le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
I mBéal an Phobail
.
G l e a n n S c á t h A n B h á i s .
.
“Nár scanrúil, buartha, cráite, an tseachtain í?”
arsa mo sheanchara, Séimí an Droichid, liom, nuair a casadh ar a chéile sinn, agus muid beirt suite ar ár sáimhín só, istigh i bhfaiche an Chaisleáin, an lá cheana.
“D’fhéadfá é a rá, a mhac! ach nach dtarlaíonn seachtain dá leithéid orainn, anois is arís?” arsa mé fhéin á fhreagairt, gan a fhios agam fós, cá léimfeadh cat a chomhrá, ach mé ag iarraidh an dá thrá a fhreastal, mar adéarfá.
“Níl le déanamh agat ach breathnú ar chogadh na Murascaille, atá ag gleáradh leis ina loscadh sléibhe, tríd an Iaráic, i láthair na huaire seo.”
“Ach, a Shéimí, nach bhfuil fhios ag fia is ag fiolair, go mbeidh an cogadh céanna sin thart, taobh istigh d’achar an-ghearr anois, nó níl cumhacht ar domhan a d’fhéadfadh cur i gcoinne oll-chumhacht na Stát Aontaithe, i láthair na huaire seo.” arsa mé fhéin, agus mé ag iarraidh fonn cainte a spreagadh i gcroí mo sheanchara, nó bhí mé ag iarraidh teacht ar ábhar, do cholún na seachtaine seo, le sibhse, a léitheoirí, a shásamh, faoi mar a dheinim, ó sheachtain go seachtain, cé nach bhfuil sé éasca a leithéid a dhéanamh!!
“Óra fuist! Go bhféacha Mac Mhuire anuas ar do chiall, agus nach breá bog a fhásann an clúmh ortsa, bheith ag ceapadh nach mbeadh na hIaráicigh in ann seasamh i gcoinne chumhacht Mheiriceá. Caithfidh tú a thuiscint, go bhfuil arm mór, sciliúil, traenáilte, ag an tír sin, agus ní hé sin amháin é, ach tá cleachtadh faighte ag na saighdiúirí céanna sin, ar chogaíocht a dhéanamh sa timpeallacht sin, i dtimpeallacht na gainimhe.”
“D’fhéadfadh an ceart a bheith agat sa mhéid sin, ach nach raibh sé le léamh ar chuile nuachtán, geall leis, agus le clos ar, idir raidió agus theilifís, le sé mhí roimhe sin, nach mbeadh seans dá laghad ag na hIaráicigh, i gcogadh dá leithéid.”
“Bí cinnte de, go bhfuil an ceart agam, ach tagaim leat sa mhéid go raibh sé ina scéal i mbéal gach éinne, le roinnt míonna roimh thús an chogaidh, nach mbeadh ann ach an t-aon bhuille amháin, agus go mbuailfeadh an Chomhghuallaíocht an buille sin, agus taobh istigh de sheachtain, bheadh an rud ar fad thart. Bheadh an bua ag an gComhghuallaíocht, bheadh cosa Saddam Hussein nite, agus bhunófaí daonlathas san Iaráic, agus bheadh chuile dhuine buíoch den gComhghuallaíocht chéanna sin! Sea, mh’anam, b’in an scéal a bhí i mbéal gach éinne, gan aon agó, ach ní hionann sin is a rá, gurbh é sin an scéal a chuir Rialtas agus Arm Mheiriceá amach, le haghaidh na meán. Is soiléir anois, gurbh iad na meáin fhéin a leath an finscéal sin imeasc an phobail, nó nárbh é an Nollaig i lár an tSamhraidh acusan é, scéal dá leithéid a leathadh, agus ag an am gcéanna, d’fhéadfaidís cur síos a dhéanamh ar na hairm dhraíochta a bhí forbartha ag na Meiriceánaigh, airm a bhí chomh cliste sin, go bhféadfaidís dhul isteach i seomra, agus fear a thógáil, agus fear eile a fhágáil! Conas a d’fhéadfadh slua Arabach seasamh i gcoinne fórsa dá leithéid?”
“Ach nach raibh an ceart ag na meáin chéanna sin, nuair a chuir siad síos ar arm agus ar airm Mheiriceá, ach go háirithe, agus chomh nua-aoiseach is atá siad, agus gan ag na hIaráicigh ach airm athláimhe, d’fhéadfá a rá, airm nach seasfadh i bhfad i gcoinne na bPuncán.”
“Is dócha go raibh cuid eicínt den cheart acu, sa mhéid go bhfuil airm dá leithéid ag an gComhghuallaíocht, ach tá dearmad beag amháin á dhéanamh anseo, ag lucht na meán, ach go háirithe. Sé sin, nach bhfuil na hairm smeartáilte sin uilig in-úsáidthe, i ngráscar lámh, ar shráideanna na gcathracha móra.”
