Athmhúintear an Ceacht…

Athmhúintear an Ceacht…

le | 2026/05/13 | Pearsanta, Tuairim

Athmhúintear an Ceacht…

Tá ár ngaráiste ina ghiomnáisiam beag agus ina oifig bheag freisin. Is féidir dul isteach ann ón teach trí dhoras dá chuid féin. Tá a eochair féin aige, ach ní raibh cúis ar bith agam riamh é a chur faoi ghlas.

Nuair a tháinig cúpla teaghlach le páistí óga ar cuairt le déanaí, chuir mé doras an gharáiste faoi ghlas den chéad uair, ionas nach rachadh páiste ar bith isteach ann de thaisme.

Le linn na cuairte, bhí orm dul isteach agus amach as an ngaráiste cúpla uair chun rudaí a bhí ann a fháil. Tar éis do chách imeacht, rinne mé iarracht dul isteach arís chun cúpla rud a chur ar ais.

Ní raibh mé in ann mo chuid eochracha a aimsiú.

Seans mór gur fhág mé na heochracha laistigh ar mo thuras deireanach isteach sa gharáiste agus gur dhún mé an doras i mo dhiaidh. Ní raibh mé in ann eochair bhreise a aimsiú, cé go raibh ceann agam. Rith sé liom ansin go raibh an eochair bhreise istigh sa gharáiste, agus é faoi ghlas anois.

Ansin thuig mé cé chomh tábhachtach is a bhí an garáiste i mo shaol laethúil. Is ann a scríobhaim. Is ann a chleachtaim an giotár. Is ann a dhéanaim aclaíocht. Níl sé galánta ná mórthaibhseach, ach bhí sé ina chuid mhór de mo ghnáthamh laethúil.

Sa deireadh, chuir mé glaoch ar ghlasadóir. Ar an dea-uair, bhí sé in ann an doras a oscailt gan an glas a bhaint amach agus ceann nua a chur ina áit. Agus sea, bhí m’eochracha ina suí ansin ar an deasc.

Sular imigh sé, d’iarr mé air cúpla eochair bhreise a dhéanamh. Thug mé ceann do mo bhean chéile láithreach.

Chuir sé sin timpiste a tharla dom anuraidh i gcuimhne dom. Den chéad uair riamh, ní raibh mo bhróga siúlóireachta orm nuair a chuaigh mé ar shiúlóid suas sliabh. Shleamhnaigh mé agus bhris mé mo rúitín.

Thuig mé ansin go raibh an dá eachtra seo i mo shaol mar chuid de phatrún níos leithne.

Níorbh é an fíorbhotún go ndearna mé dearmad ar rud éigin. D’athraigh mé gnáthamh a bhí agam, gan beart cosanta nua a chur i bhfeidhm.

Is féidir le botún den chineál sin a bheith beag agus cráiteach, mar a bhí sé le doras an gharáiste. Ach is féidir leis a bheith i bhfad níos tromchúisí freisin.

Tá eolas maith ag píolótaí ar bhotúin den chineál seo. Sa bhliain 1987, thuairteáil Eitilt 255 de chuid Northwest Airlines go gairid tar éis di éirí den talamh i Detroit, sna Stáit Aontaithe. Chinn an Bord um Shábháilteacht Iompair Náisiúnta (NTSB) gur éirigh an t-aerárthach den talamh gan na flapaí sciatháin a bheith socraithe i gceart don éirí de thalamh. An fhadhb? Níor chríochnaigh an criú an seicliosta roimh éirí den talamh, agus níor thug an córas rabhaidh foláireamh dóibh nach raibh an t-eitleán socraithe i gceart. Ní dhearna an criú tasc tábhachtach, agus theip ar an gcóras rabhaidh freisin.

Rinne an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (WHO) staidéar ar úsáid seicliosta simplí sábháilteachta máinliachta in ospidéil in ocht gcathair ar fud an domhain. Tháinig laghdú ar líon na ndeacrachtaí móra ó 11 faoin gcéad go 7 faoin gcéad. Tháinig laghdú ar líon na n-othar a fuair bás tar éis obráidí móra ó 1.5 faoin gcéad go 0.8 faoin gcéad. Ní hé nach raibh a fhios ag máinlianna conas obráid a dhéanamh. Ach is féidir fiú le daoine oilte céimeanna bunúsacha a fhágáil ar lár nuair a chuirtear isteach orthu. I go leor cásanna, is féidir le seicliostaí cabhrú le botúin mar seo a sheachaint. Úsáideann aerlínte agus ospidéil seicliostaí go forleathan, ní hamháin le haghaidh gnáthnósanna imeachta, ach freisin nuair a thagann cásanna neamhghnácha chun cinn. Ní leor an liosta féin, áfach. Caithfear é a fhí isteach sa phróiseas. I gcásanna ardriosca, d’fhéadfadh teicneolaíocht, córais rabhaidh, agus duine eile ag deimhniú na gcéimeanna tábhachtacha a bheith i gceist.

Tá mo sheicliostaí féin agam anois, maidir le taisteal agus siúlóireacht, mar shampla. Ní thógann sé ach nóiméad dul trí mo sheicliosta, agus cuidíonn sé liom botúin den chineál sin a sheachaint.

Maidir le doras an gharáiste, tá an réiteach i bhfeidhm anois. Níl eochracha breise sa gharáiste a thuilleadh. Bíonn ceann ag mo bhean chéile i gcónaí. Agus ag ár mac freisin. Déanaim cinnte anois go mbíonn mo chuid eochracha agam aon uair a fhágaim an carr, an teach, nó an garáiste.

Nuair a dhéanaim botúin mar seo, is é an rud is tábhachtaí ná rud éigin a chur i bhfeidhm ionas gur lú an seans go dtarlóidh siad arís.

Deirtear go n-athmhúintear an ceacht go dtí go mbíonn sé foghlamtha ag an dalta. Tá súil agam go bhfuil an ceacht foghlamtha go maith agam ón dá eachtra seo le déanaí, agus go mbeidh mé in ann botúin den chineál seo a sheachaint as seo amach.

 

Dírbheathaisnéis 15 – Ag Trasnú Dhroichead na nAlt

Dírbheathaisnéis 15 – Ag Trasnú Dhroichead na nAlt

le | 2026/05/05 | Dírbheathaisnéis

Dírbheathaisnéis 15 - Ag Trasnú Dhroichead na nAlt

Cúpla seachtain ó shin, scríobh mé faoin mbliain inar cheap mé go raibh mé tagtha in aois. Bhí mé cúig bliana déag d’aois agus i mo dhalta cónaithe i gColáiste Chiaráin, fós faoi chúram na sagart.

Sa scéal sin, scríobh mé gur iarr mé ar chailín damhsa mall a dhéanamh liom agus gur aontaigh sí. Chuir an tAthair O’Toole stop tobann leis sin, ag rá go raibh rialacha an fhaid briste agam agus mé ag damhsa. Chonaic mé é freisin ag tarraingt buachalla eile den urlár damhsa mar go raibh a chuid gruaige rófhada. Níos déanaí, mar ghníomh beag ceannairce, lig mé do mo chuid gruaige féin fás beagán.

An samhradh céanna sin, d’fhreastail mé ar ranganna Fraincise sa chathair, fuair mé post in óstán áitiúil, agus shábháil mé go leor airgid chun mo chéad ghiotár leictreach a cheannach. Thosaigh mé ag dul chuig damhsaí sa chathair freisin, áit nach raibh sagairt ar bith le feiceáil ar imeall an urláir ag faire orainn. Cheap mé go raibh mé tar éis an líne a thrasnú isteach i saol na ndaoine fásta.

Go dtí go ndeachaigh mé go Baile Átha Cliath, ar aon nós.

Sula labhraím faoi Bhaile Átha Cliath, áfach, tá rud éigin agam le hadmháil anseo.

D’inis mé daoibh faoi mo chéad damhsa agus mé cúig bliana déag d’aois.

Bréag a bhí ann.

Ní mise a fuair cnag ar an ngualainn ón Athair O’Toole an oíche sin. Ba dhuine de mo chairde é sin. Chonaic mé é ag tarlú. Is cuimhin liom aghaidh an tsagairt, an cailín ag tabhairt céime siar, agus náire an ruda ar fad. Is cuimhin liom gur mhian liom go mbeadh an misneach agam féin a leithéid a dhéanamh.

Ach ní raibh aon mhisneach agam an uair sin.

Misneach ar bith.

Tháinig mo chéad damhsa níos déanaí, nuair a bhí mé sé bliana déag d’aois agus i mo dhalta lae. Agus níor tharla sé mar a shílfeá.

Fuair mé buidéal branda sa bhaile i vardrús m’athar. Choinnigh Daid é d’ócáidí speisialta, cuairteanna Uncail John den chuid is mó. Shuídís beirt cois tine, gloine bheag branda ag gach duine acu, agus labhraídís faoi na seanlaethanta.

Fuair mise úsáid eile dó.

Roimh dhamhsa, dhoirtinn gloine mhaith dom féin, d’ólfainn go tapa í, agus ansin líonainn an buidéal suas arís le huisce. Bhí súil agam nach dtabharfadh m’athair faoi deara é.

Ní bhuaileadh an t-alcól mé go tapa. Bhínn istigh sa halla damhsa sula dtosaíodh sé ag oibriú orm. Ansin d’imíodh mo chúthaileacht. Bhínn in ann labhairt. Bhínn in ann aoibh gháire a dhéanamh. Bhínn in ann damhsa.

Bhí mé sé bliana déag d’aois nuair a dhamhsaigh mé le cailín den chéad uair.

Bhí mé ar meisce.

Is beag cuimhne atá agam air anois, seachas cúpla splanc dhoiléir dínn ar an urlár damhsa. Ní cuimhin liom fiú cé hí an cailín.

Oíche amháin roimh dhamhsa, tháinig cara liom ar smaoineamh a cheapamar a bhí thar fheabhas. Bhí a fhios aige cá bhféadfaimis vodca a fháil. Plean simplí a bhí aige. Bheadh cúpla deoch againn roimh ré chun muid féin a chur i gceart don damhsa.

Níor lig mé orm go raibh mise curtha i gceart cheana féin, agus d’aontaigh mé láithreach.

Chuaigh muid i bhfolach i scáth dorais i Lána an tSéipéil. Mhothaíomar dána agus fásta. Bhí an buidéal againn. Ní raibh gloiní againn, ná meascthóirí, ná ciall. D’ólamar díreach as an mbuidéal, go tapa agus go crua.

D’ól mise níos mó ná mo chara. I bhfad níos mó.

Ar dtús, bhíomar go breá. Ansin cróga. Ansin dosháraithe.

Ina dhiaidh sin, tada.

Níl a fhios agam cad a tharla do mo chara an oíche sin. Níl aon chuimhne agam ar Lána an tSéipéil a fhágáil. Níl aon chuimhne agam ar dhul abhaile. An chéad rud eile is cuimhin liom, bhí mé ag múscailt i mo leaba féin an lá dár gcionn, chomh tinn sin nach raibh mé in ann mo cheann a ardú.

Bhí mé tinn ar feadh trí lá.

Sa lá atá inniu ann, déarfaidís gur nimhiú alcóil a bhí ann. An uair sin, ní raibh aon rud le déanamh ach fulaingt. Luigh mé ansin, ag cur allais, ag únfairt, agus ag tabhairt amach faoi gach a tharla. Bhí blas bréan i mo bhéal. Chas mo ghoile ag boladh bia. Ghortaigh an solas mo shúile.

Go dtí an lá atá inniu ann, níl a fhios agam cé a d’aimsigh mé ná cé a rinne an glaoch teileafóin a thug abhaile mé.

Faoi dheireadh, nuair a bhí mé réidh chun aghaidh a thabhairt ar mo thuismitheoirí, d’fhiafraigh siad díom cad a tharla. D’inis mé an fhírinne dóibh. Bhí vodca ólta agam le cara chun an misneach a fháil dul ag damhsa.

Cheap mé go gcoinneoidís sa bhaile mé go deireadh mo shaoil. Ina áit sin, lig siad tharstu é. Caithfidh gur cheap siad go raibh mo phionós faighte agam cheana féin.

Thug Coláiste Chiaráin na glúnta sagart don saol mór, agus cuid de na hiománaithe ab fhearr sa tír freisin. Ach níor ullmhaigh sé buachaillí cosúil liomsa do hallaí damhsa, don ól, do chailíní, ná don mhearbhall a bhaineann le fás aníos.

An t-aon rud a bhí ar eolas agam go cinnte, agus mé i mo luí sa leaba ag teacht chugam féin tar éis na hoíche sin i Lána an tSéipéil, ná go raibh rud éigin athraithe ionam go deo. Bhí mé in áit nach raibh mé riamh cheana.

Bhí Droichead na nAlt trasnaithe agam.

Ansin tháinig Baile Átha Cliath.

 

Daonáireamh 1926

Daonáireamh 1926

le | 2026/04/29 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Náisiúnta, Pearsanta, Stair, Tuairim

Daonáireamh 1926

Nuair a cuireadh Daonáireamh na hÉireann 1926 ar líne le déanaí, d’oscail sé féidearthachtaí nua do thaighde ginealaigh.

Tharraing mo bhean m’aird air tar éis di an nuacht a fheiceáil. Ó shin i leith, tá go leor uaireanta an chloig caite ag an mbeirt againn ag déanamh taighde ar stair ár dteaghlach.

D’aon duine a bhfuil fréamhacha Éireannacha acu, is stór luachmhar é seo. Tá an t-eolas teoranta, ach is leor é chun spléachadh a thabhairt ar an am sin agus ar an saol a bhí ag ár sinsir.

Tógadh an daonáireamh ar an 18 Aibreán, 1926, eagraithe ag Saorstát na hÉireann. Murab ionann agus daonáirimh 1901 agus 1911, a chuimsigh na 32 contae ar fad, chuimsigh an ceann seo 26 contae an Stáit nua.

Is é an rud a dhéanann cumhachtach é ná an méid is féidir a dhéanamh leis. Feidhmíonn daonáireamh 1926 mar nasc siar go 1911. Ansin, is féidir leat dul siar go 1901, agus ansin go Luacháil Uí Ghríofa—taifead cánach réadmhaoine i lár an 19ú haois a fheidhmíonn mar thaifead ríthábhachtach ar shonraí daonáirimh atá ar iarraidh ón ré sin. Ina dhiaidh sin, is féidir níos mó eolais a fháil sna teastais breithe agus deimhnithe pósta agus báis atá ar fáil ar IrishGenealogy.ie.

An Nasc le Maigh Eo

San alt seo, díreoidh mé ar chuid de mo theaghlach féin, mar shampla de na rudaí is féidir a dhéanamh. Tá i bhfad níos mó fós le fiosrú agam.

Thosaigh mé le taobh m’athar. Bhí sé sin níos éasca. Rugadh Daid i 1925, mar sin bhí sé ansin i ndaonáireamh 1926, ina leanbh naoi mí d’aois. Bhí a dheartháireacha agus a dheirfiúracha níos sine ansin freisin, mar aon le mo sheantuismitheoirí, iad ar fad ar leathanach amháin lámhscríofa.

Bhí seachtar acu ina gcónaí i dteach ceann tuí dhá sheomra ar 16 acra i nDroim Riabhach, ar Leithinis an Mhuirthead i gContae Mhaigh Eo. Níos déanaí, nuair a rugadh Síle, bheadh ochtar ann.

Ag baint úsáide as an eolas sin, ghlac mé céim siar go 1911. Ansin d’aimsigh mé mo shin-seanathair Michael Barrett, fear baintreach, ina chónaí sa teach céanna le mo sheanathair agus cuid dá deartháireacha agus deirfiúracha fásta agus col ceathrar. Ag dul siar go 1901 arís, bhí sé ansin lena bhean Julia agus a naonúr clainne.

Scéal Brónach

Thug m’athair crann teaghlaigh lámhdhéanta dom roinnt blianta ó shin, a chuir sé le chéile lena dheartháir John. Cé nach raibh gach bosca líonta acu, bhí sé thar a bheith luachmhar. Dhearbhaigh sé an taighde a bhí á dhéanamh agam, agus thug sé leideanna tábhachtacha nua dom freisin.

Bhí brón sa chrann teaghlaigh sin, nach raibh le feiceáil go héasca i dtaifid an daonáirimh. Léirigh taifid mo Dhaid go raibh triúr ina chlann féin, Ellen, Mary agus William, a fuair bás go hóg. D’aimsigh mé taifid ar líne do bheirt acu. Fuair Mary bás nuair a bhí sí sé lá d’aois. Fuair Ellen bás ag ceithre mhí. Níor aimsigh mé William go fóill. Caithfidh go raibh sé tubaisteach don teaghlach triúr as naonúr clainne a chailleadh chomh hóg sin.

Chuaigh mé isteach sna teastais breithe agus na deimhnithe pósta agus báis ar IrishGenealogy.ie agus bhí mé an-sásta a fheiceáil go raibh na taifid shibhialta agus na taifid daonáirimh ag teacht le chéile. Thug na taifid shibhialta eolas nua dom freisin. Fuair mé amach gurbh é Richard Barrett an t-ainm a bhí ar athair mo shin-sheanmháthar Ellen Monaghan. Bhí “Dick” scríofa ag mo Dhaid sa bhosca ábhartha ina chairt teaghlaigh. Rudaí ag teacht le chéile arís.

File Iorrais

D’inis mo Dhaid dom go raibh an nasc siar go dtí Riocard Bairéad ar thaobh a mháthar. Ó tharla gurbh é Richard Barrett ainm mo shin-shin-seanathar ar thaobh mháthair mo Dhaid, neartaigh sé sin an tuairim.

Ba fhile, aorthóir agus máistir scoile é Riocard (Dick) Bairéad. Bhí baint aige leis na hÉireannaigh Aontaithe agus le hÉirí Amach 1798 freisin. Ach is mar file is fearr a bhfuil cuimhne air. I measc na ndánta a chum sé tá “Eoghan Cóir” agus “Preab san Ól.”

Ainm suimiúil eile ar chairt mo Dhaid ná mo shin-shin-seanathair, Éamon Barrett. Chuardaigh mé Luacháil Uí Ghríofa agus ní bhfuair mé tada faoi Éamon. Ansin bhain mé triail as Edward Barrett.

Bhí sé ansin. Ar na sé acra dhéag chéanna i nDroim Riabhach. Feirmeoir tionóntach. Tobias Kirkwood an t-ainm a bhí ar a thiarna talún. Faoi 1901, is cosúil nár feirmeoir tionóntach é Michael Barrett ach gur leis an talamh.

Oidhreacht agus Brí

Dar le m’athair, ba é Edward an chéad Bairéadach a chuir faoi i nDroim Riabhach mar fheirmeoir tionóntach. Faoi 1901, bhí aon duine dhéag sa teach ceann tuí céanna dhá sheomra. Seachtar i 1911. Seachtar arís i 1926, m’athair féin san áireamh.

Bhí saol crua i gceist an tráth úd. I lár an 19ú haois caithfidh go raibh sé thar a bheith deacair do Edward Barrett agus a theaghlach maireachtáil. Is dócha go raibh sé ag feirmeoireacht na talún sin le linn an Ghorta Mhóir. I mí an Mheithimh 1847, shroich na céadta daoine ocracha as Iorras teach na mbocht i mBéal an Átha, ach cuireadh ar shiúl iad toisc go raibh sé lán cheana féin. Is ar éigean a bhí acu ach ón lámh go dtí an béal, rud a bheadh deacair fiú a shamhlú sa lá atá inniu ann.

Tá a fhios agam ó thaifid m’athar gur imigh beirt uncailí go Chicago sna 1910í. Sin líne eile le leanúint níos déanaí agus seans maith go bhfuil gaolta agam anseo sna Stáit Aontaithe.

Nuair a bhreathnaím ar na hainmneacha go léir sin, ritheann sé liom gur duine gach ceann acu, agus saol agus scéal acu. Níl fágtha anois ach ainm scríofa ar phár, agus gach rud eile caillte i gceo an ama.

Is ábhar machnaimh é m’uncail, mo sheanathair agus mo shin-seanathair a fheiceáil ansin ar an gcairt agus sna taifid, iad go léir leis an ainm céanna liomsa—Michael Barrett. Tugann siad comhthéacs dom. Tugann siad brí dom.

Tá mé cinnte go bhfuil go leor daoine a léann é seo ag déanamh a dtaighde féin le daonáireamh 1926, ag rianú a dteaghlaigh, ag foghlaim níos mó faoin áit as ar tháinig siad agus an saol mar a bhí sé ag an am sin.

Níor lean mé ach líne amháin go dtí seo. Tá go leor eile le fiosrú, agus tógfaidh sé am.

Mura raibh an deis agat fós, tá súil agam go spreagfaidh mo scéal tú chun fréamhacha do theaghlach féin a fhiosrú i ndaonáireamh 1926.

 

Comhaltas Barry Cogan

Comhaltas Barry Cogan

le | 2026/04/22 | Pearsanta

Comhaltas Barry Cogan

Ag pointe éigin san oíche, d’fhéach Sinéad agus mise timpeall an tseomra, ansin ar a chéile, agus thuigeamar go raibh uirlis ag beagnach gach duine eile ann seachas muidne.

Bhí maindilín i lámha fhear an tí cheana féin. Tharraing duine eile bainseó as a chás. Tháinig duine eile isteach le píoba uilleann. Ina dhiaidh sin tháinig feadóg mhór, feadóg stáin, giotár, bodhrán agus níos mó ná fidil amháin. Shuigh na ceoltóirí síos i gciorcal.

Tháinig muid go dtí ceolchoirm tí i La Jolla gan aon tuiscint againn go mbeadh seisiún ceol traidisiúnta ina dhiaidh.

Thosaigh an oíche le béile comhroinnte, cé gur don cheolchoirm féin a tháinig muid. Chuir bean an tí fáilte chroíúil romhainn agus thug sí a háit féin dúinn ar an tolg, áit ar shuíomar isteach go dlúth. Sin an cineál cruinnithe a bhí ann: neamhfhoirmiúil, flaithiúil, fáilteach.

Ba é Brian Conway príomhcheoltóir an oíche sin. Bhí sé ar an gcósta thiar chun albam nua a chur chun cinn. Chabhraigh Máirtín de Cógáin, ceoltóir agus scéalaí as Carraig Uí Leighin i gContae Chorcaí, atá ina chónaí sna Stáit Aontaithe le trí bliana is fiche anuas, leis an gceolchoirm a eagrú. Tá aithne aige ar Brian agus sheinn sé leis roimhe seo. Thug sé cuireadh dúinn freastal ar an gceolchoirm, rud ar ghlacamar leis go fonnmhar.

Ní gnáthfhidléir é Conway. Rugadh sa Bronx é, agus meastar go forleathan go bhfuil sé ar thús cadhnaíochta i stíl Shligigh i Meiriceá. D’fhoghlaim sé ar dtús ó Martin Mulvihill agus Martin Wynne, agus bhí tionchar mór ag Andy McGann air freisin. Chaith sé a shaol oibre mar ionchúisitheoir. Anois, agus é ar scor, tugann sé é féin go hiomlán don fhidil, mar mhúinteoir agus mar cheoltóir.

Sa chéad leath den cheolchoirm, ba é Brian agus a fhidil amháin a bhí os ár gcomhair. Sheinn sé i stíl Shligigh a tháinig anuas ó Michael Coleman. Bhain sé foinn áille as an uirlis, cuid acu beoga bríomhara, cuid eile ciúin, beagnach cumhach. Chas sé idir phoirt óna mhúinteoirí agus phíosaí a chum sé féin.

Idir na foinn, labhair sé faoina shaol, faoin traidisiún Gael-Mheiriceánach agus faoi na ceoltóirí a mhúnlaigh é. Ba léir an meas mór a bhí aige ar a mhúinteoirí.

Sa dara leath den chlár tháinig an fidléir as Nua-Eabhrac, Cate Sandstrom, isteach leis. Bhí a gcuid seinm chomh dlúth sin lena chéile, gur bhraith tú uaireanta gur aon uirlis amháin, níos láidre agus níos binne ná uirlis amháin, a bhí ag seinm sa seomra.

Tar éis a gcuid ceoil, agus muid ar tí imeacht abhaile, chuala muid caint faoi sheisiún a bhí le teacht.

Bhí fáilte roimh dhuine ar bith a bhí ag iarraidh seinm. Shíl muid go bhfanfadh cúpla ceoltóir. Ina áit sin, d’athraigh an seomra romhainn. D’imigh daoine amach agus tháinig siad ar ais lena n-uirlisí. Shuigh Máirtín síos agus thosaigh sé ag canadh.

Chruinnigh an ceol timpeall air go nádúrtha. Ina dhiaidh sin thóg sé an bodhrán agus sheinn sé go séimh é, ag coinneáil na rithime slán gan an lámh in uachtar a fháil ar na huirlisí eile. Ní ceoltóirí ócáideacha a bhí ann. Bhí na poirt acu ar bharra a méara acu. Ba é seo Comhaltas Barry Cogan, brainse San Diego de Chomhaltas Ceoltóirí Éireann, ainmnithe in onóir do Barry Cogan, duine mór le rá sa Chomhaltas, a spreag bunú an bhrainse trína mhac, Máirtín. Tagann siad le chéile gach seachtain le haghaidh ranganna agus seisiún. Léiriú daingean, muiníneach agus beo a bhí ann. Bhí fear an tí féin ina sheinnteoir láidir maindilín.

Rith smaoineamh liom. Os ár gcomhar amach, na mílte míle ó bhaile, bhí Cultúr na hÉireann faoi lán seoil. Ní mar iarsma a bhí sé le brath ach an oiread, ach mar rud iontach beo.

Tháinig muid chun ceolchoirm a chloisteáil agus fuaireamar i bhfad níos mó ná sin. Ba mhór an pléisiúr é éisteacht leis an seisiún, ach b’fhearr fós páirt a ghlacadh ann. Beidh orm freastal ar cheann de sheisiúin sheachtainiúla an Chomhaltais. B’fhéidir go dtabharfaidh mé feadóg stáin nó giotár liom an chéad uair eile.

 

Dearcadh Trump agus Leo ag teacht glan salach ar a chéile

Dearcadh Trump agus Leo ag teacht glan salach ar a chéile

le | 2026/04/15 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Polaitíocht, Tuairim

Dearcadh Trump agus Leo ag teacht glan salach ar a chéile

Nuair a bhí an Pápa Leo XIV ar eitleán chun na hAilgéire ar an 13 Aibreán, cuireadh ceist air faoin ionsaí is déanaí a rinne Donald Trump air. Dúirt an Pápa nach raibh eagla ar bith air roimh Trump agus go leanfadh sé air ag labhairt amach i gcoinne an chogaidh.

Ar an 7 Aibreán, dúirt Leo go raibh bagairt Trump ar an Iaráin “go hiomlán do-ghlactha” – focail thar a bheith díreach do phápa a úsáid agus é ag caint faoi uachtarán reatha Mheiriceá. Dúirt sé gur ardaigh bagairtí i gcoinne daonraí sibhialtacha ceisteanna tromchúiseacha morálta agus dlíthiúla, agus d’impigh sé ar dhaoine brú a chur ar rialtais dul i dtreo na síochána. Cúpla lá ina dhiaidh sin, ag bigil urnaí i mBasilica Naomh Peadar, labhair sé arís faoin “siobhrán uilechumhachta” a chothaíonn cogadh agus thug sé rabhadh i gcoinne ainm Dé a úsáid chun an foréigean a bheannú. Ba léir cé air agus cad faoina raibh sé ag tagairt.

Tháinig freagra Trump ina ghnáth-stíl ghéar mhaslach. Dúirt sé go raibh Leo “lag maidir le coireacht” agus go raibh sé “uafásach maidir le polasaí eachtrach”, agus d’impigh sé air díriú ar a bheith ina phápa seachas a bheith ag gníomhú mar pholaiteoir. Ansin chuaigh Trump thar teorainn eile. Chuir sé suas íomhá de féin ar líne, cruthaithe le hintleacht shaorga, i staidiúir a chuir Íosa i gcuimhne, agus bhain sé anuas í ina dhiaidh sin tar éis frithfhreagairt fheargach an phobail. Dúirt sé go raibh sé i gceist aige é féin a léiriú mar dhochtúir, ní mar Chríost, ach bhí an damáiste déanta faoin am sin.

Níor ardaigh Leo an teannas, cé gur fhreagair sé go stuama agus go daingean. Dúirt sé go raibh a theachtaireacht fréamhaithe sa Soiscéal, ní sa pholaitíocht. Dúirt sé go raibh dualgas ar an Eaglais labhairt ar son síochána, comhrá agus athmhuintearais. Agus é san Ailgéir, cháin sé coinbhleachtaí “nuachoilíneacha” agus sáruithe ar an dlí idirnáisiúnta. Chuir an Pápa in iúl go soiléir go raibh sé de cheart aige labhairt ar cheisteanna eiticiúla agus morálta maidir le cogadh agus síocháin.

Tá an t-achrann seo ag dul i méid le tamall anuas. Sular toghadh ina Phápa é fiú, cháin Robert Prevost polaitíocht Trump, go háirithe ar cheist na hinimirce. Ina chéad aitheasc mar Phápa chuig taidhleoirí i mí na Bealtaine 2025, dúirt sé go gcaithfí aird a thabhairt ar dhínit na n-inimirceach. I Meán Fómhair 2025 chuaigh sé níos faide fós, á rá nach féidir le duine a chuireann i gcoinne an ghinmhillte, ach a ghlacann le caitheamh “mídhaonna” le himircigh, a mhaíomh chomh héasca sin gur duine “go hiomlán ar son na beatha” é.

Tá tábhacht pholaitiúil agus spioradálta leis an gcoimhlint idir Trump agus Leo. D’éirigh le Trump feabhas a chur ar a sheasamh i measc vótálaithe Caitliceacha i dtoghchán 2024. Fuair AP VoteCast amach gur vótáil 54% de vótálaithe Caitliceacha ar a shon, méadú ar an scoilt beagnach chothrom a bhí ann i 2020. Meallann Trump Caitlicigh choimeádacha mar gheall ar na breithiúna a cheap sé, a sheasamh ar an nginmhilleadh agus a sheasamh frithliobrálach. Ach cuireann focail Leo ar bhochtaineacht, ar imirce agus ar shíocháin iallach ar gach Caitliceach féachaint ar a roghanna polaitiúla féin trí lionsa a gcreidimh agus theagasc na hEaglaise.

Bhí frithfhreagairt láidir freisin i gcoinne Trump mar gheall ar an troid a thionscain sé leis an bPápa, laistigh den Eaglais agus lasmuigh di. Dúirt Ardeaspag Chathair Oklahoma Paul S. Coakley nach raibh an Pápa in iomaíocht pholaitiúil le Trump, ach go bhfuil sé ina fhear ionaid Chríost ag labhairt ón Soiscéal. Thuairiscigh AP go raibh go leor Caitliceach i Meiriceá trína chéile mar gheall ar ionsaí an Uachtaráin ar an gcéad Phápa Meiriceánach. San Iodáil, thug fiú Giorgia Meloni, a bhíonn cúramach de ghnáth ina cuid cainte faoi Trump, “do-ghlactha” ar a chuid ráiteas. Bhí tábhacht leis sin mar tá Meloni ar dhuine de na ceannairí Eorpacha is gaire do dhearcadh Trump. Nuair a fheiceann fiú sise go gcaithfear líne a tharraingt, tugann sé le fios nár thuig Trump an oifig a raibh á ionsaí aige agus lucht féachana an domhain ag breathnú.

Is é an rud a fhágann go bhfuil an choimhlint seo chomh spéisiúil sin ná go bhfuil an bheirt fhear ag labhairt le muintir Mheiriceá, ach go bhfuil siad ag labhairt ó thuiscintí iomlán éagsúla. Tá leagan Trump ar eolas go maith againn: ceannas, magadh, fórsa, agus diúltú géilleadh. Tá leagan Leo beagnach a mhalairt: smacht, soiléireacht mhorálta, cúram do dhaoine laga agus amhras faoi dhaoine cumhachtacha. Cé go bhfeiceann Trump pápa atá á cháineadh go díreach, feiceann Leo Trump ag dul i gcoinne theagasc na hEaglaise Caitlicí.

Ní furasta do Mheiriceánaigh neamhaird a dhéanamh ar Phápa Leo. Is Meiriceánach é. Labhraíonn sé i dteanga shoiléir mhorálta. Agus tá a sheasamh thar a bheith láidir i measc Chaitlicigh Mheiriceá: léirigh suirbhé de chuid an Pew Research Center a foilsíodh i Meán Fómhair 2025 go raibh dearcadh fabhrach ag 84% díobh air. Ní chiallaíonn sin go n-iompóidh gach Caitliceach anois i gcoinne Trump. Ach ciallaíonn sé gur roghnaigh Trump troid a thosú le pearsa a bhfuil údarás morálta aige a shíneann i bhfad níos faide ná an Róimh.

Tá comharthaí rabhaidh eile ann freisin do réimeas Trump. Thuairiscigh Reuters go bhfuil muinín an phobail i ngeilleagar na Stát Aontaithe ag leibhéal an-íseal, agus é sin spreagtha i bpáirt ag boilsciú agus ag ardú i bpraghsanna peitril a bhaineann leis an gcogadh san Iaráin. San Ungáir, fuair Viktor Orbán amach freisin nach féidir talamh slán a dhéanamh de go gcabhródh tacaíocht láidir ón taobh amuigh. Thacaigh Trump leis. Thaistil JD Vance go Búdaipeist chun tacaíocht a léiriú dó. Thuairiscigh Reuters chomh maith go raibh méadú á chur ag foinsí Rúiseacha nó foinsí a raibh baint acu leis an Rúis le teachtaireachtaí pro-Orbán roimh an vóta. Ina ainneoin sin, chaill Orbán an toghchán go dona ag Péter Magyar.

Fágann sé sin fíor-rogha os comhair muintir Mheiriceá ag an mbosca ballóide, go háirithe do Chaitlicigh Phoblachtánacha. An ngéillfidh siad do cháineadh soiléir an Phápa ar chogadh, ar bheartais chrua inimirce agus ar neamhshuim mhorálta, nó an leanfaidh siad orthu ag tacú le polasaithe a théann salach ar na luachanna a mhaíonn siad a bheith acu? Beidh freagra níos soiléire don cheist sin againn i ndiaidh thoghcháin mheántéarma na Stát Aontaithe i mí na Samhna, agus d’fhéadfadh sé an stáitse a leagan amach d’athrú fadtéarmach suntasach i bpolaitíocht Mheiriceá.

 

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish