le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
A r n a M i s i n 1 .
.
**********************
.
Tar éis dom an Réamhrá fada sin, faoi Mhisin Chalafóirnia, a chríochnú, is dócha go bhfuil sé in am dom anois, tosú ar mo shraith altanna faoin tréimhse a chaith mé thall, anuraidh, a scríobh, agus a leagan os bhur gcomhair amach. Agus tá súil, agus b’fhéidir an dá shúil fiú, agam, go mbainfidh sibh taitneamh agus pléisiúr as léamh na n-altanna céanna seo, nó nuair a chuireann tú chuile shórt san áireamh, agus go háirithe cúrsaí aoise!, chuile sheans gurbh é sin mo thuras deiridh ar thír álainn, bhéasach, bhrothallach, Chalafóirnia. Sin scéal eile áfach, do lá eicínt eile, ach le filleadh ar na haltanna úd….
Chaith mé seal i gCalafóirnia, thart ar thrí bliana ó shoin, le linn chomóradh na mílaoise, agus ní call dom a rá, gur bhain mé taitneamh as an gcuairt sin, nó chaitheamar seal i Las Vegas, i measc na gcearrbhach trom, agus seal eile thíos i nGleann an Bháis fhéin, nó i, “Death Valley”, mar a thugtar air i mBéarla, agus ní raibh sa mhéid sin ach cuid de na háiteacha a dtugamar cuairt orthu, an bhliain cinniúnach sin, ach ar ócáid eile, roimhe sin, thugamar seal i measc na Misean áille, Spáinneach, úd, atá le fáil go flúirseach, ó cheann ceann Chalafóirnia, nó tá Misean is fiche le fáil, fan chósta thiar Chalafóirnia, fan an Camino Real, nó an Bealach Ríoga sin, a shíneann ó San Diego go San Francisco, agus an tráth úd, shocraíomar inár n-aigne, go bhfillfeadh muid, am eicínt, le cuairt a thabhairt ar thuilleadh de na Misin áille sin.
Ag deireadh na bliana seo caite, thosaíomar ag pleanáil, le saoire eile a chaitheamh thall, agus ba é deireadh na mbeart é, nó gur shocraíomar ar bhunús Mhí Lúnasa na bliana seo caite, 2003, a chaitheamh i gCalafóirnia. Chaitheamar seal maith i mbun na n-ullmhúchán riachtanach. Bhí orainn seo a dhéanamh, is siúd a dhéanamh, seo a cheannacht agus an rud úd eile, a cheannacht. Bhí pasanna le fáil réidh, agus suíocháin a chur in áirithe d’eitilí áirithe, ar eitleáin de chuid Aer Lingus, agus chomh maith le sin uilig, bhí orainn, roinnt Dollar a cheannacht, le saoire míosa thall a mhaoinú. De réir a chéile ‘sea thógtar na caisleáin, adeireadh an tseandream, agus nárbh acu a bhí an ceart, ach i ndeireadh na feide, bhí chuile ullmhúchán déanta, chuile shórt ceannaithe, faighte, agus ní raibh le déanamh ansin, ach fanacht ar an lá spriocáilte. Cheapamar i dtosach, nach dtiocfadh an lá sin choíche, ach mar adeir an seanfhocal eile úd…Más fada an lá tiocfaidh an tráthnóna…..agus geallaimse dhuit é, gur tháinig an lá spriocáilte céanna sin aniar aduaidh orainn, i ndeireadh na dála
Ba é an t-ochtú lá de Lúnasa, an lá spriocáilte, agus ó tharla go mbeadh ár n-eitilt ag dul ar eite, thart ar a ceathrú chun a dódhéag, bhí orainn bheith ag an Aerfort, thart ar a ceathrú chun a naoi, nó b’in mar adúradh linn, pé scéal é. Bhuel, fuaireamar marcaíocht chun an Aerfoirt, tamaillín roimhe sin, agus dá bharr sin, bhíomar istigh sa bhfoirgneamah ollmhór sin, thart ar a hocht a chlog.
Bhí go maith! Nach mbeadh scathamh againn le bheith ag breathnú timpeall, agus b’fhéidir, ag guairdeall thart, i measc siopaí iomadúla an Aerfoirt. Rinneamar a raibh le déanamh, agus fuaireamar réidh lenár mbagáiste go breá luath, agus ansin, tar éis dúinn tamall a chaitheamh ag ól cupán caifé, chuamar trí na geataí iontrála isteach. Thugamar faoi deara, go raibh cúrsaí slándála i bhfad níos righne, agus an scrúdúchán i bhfad níos cúramaí, agus níos géire, tar mar a bhíodh, agus tú ag dul tríd an mbealach isteach chun leibhéal na n-eitiltí. Ach ní fhéadfadh duine ar bith cur ina choinne sin, nó ba ar mhaithe linn uilig é, a leithéid de scrúdú géar a chur ar chuile phaisnéir, a bheadh ag dul ar bord an eitleáin, inár gcosamar. Mar sin, in ionad fearg a chur orainn, is amhlaidh a thug sé misneach dúinn uilig.
Tar éis tamall a chaitheamh, ag dul trí na siopaí uilig sin, a shíneann fan an bhealaigh isteach, chuamar ansin trí oifig Imirce na Stát Aontaithe. Bhí foirmeacha le líonadh, agus ceisteanna le freagairt againn, ansin, ach i ndeireadh na dála, níorbh fhál go haer é, agus d’éirigh linn chuile chonstaic agus bac a shárú, agus stampáileadh ár bpasanna, agus bhí cead tugtha dúinn cuairt dleathach a thabhairt ar na Stáit Aontaithe. Faoin am seo, thugamar faoi deara, nach raibh an oiread sin ama fágtha le diomailt againn, ag an aerfort. Fuaireamar cupáin caifé agus ceapairí, agus shuíomar síos, ar ár sáimhín só, nó ní raibh ach leathuair a chloig le caitheamh againn, go dtí go ligfí dúinn dul ar bord Eitilt, EI 145, ó Bhaile Átha Cliath go Los Angeles. Bhí linn, nó b’in a cheapamar, ar aon nós.
