, ní de réir a chuid óráidí.

Faoi dheireadh, ba cheart go mbeadh ár vótaí ag brath ar na freagraí sin.

Tá a fhios againn cad is gá a dhéanamh. Anois tá sé in am dúinn go léir é a dhéanamh.

 

Gníomhartha in ionad na Cainte – 1

Gníomhartha in ionad na Cainte – 1

le | 2026/05/20 | Cúrsaí Reatha, Cúrsaí Teanga, Nuacht Náisiúnta, Tuairim

Gníomhartha in ionad na Cainte – 1






Ar an 14 Bealtaine 2026, chuala Comhchoiste Oideachais an Oireachtais dhá leagan éagsúla de staid an oideachais lán-Ghaeilge in Éirinn.

Luaigh an tAire Oideachais, Hildegarde Naughton, breis agus €500 milliún a caitheadh ar thionscadail tógála do scoileanna lán-Ghaeilge ó 2020 i leith. D’athdhearbhaigh sí tiomantas an Rialtais do dheiseanna a leathnú do pháistí chun oideachas a fháil trí Ghaeilge.

Ansin labhair ionadaithe ó Chonradh na Gaeilge, Gaeloideachas, An Foras Pátrúnachta agus an brúghrúpa Imeasc.

Rinne siad cur síos ar chóras atá ag streachailt le heaspa leanúnach soláthair, leisce pholaitiúil agus réchúis oifigiúil.

Bhain Julian de Spáinn – Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge, an eagraíocht náisiúnta a chuireann an Ghaeilge chun cinn – úsáid as focail cosúil le “éigeandáil,” “géarchéim,” “staid chriticiúil” agus “cur i gcéill” chun cur síos a dhéanamh ar staid na Gaeilge sa chóras oideachais. Dúirt sé nach dtabharfadh an Roinn ná an tAire cur síos chomh macánta sin, cé go bhfuil na fíricí le feiceáil go soiléir.

Easpa Scoileanna

Níl dóthain scoileanna lán-Ghaeilge sa tír. Géarchéim teanga atá i gceist, mar níor chaith an rialtas riamh leis an bhfadhb sin mar ábhar práinne.

Tá an teip sin níos soiléire fós nuair a chuirtear í i gcomparáid le gealltanais an Rialtais féin. Gheall an Clár Rialtais roimhe seo go ndéanfaí iarracht líon na ndaoine óga i scoileanna lán-Ghaeilge a mhéadú faoi dhó agus go gcuirfí Gaelscoileanna agus Gaelcholáistí ar fáil in aon áit a mbeadh éileamh suntasach inti. Dúirt Conradh na Gaeilge leis an gcoiste gur thit líon na ndaltaí i scoileanna lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht ó 48,518 i 2019/20 go 46,933 i 2023/24.

Ag leibhéal na bunscoile, tá an fhianaise le feiceáil le blianta fada. Tá Gaelscoileanna róphlódaithe i gcuid mhór den tír. Bíonn tuismitheoirí ar liostaí feithimh mar nach mbíonn dóthain áiteanna sna scoileanna. De réir Chonradh na Gaeilge, ní fhreastalaíonn ach 6.7 faoin gcéad de dhaltaí bunscoile lasmuigh den Ghaeltacht ar bhunscoileanna lán-Ghaeilge. Ag an dara leibhéal, níl an figiúr sin ach 2.6 faoin gcéad.

Luaigh Conradh na Gaeilge suirbhéanna neamhspleácha a léirigh go roghnódh 49 faoin gcéad de dhaoine oideachas lán-Ghaeilge dá mbeadh sé ar fáil ina gceantar féin. I suirbhé eile, dúirt 78 faoin gcéad gur cheart go mbeadh deis ag gach páiste oideachas lán-Ghaeilge a fháil más é sin a rogha. Dúirt 73 faoin gcéad eile gur cheart go mbeadh deis ag gach páiste a fhaigheann bunscolaíocht trí Ghaeilge leanúint leis sin ag an dara leibhéal. Ach déantar earnáil imeallach den oideachas lán-Ghaeilge, seachas a bheith mar chuid lárnach de bhonneagar oideachais na tíre.

