Athmhúintear an Ceacht…

Athmhúintear an Ceacht…

le | 2026/05/13 | Pearsanta, Tuairim

Athmhúintear an Ceacht…

Tá ár ngaráiste ina ghiomnáisiam beag agus ina oifig bheag freisin. Is féidir dul isteach ann ón teach trí dhoras dá chuid féin. Tá a eochair féin aige, ach ní raibh cúis ar bith agam riamh é a chur faoi ghlas.

Nuair a tháinig cúpla teaghlach le páistí óga ar cuairt le déanaí, chuir mé doras an gharáiste faoi ghlas den chéad uair, ionas nach rachadh páiste ar bith isteach ann de thaisme.

Le linn na cuairte, bhí orm dul isteach agus amach as an ngaráiste cúpla uair chun rudaí a bhí ann a fháil. Tar éis do chách imeacht, rinne mé iarracht dul isteach arís chun cúpla rud a chur ar ais.

Ní raibh mé in ann mo chuid eochracha a aimsiú.

Seans mór gur fhág mé na heochracha laistigh ar mo thuras deireanach isteach sa gharáiste agus gur dhún mé an doras i mo dhiaidh. Ní raibh mé in ann eochair bhreise a aimsiú, cé go raibh ceann agam. Rith sé liom ansin go raibh an eochair bhreise istigh sa gharáiste, agus é faoi ghlas anois.

Ansin thuig mé cé chomh tábhachtach is a bhí an garáiste i mo shaol laethúil. Is ann a scríobhaim. Is ann a chleachtaim an giotár. Is ann a dhéanaim aclaíocht. Níl sé galánta ná mórthaibhseach, ach bhí sé ina chuid mhór de mo ghnáthamh laethúil.

Sa deireadh, chuir mé glaoch ar ghlasadóir. Ar an dea-uair, bhí sé in ann an doras a oscailt gan an glas a bhaint amach agus ceann nua a chur ina áit. Agus sea, bhí m’eochracha ina suí ansin ar an deasc.

Sular imigh sé, d’iarr mé air cúpla eochair bhreise a dhéanamh. Thug mé ceann do mo bhean chéile láithreach.

Chuir sé sin timpiste a tharla dom anuraidh i gcuimhne dom. Den chéad uair riamh, ní raibh mo bhróga siúlóireachta orm nuair a chuaigh mé ar shiúlóid suas sliabh. Shleamhnaigh mé agus bhris mé mo rúitín.

Thuig mé ansin go raibh an dá eachtra seo i mo shaol mar chuid de phatrún níos leithne.

Níorbh é an fíorbhotún go ndearna mé dearmad ar rud éigin. D’athraigh mé gnáthamh a bhí agam, gan beart cosanta nua a chur i bhfeidhm.

Is féidir le botún den chineál sin a bheith beag agus cráiteach, mar a bhí sé le doras an gharáiste. Ach is féidir leis a bheith i bhfad níos tromchúisí freisin.

Tá eolas maith ag píolótaí ar bhotúin den chineál seo. Sa bhliain 1987, thuairteáil Eitilt 255 de chuid Northwest Airlines go gairid tar éis di éirí den talamh i Detroit, sna Stáit Aontaithe. Chinn an Bord um Shábháilteacht Iompair Náisiúnta (NTSB) gur éirigh an t-aerárthach den talamh gan na flapaí sciatháin a bheith socraithe i gceart don éirí de thalamh. An fhadhb? Níor chríochnaigh an criú an seicliosta roimh éirí den talamh, agus níor thug an córas rabhaidh foláireamh dóibh nach raibh an t-eitleán socraithe i gceart. Ní dhearna an criú tasc tábhachtach, agus theip ar an gcóras rabhaidh freisin.

Rinne an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (WHO) staidéar ar úsáid seicliosta simplí sábháilteachta máinliachta in ospidéil in ocht gcathair ar fud an domhain. Tháinig laghdú ar líon na ndeacrachtaí móra ó 11 faoin gcéad go 7 faoin gcéad. Tháinig laghdú ar líon na n-othar a fuair bás tar éis obráidí móra ó 1.5 faoin gcéad go 0.8 faoin gcéad. Ní hé nach raibh a fhios ag máinlianna conas obráid a dhéanamh. Ach is féidir fiú le daoine oilte céimeanna bunúsacha a fhágáil ar lár nuair a chuirtear isteach orthu. I go leor cásanna, is féidir le seicliostaí cabhrú le botúin mar seo a sheachaint. Úsáideann aerlínte agus ospidéil seicliostaí go forleathan, ní hamháin le haghaidh gnáthnósanna imeachta, ach freisin nuair a thagann cásanna neamhghnácha chun cinn. Ní leor an liosta féin, áfach. Caithfear é a fhí isteach sa phróiseas. I gcásanna ardriosca, d’fhéadfadh teicneolaíocht, córais rabhaidh, agus duine eile ag deimhniú na gcéimeanna tábhachtacha a bheith i gceist.

Tá mo sheicliostaí féin agam anois, maidir le taisteal agus siúlóireacht, mar shampla. Ní thógann sé ach nóiméad dul trí mo sheicliosta, agus cuidíonn sé liom botúin den chineál sin a sheachaint.

Maidir le doras an gharáiste, tá an réiteach i bhfeidhm anois. Níl eochracha breise sa gharáiste a thuilleadh. Bíonn ceann ag mo bhean chéile i gcónaí. Agus ag ár mac freisin. Déanaim cinnte anois go mbíonn mo chuid eochracha agam aon uair a fhágaim an carr, an teach, nó an garáiste.

Nuair a dhéanaim botúin mar seo, is é an rud is tábhachtaí ná rud éigin a chur i bhfeidhm ionas gur lú an seans go dtarlóidh siad arís.

Deirtear go n-athmhúintear an ceacht go dtí go mbíonn sé foghlamtha ag an dalta. Tá súil agam go bhfuil an ceacht foghlamtha go maith agam ón dá eachtra seo le déanaí, agus go mbeidh mé in ann botúin den chineál seo a sheachaint as seo amach.

 

Daonáireamh 1926

Daonáireamh 1926

le | 2026/04/29 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Náisiúnta, Pearsanta, Stair, Tuairim

Daonáireamh 1926

Nuair a cuireadh Daonáireamh na hÉireann 1926 ar líne le déanaí, d’oscail sé féidearthachtaí nua do thaighde ginealaigh.

Tharraing mo bhean m’aird air tar éis di an nuacht a fheiceáil. Ó shin i leith, tá go leor uaireanta an chloig caite ag an mbeirt againn ag déanamh taighde ar stair ár dteaghlach.

D’aon duine a bhfuil fréamhacha Éireannacha acu, is stór luachmhar é seo. Tá an t-eolas teoranta, ach is leor é chun spléachadh a thabhairt ar an am sin agus ar an saol a bhí ag ár sinsir.

Tógadh an daonáireamh ar an 18 Aibreán, 1926, eagraithe ag Saorstát na hÉireann. Murab ionann agus daonáirimh 1901 agus 1911, a chuimsigh na 32 contae ar fad, chuimsigh an ceann seo 26 contae an Stáit nua.

Is é an rud a dhéanann cumhachtach é ná an méid is féidir a dhéanamh leis. Feidhmíonn daonáireamh 1926 mar nasc siar go 1911. Ansin, is féidir leat dul siar go 1901, agus ansin go Luacháil Uí Ghríofa—taifead cánach réadmhaoine i lár an 19ú haois a fheidhmíonn mar thaifead ríthábhachtach ar shonraí daonáirimh atá ar iarraidh ón ré sin. Ina dhiaidh sin, is féidir níos mó eolais a fháil sna teastais breithe agus deimhnithe pósta agus báis atá ar fáil ar IrishGenealogy.ie.

An Nasc le Maigh Eo

San alt seo, díreoidh mé ar chuid de mo theaghlach féin, mar shampla de na rudaí is féidir a dhéanamh. Tá i bhfad níos mó fós le fiosrú agam.

Thosaigh mé le taobh m’athar. Bhí sé sin níos éasca. Rugadh Daid i 1925, mar sin bhí sé ansin i ndaonáireamh 1926, ina leanbh naoi mí d’aois. Bhí a dheartháireacha agus a dheirfiúracha níos sine ansin freisin, mar aon le mo sheantuismitheoirí, iad ar fad ar leathanach amháin lámhscríofa.

Bhí seachtar acu ina gcónaí i dteach ceann tuí dhá sheomra ar 16 acra i nDroim Riabhach, ar Leithinis an Mhuirthead i gContae Mhaigh Eo. Níos déanaí, nuair a rugadh Síle, bheadh ochtar ann.

Ag baint úsáide as an eolas sin, ghlac mé céim siar go 1911. Ansin d’aimsigh mé mo shin-seanathair Michael Barrett, fear baintreach, ina chónaí sa teach céanna le mo sheanathair agus cuid dá deartháireacha agus deirfiúracha fásta agus col ceathrar. Ag dul siar go 1901 arís, bhí sé ansin lena bhean Julia agus a naonúr clainne.

Scéal Brónach

Thug m’athair crann teaghlaigh lámhdhéanta dom roinnt blianta ó shin, a chuir sé le chéile lena dheartháir John. Cé nach raibh gach bosca líonta acu, bhí sé thar a bheith luachmhar. Dhearbhaigh sé an taighde a bhí á dhéanamh agam, agus thug sé leideanna tábhachtacha nua dom freisin.

Bhí brón sa chrann teaghlaigh sin, nach raibh le feiceáil go héasca i dtaifid an daonáirimh. Léirigh taifid mo Dhaid go raibh triúr ina chlann féin, Ellen, Mary agus William, a fuair bás go hóg. D’aimsigh mé taifid ar líne do bheirt acu. Fuair Mary bás nuair a bhí sí sé lá d’aois. Fuair Ellen bás ag ceithre mhí. Níor aimsigh mé William go fóill. Caithfidh go raibh sé tubaisteach don teaghlach triúr as naonúr clainne a chailleadh chomh hóg sin.

Chuaigh mé isteach sna teastais breithe agus na deimhnithe pósta agus báis ar IrishGenealogy.ie agus bhí mé an-sásta a fheiceáil go raibh na taifid shibhialta agus na taifid daonáirimh ag teacht le chéile. Thug na taifid shibhialta eolas nua dom freisin. Fuair mé amach gurbh é Richard Barrett an t-ainm a bhí ar athair mo shin-sheanmháthar Ellen Monaghan. Bhí “Dick” scríofa ag mo Dhaid sa bhosca ábhartha ina chairt teaghlaigh. Rudaí ag teacht le chéile arís.

File Iorrais

D’inis mo Dhaid dom go raibh an nasc siar go dtí Riocard Bairéad ar thaobh a mháthar. Ó tharla gurbh é Richard Barrett ainm mo shin-shin-seanathar ar thaobh mháthair mo Dhaid, neartaigh sé sin an tuairim.

Ba fhile, aorthóir agus máistir scoile é Riocard (Dick) Bairéad. Bhí baint aige leis na hÉireannaigh Aontaithe agus le hÉirí Amach 1798 freisin. Ach is mar file is fearr a bhfuil cuimhne air. I measc na ndánta a chum sé tá “Eoghan Cóir” agus “Preab san Ól.”

Ainm suimiúil eile ar chairt mo Dhaid ná mo shin-shin-seanathair, Éamon Barrett. Chuardaigh mé Luacháil Uí Ghríofa agus ní bhfuair mé tada faoi Éamon. Ansin bhain mé triail as Edward Barrett.

Bhí sé ansin. Ar na sé acra dhéag chéanna i nDroim Riabhach. Feirmeoir tionóntach. Tobias Kirkwood an t-ainm a bhí ar a thiarna talún. Faoi 1901, is cosúil nár feirmeoir tionóntach é Michael Barrett ach gur leis an talamh.

Oidhreacht agus Brí

Dar le m’athair, ba é Edward an chéad Bairéadach a chuir faoi i nDroim Riabhach mar fheirmeoir tionóntach. Faoi 1901, bhí aon duine dhéag sa teach ceann tuí céanna dhá sheomra. Seachtar i 1911. Seachtar arís i 1926, m’athair féin san áireamh.

Bhí saol crua i gceist an tráth úd. I lár an 19ú haois caithfidh go raibh sé thar a bheith deacair do Edward Barrett agus a theaghlach maireachtáil. Is dócha go raibh sé ag feirmeoireacht na talún sin le linn an Ghorta Mhóir. I mí an Mheithimh 1847, shroich na céadta daoine ocracha as Iorras teach na mbocht i mBéal an Átha, ach cuireadh ar shiúl iad toisc go raibh sé lán cheana féin. Is ar éigean a bhí acu ach ón lámh go dtí an béal, rud a bheadh deacair fiú a shamhlú sa lá atá inniu ann.

Tá a fhios agam ó thaifid m’athar gur imigh beirt uncailí go Chicago sna 1910í. Sin líne eile le leanúint níos déanaí agus seans maith go bhfuil gaolta agam anseo sna Stáit Aontaithe.

Nuair a bhreathnaím ar na hainmneacha go léir sin, ritheann sé liom gur duine gach ceann acu, agus saol agus scéal acu. Níl fágtha anois ach ainm scríofa ar phár, agus gach rud eile caillte i gceo an ama.

Is ábhar machnaimh é m’uncail, mo sheanathair agus mo shin-seanathair a fheiceáil ansin ar an gcairt agus sna taifid, iad go léir leis an ainm céanna liomsa—Michael Barrett. Tugann siad comhthéacs dom. Tugann siad brí dom.

Tá mé cinnte go bhfuil go leor daoine a léann é seo ag déanamh a dtaighde féin le daonáireamh 1926, ag rianú a dteaghlaigh, ag foghlaim níos mó faoin áit as ar tháinig siad agus an saol mar a bhí sé ag an am sin.

Níor lean mé ach líne amháin go dtí seo. Tá go leor eile le fiosrú, agus tógfaidh sé am.

Mura raibh an deis agat fós, tá súil agam go spreagfaidh mo scéal tú chun fréamhacha do theaghlach féin a fhiosrú i ndaonáireamh 1926.

 

Comhaltas Barry Cogan

Comhaltas Barry Cogan

le | 2026/04/22 | Pearsanta

Comhaltas Barry Cogan

Ag pointe éigin san oíche, d’fhéach Sinéad agus mise timpeall an tseomra, ansin ar a chéile, agus thuigeamar go raibh uirlis ag beagnach gach duine eile ann seachas muidne.

Bhí maindilín i lámha fhear an tí cheana féin. Tharraing duine eile bainseó as a chás. Tháinig duine eile isteach le píoba uilleann. Ina dhiaidh sin tháinig feadóg mhór, feadóg stáin, giotár, bodhrán agus níos mó ná fidil amháin. Shuigh na ceoltóirí síos i gciorcal.