Ní mar a shíltear a bhítear, go minic, áfach, agus b’in é díreach a tharla dúinne, an mhaidin álainn Fómhair sin. Ba é an chéad scéal a chualamar, nó gur cuireadh moill ar ár n-eitilt, agus anois, nach bhfágfadh sí an rúidbhealach go dtí a ceathrú chun a haon! Dona go leor! arsa muidinne linn fhéin, ach ní ró-fhada an t-achar é uair a’ chloig? Ba é an rud ba mheasa faoin scéal go léir, nó nár tugadh aon eolas deimhnitheach, oifigiúil, dúinn, bhí an scéal ag teacht chugainn, i bhfoirm ráflaí, agus de réir a chéile. Níos déanaí arís, dúradh nach bhfágfadh muid an tAerfort go dtí a leath i ndiaidh a haon. Tháinig an t-am sin, agus d’imigh, ach má tháinig, bhíomar uilig inár suí ansin fós, ar ár dtóin Ghaelach, agus gan aon fhógra poiblí tugtha dúinn, fós. Ar ball, tháinig an ráfla arís, ó dhuine eicínt a chuaigh suas chuig oifigeach eicínt, a bhí ar dualgas ansin. Síneadh eile ama, adúradh linn. Bheadh muid ag dul ar eite, ag a leath i ndiaidh a dó. Bhuel, ní dheachaigh muid, ach “fair play” dhóibh, thosaíomar ag dul ar bord, ag an am sin, a 2.30 i.n. Ag an bpointe sin adúradh linn, go poiblí, gurbh é cúis a bhí leis an mhoill go léir, nó cúrsaí ceo, agus bhí eitiltí uilig na maidne curtha go mór as alt, ag an gceo céanna sin. Bhuel, níorbh í ar mbeannacht a chuireamarna leis an gceo céanna sin, ach baineadh geit eile asainn, nuair a fuaireamar amach, go raibh ár n-eitleán páirceáilte, thart ar mhíle slí, amach ón bport bordála. Bus amháin a bhí ansin, le freastal ar na paisneirí uilig, a bheadh ag dul ar bord eitilt EI 145. Ní gá a rá, nach bhféadfaí an beart sin a dhéanamh in achar gearr! Ní thógfadh an bus sin ach thart ar dhá scór duine sa turas, agus déarfainn go raibh tarraingt ar thrí chéad paisnéir le hiompar ag an seanbhus céanna sin, chuig an eitleán. Chuirfeadh an scéal ar fad Aerfort tríú domhanda i gcuimhne dhuit, nó b’in an cineál ruda a tharlaíodh ag Aerfort Las Palmas, i nGran Canaria, thart ar scór bliain ó shoin. Ach níorbh aon am clamhsáin é, agus bhí chuile phaisnéir ar bord, roimh a trí, agus d’éirigh leis an gcaiptín, sinn a thabhairt ar eite, díreach ag a trí a chlog! Ní call dom a rá, go raibh tuirse an domhain orainn uilig, nó inár gcás-na, bhí thart ar seacht n-uaire a’ chloig caite againn, an mhaidin sin, ag Aerfort Átha Cliath, sular thug an t-eitleán sin rúid ábhalmhór i dtreo na spéire, agus gur éirigh lei, sinn a iompar inairde go gorm glan na spéire, taobh istigh d’achar an’ghearr.
Bhuel, mar adúirt mé, níorbh aon mhaith bheith ag caoineadh agus an anachain déanta, ní raibh le déanamh againn, ach an t-áth a mholadh mar a fuaireamar é, agus an mí-ádh uilig a shlogadh le lán béil den bhfoighid. Rinneamar amhlaidh, agus m’fhocal agus mo lámh dhuit, go mbeadh sé deacair eitilt níos míne, ní níos réidhe, a shamhlú, fiú, an lá sin, ná an eitilt úd EI 145, ó Áth Cliath go Los Angeles, ar an lá breá Fómhair sin, an 8ú lá dhe Mheán Fómhair, 2003. Agus bíodh gur chaitheamar thart ar dheich n-uair a chloig san aer, mh’anam nár mhothaíomar ró-fhada é, agus in am tráth, thuirlingíomar ag Aerfort Ollmhór Idirnáisiúnta LAX, mar a thugtar i mBéarlagar an aeir, ar Aerfort Los Angeles.
Bhí sé éasca go maith dul trí na scrúdúcháin agus trí nósanna an aerfoirt thall, nó bhíodar sásta go raibh aire tugtha do na pointí sin uilig, i mBaile Átha Cliath.
Ní call dom a rá, go raibh áthas an domhain orainn, nuair a chonaiceamar go raibh ár mac, Micheál, ag fanacht linn ansin, ag an ngeata iontrála. Ba ghearr go rabhamar ar ár mbealach ó dheas, fan Saorbhealach a cúig, agus muid ar ár mbealach go cathair Encinitas, nó is ansin atá cónaí ar Mhicheál s’againne, i bhfobhaile ar a dtugtar, Cardiff by the Sea. Chaitheamar béile i mBialann fan an bhealaigh, agus shroicheamar ceann ár scríbe, thart ar a hocht a chlog, d’am na háite sin, tar éis dúinn breis is fiche huair, a chaitheamh i mbun an turais fhada sin. Ní gá a rá, go raibh tuirse bóthair is bealaigh orainn, agus tar éis duinn ár gcomhrá, is ár seanchas, a dhéanamh, chuamar a luí, agus chodlaíomar go héirí gréine gona lán soilse arna mhárach.
Agus b’fhéidir nárbh olc an áit í seo, le clabhsúr a chur ar an gcéad alt seo, faoi na Misin Chalafóirneacha. Bí liom arís don chéad ghála eile, nuair a bheidh tuilleadh le rá agam faoi Shaoire Chalafóirneach na bliana seo 2003.
.
**************
Peadar Bairéad.
**************
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
I mBéal an Phobail
Peadar Bairéad
Cá raghaimis anois?
Mar is eol do chách anois, tá an tOlltoghchán thart. Tá na Teachtaí tofa. Tá an Rialtas roghnaithe, agus muid uilig anois ag súil le tús nua i saol polaitíochta, agus i saol sóisialta, na tíre seo. Táthar ag súil, go gcuirfí críoch le caimiléireacht, le héagoir, le bochtaineacht, le hanró, agus le soc sa trach ag lucht cumhachta. Dár ndóigh, tá’s ag an lá, nach bhféadfaí chuile dhuine a shásamh sna cúrsaí seo, nó dá gcuirfeá an cnoc thall ar an gcnoc abhus, bheadh duine eicínt fágtha amuigh, agus ábhar clamhsáin aigesean, ach… an leas is mó, don uimhir is mó… sin an sprioc daonlathach is ceart a shocrú don Rialtas nua. Ní gá a rá, go bhfuil ualach asail de mhí-shásamh, agus d’fhearg, lonnaithe ar dhroim daoine, in aois seo an chúlú eacnamaíochta.
Ina gcodladh i mbun stiúrtha!
Leis an scéal a dhéanamh i bhfad Éireann níos measa, tuigtear dá lán, nach de thimpiste a tharla a leithéid, ach gurbh é cúis a bhí leis, nó gur thit ar Rialtas ina gcodladh agus iad i mbun stiúrtha, agus gurbh é toradh a bhí ar an miogarnach sin nó gur caitheadh i dtír ar charraigreacha garbha fiachacha muid, gur polladh báidín an Stáit, agus gur fágadh muidinne sáinnithe agus i gcruachás ceart, gan slí ar bith éasca éalaithe fágtha againn. Ach, bíodh sin fíor bréagach, caithfidh muid ár mbealach a dhéanamh amach as an sáinn seo, ar ais nó ar éigean.
Margadh nua uainn
Agus mar is eol do chách anois, sé an gad is giorra don scórnach atá le scaoileadh againn ná go gcaithfidh muid an margadh a deineadh leis an AE, agus leis an IMF. a athscrúdú, agus a athstruchtúrú, nó má leantar le cúrsaí faoi mar atá i láthair na huaire seo, níl dabht ar domhan, de réir na saineolaithe, ach go mbeidh orainn loiceadh i nglanadh ár bhfiacha.
Ach nach gceapfá, go mbeadh sé éasca go maith a leithéid a dhéanamh?
B’fhéidir go gceapfá, ach má sea fhéin, ní mar a shíltear a bhítear, go minic, nó deir an AE, go mbeidís fhéin sásta athstruchtúrú a dhéanamh ar an margadh a dhein Rialtas na hÉireann leo, i laethe deiridh an Rialtas deiridh, ar choinníoll go mbeadh Rialtas nua na hÉireann sásta Cáin Chorporáide na tíre seo a ardú go leibhéal an Aontais Eorpaigh. Anois, níl an Rialtas s’againne sásta géilleadh puinn ar leibhéal na Cánach céanna sin, agus dá bharr sin, níl an tAontas sásta ísliú úis, ar a n-iasacht, a thabhairt dúinne, agus sin mar a fágadh an scéal tar éis Chruinniú Mullaigh na dTaoiseach Eorpach, ar an Aoine, an t-aonú lá déag de Mhárta.
Ach, nach gceapfá go mbeadh ar Enda Kenny, ag feidhmiú thar cheann an Rialtais s’againne, go mbeadh air géilleadh, sa cheist sin, do na Ceannairí Eorpacha?
Bhail, b’fhéidir gur chóir a rá, gurbh iad an Fhrainc, an Ghearmáin, agus b’fhéidir, an Tír Fó Thoinn, is mó a chuir an leagan-amach sin chun tosaigh. Anois, b’fhéidir go bhfuil siadsan den tuairim sin, toisc go bhfuil toghcháin le reachtáil sna tíortha sin, gan mórán moille, agus go bhfuil a fhios go maith acu, nár chabhair in aon chor dóibhsean géilleadh do sheasamh na hÉireann, sa scéal seo.
Cairde móra!
Ach nár dhúirt duine eicínt liom, le déanaí, gur gheall tíortha an AE dúinn, sular ghlacamar le Conradh Lisboa, ar an dara iarraidh, nár gheall siad dúinn, go mbeadh cead ár gcinn againn, sa todhchaí, ár gCáin Chorporáide, agus cúrsaí cánach go ginearálta, a choinneáil díreach mar a bhí, dá mba é sin a theastaigh uainn. Ach, thugadar an gheallúint sin dúinn, nuair a theastaigh uathu, go nglacfadh pobal na tíre seo le Conradh Lisboa, ar an dara iaraidh. Ach, nuair a bhreathnaíonn muid anois ar éileamh na mboc mór san Aontas, nach bhfuil sé deacair go maith, bheith ag brath orthu sin, sa todhchaí. Sea, ar mhaithe leis fhéin a dhéanann an cat crónán! Tá faitíos orm, gurb é sin an chiall is cóir dúinn baint as “lámh chúnta” seo ar gcairde móra mór-roinneacha! “In am an ghátair a aithnítear na cairde” an chomhairle a shíneann ár sinsear anuas chugainn, thar taoide thréan na mblianta. Tugaimis cluas easóige dóibh.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
A N C H Í N L A E F A O I C H A I B I D I L .
.
*************************************
.
A R S C A R A D H G A B H A I L
An fhéiniúlacht in Cín Lae Amhlaoibh Uí Shúilleabháin – ………………….2000.
l e
Proinsias Ó Drisceoil……………………………………………………£10.00…(€12.70.)
.
************************************
.
Ar léigh tú an leabhar breá seo le Proinsias s’againne fós? Bhuel, murar léigh, déan do leas, agus faigh cóip, ar an dá luas, agus léigh, mar is dóigh nach bhfuil Cainneach ar bith nach gcuirfeadh suim, agus dhá shuim, sa leabhar seo faoi Chín Lae Amhaoibh Uí Shúilleabháin.
Ní call dom a rá, gur chuir mé fhéin spéis sa leabhar seo, ó thús, nó is mór é mo spéis sa Chín Lae chéanna sin.
Tuige? Adéarfadh duine liom, b’fhéidir.
Chuile thuige, ach thar aon chúis eile, is dócha go bhfuil baint ag an spéis sin leis an léacht a thug mé anseo, ag Daonscoil Osraí, i gCill Chainnigh, bliain is fiche ó shoin anois, i nDeireadh Fómhair na bliana 1980. Anois, níorbh í an Chín Lae fhéin a bhí idir chamáin agam, an tráth sin, ach mé ag iarraidh saol agus saothar Amhlaoibh Uí Shúilleabháin a mheas, agus a leagan os comhair mo lucht éisteachta. Níl fhios agam anois ar éirigh liom sin a dhéanamh, nó nár éirigh, ach tá fhios agam, go mbeadh cibé taighde a bhain leis an léacht céanna sin i bhfad Éireann níos éasca, dá mbeadh an leabhar breá seo “Scaradh Gabhail” i gcló ag an am, nó tá tóirse a scoláireachta, a smaointe, agus a thaighde, dírithe ag Proinsias ar an gCín Lae fhéin agus ar fhéiniúlacht Amhlaoibh, faoi mar a léirítear í sa saothar céanna sin. Is dócha gurbh í cúis ar iarradh ormsa an léacht úd a thabhairt ar shaol agus ar shaothar Amhlaoibh ag an Daonscoil áirithe úd 1980, nó gur tuigeadh ag an am, gur rugadh Amhlaoibh na Dialainne i gCill Áirne, sa bhliain 1780, agus gur tuigeadh ag an am, go mba fheiliúnach an tráth é, le scéal an Dialannaí Challainnigh a ríomh anseo in Osraí, mar ar chaith sé bunús a shaoil. Bhuel, b’in mar a thuig mé fhéin an scéal, ach go háirithe, ag an am, nó seo mar a chuir mé i dtús mo chuid chainte é…
Agus anois a chairde, siaraigí liomsa sa stair, go dtí an bhliain 1780, an bhliain in ar rugadh mac do Dhonnchadh Ó Súilleabháin, máistir scoile, agus do Mháire Ní Bhuachalla, a bhean, i gCill álainn Áirne, i gCiarraí cianaosta na Mumhan.
Nach deacair a chreidiúint anois go bhfuil bliain is fiche sleamhnaithe uainn ó ghaibhnigh mé na focail chéanna sin, ach nach ‘in an saol agat, a mhiceo! Ach ní chuige sin atá mé, ach chuige seo, ní 1780 dáta a bhreithe, de réir Phroinnsiais, ach 1783, nó de réir fho-nóta (1), ar chaibidil a Dó, tá seo le léamh againn…
“Tá léirithe ag Éamonn Ó hÓgáin, i bhfianaise Dhaonáireamh 1821, gur i 1783 agus nach i 1780, mar a bhí ceaptha, a rugadh Amhlaoibh.”
Ach níor cuireadh an t-eolas sin ar fáil go dtí an bhliain 1985, rud a chuireann leithscéal eicínt ar fáil dom fhéin as mo bhotún, sa bhliain 1980! Ní ag iarraidh mé fhéin a chosaint atá mé anseo, ach mé ag iarraidh a chur ar do shúile dhuit, go bhfuil a thaighde déanta, agus déanta go maith, ag Proinsias Ó Drisceoil, sa leabhar seo.
Baineann an t-údar úsáid as an gCín Lae fhéin, na láimhscríbhinni atá le fáil in Acadamh Ríoga na hÉireann, sé sin, bunláimhscríbhinní na Dialainne a chuir Amhlaoibh de, idir an bhliain 1827 agus 1835. In éineacht le sin, baineann sé úsáid freisin as “Cín Lae Amhlaoibh Uí Shúilleabháin”, i gceithre imleabhar, leis an Athair Micheál Mac Craith, “an chéad duine (agus an duine deireanach) ar éirigh leis eagar a chur ar na dialanna ina n-iomláine. Foilsíodh toradh a shaothair sna blianta 1936 agus 1937. Is dócha go rabhthas ag iarraidh iad a chur i gcló sa bhliain 1935, toisc gur críochnaigh Amhlaoibh a shaothar dialainnúil, sa bhliain 1835, céad bliain, díreach, roimhe sin.
An tríú leabhar a dheineann an t-údar tarraingt as, ina shaothar taighde, nó Cín Lae Amhlaoibh” le Tomás de Bhaldraithe, sé sin “eagrán ciorraithe den dialainn a bhfuil caighdeánú déanta ar an téacs ann, maraon le réamhrá, nótaí, foclóir, agus liosta de fhoirmeacha na láimhscríbhinne”, faoi mar a chuireann an t-údar é.
Ní gá a rá go bhfuil liosta de na foinsí eile, ar dhein an t-údar staidéar orthu, le linn dó bheith i mbun an tsaothair scolártha seo, táid sin le fáil idir leathanach 137 agus leathanach 146.
Féach mar a chuireann an Drisceoileach an scéal os ár gcomhair amach ar leathanach 12 den Réamhrá….
Is í an phríomhthéis atá á chur chun cinn anseo ná gur téacs í An Chín Lae a chaitheann léas ar an bhféiniúlacht mar a thuig Amhlaoibh agus cuid áirithe de lucht a linne é, féiniúlacht a bhí ar scaradh gabhail idir an dúchas Gaelach lenar oileadh é agus saol nuachóirithe a bhí fréamhaithe ar Bhéarla. (Ar ndóigh, cé go dtráchtar ar ‘Amhlaoibh’ agus ar ‘Amhlaoibh Ó Súilleabháin’, is ar fhianaise ó théacsanna a scríobh sé, An Chín Lae ach go háirithe, agus ní ar an duine féin per se atáimid ag trácht ó cheart). Is dearbhú lárnach de chuid na téise é gur géaraíodh go mór ar thábhacht na féiniúlachta i saol Amhlaoibh de bharr na coimhlinte cultúrtha agus sóisialta seo agus de bharr coimhlintí ar lámh amháin idir an dúchas Ciarraíoch ar de é agus an saol Cainneach a chaith sé, agus ar an lámh eile idir a oiliúint mar mhac múinteora scairte agus an saol só a chaith sé mar cheannaí gearr. I mbeagán focal, is féidir an téacs a léamh mar théacs a bhfuil aothú ointeolaíoch féiniúlachta mar bhunús leis.”
Ní call a rá, gur scrúdaigh Proinsias na staidéir a bhí déanta ar Amhlaoibh ag údair agus ag scoláirí eile, ach dár leis, níor chuir na húdair sin ceisteanna áirithe faoi Amhlaoibh nó faoin gCín Lae…
Níor deineadh ach go háirithe, aon chíoradh ar an tuiscint bhaileach a bhí ag Amhlaoibh Ó Súilleabháin air fhéin mar bhall de shochaí Challainn, sochaí a raibh mórfhórsaí cultúrtha, polaitiúla agus sóisialta ag teannadh leis, fórsaí a d’fhágfadh saol na hÉireann sna 1820í agus 1830í faoi mhalairt reachta.
D’fhágfadh na fórsaí sin Amhlaoibh fhéin, dár leis an údar, ina “Janus” ag féachaint roimhe agus ina dhiaidh agus an stair ag scríobh a scéil fhéin thart timpeall air.
Is é an chéad rud a dhéanann an t-údar nó eagráin agus eagarthóirí na Dialainne a scrúdú, agus tagann sé le Tomás de Bhaldraithe nuair adeir sé, go gcruthaíonn saothar Amhlaoibh “deacrachtaí go leor do dhuine ar bith a fhéachann leis an mbunleagan a léamh” toisc gur scríobhadh é go “deifreach sleamchúiseach” “ar dhrochpháipéar, anuas uaireanta ar cheachtanna peannaireachta scoláirí scoile, nó ar sheanleabhair chuntais”. Cáineann De Bhaldraithe freisin a chaighdeán litrithe. Nach maith an scéal é mar sin, go bhfuil saothar Mhic Craith againn, mar a bhfuil eagar curtha aige ar shaothar uilig Uí Shúilleabháin.
Sa dara chaibidil den leabhar, scrúdaítear “An Ghné Phoibli” den Dialainn, ach i dtosach, scrúdaíonn sé an “Chín Lae” mar mheán litríochta. Cinnte, níor tháinig an cineál seo litríochta anuas chuige, nó ní raibh an traidisiún sin sa teanga, ach léiríonn an t-údar dúinn, conas a tharla Amhlaoibh ar an modh iontach seo lena smaointe a chur in iúl, ó ló go ló…”Gach lá líne”, an mana a thugann an Dialannaí dúinn sa Chín Lae fhéin.
Tar éis dó an ghné phoibli den Dialainn a scrúdú, iompaíonn an t-údar ansin ar an ngné phearsanta, sa tríú caibidil. Agus cuireann sé óige Amhlaoibh, agus an chaoi ar tháinig sé go Cill Chainnigh, agus an chaoi ar éirigh leis ansin, faoin míocrascóp. Ba dhuine é a d’fhás suas i dtraidisiún na láimhscríbhinní agus an léinn Ghaelaigh, agus ní hé amháin go mba dhuine é a chuir go mór le litríocht na teanga sin, é fhéin, ach lena chois sin, ba bhailitheoir láimhscríbhinní den scoth é, agus déantar tagairt do na láimhscríbhinní céanna sin i saothar an Drisceoileaigh.
Sa cheathrú caibidil, “An Ghné Intleachtúil” déantar trácht ar “Féiniúlacht na nGael in An Chín Lae,” agus ar an gcaoi ar caitheadh na sean-nósanna Gaelacha i dtraipisí, ar mhaithe le heigeamanaí na hEaglaise Caitlicí a thabhairt i gcrích. Sa chaibidil seo freisin, déantar tagairt do na fórsaí ón dtaobh amuigh, a chuaigh i gcionn ar Amhlaoibh, agus ar an dearcadh freacnairc a bhí aige ar shaol a linne. Dhírigh sé ar ábhair cosúil le heolaíocht, an dúlra, luibheolaíocht, seanfhocail, ársaoícht, an traidisiún liteartha, agus tuilleadh ar an dtéad céanna sin.
Ar deireadh thiar, chuireann Proinsias críoch lena shaothar scolártha le “Suimiú”, mar a gcuireann sé ar fáil dúinn a smaointe fhéin ar ábhar a thaighde agus a staidéir, agus caithfear a rá, gur díol spéise an piosa seo do dhuine ar bith ar mór aige Amhlaoibh Ó Súilleabháin agus a Chín Lae.
Níl fúm a thuilleadh a rá faoin leabhar breá seo, ach amháin gur léitheoireacht suimiúil, spreagúil, é do Chainneach ar bith , ach gur léitheoireacht éigeanatach é do dhuine ar bith, a dteastaíonn uaidh eolas eicínt a chur ar an gCín Lae, agus ar a údar. Is bocht an leabhragán nach bhfuil spás ann don sár-leabhar seo.
Tréaslaim a shaothar don údar. Nára fada go raibh leabhar eile uaidh, le méar ar eolas a dhéanamh dúinn ar bhóthar anacair, casta, an léinn.
.
***********************
Peadar Bairéad.
***********************
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
“A Good American”
.
(This week we take a look at..………………………….………….
‘A Good American’…..by…..Alex George…..€17.35)
.
Meiriceánach Maith
Rugadh Alex George i Sasana, agus tar éis dó roinnt blianta a chaitheamh mar dhlíodóir, thug sé na Stáit Aontaithe air fhéin, sa bhliain 2003, áit a bhfuil Comhlacht Dlí dá chuid fhéin aige anois i gColumbia, Missouri. Scéal faoi dheoraíocht agus faoi dheoraithe atá le hinsint ag an údar san úrscéal corraitheach, uilíoch, seo. Ní deoraithe ón tír seo ‘gainne atá i gceist sa scéal seo, ach deoraithe ón nGearmáin, ach i ndáiríre, is scéal é faoi dheoraithe ó thír ar bith, a shocraíonn ar dhul i bhfad ó bhaile, le saol sona, sásta, a chur ar fáil dóibh fhéin is dá sliocht. Féach mar a chuireann an t-údar seo tús lena scéal…..
“Always, there was music.
It was music – Puccini, to be precise – that first drew my grandparents into each other’s orbit, more than a hundred years ago.”
I Hanover na Gearmáine a tharla. Henriette Furst ab ainm don tseanmháthair sin, ach Jette a thugtaí uirthi de ghnáth. Bhí sí ard, téagartha, agus í ag siúl lei go rábach trí Gharraí na Cathrach, nuair a chuala sí guth breá firinn as taobh thiar de thor deas dealfa. Chuir sí suim sa ghuth agus, ar ball, sa té ar leis an guth taitneamhach sin.
“The voice that had halted Jette’s afternoon walk belonged to my grandfather, Frederick Meisenheimer. In fact, her intuition had been exactly right: he was singing just for her.
Thit an bheirt i ngrá, ach bhí ceataí sa scéal áfach, nó ní raibh máthair Frederick sásta le rogha a mic, agus ar ball, agus dá bharr sin, thug an lánúin óg Meiriceá orthu fhéin agus gan focal Béarla ag ceachtar acu! Ar Nua Eabhrac a thugadar aghaidh ar dtús, ach ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, nó trí dheargthimpiste fiú, ba i mbaile Beatrice, i Missouri, a chríochnaigh siad. Bhí Jette ag iompar, agus rugadh mac dóibh sa mbaile sin. Ó tharla go raibh an gasúr cineál lag, mhol an dochtúir dóibh gan bogadh as Beatrice, go fóill beag, nó bhí baol ann, go gcaillfí an páiste, dá ndéanfaidís.
An “Knick-Nack”
Bhí go maith, agus ba é deireadh an scéil é nó gur thug an dochtúir céanna sin post do Frederick mar bhainisteoir ar a Theach Ósta, an “Nick- Nack”, ó tharla go mba leis-sean an Knick-Nack céanna sin. Sin mar a tharla gur shocraigh Frederick agus a bhean síos i mbaile Beatrice, i Missouri. Bhí an dochtúir sásta freisin, teach dá chuid a ligean ar chíos leo. Chuir Frederick, a bhean, agus a gclann fúthu sa mbaile sin Beatrice feasta. D’oibrigh Frederick fhéin go dian dícheallach ina phost nua, agus d’éirigh leis slí bheatha sásúil a bhaint amach doibh ansin. Ar ball, áfach, agus an chéad chogadh mór faoi lán-tseol, liostáil Frederick in Arm Mheiriceá, agus tar éis dó traenáil a dhéanamh don ghnó sin, bhain sé fhéin is a chomplacht an Eoraip amach, nó theastaigh uaidh an chomhairle úd a tugadh dó, tamall roimhe sin…bheith ina “Good American”…a leanúint.
Bás Saighdiúrtha
Bhuel, agus an cogadh beagnach críochnaithe, maraíodh Frederick bocht le piléar naoscaire. Ba dhian a chuaigh an chaill sin i bhfeidhm ar mhuintir Mheisinheimer.
D’fhan an chlann áfach, i mBeatrice, Missouri, agus trí chuile dhícheall a dhéanamh, d’éirigh leo teacht i dtír ina mbaile nua. D’fhás agus d’fhorbair an chlann, agus clann a gclainne, agus gan dabht ar domhan, ba mhaith an rogha a dhein Frederick agus Jette, nuair a shocraigh siad ar chur fúthu sa mbaile sin Beatrice, Missouri. Má theastaíonn uait stair agus eachtraí na nGearmáineach Meiriceánach sin a leanúint, agus a thuiscint, mholfainnse dhuit an leabhar iontach seo a fháil agus a léamh….An-leabhar….an-scéal….an-chur-chuige.
.
.
.
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
A n T a o i s e a c h .
*******************
.
The Taoiseach…………………………………………..céadchló…………2003.
le
Peter Cunningham…………………………………………………………€19.99.
.
**********************
Cuireann an t-údar in iúl dúinn, i dtús an leabhair seo, nach stair atá idir chamáin aige, chomh fada is a bhaineann sé leis na carachtair a léirítear ann, ach gurb é atá i gceist aige nó na fórsaí a tháthíonn le chéile iad, fórsaí cosúil le paisean, eagla, brú, agus mothúcháin, níl aon chur i gcéill i gceist, chomh fada is a bhaineann sé leis na fórsaí céanna sin.
“This story is about people and power, and about the forces that bring them together. The people are works of fiction. But the passions, the fears, the pressures and the emotions are real.”
Ach, nuair a léann tú sin arís, tuigtear duit, nach ró-éasca an gnó é, earraí teibí, cosúil le cumhacht, agus na cumhachtaí pearsanta sin, a scaradh go huile is go hiomlán, o na daoine a ndeachaigh na fórsaí céanna sin, i gcionn orthu, le linn dóibh bheith ar ardán rialaithe an náisiúin. Ach scaoilimis sin tharainn, ar eagla go ndéarfaí nach raibh sa mhéid sin ach séimeantaic.
Tá an Réamhrá spéisiúil freisin, nó sa Réamhrá sin, cuireann an scéalaí, nó fear inste an scéil, in iúl dúinn, gur chuir sé an scéal seo i dtoll a chéile in achar lae, nó bíodh gur chuir sé an gnó sin ar an méar fhada, sách fada, i ndeireadh na dála, agus d’fhonn é fhéin a shlánú, tuigeadh dó nach raibh an dara rogha aige ach an scéal seo faoin Taoiseach, agus a ré, a chur ar phár, tharla nach raibh an dara duine beo a d’fhéadfadh sin a dhéanamh ach é fhéin amháin. Tá faoi, an fhírinne a insint, fiú dá dtitfeadh na spéartha. Ghortófaí daoine, é fhéin ina measc, b’fhéidir, ach dhéanfadh sé a raibh le déanamh aige.
Tuige nach bhféadfadh éinne eile an gnó sin a dhéanamh chomh héifeachtach, cruinn, leis, an ea?
Bhuel, mhair seisean faoi scáile an Taoisigh, Harry Messenger, óna laethe scoile anuas, agus b’eisean an “Fixer” a scaoil gach cruachás don Harry céanna sin. Sea, mh’anam, bhí fhios ag “Bunny” Gardener (an scéalaí) cá raibh na coirp uilig curtha! Ba bhuntáiste dó an t-eolas sin amanta, ach amanta eile, a mhalairt a bhí fíor.
Anois, agus an scéal seo á léamh againn, tugaimid faoi deara, mar a phreabann an t-údar ó thréimhse amháin, go tréimhse eile, de réir mar a oireann dó, agus déanann sé é sin, chomh sciliúil, cliste, sin, gurb ar éigean a thugann an léitheoir faoi deara é, ach ní féidir aon mhilleán a leagan ar an údar faoi sin, nó tugann sé na dátaí dúinn go rialta, tríd an scéal, ó thús deireadh, go háirithe, nuair a thugann sé léim siar, nó chun tosaigh, thar bhearna na mblianta.
Cuireann sé tús lena scéal i Márta na bliana 1992, agus an scéalaí, Bunny Gardener, an “Fixer”, ar a bhealach trí shráideanna lár na cathrach, le coinne a choinneáil le Chris Foy, atá anois i gceannas, go sealadach, ar Chomhlacht ollmhór Foy, de thaisme, d’fhéadfá a rá, a tharla a leithéid, nó ba é a tharla nó gur gabhadh a deartháir, Barry Foy, an té a bhí i gceannas, go nuige sin, gabhadh é, amuigh i bhFlorida, é dallta as a mheabhair le drugaí, stríopach ina sheomra aige, é fhéin striopáilte ina “pheilt”, agus é ag bagairt go léimfeadh trí fhuinneog scríobaire spéire amach. Tháinig na póilíní. Gabhadh é. Tháinig abhaile. Ghabh a leithscéal go poiblí. Ach má sea fhéin, ní raibh an deirfiúr, Chris, sásta ligint dó fanacht i gceannas Chomhlacht Foy feasta. Theastaigh uaithi fáil réidh leis, agus b’in sin.
Nach gcuirfeadh sin eachtraí ón saol s’againne, i gcuimhne do dhuine?
Bhuel, ar aon nós, chuir Chris agus Bunny an scéal trí chéile, agus mhínigh Chris, a raibh beartaithe aice a dhéanamh. Chuir Bunny comhairle uirthi, ach chuir Chris chríoch lena gcomhrá, trí cheist a chur ar Bhunny..
“Do you know one thing I’ve never been able to understand? I’ve never been able to understand what a man like you saw in Harry Messenger.”
Nach breá an áit le scéal dá leithéid a thosú? Mar nárbh é eachtra dá leithéid, i ndáiríre, a lig tréad cat as mála na rún faoin gCoiste Órga úd, a raibh diallait agus béalbhach buailte acu ar chapall an Stáit s’againne, le tamall maith de bhlianta roimhe sin.
Diaidh ar ndiaidh ansin, téann Bunny siar ar chúrsaí, é ag leagan os ár gcomhair amach, mar a d’éirigh le Harry Messenger, greim docht, ceart, a fháil ar shrian na cumhachta, agus ag an am gcéanna, d’éirigh leis, an beart sin a dhéanamh, gan méarlorg ar bith, nó lide dá laghad, d’fhéadfá a rá, a fhágáil ina dhiaidh.
Go gairid ina dhiaidh an túis sin, tógann an scéalaí siar muid, agus feicimid an Taoiseach agus a lucht leanta ag Ráschúrsa Longchamps, i bPáras na Fraince, i nDeireadh Fómhair na bliana 1987, cúig bliana roimhe sin, agus Harry i mbarr a mhaitheasa agus a chumhachta, agus é ina dhia beag acu siúd a bhí thart air. Thuigfeá go raibh margadh eicínt á dhéanamh aige le Prionsa Arabach, dárb ainm, Abdul Alman, margadh a thiocfadh i gcabhair ar an dTaoiseach ar ball, lena fhiacha sna Bainc a ghlanadh. Tharla, an lá céanna sin, lá na rástaí, gur tháinig deartháir Chris Foy, Barry, isteach chucu ag na rástaí úd. Bhí “tete a tete” aige le Harry Messenger, agus roimh imeacht dó, thug sé sintiús láimhe, i gclúdach litreach, do Harry.
“Thanks young fella.!”
“Never be short Taoiseach. God bless you.!”
Chualamar rud eicínt cosúil le sin cheana, nár chuala?
Chuaigh Bunny siar bóithrín na smaointe ansin, agus arís agus arís eile, tríd an scéal ar fad, déanann sé amhlaidh, agus insíonn dúinn mar a ndeachaigh sé fhéin agus Harry, agus baicle eile gasúr, chuig Scoil Naomh Peadar, le chéile, thiar i lár na ndaichidí. D’fhás siad uilig suas le chéile, ach ghlac siad uilig, agus Bunny freisin, chomh maith le duine, ghlac siad le Harry mar cheannaire, a raibh a ndílseacht tuillte aige, agus dlite dó. Ach, thar éinne eile, bhíodh Harry ag brath i gcónaí ar Bhunny, le chuile fhadhb a scaoileadh dó, sea, agus ba mhaith an sás chuige sin é an Bunny céanna sin, nó níor theip riamh air seift eicínt a cheapadh, le ceann an chinnire a shábháil ón gcroch!
Déantar tagairt ansin dóibh, mar dhaoine fásta, agus Harry ag dul le poliatíocht. Tagairt freisin do Thrioblóidí an Tuaiscirt, agus an bhaint a bhí ag Messenger leo. Theip air sa bhfiontar sin, chomh fada is a bhain sé le cúirteanna na tíre seo, agus thuigfeadh duine ar bith go raibh a rás ar an gcúrsa polaitíochta rite, ach, lean sé air, ag obair, is ag obair, os ard agus os íseal, go dtí gur éirigh leis gradam an Taoisigh fhéin a bhaint amach dó fhéin, agus nárbh eisean a d’úsáid an chumhacht, a ghabh leis an ngradam sin, go neamhscrupallach. Tuigeadh dó, go raibh bua feasa aige, agus dá bharr sin, go raibh dílseacht agus pátrúntacht an náisiúin tuillte aige, sea, agus ba bheag nár éirigh leis sa mhéid sin. Ach, ní mhaireann rith maith ag an each i gcónaí, agus ba é an dála céanna ag Harry é. Tháinig an lá gur thit an teach cártaí, a bhí tógtha chomh cúramach sin aige, anuas sa mhullach air. Agus i ndeireadh na feide, cé shéid an fheadóg air? Sea, an “Fixer” fhéin a rinne é a “fixeáil” i gceart, ar deireadh thiar, nuair a chuir sé ina luí ar Chris Foy, gur chóir dise na cuntasóirí a ghlaoch isteach, le cúrsaí an chomhlachta, faoi cheannas Barry, a scrúdú. Ba é an scrúdú sin a leag an teach cártaí úd, a bhí tógtha chomh cúramach sin ag an Taoiseaach agus a chomhleacaithe.
Féach mar a tharla, nuair a dúirt Bunny le Chris, gur chóir di Barry a bhriseadh as a phost i gComhlacht Foy…..
“ ‘You’re serious, aren’t you?’ She said at last.
‘More than I’ve ever been. Now, go out and make that call and tell that firm of auditors that they’re to get started first thing tomorrow morning’.
She smiled – ‘I should have known, really’.
‘Do it now’, I said. –‘Do it for me’.”
Caithfear a rá anseo, go raibh iriseoir cáiliúil ag déanamh a míle dícheall, agus í ag iarraidh rúin an Choiste Órga a scaoileadh freisin, agus bheadh orainn a rá gur éirigh go seoigh leise freisin. Ní gá dom ainm a chur uirthise, ach oiread!
Léitheoireacht éigeantach, dóibh siúd a bhí suas le linn na scannal uilig a chráigh an tír s’againn, le breis is dhá scór bliain anuas, nó scalfaidh an leabhar seo tóirse an scéil ar imeachtaí casta na ré sin. Agus dóibh siúd, nach raibh suas le linn na ré sin, bhuel, más uathu ciall ar bith a bhaint as an ré chéanna sin, níl le déanamh acu ach an leabhar suimiúil, spreagúil seo a léamh.
An-saothar, corraitheach, dea-scríofa, a leagann a mhéar ildánach ar chuisle na Banban, le linn di bheith faoi gheasa ag Ridirí an Choiste Órga.
*******************
Peadar Bairéad.
*******************
.
Gaeilge 
English