B’in mar a chuaigh an comhra idir me fhein is mo Sheimi bhrea ag an am airithe sin, ach, ag breathnu siar duinn go fuarchuiseach anois, i ndiaidh an ghrascair, feictear duinn car luigh an fhirinne, agus ca raibh an fhinscealaiocht. Nil dabht ar domhan ach gur eirigh leis an gComhghuallaiocht bua a fhail ar arm na hIraice, ach ar failtiodh rompu, i ndeireadh na feide? No ar eirigh leo siochain agus daonlathas a leathadh i measc mhuintir na tire sin? Gan dabht ar domhan d’eirigh leo cos i bpoll a chur le Saddam agus a reimeas, ach ni fheadfadh duine ar bith a mhaoimh go bhfuil smacht eifeachtach acu ar phobail na tire sin. Ceard ta i ndan dArm na Comhghuallaiochta san Iaraic, ma sea? Da luaithe a eirionn leo sleamhnu i ngan fhios amach thar chriocha na tire sin is ea is fearr don Chomhghuallaiocht cheanna sin, agus don Iaraic fhein freisin, is docha.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
“Ach cheap mise gur chuala mé tráchtaire eicínt, ar an teilifís, ag maíomh nach raibh tada ag na hIaráicigh len iad fhéin a chosaint ar na hairm iontacha cliste sin.”
“Is dócha gur chuala, nó nach bhfuil na saineolaithe uilig le fáil i measc lucht na meán, na laethe seo! Nach ar an gComhghuallaíocht a bhí an breall, nuair nár tháinig siad chucu, a chéaduair, le comhairle a fháil uathu! Ach is cuma faoi lucht na meán, i ndáiríre, is féidir a bheith cinnte de rud amháin, agus sin, nach ngéillfidh na hIaráicigh go héasca, sa choimheascar seo. Agus tá buntáistí iomadúla acusan sa chogaíocht seo. Ar an gcéad dul síos, tá mioneolas acusan ar chuile orlach dá dtír fhein. Tá cleachtadh acu ar an dtimpeallacht agus ar an aeráid, agus lena chois sin, tá cleachtadh acu freisin ar theacht i dtír i dtimpeallacht dá leithéid.”
“Ach a Shéimí, cheap mise nach mbeadh ach toradh amháin ar an gcogadh seo, agus sin go mbeadh an bua ag an gComhghuallaíocht taobh istigh d’achar gearr. An amhlaidh atá tusa á rá anois, nach mar sin a tharlóidh in aon chor, ach gurb amhlaidh a bheidh an bua ag na hIaráicigh?”
“Ní hé sin ata a rá agam, in aon chor, ach is e atá á mhaíomh agam, nó nach mbeidh sé chomh héasca sin ar fad bua a fháil ar na hIaráicigh.”
“Ach nach bhfuil sé á rá anois, ag na meáin, go raibh breall, amach is amuigh, ar an gComhghuallaíocht, agus go mbeidh a ndóthain mór le déanamh ag saighdiúirí na Comhghuallaíochta bua a bhaint sa chogadh seo. Agus ní hé sin amháin é, ach nach bhfuil na Ceannairí Míleata ag rá freisin, agus ag admháil, go mbeidh tuilleadh saighdiúirí ag teastáil uathu, leis an mbeart a chur i gcrích, toisc go bhfuil na hIaráicigh ag cur chomh tréan sin ina gcoinne.”
“Tá dhá rud le rá agam faoin méid sin. Ar an gcéad dul síos, nach tapaidh a athraíonn na meáin a bport? Tá faitíos orm, go bhfuil siad cosúil leis an gcat, ina lán slite, agus is féidir a bheith cinnte, gur ar mhaithe leo fhéin a dhéanann siad crónán, nó ar mhaithe le nuachtáin a dhíol, agus más gá dóibh port a athrú, le sin a dhéanamh, bhuel! ansin athróidh siad a bport. Ar an dara dul síos, nach raibh sé deacair a chreidiúint, go ndéarfadh Ginearál Meiriceánach, gurbh é a chuir an mhoill ar dhul chun cinn a bhfórsaí-sean, nó go raibh na hIaráicigh ag cur go tréan ina gcoinne!”
“Ach a Shéimí, an gceapann tú go mbéarfaidh an Chomhghuallaíocht bua, i ndeireadh na dála?”
“Sea, tá mé cinnte go mbéarfaidh siad bua, luath nó mall, ach ag an am gcéanna, tá an oiread sin rudaí le déanamh ag an gComhghuallaíocht leis an mbua sin a chinntiú, agus tá an oireadh sin rudaí eile, a d’fheadfadh teacht salach ar a bpleananna, cosúil le gníomhartha thíortha eile, agus meon an phobail, fiú, gan trácht in aon chor ar óglaigh Mhuslamacha ó thíortha Arabacha eile”
“An é atá á rá agat, go bhfuil ar chumas an phobail stop a chur leis an gcogaíocht, fiú ag an nóimead deireannach seo?”
“Óra! Bíodh trí splaideog céille agat! Is beag aird a thugtar ar mheon an phobail, faoin am seo, ach amháin go mbaineann siad úsáid as chuile chleas, ar a gcumas, a bport fhéin a sheinnt ar an meon céanna sin. Tabhair faoi deara freisin, go bhfuil meon an phobail tagtha isteach ar thaobh an Rialtais, faoin am seo, i Sasana agus sna Stáit freisin, nó chomh luath is a thosaíonn a gcuid saighdiúirí siúd ag troid is ag cogaíocht, ansin, feictear don phobal, go mbeadh sé mídhílis acu, gan a dtacaíocht a thabhairt dóibh. Caithfear a chur san áireamh freisin, go bhfuil an cleas céanna á imirt ag Saddam Hussein, nó tá seisean ag iarraidh seinnt ar théada an tírghrá i dtír na hIaráice, agus chuile chosúlacht ar an scéal, go bhfuil ag éirí thar cinn leis, sa bhfiontar céanna sin.”
“Ach céard faoi na léirsithe atá ar siúl ag pobail an domhain i gcoinne an chogaidh Iaráicigh sin, i láthair na huaire seo, agus fiú, nach bhfuil léirsithe dá leithéid ar siúl anseo i dtír na hÉireann freisin?”
“Bhuel, táid ann adéarfadh, go bhfuil tráth na leirsithe thart, nó tá an cogadh tosaithe, cheana féin, agus ní hé mo thuairimse, go bhfuil seans dá laghad ann anois, go ndéanfaidh fórsaí na Comhghuallaíochta a n-aigne a athrú, faoin am seo. Cé gur chuala mé duine de pholaiteoirí na tíre seo ag maíomh, go gcaithfear críoch a chur leis an gcogadh seo, ar an dá luathas!”
“Ach nach bhfuil an ceart acu, bheith ag iarraidh ar an gComhghuallaíocht, éirí as an gcogaíocht, láithreach bonn.”
“Táid ann adéarfadh, go bhfuil, ach, im thuairimse, tá a lán daoine, i láthair na huaire seo, ag iarraidh dul sa diallait ar chapall na poiblíochta, agus na polaitíochta, ag súil go bhfuil a lán daoine amuigh ansin i gcoinne an chogaidh, agus ar son na síochana. Anois, tá cuid áirithe de na daoine sin, agus gan ar a n-aird acu, ach báidh an phobail a mhealladh ina dtreo fhéin, sa tslí go mbeidh vótaí le baint as acusan, sa chéad toghchán eile, amach anseo. Mar sin, caithfidh daoine bheith san airdeall, féachaint cén cineál daoine atá ag lorg a gcuid tacaíochta, sa bhfeachtas frithchogaíochta atá á bheartú acu, i láthair na huaire seo. Níl i gceist ag roinnt áirithe acu, ach polaitíocht sráide, agus iad ag iarraidh a chur ina luí ar gach éinne, go bhfuil an-tacaíocht acu i measc an phobail, nuair is amhlaidh atá slua á fháil ar iasacht acu, go sealadach, do ghníomh áirithe polaitíochta. Ach caithfear a chur san áireamh, gur dream sciliúil iad i mbun feachtais dá leithéid”
“Ach céard faoin gcampa síochána úd, a bunaíodh thíos in aice le hAerfort na Sionainne? agus céard faoin chaoi ar ionsaigh siadsan ceann d’eitleáin Mheiriceá le tua, thíos ansin?”
“Bhuel, im thuairimse, ní raibh ann ach iarracht eile ag mionlach, meon an mhóraimh a athrú, sa chaoi go gcuirfí laincisí ar chumhacht an Rialtais s’againne, agus sa chaoi freisin, go gcuirfí iachall orthu, cearta turilingte, ag Aerfort na Sionainne a dhiúltú d’eitleáin Mheiriceá. Tabhair faoi deara freisin, gur ardghlórach, neamhghéilliúil, aontreoch iad, cuid de na daoine, a mholann a leithéid de chúrsa.
Ach, féach, tá sé thar am agamsa bheith ag bogadh liom abhaile, nó beidh imní ar Naipí s’againne, agus í ag ceapadh, an créatúr, gur deineadh mé a mhugáil, nó a robáil, ar shráideanna macánta na cathrach áille seo; Slán tamall, mar sin.”
“Go dtuga Dia slán abhaile thú,” arsa mé fhéin á fhreagairt, ach chuile sheans nár chuala sé focal den bheannacht sin, nó bhí se glanta leis as mo radharc, faoi mar ba chaor thine é. Ach má d’imigh fhéin, d’fhág sé ábhar machtnaimh agamsa, agus ábhar d’alt na seachtaine seo freisin, dá ndéarfainn é.
.
“P e a i c í D a” a r l á r .
Nuair a iarradh orainn guí ar anam Patrick Jordan, thíos anseo in Eaglais Fhiachra, ar na mallaibh, caithfidh mé a admháil dhuit, nár cheap mé go raibh aithne nó eolas agam fhéin ar an bhfear céanna sin, ach ansin, nuair a mhínigh an sagart dúinn, go mb’fhéidir gurbh fhearr a bheadh aithne againn air, mar “Pheaicí Da”, tuigeadh dom láithreach, go raibh crann ard eile i gcoill na gCainneach leagtha, agus go mba bhoiche ár n-oidhreacht dhá uireasa. Is beag duine sa chathair seo, nó is beag duine a thug cuairt ar an gcathair seo le roinnt mhaith blianta anuas anois, nach raibh aithne súl, ar a laghad aige, ar an bhfear breá ard céanna sin. Minic a d’fheicfeá é thíos i lár na cathrach, agus súil ghéar á choinneáil aige, ar a raibh ar siúl ag daoine thíos ansin. Minic freisin, a d’fheicfeá é ar shochraidí, sa chathair álainn seo. Sea, ba dhuine é “Peaicí Da” a raibh aithne air, i bhfad agus i ngearr.
Nuair a bhí Dónall Mac Amhlaigh ag cur síos ar an gCathair s’againne, ina úrscéal, “Deoraithe,” chuir sé síos ar dhream daoine, a bhíodh le fáil, go rialta, thart ar lár na Cathraach seo, daoine nach raibh ró-thugtha don obair, d’fhéadfá a rá. Anois, n’fheadar an raibh Dónall cóir ag smaoineamh ar “Pheaicí” s’againne, nuair a chuir sé síos ar na daoine macánta sin, daoine a chaith roinnt áirithe ama, agus a ndroim le balla, ag cúinne na Paráide….. Féach mar a shníomhann sé iad isteach i mbrat ár n-oidhreachta….
“Bhíodar seo ag a bpost cheana féin, Khyber Ó Braonáin, Maidhcó Lionáin, an Smaoiseach Deniffe, Moscó de Barra agus spreanglachán caol ard dárb ainm Peaicí Pugh.”
Ní bheadh fhios agat, ach nach bhfuil an chosúlacht ar an scéal, gur leag Dónall a shúil ar an ndream sin, am eicínt, agus gur tuigeadh dó, go mb’fhiú dhó áit bhuan a bhronnadh orthu, taobh istigh de chlúdaigh leabhair, nó is dócha gur tuigeadh dó, go mba chuid d’anam agus de chorp na cathrach seo iad na carachtair chéanna sin, agus ba charachtair iad, gan aon agó. Ba gheall le chuid do-dhearmadta de throscán na cathrach seo iad. Agus guímid go raibh áit bhuan ag Bord an Tiarna acu, anois agus i dtólamh.
.
****************
Peadar Bairéad.
****************
.
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
I mBéal an Phobail
Peadar Bairéad
.
(Ag breathnú siar ar alt faoin gcogaíocht san Iaráic, alt a scríobh mé, ag an am)
.
Cár Imigh an Sioc?
“Nár scanrúil, buartha, cráite, an tseachtain í?”
arsa mo sheanchara, Séimí an Droichid, liom, nuair a casadh ar a chéile sinn, agus muid beirt suite ar ár sáimhín só, istigh i bhfaiche an Chaisleáin, an lá cheana.
“D’fhéadfá é a rá, a mhac! ach nach dtarlaíonn seachtain dá leithéid orainn, anois is arís?” arsa mé fhéin á fhreagairt, gan a fhios agam fós, cá léimfeadh cat a chomhrá, ach mé ag iarraidh an dá thrá a fhreastal, mar adéarfá.
“Níl le déanamh agat ach breathnú ar chogadh na Murascaille, atá ag gleáradh leis ina loscadh sléibhe, tríd an Iaráic, i láthair na huaire seo.”
“Ach, a Shéimí, nach bhfuil fhios ag fia is ag fiolair, go mbeidh an cogadh céanna sin thart, taobh istigh d’achar an-ghearr anois, nó níl cumhacht ar domhan a d’fhéadfadh cur i gcoinne oll-chumhacht na Stát Aontaithe, i láthair na huaire seo.” arsa mé fhéin.
Arm sciliúil !
“Óra fuist! Go bhféacha Mac Mhuire anuas ar do chiall, agus nach breá bog a fhásann an clúmh ortsa, bheith ag ceapadh nach mbeadh na hIaráicigh in ann seasamh i gcoinne chumhacht Mheiriceá. Caithfidh tú a thuiscint, go bhfuil arm mór, sciliúil, traenáilte, ag an tír sin, agus ní hé sin amháin é, ach tá cleachtadh faighte ag na saighdiúirí céanna sin, ar chogaíocht a dhéanamh sa timpeallacht sin, i dtimpeallacht na gainimhe.”
“D’fhéadfadh an ceart a bheith agat sa mhéid sin, ach nach raibh sé le léamh ar chuile nuachtán, geall leis, agus le clos ar, idir raidió agus theilifís, le sé mhí roimhe sin, nach mbeadh seans dá laghad ag na hIaráicigh, i gcogadh dá leithéid.”
Cosa nite!
“Bí cinnte de, go bhfuil an ceart agam, ach tagaim leat sa mhéid go raibh sé ina scéal i mbéal gach éinne, le roinnt míonna roimh thús an chogaidh, nach mbeadh ann ach an t-aon bhuille amháin, agus go mbuailfeadh an Chomhghuallaíocht an buille sin, agus taobh istigh de sheachtain, bheadh an rud ar fad thart. Bheadh an bua ag an gComhghuallaíocht, bheadh cosa Saddam Hussein nite, agus bhunófaí daonlathas san Iaráic, agus bheadh chuile dhuine buíoch den gComhghuallaíocht chéanna sin! Sea, mh’anam, b’in an scéal a bhí i mbéal gach éinne, gan aon agó. Is soiléir anois, gur leath na Meáin an finscéal sin imeasc an phobail, nó nárbh é an Nollaig i lár an tSamhraidh acusan é, scéal dá leithéid a leathadh, agus ag an am gcéanna, d’fhéadfaidís cur síos a dhéanamh ar na hairm dhraíochta a bhí forbartha ag na Meiriceánaigh, airm a bhí chomh cliste sin, go bhféadfaidís dhul isteach i seomra, agus fear a thógáil, agus fear eile a fhágáil! Conas a d’fhéadfadh slua Arabach seasamh i gcoinne fórsa dá leithéid?”
Arm nua-aoiseach
“Ach nach raibh an ceart ag na meáin chéanna sin, nuair a chuir siad síos ar arm agus ar airm Mheiriceá, ach go háirithe, agus chomh nua-aoiseach is atá siad, agus gan ag na hIaráicigh ach airm athláimhe, d’fhéadfá a rá, airm nach seasfadh i bhfad i gcoinne na bPuncán.”
“Is dócha go raibh cuidín eicínt den cheart acu, sa mhéid go bhfuil airm dá leithéid ag an gComhghuallaíocht, ach tá dearmad beag amháin á dhéanamh anseo, ag lucht na meán, ach go háirithe. Sé sin, nach bhfuil na hairm smeartáilte sin uilig in-úsáidthe i gcónaí, i ngráscar lámh, ar shráideanna na gcathracha móra.”
.
Ní mar a shíltear a bhítear!
B’in mar a chuaigh an comhrá idir mé fhéin is mo Shéimí breá, ag an am áirithe sin, sárar thosaigh an pleancadh, agus an buaileadh, ar thalamh beannaihe na tíre sin, ach, ag breathnú siar anois, go fuarchúiseach, i ndiaidh an ghráscair uilig, feictear dúinn cár luigh an fhírinne, agus cá raibh an fhinscéalaíocht. Níl dabht ar domhan, ach gur éirigh leis an gComhghuallaíocht bua a fháil ar arm na hIaráice, ach ar fáiltiodh rompu, i ndeireadh na feide? Nó ar éirigh leo síocháin agus daonlathas a leathadh i measc mhuintir na tíre sin? Gan dabht ar domhan, d’éirigh leo cos i bpoll a chur le Saddam agus a réimeas, ach ní fhéadfadh duine ar bith a mhaoímh, go bhfuil smacht éifeachtach acu ar phobail na tíre sin. Céard tá i ndán dArm na Comhghuallaíochta san Iaráic, ma sea? Dá luaithe a éiríonn leo sleamhnú, i ngan fhios, amach thar chríocha na tíre sin, is ea is fearr don Chomhghuallaíocht chéanna sin, agus don Iaráic fhéin freisin, is dócha.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
Suil siar
.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
ráithe, three months; cuireadh, invitation; a athbheochan, to revive; d’éirigh eatarthu, the fell out (quarrelled); meánaoiseach, mediaeval; murab ionann is, unlike; geansaí baile, homeknit jumper; Nach méanar dó? isn’t it happy for him?
.
I m B é a l a n P h o b a i l
.
Gaelscoil Osraí
Peadar Bairéad
.
Seachtain na Gaeilge 2005
.
Is beag rud is mó a thógann mo chroí, ná bheith suite síos i measc daoine óga, go háirithe, nuair is í an Ghaeilge a bhíonn idir chamáin acu, díreach faoi mar a tharla dom ar an Máirt, an 15ú Márta, 2005, i nGaelscoil Osraí anseo sa Chathair Álainn, nuair a tugadh cuireadh dom bheith ar an bhfód, ag a deich a chlog ar maidin, sa Ghaelscoil chéanna sin. Mar is dócha go bhféadfá a rá, go bhfuil mo shaol caite agamsa, ag gabháil don teanga chéanna sin, ó laethe m’óige i leith. Bhí an Ghaeilge thart ormsa agus mé ag fás suas in Iorras, i gContae Mhaigh Eo, blianta fada ó shoin anois. Ba mhór go deo againne an Ghaeilge chéanna, an t-am sin, agus theastaigh uainn an teanga a athbheochan, agus a chur á labhairt arís i measc mhuintir na tíre seo.
Young again
Ritheann línte Raifteirí liom, ar ócáid mar seo. Is cuimhin libh, gur fhág an file sin, a bhaile dhúchais i gContae Mhaigh Eo, agus go ndeachaigh sé ó dheas, ar deoraíocht, go Contae na Gaillimhe, nuair a d’éirigh idir é fhéin agus Frank Taffe, an Tiarna Talaimh áitiúil, ach chuile bhliain, ar theacht an Earraigh, thosaíodh sé ag smaoineamh ar dhul ar ais, ar chuairt, chuig a bhaile dhúchais fhéin, chuig Cill Aodáin, agus féach mar a chuir sé síos ar an tionchar a bheadh ag cuairt dá leithéid air….
Cill Aodáin an baile a bhfásann gach ní ann,
Tá sméara is sú craobh ann is meas ar gach sórt,
Is dá mbeinnse ’mo sheasamh i gceartlár mo dhaoine
D’imeodh an aois díom is bheinn arís óg.
In the Assembly Hall
Fáiltíodh romham go croíúil nuair a seoladh isteach i Halla an Tionóil mé, an mhaidin sin, nó bhí scoláirí na Gaelscoile uilig bailithe le chéile ansin, mar chuid de cheiliúradh Sheachtain na Gaeilge, agus le Coirn a bhronnadh, ar na daltaí a rinne an dul chun cinn ba mó, i rith na seachtaine roimhe sin. B’in an gnó faoi leith a bhí le déanamh agamsa, sé sin, na Coirn a bhronnadh. Ní call dom a rá, gur bhain mé ard-taitneamh as an ngnó agus as an ócáid sin.
Changed Times
Ó sea. Ach ag caint ar an óige……
Ó! a Thiarna! nach mór idir inné agus inniu! Nó bhí saol eile ar fad, i dtreis, nuair a bhí mise ag fás aníos, thiar in Iorras, i gContae Mhaigh Eo, blianta fada ó shoin anois. Saol meánaoiseach a bhí i réim, in ár measc, an tráth úd, murab ionann is an cineál saoil atá i dtreis sa lá atá inniu ann. Ní raibh raidió nó teilifís againn, nuachtáin nó greannáin, ríomhairí nó play stations, spástaisteal nó roicéid, ach nár chuma faoi na cúrsaí sin, i ndáiríre, nó mhaireamarna, go comharsanúil, carthannach, sásta, ar scáth a chéile, mar is dual do dhaoine a dhéanamh, agus faoi mar a dhein na glúnta a tháinig romhainne, le sinsearacht. Sin an cineál saoil a léirítear i leabhair cosúil le Peig Sayers agus Fiche Bliain ag Fás, agus tuilleadh, a dhéanann tochrais ar an gceirtlín céanna sin.
The New and the Old
Sea, agus i gcás éadaigh de, ní bhíodh tóir ar bith ar “Brand Names”, nó a leithéid d’éadaigh ghalánta spóirt, dá mbeadh fáil fiú, ar a leithéid, ag an am, agus fiú dá mbeadh, ní bheadh ar ár gcumasna iad a cheannacht. Ina n-áit, is amhlaidh a dhéanadh Mam geansaí a chniotáil dúinn, agus ar deireadh thiar, nach orainne a bhíodh an bród, agus geansaí nua baile dár gcuid fhéin againn! Bí ag caint ar éadaigh ghalánta! tabhair domsa an geansaí álainn, olla, cniotáilte ag mo Mham, bhíodh sé cosúil le brat a grá thart orm, le fuacht, fearthainn agus buaireamh an tsaoil fhiochmhair seo a choinneáil ó dhoras dom.
Ná ceapadh éinne anois, go bhfuilimse ag gearán toisc nach raibh deasa deasa shaol an lae inniu againne an tráth úd, mar ní mar sin atá, bhaineamar an oiread spóirt agus spraoi as a raibh againne, an tráth sin, is a bhaineann gasúir an lae inniu, as a bhfuil ar fáil acusan, sa lá atá inniu ann.
Encouragement
Bhí Gaeilge ag beagnach chuile dhuine ar an mbaile, agus ba uathusan a fuair mé, le huacht, an meas agus an cion, atá agam fós ar theanga agus ar litríocht na Gaeilge. Nach méanar do scolairi Ghaelscoil Osraí, mar a mbronntar Corn Ranga, chuile sheachtain, ar an ndalta is mo a dheanann dul chun cinn, ina rang, i rith na seachtaine sin. Spreagann a leithéid gasúir chun oibre, agus ní call go mbeadh éad ar dhuine ar bith, leis an té a bhuann Corn na seachtaine seo, nó nach bhfuil chuile sheans ann, gur airsean nó uirthisi, a bhronnfaí Corn na seachtaine seo chugainn. Molaim buaiteoirí na seachtaine áirithe sin, Seachtain na Gaeilge 2005, nó bhí de phribhléid agamsa na Coirn sin a bhronnadh orthusan. Nár laga Dia iad, agus gura seacht fearr a bhéas chuile mhac a’ pheata acu, bliain ó inniu.
A Memorable Occasion
Sea, ní baol go ndéanfaidh mise dearmad go luath ar an lá iontach sin ar iarradh ormsa bheith i láthair sa Ghaelscoil, le Coirn a bhronnadh, agus le cupla focal misnithe a labhairt le Tionól na Scoile sin, nó mar is eol do roinnt áirithe daoine, táimse ag dul ar chuairt chuig an Scoil chéanna sin ó bunaíodh í. I ndáiríre, ní raibh an scoil seolta ach ráithe, nuair a thug an Ardmháistreás, Gobnait Ní Choitir, cuireadh chun na scoile dom. Ghlac mé lena cuireadh agus caithfidh mé a admháil, go raibh ionadh an domhain orm, nuair a chonaic mé an líofacht do-chreidte sa Ghaeilge a bhí ag a daltaí, tar éis na ráithe sin. Sea, agus nach minic mo chuairt ar an Scoil sin, san idirlinn, agus mothaím i gcónaí go bhfuil gaol, nó ceangal speisialta, agam leis an Scoil seo, agus tugaim faoi deara freisin, go mbeadh sé deacair an fháilte chroíúil, dáiríreach, a chuirtear romhamsa ansin, a shárú, fiú thiar im áit dhúchais fhéin i gContae Mhaigh Eo!! Agus ní focal beag nó suarach é sin i dteanga ar bith.
Ó sea! agus chan na daltaí Amhrán Ghaelscoil Osraí dom freisin, Amhrán, a raibh sé de phribhléid agamsa a chumadh dóibh. Chan siad freisin, cupla véarsa as Cill Aodáin, agus Dóchas Linn Naomh Pádraig. Geallaimse dhuit é, gur thaitin mo chuairt ar an nGaelscoil go mór ar fad liom.
le Peter Barrett | 2017/04/04 | Gan Chatagóir
G a e l – T a c a .
Peadar Bairéad
.
(This week I review a letter received some years ago)
.
Litir a fuair mé, tamall ó shin, a chuir ag tochrais ar an gceirtlín seo mé. Pádraig Ó Cuanacháin, Oifigeach Poiblí, Ghael-Taca Chorcaí, a scríobh an litir sin chugam, agus ó tharla go raibh sé ag cur síos ar ábhar atá gar go maith dom chroíse freisin, cheap mé nárbh aon dochar é, alt a thógail thart ar an litir chéanna sin. Ba é an chaoi a bhfuair sé mo sheoladh, nó gur léigh sé “I mBéal an Phobail”, sa Kilkenny People, ar na mallaibh, díreach mar a dhéanann na mílte eile, chuile sheachtain! Anois, míníonn sé dúinn, gur de thaisme a tharla gur tháinig sé ar chóip den Nuachtán céanna sin, nó deir Pádraig liom, ar an drochuair, nach mbíonn an Kilkenny People ar díol i gCorcaigh, de ghnáth. Nach mór an trua é sin, nó cá bhfaighfeá páipéar chomh spleodrach, suimiúil, spéisiúil, leis, faoi luí na gréine. Ach sin scéal eile, do lá eicínt eile, nó d’oíche eile fiú!
Maíonn Pádraig, ina litir, go bhfuil an-dul chun cinn déanta acu i gCorcaigh, chomh fada is a bhaineann sé le cur chun cinn na Gaeilge, agus deir sé, go bhfuil a bhuíochas sin ag dul, tríd is tríd, do chóras margaíochta Ghael-Taca, nó téann an eagraíocht sin amach ag craobhscaoileadh scéal na teanga, i measc lucht gnó, agus tógálaithe na Cathrach, agus ar fud an Chontae freisin, ag iarraidh a chur ina luí ar dhaoine, go bhfuil aitheantas tuillte ag an nGaeilge i bhFaiche an Mhargaidh, mar adéarfá.
Deir sé freisin, go bhfuil breis is caoga tógálaithe anois, ag úsáid ainmneacha i nGaeilge, ar eastáit nua tithíochta, ainmneacha ar nós ‘Ard na Mara’, ‘Cois Cuain’, ‘Bruach na hAbhann’, ‘Dún na Séad’, ‘Ceol na Mara, agus tuilleadh. Ansin deir sé liom, gur mór an trua é nach bhfuil grúpa dá leithéid ag feidhmiú inár measc-na, anseo sa Chathair Álainn. Chomh maith le sin, chuir sé chugam freisin, roinnt gearrthóga as páipéir áirithe, ina moltar a bhfuil déanta ag an gCóras Margaíochta, Gael-Taca, i gcur chun cinn na Gaeilge, i measc tógálaithe na dúiche.
Caithfidh mé a admháil, gur mhinic a bhuail an smaoineamh céanna mé fhéin, le tamall de bhlianta anuas, agus bí cinnte, gur mhinic a leag mé an smaoineamh céanna sin os comhair an phobail, sa cholún seo, ach ba bheag aird a tugadh orm! Agus rud eile, tharla roinnt blianta ó shoin, gur labhair an tIarMhéara, agus an Comhairleoir, Tomás Uasal Ó Dubhshláine, grásta ó Dhia air, labhair sé liom, agus d’fhiafraigh sé díom, an mbeinn sásta mo thuairim a thabhairt faoi oiriúnacht ainmneacha sráideanna, agus eastáit tithíochta, sa chathair seo, agus thart uirthi? Dúras go mbeinn sásta a leithéid a dhéanamh, ach ar an drochuair, fuair Tomás bocht bás, sár ar deineadh aon socrú cinnte faoi na cúrsaí sin, agus níor chuala mé tada faoi, ó shoin i leith, ach, caithfear a admháil, go raibh Tomás den tuairim, nach mó ná oiriúnach a bhí cuid de na hainmneacha a bhí dá mbaisteadh ar Eastáit, nó ar Shráideanna, sna bólaí seo, le tamall de bhlianta anuas.
Ach le filleadh ar litir úd Phádraig Uí Chuanacháin………Féach ar an bpíosa seo, agus tuigfidh tú ansin, céard tá ar bun ag Gael-Taca………
“The Irish language marketing organisation, Gael-Taca, has welcomed the decision by the West Cork builder, Mr. Tim Looney, to use the Irish name in his new housing estate in Baltimore.
Speaking on behalf of the organisation which is trying to stamp out the use of inappropriate names such as “Tiffany Downs” etc, Mr Pádraig Ó Cuanacháin said “Dún na Séad” was a perfect choice.
The name of the new seventeen house estate at the edge of the village is actually Irish for Baltimore.
He said Gael-Taca was interested in promoting “the economic and cultural benefits of using the Irish language for new buildings and developments throughout the country.”
Bhuel, tugann sin leide dúinn faoin gcineál oibre atá á dhéanamh ag an eagraíocht margaíochta seo, agus féach mar a chuireann Pádraig fhéin é…
“For a number of years”, he said, “there has been public concern about the use of inappropriate names, such as Buckingham Mews, Windsor Estate, and Chelmsford Villas.
Sea, mh’anam, nach breá, gradamach, iad na seoltaí céanna sin ar eastáit tithíochta i mbaile iargúlta ar bith! Bí ag caint ar éirí in airde, agus mustar gan ghustal, gan taca! Ach ná habair liom nach dtarlaíonn a leithéid, nó tá’s ag chuile dhuine againn go dtarlaíonn, agus níos measa fós, tharlaíonn a leithéid nuair a bhíonn ainm álainn, oiriúnach Gaeilge ansin cheana, agus gan le déanamh, ach é a chur in airde ar chuaille, le hanáil na beatha a shéideadh isteach ann athuair, nó mhair an t-ainm céanna úd in éintíos leis an dúiche sin, le sinsearacht.
Baineadh gearrthóg eile as eagrán 24 Meitheamh 2001 den Sunday Tribune, leathanach 13. Seo mar a chuirtear sa ghearrthóg sin é……..
Short Cuts.
Not another Windsor Lawns in Galway.
Buckingham Mews, Rovington, Windsor Downs, Tuscany Downs, Weatherton, Chesterfield, Radclyffe Hall – small wonder people are irritated and astounded by the peculiar foreign names given by developers to new estates around the country.
Tomhas cé scríobh an píosa sin thuas?
Cé eile ach ár bPádraig Ó Cuanacháin fhéin. Sea, agus chuaigh sé níos fuide leis mar scéal, nuair a mhaígh sé gur ainmníodh eastát áirithe i gCorcaigh na Long as Crochadóir, a chleacht a cheird i ré Victoria, thall, agus a bhfus, freisin, b’fhéidir! “Marwood” an t-ainm atá i gceist aige, agus ansin deir sé go bhfuil seans ann, go gcuirfidh sin tús le sraith nua ainmneacha, i gcuimhne na gCrochadóirí Sasanacha, ainmneacha ar nós…Ellis Mews, Billington Estates, Calcraft Close, agus dár ndóigh, Pierrepoint View…Tuige a ndéantar a leithéid de bhaisteadh ar ár n-eastáit, a fhiafraíonn sé ansin…Fágfaidh mé fútsa freagra a thabhairt ar an gceist sin, ach ritheann focail ar nós, mór is fiú, éirí in airde, agus ag cur madraí i bhfuinneoga, agus mórtas thóin gan taca, le duine, ach dhealródh sé, nach raibh cumhacht ar bith ag na hÚdaráis Áitiúla sna cúrsaí seo, agus go bhfágtar an scéal uilig faoi na tógálaithe fhéin, a n-eastáit a bhaisteadh, faoi mar is toil leosan. An maith an socrú é sin, i dtír a throideann iarrataisí pleanála chuile chéim go binse na Cúirte Uachtaraí fhéin, ach a thugann cead don tógálaí ainm ar bith a bhaisteadh ar eastát nua tithíochta ?
Seo gearrthóg suimiúil eile. Níl a fhios agam cá bhfuarthas é, ach tá baint aige le Cill Chainnigh, agus sin an chúis gur mhaith liom í úsáid anseo. John Lee a scríobh…
It is the end of the road for Tiffany Downs and fáilte romhat to Linn Chiúin. From next year, the environment department is to allow Councils to veto Anglicised pretentious names for Irish housing estates.
Three years ago the department asked builders to stop giving developments names that bore no relation to the history or geography of the area. But the request was ignored and the appetite of the nouveaux riches for fancy sobriquets remained undiminished.
Sea, mh’anam, níor chuir an t-údar fiacail ann, sa mhéid sin. Ach deir John Lee linn, go mbeidh cead feasta ag an Údarás Áitiúil iachall a chur ar an dtógálaí ainmneacha mí-oiriúnacha a athrú, agus ainmneacha oiriúnacha a chur isteach ina n-áit. Sea, agus más maith fhéin, nach ro-mhithid?
The environment department hopes this will end the “Tuscany Downs syndrome” that has spread throughout Ireland.
Some local authorities had already begun to take the law into their own hands. Kilkenny County Council, after the recent construction of Tiffany Downs, passed a bylaw to “wipe out meaningless and vulgar place names”, as one councillor put it.
Michael Lanigan, a councillor who championed the cause in Kilkenny, said; “We are losing out by not putting a stamp on names with local meaning….The history of Kilkenny gives us enough opportunities to reflect our heritage in naming new estates”
Mar adúirt mé, níl a fhios agam cá bhfuarthas an ghearrthóg céanna sin.
Ní bhainfidh mé úsáid ach as gearrthóg amháin eile, agus tógadh an ceann seo as an Southern Star, dár dáta 14/9/’02. Seo mar a thosaíonn an ceann seo….
Many changes have taken place in Ballygarvan in the past year but the people are not forgetting its heritage and culture as demonstrated at a pleasant outdoor ceremony recently organised by the local history society, where a tree was planted to mark National Heirtage Week and Gael-Taca made a presentation, acknowledging the use of Irish in the impressive new Gleann Álainn housing development.
Fair Play dhóibh, tá Gael-Taca i mbun oibre ansin freisin, agus an-éacht á dhéanamh acu sa limistéar sin, nó ní hamháin go bhfuil Gleann Álainn baiste ar chuid den scéim tithíocha sin, ach tá freisin, i mbéal an dorais ag an nGleann Álainn sin, an cupla álainn eile úd, Gleann Dara, agus Gleann Rua.
Ag an searmanas tíolactha sin, labhair Pádraig Ó Cuanacháin, as Gaeilge, faoi thábhacht na Gaeilge, teanga a bhí á labhairt sa tír seo “roimh éag do Chríost” mar a chuir an file fadó é, go háirithe, nuair a chuirtear san áireamh, go raibh ainmneacha Gaeilge ar ár mbailte le sinsearacht. Ach, b’fhéidir gur leor seo, do thuras na huaire seo, ach amháin a rá, gur chóir dúinne freisin, anseo i Ríocht ársa Osraí, smaoineamh ar ár n-oidhreacht uasal logainmneacha, nuair a théann muid ag baisteadh eastát agus sráideanna inár ndúiche fhéin.
Mo bhuíochas do Phádraig Ó Cuanacháin, as mé a chur ag tochrais ar an gceirtlín sin, in alt na seachtaine seo. Ní fhéadfadh éinne leisce a chur ina leith, chomh fada is a bhaineann sé le cur chun cinn na teanga, i measc tógálaithe, agus lucht gnó, sa Chathair chorraitheach úd, cois Laoi na Long. Gura seacht fearr a bheidh siad, bliain ó inniu!
.
.
Gaeilge 
English