Ar an drochuair, éiríonn an scéal níos measa fós ag leibhéal na meánscoile.

Críochnaíonn na mílte páiste a mbunscolaíocht trí Ghaeilge gan aon Ghaelcholáiste a bheith ar fáil dóibh. De réir na bhfigiúirí a cuireadh os comhair an choiste, cuirtear cosc go héifeachtach ar thart ar 3,000 dalta gach bliain a bheith in ann leanúint lena gcuid oideachais trí Ghaeilge mar gheall ar easpa soláthair chuí ag an dara leibhéal. Tá trí chontae dhéag fós gan fiú meánscoil lán-Ghaeilge amháin.

Easpa Pleanála

In ainneoin sin, tá sé tugtha le fios ag an Roinn Oideachais nach bhfuil sé beartaithe aon mheánscoil nua lán-Ghaeilge a bhunú idir 2026 agus 2031 lasmuigh de limistéir ina bhfuil fás déimeagrafach. Tagann an seasamh sin salach ar thoil an phobail.

Tá an córas níos leithne ag teip freisin.

Dúirt Conradh na Gaeilge leis an gcoiste go bhfuil díolúintí ón nGaeilge ag níos mó ná 60,000 dalta meánscoile. I 2025, ní dhearna 24 faoin gcéad de dhaltaí Ardteistiméireachta aon scrúdú Gaeilge. Ba é sin an ceathrú bliain as a chéile nach ndearna níos mó ná duine as gach cúigear an Ghaeilge san Ardteistiméireacht. Ag leibhéal na Sraithe Sóisearaí, ní dhearna 20 faoin gcéad de dhaltaí scrúdú Gaeilge, cé gur shuigh beagnach gach duine Béarla, matamaitic agus stair.

Éiríonn an chodarsnacht níos géire fós nuair a chuirtear an scéal seo i gcomhthéacs Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021. Faoin reachtaíocht sin, tá sé mar sprioc ag an Stát go mbeidh Gaeilge ag 20 faoin gcéad d’earcaigh nua na seirbhíse poiblí sa bhliain 2030. Cuireann an reachtaíocht dualgais níos láidre ar an rialtas maidir le seirbhísí poiblí trí Ghaeilge a chur ar fáil, go háirithe sna Gaeltachtaí.

Ní éiríonn múinteoirí, altraí, Gardaí ná státseirbhísigh líofa sa Ghaeilge gan córas ceart oideachais.

Tosaíonn an próiseas sin ag leibhéal na réamhscolaíochta. Leanann sé tríd an mbunscolaíocht agus an mheánscolaíocht. Braitheann sé ar dheiseanna ag an tríú leibhéal. Tá plean fadtéarmach soiléir riachtanach.

Níl plean den chineál sin ann faoi láthair. Ina ionad sin, níl rochtain ar bith ag go leor páistí ar oideachas lán-Ghaeilge. Agus do go leor díobh siúd a fhaigheann an deis sin, cailltear í leath bealaigh trína gcuid oideachais.

Ag an tríú leibhéal, leanann an patrún céanna ar aghaidh. Tá obair thábhachtach ar bun in institiúidí ar nós Ollscoil na Gaillimhe agus Ollscoil Mhá Nuad, ach tá oideachas trí Ghaeilge fós teoranta i gcuid mhór disciplíní gairmiúla.

Ar lámh amháin, tá reachtaíocht rite ag an Stát chun státseirbhísigh le Gaeilge a chruthú. Ar an lámh eile, theip air na tacaíochtaí oideachais riachtanacha a chur ar fáil chun an dualgas sin a chomhlíonadh.

An Bhreatain Bheag — eiseamláir

Tá daonra níos lú sa Bhreatain Bheag ná atá in Éirinn, agus chomh maith leis sin tá sí mar chuid de stát ina bhfuil an Béarla i réim. Ach feidhmíonn thart ar cheathrú de scoileanna na Breataine Bige trí Bhreatnais, i bhfad níos airde ná an céatadán de scoileanna lán-Ghaeilge in Éirinn.