Tháinig muid go dtí ceolchoirm tí i La Jolla gan aon tuiscint againn go mbeadh seisiún ceol traidisiúnta ina dhiaidh.

Thosaigh an oíche le béile comhroinnte, cé gur don cheolchoirm féin a tháinig muid. Chuir bean an tí fáilte chroíúil romhainn agus thug sí a háit féin dúinn ar an tolg, áit ar shuíomar isteach go dlúth. Sin an cineál cruinnithe a bhí ann: neamhfhoirmiúil, flaithiúil, fáilteach.

Ba é Brian Conway príomhcheoltóir an oíche sin. Bhí sé ar an gcósta thiar chun albam nua a chur chun cinn. Chabhraigh Máirtín de Cógáin, ceoltóir agus scéalaí as Carraig Uí Leighin i gContae Chorcaí, atá ina chónaí sna Stáit Aontaithe le trí bliana is fiche anuas, leis an gceolchoirm a eagrú. Tá aithne aige ar Brian agus sheinn sé leis roimhe seo. Thug sé cuireadh dúinn freastal ar an gceolchoirm, rud ar ghlacamar leis go fonnmhar.

Ní gnáthfhidléir é Conway. Rugadh sa Bronx é, agus meastar go forleathan go bhfuil sé ar thús cadhnaíochta i stíl Shligigh i Meiriceá. D’fhoghlaim sé ar dtús ó Martin Mulvihill agus Martin Wynne, agus bhí tionchar mór ag Andy McGann air freisin. Chaith sé a shaol oibre mar ionchúisitheoir. Anois, agus é ar scor, tugann sé é féin go hiomlán don fhidil, mar mhúinteoir agus mar cheoltóir.

Sa chéad leath den cheolchoirm, ba é Brian agus a fhidil amháin a bhí os ár gcomhair. Sheinn sé i stíl Shligigh a tháinig anuas ó Michael Coleman. Bhain sé foinn áille as an uirlis, cuid acu beoga bríomhara, cuid eile ciúin, beagnach cumhach. Chas sé idir phoirt óna mhúinteoirí agus phíosaí a chum sé féin.

Idir na foinn, labhair sé faoina shaol, faoin traidisiún Gael-Mheiriceánach agus faoi na ceoltóirí a mhúnlaigh é. Ba léir an meas mór a bhí aige ar a mhúinteoirí.

Sa dara leath den chlár tháinig an fidléir as Nua-Eabhrac, Cate Sandstrom, isteach leis. Bhí a gcuid seinm chomh dlúth sin lena chéile, gur bhraith tú uaireanta gur aon uirlis amháin, níos láidre agus níos binne ná uirlis amháin, a bhí ag seinm sa seomra.

Tar éis a gcuid ceoil, agus muid ar tí imeacht abhaile, chuala muid caint faoi sheisiún a bhí le teacht.

Bhí fáilte roimh dhuine ar bith a bhí ag iarraidh seinm. Shíl muid go bhfanfadh cúpla ceoltóir. Ina áit sin, d’athraigh an seomra romhainn. D’imigh daoine amach agus tháinig siad ar ais lena n-uirlisí. Shuigh Máirtín síos agus thosaigh sé ag canadh.

Chruinnigh an ceol timpeall air go nádúrtha. Ina dhiaidh sin thóg sé an bodhrán agus sheinn sé go séimh é, ag coinneáil na rithime slán gan an lámh in uachtar a fháil ar na huirlisí eile. Ní ceoltóirí ócáideacha a bhí ann. Bhí na poirt acu ar bharra a méara acu. Ba é seo Comhaltas Barry Cogan, brainse San Diego de Chomhaltas Ceoltóirí Éireann, ainmnithe in onóir do Barry Cogan, duine mór le rá sa Chomhaltas, a spreag bunú an bhrainse trína mhac, Máirtín. Tagann siad le chéile gach seachtain le haghaidh ranganna agus seisiún. Léiriú daingean, muiníneach agus beo a bhí ann. Bhí fear an tí féin ina sheinnteoir láidir maindilín.

Rith smaoineamh liom. Os ár gcomhar amach, na mílte míle ó bhaile, bhí Cultúr na hÉireann faoi lán seoil. Ní mar iarsma a bhí sé le brath ach an oiread, ach mar rud iontach beo.

Tháinig muid chun ceolchoirm a chloisteáil agus fuaireamar i bhfad níos mó ná sin. Ba mhór an pléisiúr é éisteacht leis an seisiún, ach b’fhearr fós páirt a ghlacadh ann. Beidh orm freastal ar cheann de sheisiúin sheachtainiúla an Chomhaltais. B’fhéidir go dtabharfaidh mé feadóg stáin nó giotár liom an chéad uair eile.

 

Sáinnithe i lár Cogaidh – Tuairisc mo neachta ó Dubai!

Sáinnithe i lár Cogaidh – Tuairisc mo neachta ó Dubai!

le | 2026/03/25 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Pearsanta, Polaitíocht, Tuairim

Sáinnithe i lár Cogaidh – Tuairisc mo neachta ó Dubai!


Tá an cogadh idir na Stáit Aontaithe, Iosrael agus an Iaráin ag dul i bhfad níos measa le seachtain anuas. Tar éis d’ionsaithe Iosraelacha bualadh ar mhórshaoráidí ola agus gáis na hIaráine ag South Pars agus Asaluyeh ar an 18 Márta, leathnaigh Tehran a cuid bagairtí go géar, agus thug sí foláireamh go bhféadfaí bonneagar fuinnimh na Murascaille san Araib Shádach, san UAE agus i gCatar a ionsaí. Chuir sé sin imní mhór ar fud an réigiúin, mar thug sé le fios go bhféadfadh an cogadh leathnú amach sa réigiún agus drochthionchar a imirt ar gheilleagar agus ar mhuintir an réigiúin, atá faoi scáth an chogaidh cheana féin.

Léirigh an Iaráin freisin go bhféadfadh sí bualadh ó achar fada nuair a scaoil sí dhá dhiúracán bhalaistíocha i dtreo bhunáit SAM-na Ríochta Aontaithe ag Diego Garcia san Aigéan Indiach. De réir tuairiscí, níor bhuail na diúracáin an bhunáit. Mar sin féin, neartaigh an eachtra an tuiscint go raibh an choimhlint ag leathnú agus ag éirí níos deacra a thuar agus níos deacra smacht a choimeád uirthi.

Ansin d’ardaigh an tUachtarán Trump na geallta arís. Thug sé rabhadh, mura n-osclódh an Iaráin Caolas Hormuz go hiomlán laistigh de 48 uair an chloig, go mbuailfeadh na Stáit Aontaithe cumhachstáisiúin na hIaráine. D’fhreagair an Iaráin lena bagairt féin, á rá dá ndéanfaí ionsaí ar a cumhachstáisiúin, go mbainfeadh sí díoltas amach ar chumhachtstáisiúin Iosrael agus ar shaoráidí cumhachta eile sa réigiún atá ceangailte le bunáiteanna SAM.

Ansin, beagnach chomh tobann céanna, ba chosúil go raibh Trump ag tarraingt siar. Ar an 23 Márta, dúirt sé go raibh comhráite “an-mhaith agus torthúil” ar siúl idir SAM agus an Iaráin, agus go raibh mórphointí comhaontaithe eatarthu anois, agus chuir sé na hionsaithe a bhí bagartha aige siar go ceann cúig lá. Shéan an Iaráin go poiblí, áfach, go raibh a leithéid de chainteanna ar siúl ar chor ar bith. Mar sin, tá an réigiún fágtha i staid mhór éiginnteachta: lá amháin bagairtí géara, an chéad lá eile caint ar thaidhleoireacht, agus ansin séanadh agus níos mó amhrais beagnach láithreach.

Dóibh siúd atá ina gcónaí san UAE, is turas léanmhar leanúnach é sin. Ardaíonn gach bagairt nua an teannas. Tugann gach ráfla ar chainteanna nó sos beagán faoisimh, ach imíonn an faoiseamh sin go tapa, mar níl a fhios ag aon duine cad atá ag teacht ina dhiaidh.

Sheol mo neacht a smaointe chugam sular tharla cuid de na forbairtí is déanaí. Más rud ar bith é, tá an teannas níos géire fós anois ná mar a bhí nuair a scríobh sí iad.

“Maidir liom féin, is é an príomhmhothú le déanaí ná cineál ídiú meabhrach leanúnach. Bíonn tú i gcónaí rud beag ar airdeall, ag fanacht leis an gcéad fhógra eile ar an bhfón agus ag smaoineamh an mbeidh pléasc ina dhiaidh, agus má bhíonn, cé chomh fada uait a bheidh sé.”

San UAE, ní gnáth-theachtaireacht í teachtaireacht ar an bhfón a thuilleadh. Ní gnáthchiúnas é an tost a thuilleadh ach oiread. Bíonn gach sos lán leis an tuiscint go bhféadfadh rud éigin eile a bheith ar tí tarlú.

Ní fhanann an brú sin le duine amháin. Scaipeann sé isteach i dtithe, ar bhóithre, in ionaid oibre agus i saol an teaghlaigh. D’fhéadfadh gnáthchuma a bheith fós ar an gcathair ón taobh amuigh, ach tá an t-atmaisféar athraithe go hiomlán.

Mar a dúirt mo neacht féin:

“Ceapaim go bhfuil go leor againn éirithe rud beag cantalach agus síorairdeallach chomh maith, go díreach toisc go bhfuil ár néaróga ar tinneall againn. Cuireann sé cuma dhifriúil ar an saol laethúil. Bím neirbhíseach faoi rudaí simplí cosúil le tiomáint go háit éigin. Bíonn ceist i gcónaí i gcúl do chinn faoi rud éigin ag titim ón spéir, cibé acu diúracáin nó smionagar atá i gceist.”

Is furasta, ó chian, breathnú ar na heachtraí seo mar shraith ceannlínte. Ach dóibh siúd atá ina gcónaí san UAE, mothaítear an cogadh ar bhealach eile. Mothaítear é san fholáireamh fóin a chuireann teannas i do ghuaillí, san fhéachaint instinneach suas sa spéir sula dtéann tú isteach sa charr, agus san iarracht an saol laethúil a choinneáil ag gluaiseacht agus an réigiún níos leithne ag luascadh ó bhagairt amháin go dtí an chéad cheann eile.

Má léirigh an tseachtain seo caite rud ar bith, is é sin cé chomh tobann agus is féidir leis an gcogadh seo a threo a athrú. Lá amháin bagairtí i gcoinne cumhachstáisiún agus geilleagair na Murascaille. An chéad lá eile caint ar phlé torthúil. Ansin tagann séanadh agus níos mó neamhchinnteachta.

Gan dabht, tá cúrsaí i bhfad níos measa do mhuintir na hIaráine, agus an t-uafás buamaí á ligean anuas uirthi ó SAM agus Iosrael. Ach níl muintir mo theaghlaigh san Iaráin, agus mar sin níl an tionchar díreach céanna ar chúrsaí san Iaráin orm. Níl a leithéid de rud agus cogadh maith, agus tá súil agam go dtiocfaidh deireadh leis an gcogadh seo go luath. Fiú ansin, beidh sé deacair do chúrsaí teacht ar ais mar a bhí, agus is dócha go mbeidh muintir an UAE ag coimeád súil ar an spéir i bhfad i ndiaidh tréimhse na cogaíochta.

 

Sáinnithe i lár Cogaidh – Tuairisc mo neachta ó Dubai!

Sáinnithe i lár Cogaidh – Tuairisc mo nia ó Dubai!

le | 2026/03/18 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Pearsanta, Polaitíocht, Tuairim

Sáinnithe i lár Cogaidh – Tuairisc mo nia ó Dubai!

Tá cúrsaí i bhfad níos strusmhaire anois d’Éireannaigh atá ina gcónaí agus ag obair sa Mheánoirthear, go háirithe san UAE, ó chuir na Stáit Aontaithe agus Iosrael tús leis an gcogadh in aghaidh na hIaráine. Cé go ndeir an Iaráin go bhfuil sí ag díriú ar bhunáiteanna míleata i stáit Arabacha na Murascaille, tuairiscíodh gur buaileadh óstáin agus láithreáin shibhialta eile chomh maith san UAE. Dá bharr sin, tá an saol athraithe go mór i Dubai, áit a bhfuil mo nia agus mo neacht ina gcónaí lena dteaghlaigh le blianta anuas.

Sular thosaigh an cogadh, measadh go forleathan go raibh Dubai ar cheann de na cathracha ba shábháilte agus ba rachmasaí ar domhan. Anois, tá diúracáin agus dróin á scaoileadh ag an Iaráin i dtreo an UAE beagnach gach lá. Idircheapann cosaintí aeir an UAE an chuid is mó díobh, ach ní éiríonn leo iad go léir a stopadh. Ní thugann sé sin ach beagán sóláis do theaghlaigh a bhfuil cónaí orthu ann, go háirithe iad siúd a bhfuil páistí óga acu.

D’iarr mé ar mo nia agus ar mo neacht cur síos a dhéanamh ar an saol laethúil i Dubai faoi láthair. Táim ag foilsiú tuairisc mo nia inniu, mar léiríonn sí go soiléir conas atá an saol ann faoi láthair.

“Tá an saol i Dubai athraithe go mór le coicís anuas. Tá éiginnteacht agus dothuarthacht le mothú ann, agus uaireanta braitheann sé contúirteach. Tá athrú soiléir tagtha ar an saol ó lá go lá.

Uaireanta nuair a bhíonn tú lasmuigh, cloiseann tú diúracáin os do chionn nó feiceann tú iad ag trasnú na spéire, agus cuid acu á n-idircheapadh os do chomhair. Tá fuaim na bpléascanna sin murab ionann agus aon rud eile a chuala mé riamh. Téann an tonnchrith trí do chorp ar fad, agus ní féidir neamhaird a dhéanamh di.

Faighimid teachtaireachtaí foláirimh oifigiúla ón rialtas beagnach gach lá, ag tabhairt treorach dúinn dul faoi dhídean nuair a bhíonn tonnta diúracán ag teacht inár dtreo. Le déanaí, tagann teachtaireachtaí eile uair a chloig nó dhó ina dhiaidh sin ag dearbhú go bhfuil an scéal faoi smacht arís. San oíche go háirithe, bíonn daoine i bhfad níos airdeallaí, ag seiceáil a bhfóin, ag faire ar fholáirimh agus ag éisteacht le fuaimeanna neamhghnácha. Cruthaíonn sé sin teannas atá anois mar chuid den ghnáthshaol. Tá rud amháin tugtha faoi deara agam: gach uair a théim amach, féachaim suas sa spéir le bheith cinnte. Tá sé sin ina nós instinne anois, rud a bheadh aisteach go maith tamall beag ó shin.

Do theaghlaigh, go háirithe iad siúd a bhfuil páistí óga acu, is é sin ceann de na gnéithe is deacra. Tá beirt pháistí beaga againn, agus bíonn fuaim na bpléascanna sin an-scanrúil dóibh. Is cinnte go mbíonn eagla orthu agus nach dtuigeann siad cad atá ag tarlú, agus mar sin déanaimid iarracht an scéal a mhaolú agus iad a chur ar a suaimhneas, ag rá leo gur gnáthrud atá i gceist, mar shampla gluaisteáin póilíní nó otharchairr ag dul thar bráid.

Tá tionchar mór tagtha ar chúrsaí taistil freisin. Mar gheall ar dhúnadh an aerspáis, ní raibh eitiltí ag feidhmiú ar feadh tréimhsí áirithe. Ar laethanta áirithe, osclaíodh an t-aerspás arís ar feadh cúpla uair an chloig chun ligean do dhaoine a bhí ar saoire anseo filleadh abhaile go háiteanna cosúil le hÉirinn agus Sasana, ach fós féin cuireadh go leor eitiltí ar ceal. Uair amháin, nuair a thosaigh eitiltí arís ar feadh tamaill ghairid, bhí cuma ar aerárthaí sibhialta go raibh siad ag eitilt taobh le taobh le scairdeitleáin mhíleata. Ní fhaca mé a leithéid riamh roimhe sin, agus b’eispéireas osréalach é.

Sa ghnáthshaol, tá i bhfad níos lú tráchta ar na bóithre, cé go bhfuil formhór na ndaoine fós ag iarraidh leanúint ar aghaidh lena ngnáthaimh agus lena ndualgais laethúla. Ní mór a rá go bhfuil na córais freagartha ag obair go han-éifeachtach. Ina ainneoin sin, tá cásanna ann fós ina ndearna dróin nó smionagar damáiste d’fhoirgnimh.

Ar an iomlán, tá daoine ag dul i dtaithí ar an scéal chomh maith agus is féidir leo, ach tá an t-atmaisféar an-difriúil anois. Tá tuiscint ann go bhféadfadh cúrsaí athrú go tobann. Leanann an saol laethúil ar aghaidh, ach tá gach duine níos airdeallaí agus níos cúramaí ná mar ba ghnách.”

An tseachtain seo chugainn, leanfaidh mé leis an tsraith seo le tuairisc mo neachta ó Dubai.

 

Sáinnithe i lár Cogaidh – Tuairisc mo neachta ó Dubai!

Sáinnithe i lár Cogaidh!

le | 2026/03/11 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Pearsanta, Polaitíocht, Tuairim

Sáinnithe i lár Cogaidh!

Dé Sathairn, an 28 Feabhra, bhraith mé cogadh na hIaráine den chéad uair i dteachtaireacht téacs ó mo dheirfiúr.

“Tá pléascanna i Dubai,” a scríobh sí. “Tá an-eagla ar C.,” a dúirt sí, agus í ag tagairt dá hiníon.

Tháinig teachtaireacht eile go luath ina dhiaidh sin. “Bhuail diúracán óstán The Palm Hotel and Resort i Dubai. Chuaigh sé trí thine.”

Ansin sheol sí seat scáileáin chugam de rabhadh a fuair a mac agus a hiníon ar a bhfóin: “Mar gheall ar an staid reatha agus ar an mbagairt ó dhiúracáin, téigh faoi dhídean láithreach san fhoirgneamh slán is gaire duit, agus fan amach ó fhuinneoga, ó dhoirse agus ó áiteanna oscailte. Fan le treoracha eile.”

Chuir mé glaoch ar mo dheirfiúr láithreach. Bhí imní uirthi faoina mac agus faoina hiníon, agus faoina triúr garpháistí i Dubai. Rinne mé iarracht í a chur ar a suaimhneas. D’aontaíomar gur bagairt íseal a bhí ann.

Ach athraíonn “bagairt íseal” a brí nuair is í do mhuintir féin atá i gceist. Nuair a bhaineann an chontúirt le strainséirí, is cosúil gur rud tomhaiste í. Nuair a bhaineann sí le daoine a bhfuil grá agat dóibh, ní mhothaíonn sí íseal a thuilleadh. Bagairt atá inti, agus mothaíonn sí an-chóngarach.

Faoin Domhnach, 1 Márta, bhí na tuairiscí as Dubai níos soiléire. Thuairiscigh Reuters go ndearnadh damáiste i Dubai, lena n-áirítear ag an aerfort idirnáisiúnta, ag Palm Jumeirah agus ag Burj Al Arab, tar éis don chéad tonn díoltais ón Iaráin leathnú ar fud na Murascaille. An lá céanna sin tháinig teachtaireacht eile ó mo dheirfiúr.

“Bhuail siad an t-aerfort agus idircheapadh diúracán gar don áit a bhfuil C. ina cónaí. Tá néaróga C. stróicthe.”

Tháinig cuid de na chéad teachtaireachtaí sa ruaille buaille a ghabhann le hionsaí beo. Sin mar a bhíonn i nóiméid mar sin. Ceo cogaidh atá i gceist. Tagann ráfla, eagla agus leathfhíricí chugainn in aon mheascán amháin. Ach bhí an fhírinne mhór soiléir go leor. Bhí an Iaráin ag taispeáint go bhféadfadh sí bualadh trasna na Murascaille, scanradh a chur ar stáit Arabacha na Murascaille, agus cur isteach mór a dhéanamh ar an saol agus ar an ngeilleagar. Ní teachtaireacht mhíleata amháin a bhí ann. Bhí gné láidir shíceolaíoch leis freisin. Ní raibh aon duine sa réigiún go hiomlán slán.

Ó thosaigh an cogadh ar an 28 Feabhra, tá iarracht déanta ag Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha (UAE) fanacht amach ó choimhlint réigiúnach níos leithne, cé go bhfuil orthu iad féin a chosaint ar ionsaithe arís agus arís eile. Tá tábhacht leis an stuamacht sin, mar cuidíonn sí le cúrsaí a choinneáil faoi smacht seachas iad a leathnú sa réigiún. Ina ainneoin sin, áfach, tá cuid mhór den chontúirt lasmuigh dá smacht. Ar an 9 Márta, d’iarr toscaire an UAE chuig na Náisiúin Aontaithe sa Ghinéiv díghéarú agus filleadh ar an idirbheartaíocht, agus dúirt sé ag an am céanna go raibh an UAE réidh lena bonneagar ríthábhachtach a chosaint.

Is léir freisin go bhfuil an cogadh seo i bhfad ó dheireadh. Maraíodh Ali Khamenei in aerionsaí SAM-Iosrael ar an Iaráin ar an 28 Feabhra. Ar an Domhnach, 8 Márta, thuairiscigh meáin stáit na hIaráine gur roghnaíodh a mhac, Mojtaba Khamenei, mar Cheannaire Uachtarach nua. Thuairiscigh Reuters go léiríonn an ceapachán sin leanúnachas agus achrann seachas comhréiteach.

Ní féidir le haon duine a rá go cinnte conas a rachaidh an cogadh seo ar aghaidh, ná cad a chiallóidh sé do theaghlaigh san UAE sna seachtainí amach romhainn. Tá súil againn, ar ndóigh, go stopfaidh na hionsaithe ar stáit na Murascaille go luath.

Ar an Luan, 9 Márta, dúirt an UAE go raibh a líonra cosanta aeir tar éis teacht faoi ionsaí leanúnach ó thosaigh an chogaíocht ar an 28 Feabhra. De réir na bhfigiúirí oifigiúla, braitheadh 253 diúracán balaistíoch ón Iaráin. Scriosadh 233 díobh, thit 18 san fharraige agus thuirling 2 ar thalamh. Dúirt an UAE freisin gur braitheadh 1,440 drón, gur idircheapadh 1,359 díobh agus gur thuirling 81 díobh laistigh den tír. Braitheadh agus scriosadh ocht ndiúracán cúrsála chomh maith. In ainneoin sin, maraíodh 4 dhuine agus gortaíodh 117 eile go héadrom. Ba shaoránaigh den Phacastáin, de Neipeal agus den Bhanglaidéis iad siúd a maraíodh. I measc na ndaoine gortaithe bhí cónaitheoirí ó níos mó ná fiche tír. Go bhfios dúinn, níor gortaíodh aon Éireannaigh go dtí seo. Dúirt Aireacht Cosanta an UAE go raibh a fórsaí ullamh go hiomlán chun déileáil le haon bhagairt eile.

Braitheann cosaint aeir an UAE go mór ar chórais THAAD agus Patriot de dhéantús Mheiriceá, agus tá córais eile mar thaca leo chun déileáil le diúracáin agus dróin a eitlíonn níos ísle. Deir an UAE go bhfuil a ndóthain idircheapóirí acu go fóill.

Fuair mé cuntas mionsonraithe le déanaí ó mo nia, atá ina chónaí i Dubai le roinnt blianta anuas, ar an saol mar atá ann faoi láthair agus an UAE faoi ionsaí ón Iaráin. Is léir óna chuid focal go bhfuil an gnáthshaol féin athraithe. Bíonn daoine ag faire ar a bhfóin, ag éisteacht le foláirimh, agus fiú ag féachaint suas sa spéir mar ghnáthnós nua. Mar gheall ar shrianta spáis, ní féidir liom a chuntas iomlán a fhoilsiú anseo, ach fillfidh mé air in alt ar leith.

Do dhaoine atá i bhfad i gcéin, is ceannlíne é an cogadh go minic, nó léarscáil, nó líne d’uimhreacha oifigiúla. Ach do theaghlaigh a bhfuil a muintir féin faoi bhagairt ó dhiúracáin agus ó dhróin, is rud eile é. Éiríonn sé pearsanta. Éiríonn sé láithreach. Éiríonn sé ina rud a smaoiníonn tú air nuair a lasann an fón suas i lár na hoíche.

 

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish