“Cuir chugam iad, na daoine gan dídean, buailte le hanfaí,

Ardaím mo lampa in aice an dorais óir!”

• Inscríbhinn ar Dhealbh na Saoirse, Nua Eabhrac.

Ba cheart dúinn go léir, go háirithe Uachtarán agus rialtas Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM), na focail thábhachtacha sin a choinneáil i gcónaí os ár gcomhair. Faoi láthair, áfach, tá neamhaird á tabhairt orthu ag an rialtas. Mar shampla, tá ICE (gníomhaireacht forfheidhmithe dlí imirce) agus an Garda Náisiúnta (fórsa míleata) ag cur drochbhail ar go leor daoine sa tír, saoránaigh san áireamh. Chonaiceamar go léir na taifeadtaí: léimeann fir i maisc amach as veain agus gabhann siad daoine ón tsráid, agus ní fheictear cuid acu arís mar go gcuirtear in ionad coinneála iad áit éigin. Caithfimid dul i ngleic leis an iompar sin gan stad, gan staonadh, agus ár mbunphrionsabail a athbhunú.

Léiríonn an scéal fíor agus stairiúil seo a leanas luachanna SAM mar a bhídís agus mar ba cheart a bheidís arís.

Buíochas le Nancy Kramer (Meiriceánach a bhfuil cónaí uirthi i Julian, San Diego, sna Stáit Aontaithe) as a scéal féin a roinnt linn. Is inspioráid agus eiseamláir í dúinn, mar is féidir linn freisin beart a dhéanamh de réir ár mbriathar. Seo an cheist dúinn a mhaireann i dtíortha daonlathacha: Cad is féidir liom a dhéanamh inniu a fheabhsóidh ár dtír agus a chinnteoidh cothrom na Féinne do gach duine atá ann faoi láthair, beag beann ar dhath a gcraicinn ná ar a gcreideamh.

Ar Sciatháin Túis Nua le Nancy Kramer

Mar aeróstach le Pan Am, chonaic mé paisinéirí de gach saghas — réaltaí Hollywood, bannaí ceoil cáiliúla, oifigigh rialtais — agus fiú cúpla ceiliúr pósta ar bord. Ach ba iad na heitiltí ab fhearr liom ná iad siúd inar thugamar ar bord grúpaí dídeanaithe ó Mhainile agus ó Bhancác.

Dúradh linn sna seisiúin eolais go mbeadh cúl an eitleáin líonta le dídeanaithe, rud a bhí eagraithe ag rialtas na Stát Aontaithe agus ag gníomhaireachtaí athlonnaithe cosúil leis an gCoiste Tarrthála Idirnáisiúnta (Béarla: International Rescue Committee (IRC)). Cuireadh in iúl dúinn go mbeadh paisinéirí ann gan ach cúpla focal Béarla acu, a dteastódh cúnamh uathu le rudaí bunúsacha cosúil le criosanna sábhála agus leithris.

De réir mar a d’osclaíodh doirse an bhus ag bun ár n-eitleáin de chuid Boeing 747, tháinig teaghlaigh amach agus iad dallta ag an ngrian, máithreacha le greamanna ar lámha beaga. Ní raibh an chuid is mó dóibh riamh ar aerárthach roimhe seo. Chonaic mé cailín beag agus í reoite ag bun staighre gorma Pan Am, eagla a craicinn uirthi roimh thorann na n-inneall, agus greim an fhir bháite aici ar bhríste a hathar.

Tháinig siad i ngrúpaí ciúine beaga, dídeanaithe ó oirdheisceart na hÁise, cuid acu le naíonáin ar a ndromanna in iompróirí éadaigh; cuid eile le súile folmha a léirigh uafáis nach bhféadfaimis a shamhlú. Bhí oibrithe deonacha ón IRC á dtreorú. Bhí málaí beaga canbháis ag gach teaghlach, málaí geala bána le litreacha gorma móra orthu: IRC. Bhí a giuirléidí beatha uilig laistigh de na málaí beaga sin.

Cuireadh éadaí a bhí oiriúnach do thaistil ar fáil do na teaghlaigh a bhí ag imeacht, le go mbeidís “curtha i láthair go deas” nuair a shroichfidís tíortha an Iarthair, mar bhí a fhios ag na gníomhaireachtaí go bhféadfadh an chéad imprisean tionchar a imirt ar an gcaoi a gcaithfí le dídeanaithe ina bpobail nua. Ba iad an IRC agus carthanais chreidmheacha a bhronn na héadaí seanfhaiseanta dóibh: léinte cnaipí agus brístí d’fhir; gúnaí nó blúsléinte cuibhiúla do mhná; seaicéid éadroma nó geansaithe don aimsir fhuar sna Stáit Aontaithe; bróga nó cuaráin athláimhe le stocaí.

Ar bord, chabhraíomar leo socrú síos i sraitheanna ar chúl an eitleáin. Bhí boladh éadrom de spíosraí anaithnide agus de dheatach adhmaid sa chábán, amhail is dá mbeadh an turas ó champaí na Téalainne fós leo. Chuala mé go leor acu ag rá go ciúin “Cảm ơn” nó “go raibh maith agat” agus mé ag taispeáint dóibh conas an crios sábhála a dhaingniú.

Le linn an éirí de thalamh, lig a lán paisinéirí osnaí astu nó chaoin siad go bog agus muid ag ardú. Bhí súile na leanaí leathoscailte idir iontas agus eagla. Do na daoine fásta, ba shiombail é torann an éirí de thalamh de dhóchas agus de chlabhsúr an-bhrónach. An bhfeicfidís a dtír, stollta ag coimheascar, riamh arís?

Nuair a bhíomar cothromaithe san aer, d’ullmhaíomar béilí ríse a raibh níos mó taithí acu orthu ná ar ár mbia san Iarthar. Dhoirteamar cupáin tae dóibh, agus chuir cuid acu a gcnapanna ime fillte isteach ann. Léigh mé go n-ólann muintir Neipeal tae le him geaca (Béarla: yak butter), agus ní raibh mé cinnte an raibh siad ar an eolas faoi sin nó an raibh mearbhall orthu faoin im.

Rinne máthair óg a raibh leanbh ina baclainn aici, comhartha gur theastaigh cabhair uaithi chun buidéal a théamh. Thug mé go dtí cócaireán an eitleáin é, agus nuair a d’fhill mé, lúb sí a ceann agus sruthán deora ar a leicne. Bhí siad chomh cúthail, chomh ciúin, thar a bheith béasach agus fíorbhuíoch. Thug mé bioráin bheaga sciatháin phlaisteacha de chuid Pan Am do na páistí — nóiméad gairid áthais ar a dturas scanrúil agus mothúchánach.

Bhí codladh corrach ar roinnt paisinéirí, ag preabadh ina ndúiseacht le gach tréimhse shuaiteachta, ach bhí daoine eile ina suí go docht agus ina dtost ar feadh uaireanta, ag coinneáil greim ar mhálaí na Croise Deirge ina nglúine amhail is gur seaicéid tarrthála iad. Roinneadh na málaí seo sna campaí dídeanaithe mar chuid den ullmhúchán taistil — le cáipéisí riachtanacha cosúil le foirmeacha I‑94, taifid leighis, páipéir urraíochta, agus le roinnt rudaí pearsanta cosúil le grianghraif, éadaí traidisiúnta, nó cuimhneachán teaghlaigh.

De réir mar a shroicheamar Los Angeles, d’éirigh an ghrian os cionn an Aigéin Chiúin agus bádh an cábán le dath an óir. Den chéad uair, chonaic mé meathgháirí agus chuala mé cogair sceitimíneacha. Shiúil na hoibrithe deonacha trí na pasáistí ag míniú cad a tharlódh san aerfort: fir agus mná ag fanacht chun fáilte a chur rompu, chun tithe a thabhairt dóibh, chun cabhrú leo tús úr a chur lena saolta.

Nuair a thuirlingíomar i Los Angeles (LAX), phléasc an t-eitleán le bualadh bos shéimh, scaipthe, i meascán d’fhaoiseamh agus d’iontas. Agus muid ag inleadh chuig an ngeata, d’amharc mé amach ar an tarmac, áit a raibh grúpa Meiriceánach ag fanacht le blaincéid, comharthaí agus ainmhithe stuáilte. Tharraing mé anáil dhomhain, ag iarraidh na deora a choimeád faoi cheilt.

Bhí grá agam don eitilt i gcónaí, mar go raibh sí in ann daoine agus áiteanna a cheangal le chéile. Ach ar na heitiltí sin, thuig mé go bhféadfadh aerárthach níos mó ná paisinéirí a iompar — d’fhéadfadh sé todhchaí iomlán a iompar.