Níos tábhachtaí fós, tá spriocanna soiléire náisiúnta glactha ag Rialtas na Breataine Bige atá ceangailte le reachtaíocht, earcaíocht múinteoirí agus pleanáil fhadtéarmach oideachais. Is é an sprioc atá acu ná oideachas trí Bhreatnais a mhéadú ó 23 faoin gcéad go 40 faoin gcéad faoi 2050. In 2022, d’fhógair Rialtas na Breataine Bige 23 scoil nua Bhreatnaise agus leathnú ar úsáid na teanga i 25 scoil eile mar chuid den chur chuige sin.

Tuaisceart Éireann – ag sárú na deacrachtaí

Cuireann Tuaisceart Éireann comparáid níos suntasaí fós ar fáil.

Feidhmíonn oideachas lán-Ghaeilge ansin i dtimpeallacht pholaitiúil i bhfad níos deacra. Tá freasúra láidir ann fós ó chuid de na polaiteoirí aontachtacha agus dílseacha. Tarraingítear an teanga isteach go minic i gcogaí cultúrtha níos leithne.

In ainneoin sin, tá líon na ndaltaí in oideachas lán-Ghaeilge i dTuaisceart Éireann ag méadú go seasta le fiche bliain anuas. Fiú laistigh de chóras polaitiúil scoilte, tá dualgais dhlíthiúla curtha ar údaráis chun oideachas lán-Ghaeilge a spreagadh agus a éascú.

Má tá dul chun cinn indéanta ansin, in ainneoin na ndeacrachtaí polaitiúla sin, is deacair glacadh níos mó le leithscéalta ár rialtais féin.

Le blianta fada anuas, tá na rialtais breá sásta béalghrá a thabhairt do chruachás na teanga, gan beart a dhéanamh de réir a mbriathair.

Mar sin, caithfidh saoránaigh na tíre brú polaitiúil dáiríre a chur ar an Rialtas chun toil an phobail a chur i bhfeidhm.

Sa chéad alt eile, scrúdóimid na céimeanna atá riachtanach anois.

 

Athmhúintear an Ceacht…

Athmhúintear an Ceacht…

le | 2026/05/13 | Pearsanta, Tuairim

Athmhúintear an Ceacht…

Tá ár ngaráiste ina ghiomnáisiam beag agus ina oifig bheag freisin. Is féidir dul isteach ann ón teach trí dhoras dá chuid féin. Tá a eochair féin aige, ach ní raibh cúis ar bith agam riamh é a chur faoi ghlas.

Nuair a tháinig cúpla teaghlach le páistí óga ar cuairt le déanaí, chuir mé doras an gharáiste faoi ghlas den chéad uair, ionas nach rachadh páiste ar bith isteach ann de thaisme.

Le linn na cuairte, bhí orm dul isteach agus amach as an ngaráiste cúpla uair chun rudaí a bhí ann a fháil. Tar éis do chách imeacht, rinne mé iarracht dul isteach arís chun cúpla rud a chur ar ais.

Ní raibh mé in ann mo chuid eochracha a aimsiú.

Seans mór gur fhág mé na heochracha laistigh ar mo thuras deireanach isteach sa gharáiste agus gur dhún mé an doras i mo dhiaidh. Ní raibh mé in ann eochair bhreise a aimsiú, cé go raibh ceann agam. Rith sé liom ansin go raibh an eochair bhreise istigh sa gharáiste, agus é faoi ghlas anois.

Ansin thuig mé cé chomh tábhachtach is a bhí an garáiste i mo shaol laethúil. Is ann a scríobhaim. Is ann a chleachtaim an giotár. Is ann a dhéanaim aclaíocht. Níl sé galánta ná mórthaibhseach, ach bhí sé ina chuid mhór de mo ghnáthamh laethúil.

Sa deireadh, chuir mé glaoch ar ghlasadóir. Ar an dea-uair, bhí sé in ann an doras a oscailt gan an glas a bhaint amach agus ceann nua a chur ina áit. Agus sea, bhí m’eochracha ina suí ansin ar an deasc.

Sular imigh sé, d’iarr mé air cúpla eochair bhreise a dhéanamh. Thug mé ceann do mo bhean chéile láithreach.

Chuir sé sin timpiste a tharla dom anuraidh i gcuimhne dom. Den chéad uair riamh, ní raibh mo bhróga siúlóireachta orm nuair a chuaigh mé ar shiúlóid suas sliabh. Shleamhnaigh mé agus bhris mé mo rúitín.

Thuig mé ansin go raibh an dá eachtra seo i mo shaol mar chuid de phatrún níos leithne.

Níorbh é an fíorbhotún go ndearna mé dearmad ar rud éigin. D’athraigh mé gnáthamh a bhí agam, gan beart cosanta nua a chur i bhfeidhm.

Is féidir le botún den chineál sin a bheith beag agus cráiteach, mar a bhí sé le doras an gharáiste. Ach is féidir leis a bheith i bhfad níos tromchúisí freisin.

Tá eolas maith ag píolótaí ar bhotúin den chineál seo. Sa bhliain 1987, thuairteáil Eitilt 255 de chuid Northwest Airlines go gairid tar éis di éirí den talamh i Detroit, sna Stáit Aontaithe. Chinn an Bord um Shábháilteacht Iompair Náisiúnta (NTSB) gur éirigh an t-aerárthach den talamh gan na flapaí sciatháin a bheith socraithe i gceart don éirí de thalamh. An fhadhb? Níor chríochnaigh an criú an seicliosta roimh éirí den talamh, agus níor thug an córas rabhaidh foláireamh dóibh nach raibh an t-eitleán socraithe i gceart. Ní dhearna an criú tasc tábhachtach, agus theip ar an gcóras rabhaidh freisin.

Rinne an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (WHO) staidéar ar úsáid seicliosta simplí sábháilteachta máinliachta in ospidéil in ocht gcathair ar fud an domhain. Tháinig laghdú ar líon na ndeacrachtaí móra ó 11 faoin gcéad go 7 faoin gcéad. Tháinig laghdú ar líon na n-othar a fuair bás tar éis obráidí móra ó 1.5 faoin gcéad go 0.8 faoin gcéad. Ní hé nach raibh a fhios ag máinlianna conas obráid a dhéanamh. Ach is féidir fiú le daoine oilte céimeanna bunúsacha a fhágáil ar lár nuair a chuirtear isteach orthu. I go leor cásanna, is féidir le seicliostaí cabhrú le botúin mar seo a sheachaint. Úsáideann aerlínte agus ospidéil seicliostaí go forleathan, ní hamháin le haghaidh gnáthnósanna imeachta, ach freisin nuair a thagann cásanna neamhghnácha chun cinn. Ní leor an liosta féin, áfach. Caithfear é a fhí isteach sa phróiseas. I gcásanna ardriosca, d’fhéadfadh teicneolaíocht, córais rabhaidh, agus duine eile ag deimhniú na gcéimeanna tábhachtacha a bheith i gceist.

Tá mo sheicliostaí féin agam anois, maidir le taisteal agus siúlóireacht, mar shampla. Ní thógann sé ach nóiméad dul trí mo sheicliosta, agus cuidíonn sé liom botúin den chineál sin a sheachaint.

Maidir le doras an gharáiste, tá an réiteach i bhfeidhm anois. Níl eochracha breise sa gharáiste a thuilleadh. Bíonn ceann ag mo bhean chéile i gcónaí. Agus ag ár mac freisin. Déanaim cinnte anois go mbíonn mo chuid eochracha agam aon uair a fhágaim an carr, an teach, nó an garáiste.

Nuair a dhéanaim botúin mar seo, is é an rud is tábhachtaí ná rud éigin a chur i bhfeidhm ionas gur lú an seans go dtarlóidh siad arís.

Deirtear go n-athmhúintear an ceacht go dtí go mbíonn sé foghlamtha ag an dalta. Tá súil agam go bhfuil an ceacht foghlamtha go maith agam ón dá eachtra seo le déanaí, agus go mbeidh mé in ann botúin den chineál seo a sheachaint as seo amach.

 

Daonáireamh 1926

Daonáireamh 1926

le | 2026/04/29 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Náisiúnta, Pearsanta, Stair, Tuairim

Daonáireamh 1926

Nuair a cuireadh Daonáireamh na hÉireann 1926 ar líne le déanaí, d’oscail sé féidearthachtaí nua do thaighde ginealaigh.

Tharraing mo bhean m’aird air tar éis di an nuacht a fheiceáil. Ó shin i leith, tá go leor uaireanta an chloig caite ag an mbeirt againn ag déanamh taighde ar stair ár dteaghlach.

D’aon duine a bhfuil fréamhacha Éireannacha acu, is stór luachmhar é seo. Tá an t-eolas teoranta, ach is leor é chun spléachadh a thabhairt ar an am sin agus ar an saol a bhí ag ár sinsir.

Tógadh an daonáireamh ar an 18 Aibreán, 1926, eagraithe ag Saorstát na hÉireann. Murab ionann agus daonáirimh 1901 agus 1911, a chuimsigh na 32 contae ar fad, chuimsigh an ceann seo 26 contae an Stáit nua.

Is é an rud a dhéanann cumhachtach é ná an méid is féidir a dhéanamh leis. Feidhmíonn daonáireamh 1926 mar nasc siar go 1911. Ansin, is féidir leat dul siar go 1901, agus ansin go Luacháil Uí Ghríofa—taifead cánach réadmhaoine i lár an 19ú haois a fheidhmíonn mar thaifead ríthábhachtach ar shonraí daonáirimh atá ar iarraidh ón ré sin. Ina dhiaidh sin, is féidir níos mó eolais a fháil sna teastais breithe agus deimhnithe pósta agus báis atá ar fáil ar IrishGenealogy.ie.

An Nasc le Maigh Eo

San alt seo, díreoidh mé ar chuid de mo theaghlach féin, mar shampla de na rudaí is féidir a dhéanamh. Tá i bhfad níos mó fós le fiosrú agam.

Thosaigh mé le taobh m’athar. Bhí sé sin níos éasca. Rugadh Daid i 1925, mar sin bhí sé ansin i ndaonáireamh 1926, ina leanbh naoi mí d’aois. Bhí a dheartháireacha agus a dheirfiúracha níos sine ansin freisin, mar aon le mo sheantuismitheoirí, iad ar fad ar leathanach amháin lámhscríofa.

Bhí seachtar acu ina gcónaí i dteach ceann tuí dhá sheomra ar 16 acra i nDroim Riabhach, ar Leithinis an Mhuirthead i gContae Mhaigh Eo. Níos déanaí, nuair a rugadh Síle, bheadh ochtar ann.

Ag baint úsáide as an eolas sin, ghlac mé céim siar go 1911. Ansin d’aimsigh mé mo shin-seanathair Michael Barrett, fear baintreach, ina chónaí sa teach céanna le mo sheanathair agus cuid dá deartháireacha agus deirfiúracha fásta agus col ceathrar. Ag dul siar go 1901 arís, bhí sé ansin lena bhean Julia agus a naonúr clainne.

Scéal Brónach

Thug m’athair crann teaghlaigh lámhdhéanta dom roinnt blianta ó shin, a chuir sé le chéile lena dheartháir John. Cé nach raibh gach bosca líonta acu, bhí sé thar a bheith luachmhar. Dhearbhaigh sé an taighde a bhí á dhéanamh agam, agus thug sé leideanna tábhachtacha nua dom freisin.

Bhí brón sa chrann teaghlaigh sin, nach raibh le feiceáil go héasca i dtaifid an daonáirimh. Léirigh taifid mo Dhaid go raibh triúr ina chlann féin, Ellen, Mary agus William, a fuair bás go hóg. D’aimsigh mé taifid ar líne do bheirt acu. Fuair Mary bás nuair a bhí sí sé lá d’aois. Fuair Ellen bás ag ceithre mhí. Níor aimsigh mé William go fóill. Caithfidh go raibh sé tubaisteach don teaghlach triúr as naonúr clainne a chailleadh chomh hóg sin.

Chuaigh mé isteach sna teastais breithe agus na deimhnithe pósta agus báis ar IrishGenealogy.ie agus bhí mé an-sásta a fheiceáil go raibh na taifid shibhialta agus na taifid daonáirimh ag teacht le chéile. Thug na taifid shibhialta eolas nua dom freisin. Fuair mé amach gurbh é Richard Barrett an t-ainm a bhí ar athair mo shin-sheanmháthar Ellen Monaghan. Bhí “Dick” scríofa ag mo Dhaid sa bhosca ábhartha ina chairt teaghlaigh. Rudaí ag teacht le chéile arís.

File Iorrais

D’inis mo Dhaid dom go raibh an nasc siar go dtí Riocard Bairéad ar thaobh a mháthar. Ó tharla gurbh é Richard Barrett ainm mo shin-shin-seanathar ar thaobh mháthair mo Dhaid, neartaigh sé sin an tuairim.

Ba fhile, aorthóir agus máistir scoile é Riocard (Dick) Bairéad. Bhí baint aige leis na hÉireannaigh Aontaithe agus le hÉirí Amach 1798 freisin. Ach is mar file is fearr a bhfuil cuimhne air. I measc na ndánta a chum sé tá “Eoghan Cóir” agus “Preab san Ól.”

Ainm suimiúil eile ar chairt mo Dhaid ná mo shin-shin-seanathair, Éamon Barrett. Chuardaigh mé Luacháil Uí Ghríofa agus ní bhfuair mé tada faoi Éamon. Ansin bhain mé triail as Edward Barrett.

Bhí sé ansin. Ar na sé acra dhéag chéanna i nDroim Riabhach. Feirmeoir tionóntach. Tobias Kirkwood an t-ainm a bhí ar a thiarna talún. Faoi 1901, is cosúil nár feirmeoir tionóntach é Michael Barrett ach gur leis an talamh.

Oidhreacht agus Brí

Dar le m’athair, ba é Edward an chéad Bairéadach a chuir faoi i nDroim Riabhach mar fheirmeoir tionóntach. Faoi 1901, bhí aon duine dhéag sa teach ceann tuí céanna dhá sheomra. Seachtar i 1911. Seachtar arís i 1926, m’athair féin san áireamh.

Bhí saol crua i gceist an tráth úd. I lár an 19ú haois caithfidh go raibh sé thar a bheith deacair do Edward Barrett agus a theaghlach maireachtáil. Is dócha go raibh sé ag feirmeoireacht na talún sin le linn an Ghorta Mhóir. I mí an Mheithimh 1847, shroich na céadta daoine ocracha as Iorras teach na mbocht i mBéal an Átha, ach cuireadh ar shiúl iad toisc go raibh sé lán cheana féin. Is ar éigean a bhí acu ach ón lámh go dtí an béal, rud a bheadh deacair fiú a shamhlú sa lá atá inniu ann.

Tá a fhios agam ó thaifid m’athar gur imigh beirt uncailí go Chicago sna 1910í. Sin líne eile le leanúint níos déanaí agus seans maith go bhfuil gaolta agam anseo sna Stáit Aontaithe.

Nuair a bhreathnaím ar na hainmneacha go léir sin, ritheann sé liom gur duine gach ceann acu, agus saol agus scéal acu. Níl fágtha anois ach ainm scríofa ar phár, agus gach rud eile caillte i gceo an ama.

Is ábhar machnaimh é m’uncail, mo sheanathair agus mo shin-seanathair a fheiceáil ansin ar an gcairt agus sna taifid, iad go léir leis an ainm céanna liomsa—Michael Barrett. Tugann siad comhthéacs dom. Tugann siad brí dom.

Tá mé cinnte go bhfuil go leor daoine a léann é seo ag déanamh a dtaighde féin le daonáireamh 1926, ag rianú a dteaghlaigh, ag foghlaim níos mó faoin áit as ar tháinig siad agus an saol mar a bhí sé ag an am sin.

Níor lean mé ach líne amháin go dtí seo. Tá go leor eile le fiosrú, agus tógfaidh sé am.

Mura raibh an deis agat fós, tá súil agam go spreagfaidh mo scéal tú chun fréamhacha do theaghlach féin a fhiosrú i ndaonáireamh 1926.

 

Dearcadh Trump agus Leo ag teacht glan salach ar a chéile

Dearcadh Trump agus Leo ag teacht glan salach ar a chéile

le | 2026/04/15 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Polaitíocht, Tuairim

Dearcadh Trump agus Leo ag teacht glan salach ar a chéile

Nuair a bhí an Pápa Leo XIV ar eitleán chun na hAilgéire ar an 13 Aibreán, cuireadh ceist air faoin ionsaí is déanaí a rinne Donald Trump air. Dúirt an Pápa nach raibh eagla ar bith air roimh Trump agus go leanfadh sé air ag labhairt amach i gcoinne an chogaidh.

Ar an 7 Aibreán, dúirt Leo go raibh bagairt Trump ar an Iaráin “go hiomlán do-ghlactha” – focail thar a bheith díreach do phápa a úsáid agus é ag caint faoi uachtarán reatha Mheiriceá. Dúirt sé gur ardaigh bagairtí i gcoinne daonraí sibhialtacha ceisteanna tromchúiseacha morálta agus dlíthiúla, agus d’impigh sé ar dhaoine brú a chur ar rialtais dul i dtreo na síochána. Cúpla lá ina dhiaidh sin, ag bigil urnaí i mBasilica Naomh Peadar, labhair sé arís faoin “siobhrán uilechumhachta” a chothaíonn cogadh agus thug sé rabhadh i gcoinne ainm Dé a úsáid chun an foréigean a bheannú. Ba léir cé air agus cad faoina raibh sé ag tagairt.

Tháinig freagra Trump ina ghnáth-stíl ghéar mhaslach. Dúirt sé go raibh Leo “lag maidir le coireacht” agus go raibh sé “uafásach maidir le polasaí eachtrach”, agus d’impigh sé air díriú ar a bheith ina phápa seachas a bheith ag gníomhú mar pholaiteoir. Ansin chuaigh Trump thar teorainn eile. Chuir sé suas íomhá de féin ar líne, cruthaithe le hintleacht shaorga, i staidiúir a chuir Íosa i gcuimhne, agus bhain sé anuas í ina dhiaidh sin tar éis frithfhreagairt fheargach an phobail. Dúirt sé go raibh sé i gceist aige é féin a léiriú mar dhochtúir, ní mar Chríost, ach bhí an damáiste déanta faoin am sin.

Níor ardaigh Leo an teannas, cé gur fhreagair sé go stuama agus go daingean. Dúirt sé go raibh a theachtaireacht fréamhaithe sa Soiscéal, ní sa pholaitíocht. Dúirt sé go raibh dualgas ar an Eaglais labhairt ar son síochána, comhrá agus athmhuintearais. Agus é san Ailgéir, cháin sé coinbhleachtaí “nuachoilíneacha” agus sáruithe ar an dlí idirnáisiúnta. Chuir an Pápa in iúl go soiléir go raibh sé de cheart aige labhairt ar cheisteanna eiticiúla agus morálta maidir le cogadh agus síocháin.

Tá an t-achrann seo ag dul i méid le tamall anuas. Sular toghadh ina Phápa é fiú, cháin Robert Prevost polaitíocht Trump, go háirithe ar cheist na hinimirce. Ina chéad aitheasc mar Phápa chuig taidhleoirí i mí na Bealtaine 2025, dúirt sé go gcaithfí aird a thabhairt ar dhínit na n-inimirceach. I Meán Fómhair 2025 chuaigh sé níos faide fós, á rá nach féidir le duine a chuireann i gcoinne an ghinmhillte, ach a ghlacann le caitheamh “mídhaonna” le himircigh, a mhaíomh chomh héasca sin gur duine “go hiomlán ar son na beatha” é.

Tá tábhacht pholaitiúil agus spioradálta leis an gcoimhlint idir Trump agus Leo. D’éirigh le Trump feabhas a chur ar a sheasamh i measc vótálaithe Caitliceacha i dtoghchán 2024. Fuair AP VoteCast amach gur vótáil 54% de vótálaithe Caitliceacha ar a shon, méadú ar an scoilt beagnach chothrom a bhí ann i 2020. Meallann Trump Caitlicigh choimeádacha mar gheall ar na breithiúna a cheap sé, a sheasamh ar an nginmhilleadh agus a sheasamh frithliobrálach. Ach cuireann focail Leo ar bhochtaineacht, ar imirce agus ar shíocháin iallach ar gach Caitliceach féachaint ar a roghanna polaitiúla féin trí lionsa a gcreidimh agus theagasc na hEaglaise.

Bhí frithfhreagairt láidir freisin i gcoinne Trump mar gheall ar an troid a thionscain sé leis an bPápa, laistigh den Eaglais agus lasmuigh di. Dúirt Ardeaspag Chathair Oklahoma Paul S. Coakley nach raibh an Pápa in iomaíocht pholaitiúil le Trump, ach go bhfuil sé ina fhear ionaid Chríost ag labhairt ón Soiscéal. Thuairiscigh AP go raibh go leor Caitliceach i Meiriceá trína chéile mar gheall ar ionsaí an Uachtaráin ar an gcéad Phápa Meiriceánach. San Iodáil, thug fiú Giorgia Meloni, a bhíonn cúramach de ghnáth ina cuid cainte faoi Trump, “do-ghlactha” ar a chuid ráiteas. Bhí tábhacht leis sin mar tá Meloni ar dhuine de na ceannairí Eorpacha is gaire do dhearcadh Trump. Nuair a fheiceann fiú sise go gcaithfear líne a tharraingt, tugann sé le fios nár thuig Trump an oifig a raibh á ionsaí aige agus lucht féachana an domhain ag breathnú.

Is é an rud a fhágann go bhfuil an choimhlint seo chomh spéisiúil sin ná go bhfuil an bheirt fhear ag labhairt le muintir Mheiriceá, ach go bhfuil siad ag labhairt ó thuiscintí iomlán éagsúla. Tá leagan Trump ar eolas go maith againn: ceannas, magadh, fórsa, agus diúltú géilleadh. Tá leagan Leo beagnach a mhalairt: smacht, soiléireacht mhorálta, cúram do dhaoine laga agus amhras faoi dhaoine cumhachtacha. Cé go bhfeiceann Trump pápa atá á cháineadh go díreach, feiceann Leo Trump ag dul i gcoinne theagasc na hEaglaise Caitlicí.

Ní furasta do Mheiriceánaigh neamhaird a dhéanamh ar Phápa Leo. Is Meiriceánach é. Labhraíonn sé i dteanga shoiléir mhorálta. Agus tá a sheasamh thar a bheith láidir i measc Chaitlicigh Mheiriceá: léirigh suirbhé de chuid an Pew Research Center a foilsíodh i Meán Fómhair 2025 go raibh dearcadh fabhrach ag 84% díobh air. Ní chiallaíonn sin go n-iompóidh gach Caitliceach anois i gcoinne Trump. Ach ciallaíonn sé gur roghnaigh Trump troid a thosú le pearsa a bhfuil údarás morálta aige a shíneann i bhfad níos faide ná an Róimh.

Tá comharthaí rabhaidh eile ann freisin do réimeas Trump. Thuairiscigh Reuters go bhfuil muinín an phobail i ngeilleagar na Stát Aontaithe ag leibhéal an-íseal, agus é sin spreagtha i bpáirt ag boilsciú agus ag ardú i bpraghsanna peitril a bhaineann leis an gcogadh san Iaráin. San Ungáir, fuair Viktor Orbán amach freisin nach féidir talamh slán a dhéanamh de go gcabhródh tacaíocht láidir ón taobh amuigh. Thacaigh Trump leis. Thaistil JD Vance go Búdaipeist chun tacaíocht a léiriú dó. Thuairiscigh Reuters chomh maith go raibh méadú á chur ag foinsí Rúiseacha nó foinsí a raibh baint acu leis an Rúis le teachtaireachtaí pro-Orbán roimh an vóta. Ina ainneoin sin, chaill Orbán an toghchán go dona ag Péter Magyar.

Fágann sé sin fíor-rogha os comhair muintir Mheiriceá ag an mbosca ballóide, go háirithe do Chaitlicigh Phoblachtánacha. An ngéillfidh siad do cháineadh soiléir an Phápa ar chogadh, ar bheartais chrua inimirce agus ar neamhshuim mhorálta, nó an leanfaidh siad orthu ag tacú le polasaithe a théann salach ar na luachanna a mhaíonn siad a bheith acu? Beidh freagra níos soiléire don cheist sin againn i ndiaidh thoghcháin mheántéarma na Stát Aontaithe i mí na Samhna, agus d’fhéadfadh sé an stáitse a leagan amach d’athrú fadtéarmach suntasach i bpolaitíocht Mheiriceá.

 

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish