Ní bheadh a fhios agat gur thrasnaigh tú an teorainn ar chor ar bith, ach amháin na comharthaí bóthair difriúla a bhí ann. Nuair a chonaic mé an fógra “Blind Summit” thuig mé díreach go raibh mé sa Tuaisceart. Nuair a chonaic mé comhartha bóthair ag rá “Omagh”, thug sé droch-chuimhní ar ais faoi na Trioblóidí agus an t-ionsaí carrbhuama uafásach in Ómaigh sa bhliain 1998. Ansin nuair a thiomáin mé trí Inis Ceithleann, bhí mé buailte arís le smaointe dorcha faoi am na dTrioblóidí agus buamáil uafásach eile a tharla sa bhliain 1987.

Ach anois bhí mé ag tiomáint anonn is anall trasna na teorann, beagnach i ngan fhios dom agus muid ar an mbealach go Coimín, Contae Dhún na nGall chun freastal ar thumchúrsa Gaeilge!

Bhaineamar amach ár gceann scríbe faoi dheireadh ag a sé a chlog, agus bhí Bridgeen ag fanacht linn ag an doras. Chuir sí fáilte ó chroí romhainn, thaispeáin sí ár seomra dúinn agus ansin chuir sí an béile ar an mbord. Béile iontach a bhí ann, agus bhíomar ag caint le Bridgeen as Gaeilge beagnach an t-am go léir. Bhí seomra deas mór compordach againn, agus níor thóg sé mórán ama dúinn socrú síos sa teach sin. Réitigh Bridgeen beagnach ár mbéilí go léir dúinn le linn na seachtaine a bhíomar ag freastal ar an tumchúrsa, agus rinne sí sár-jab mar bhí bia iontach blasta againn an t-am go léir gan eisceacht. Nuair a thagadh a leathchúpla Jackie ar cuairt, bhí an-chraic againn go léir ag caint agus ag comhrá. Chasamar le hathair Bridgeen agus Jackie, fear an-deas darb ainm Peadar, cúpla uair, agus thug sé comhairle dúinn faoi shiúlóidí deasa sa cheantar. Ceantar álainn atá ann, ag bun na gCruacha Gorma, sliabhraon iontach i ndeisceart an chontae. Bhí deis againn cúpla siúlóid a dhéanamh ann agus bhí an aimsir agus na radhairc thar barr.

Chuimsigh an tumchúrsa féin trí leibhéal: tosaitheoirí, idirmheánach, agus ardchaighdeán. Bhíodh seisiúin teagaisc ar siúl gach maidin (10 a.m. go dtí 1 p.m.) agus gach tráthnóna (2 p.m. go dtí 4 p.m.). San oíche (7 p.m.- 9 p.m.) bhíodh imeachtaí éagsúla siamsaíochta eagraithe dúinn (siúlóidí, cuairteanna ar áiteanna stairiúla, amhránaíocht agus araile). Níos déanaí san oíche bhíodh craic agus comhrá againn sa teach tábhairne (An Ríleán), agus cúpla uair bhí seisiún ceoil ann freisin.

Bhí deichniúr againn san ardrang agus chomh maith le hÉireannaigh, bhí daoine as na Stáit Aontaithe agus an Astráil. Bhí Gaeilge líofa ag gach duine sa rang.

Bhí múinteoir amháin againn an t-am ar fad san ardrang. Pilib is ainm dó, agus bhí sé ar fheabhas mar mhúinteoir. Cé go raibh Gaeilge Dún na nGall aige, ní raibh fadhb ar bith againn é a thuiscint. De ghnáth, oibríonn Pilib mar thaighdeoir Meán-Ghaeilge agus mar sin bhí fios domhain aige mar gheall ar bhríonna agus fhoinsí focal.

Chuir cuid den rang liosta ábhar le chéile roimh an chúrsa – an modh coinníollach, an aimsir ghnáthchaite, Béarlachas, an chopail (is agus tá) agus na céimeanna comparáideacha san áireamh. Chlúdaigh Pilib na topaicí sin le linn na seachtaine chomh maith leis an gcuraclam a bhí leagtha amach. Cé go raibh ranganna gramadaí agus léitheoireachta/léamhthuisceana againn, is ar an teanga labhartha a bhí an bhéim, agus chaitheamar níos mó ná leath den am i ngrúpaí beaga ag plé ábhair éagsúla. Bhí Pilib ag éisteacht linn ag comhrá agus chabhraigh sé linn nuair a bhí deacrachtaí againn ár smaointe a chur in iúl. Chuir sé focail úsáideacha ar an mbord le linn ár gcomhrá, ionas go mbeadh stór focal cuimsitheach ar fáil ar an ábhar a bhí á bplé againn. Bhí topaicí éagsúla againn le plé, cosúil le:

Dá mbuafá an crannchur náisiúnta cad a dhéanfá?

Cad iad na pleananna atá agat don mhéid eile de 2022?

Cén chuma a bheidh ar Éirinn agus ar an domhan sa bhliain 2150?

Cén fáth a bhfuil tú ag foghlaim na Gaeilge?

Cén cineál leabhar is mó a léann tú?

Bhain mise an tairbhe is mó as na comhráite sin a bhí againn. Mhéadaigh mé mo stór focal agus d’fheabhsaigh mé mo líofacht. Nuair a bhí mé ag streachailt ó am go ham, bhí Pilib in ann cabhair a thabhairt dom ar an láthair, agus bhí sé sin an-úsáideach ar fad.

Molaim go hard an tumchúrsa seo, lonnaithe in áit álainn iargúlta. Beidh an chraic agat agus tú ag feabhsú do chuid Gaeilge ag an am céanna! Is féidir tuilleadh eolais

a fháil ag: www.gael-oideas.com.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Bain triail as arís!

Is ar éigean a bhíomar ar thalamh tirim Inis Mór an uair dheireanach ná go raibh tiománaí tacsaí áitiúla borb liom. Ní hamháin sin, ach dhiúltaigh sé Gaeilge a labhairt liom, cé nach raibh aon dabht ach go raibh Gaeilge líofa aige. Chaith mé mo lámha san aer tar éis casadh leis an tiománaí cantalach sin, agus bhain mé tátal diúltach mar gheall ar staid na Gaeilge ar an oileán. Tuigim anois go ndeachaigh mé thar fóir, mar ní raibh i gceist ach duine amháin. Bíonn dhá leagan ar gach scéal, agus ní aon eisceacht an scéal seo.

An dara leagan

Bhraith mé maslaithe nuair a dhiúltaigh an tiománaí tacsaí Gaeilge a labhairt liom, mar bhain sé sin cuid den ghaoth as mo sheolta. Ach i ndáiríre, is mar sin atá cúrsaí ar Inis Mór agus níl dualgas ar phobal an oileáin Gaeilge a labhairt le haon duine, go héirithe duine ag teacht ar cuairt. Bíonn Inis Mór plódaithe le cuairteoirí le linn an tsamhraidh agus is gnás coitianta é Béarla a úsáid chun gnó a dhéanamh, ní hamháin ar Inis Mór ach i dtíortha eile ar fud an domhain freisin. Ní ní hé sin a rá áfach, nach labhraítear Gaeilge ar Inis Mór. Thuig mé é sin an t-am seo, agus mar sin, bhí cur chuige difriúil agam.

Cur chuige difriúil

Is aoibhinn liom Gaeilge a labhairt, ach an uair seo rinneadh mé an cinneadh nach é sin an rud ba thábhachtaí dom. Bhí sé i gceist agam measúnú neamhfhoirmiúil a dhéanamh ar staid na Gaeilge ar Inis Mór. Chun é sin a dhéanamh, d’éist mé le muintir na háite i mbun a ngnóthaí féin, murab ionann is a bheith i dteagmháil le cuairteoirí. Le linn na seachtaine a bhí mé ar an oileán, bhailigh mé roinnt mhaith eolais ar staid na teanga ann.

Príomhthorthaí mo thaighde

Bhí triúr oileánaigh (fear agus beirt bhan) ar an mbus ó Ghaillimh go hIndreabhán chun an bád a fháil, agus bhí siad ag labhairt Gaeilge beagnach an t-am ar fad. Nuair a labhair duine eile as Béarla leo, d’fhreagair siad as Béarla, agus ansin d’athraigh siad ar ais go Gaeilge arís. Sin tús maith ar mo thaighde, arsa mise liom féin. Fiú amháin nuair nach raibh mé in ann na focail go léir a dhéanamh amach, mar bhí sé iontach callánach ar an mbus, bhí mé in ann ceol na teanga a aithint agus sult a bhaint as.

Bhí Gaeilge á labhairt ag formhór na n-oibrithe ar an mbád agus ar an gcé freisin. Cé gur labhair ár dtiománaí Oilibhéar Béarla linn, gach uair a rinne sé dreas beag cainte le tiománaí eile tríd an bhfuinneog, is as Gaeilge a labhair siad le chéile.

Bhí na tithe tábhairne agus na bialanna i gCill Rónáin plódaithe le cuairteoirí beagnach an t-am go léir, agus ní aon ionadh mar sin nach raibh mórán Gaeilge le cloisteáil iontu.

Níl ach ollmhargadh amháin ar an oileán – Spar, agus bhí sé gnóthach go léir an lá ar fad. Bhí idir Ghaeilge agus Bhéarla le cloisteáil ann ag an gcuntar íocaíochta, Gaeilge á labhairt nuair a bhí oileánaigh ag seiceáil amach, agus Béarla seachas sin. Bhí orainn dul go dtí an t-ollmhargadh beagnach gach lá, chun príomhbhia a cheannach, agus cúpla uair bhí máthair ag siopadóireacht agus a páistí in éineacht leo. Níor chuala mé focal Béarla á labhairt eatarthu, mar is as Gaeilge a bhí siad ag caint le chéile an t-am go léir. Ba é sin buaicphointe mo thaighde, agus chur sé ionadh agus áthas orm ag an am céanna. Chomh fada is a labhraíonn tuismitheoirí Gaeilge lena dteaghlaigh, teanga beo is í an Ghaeilge.

Tátail mo thaighde

Is tír dhátheangach í Éire, rud atá soiléir go háirithe sna Gaeltachtaí. Tá saghas speictrim dhátheangaigh i gceist. Ar thaobh amháin den speictream sin tá daoine nach bhfuil ach cúpla focal Gaeilge acu agus ar an taobh eile daoine (sna Gaeltachtaí, go príomha, mar a chonaic mise an t-am seo) a labhraíonn Gaeilge a oiread agus is féidir leo. Tá muintir na tíre go láidir ar son níos mó Gaeilge a bheith á labhairt againn, mar is soiléir ón tóir mhór atá ar Ghaelscoileanna, mar shampla. Tá rudaí eile dearfacha ar siúl freisin ó thaobh na teanga de. Mar shampla, cuirfidh Acht na dTeangacha go mór le níos mó seirbhísí a bheith ar fáil trí Ghaeilge.

Is comharthaí dóchasacha agus péacáin ghlasa iad sin go léir, agus táim cinnte go ndéanfaimid dul chun cinn mór agus an speictream dátheangach a bhogadh i dtreo na Gaeilge, go cinnte más go mall féin é!

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Tús maith, leath na hOibre!

Don chéad uair ó thús na paindéime, tá tumchúrsaí Gaeilge ar siúl arís. Bhraitheamar uainn iad, mar tugann cúrsaí mar sin deis iontach dúinn feabhsú a chur ar ár gcuid Gaeilge. Ní haon ionadh é mar sin gur chláraigh mé féin agus mo bhean chéile do chúpla tumchúrsa i mbliana, ceann amháin i nDún na nGall, agus ceann eile i gColáiste na Rinne i gContae Phort Láirge. San alt inniu, déanfaidh mé cur síos ar an tumchúrsa i gColáiste na Rinne.

Faoin am ar chláraigh mé don chúrsa, ní raibh mé in ann lóistín a fháil ar dtús, ach tar éis go leor glaonna fóin, chuir mé leaba is bricfeasta in áirithe nach raibh baint aige leis an gColáiste. Chuir mé ár n-ainmneacha ar liosta feitheamh le bean an tí amháin freisin, ar eagla na heagla. Ar an lá díreach roimh an chúrsa, ghlaoigh an bhean an tí sin orm, agus dúirt sí go raibh seomra ar fáil anois dúinn. Bhí orainn go léir tástáil choróinvíris a dhéanamh agus toradh diúltach a fháil, chun a bheith in ann freastal ar an gcúrsa. Bhí fear mí-ámharach tar éis toradh dearfach a fháil, agus ní raibh an dara rogha aige ach an cúrsa a chur ar ceal. Is mar sin a fuaireamar lóistín thar barr, gar do Choláiste na Rinne.

Clár an Chúrsa

Bhí clár iontach eagraithe dúinn, agus go leor ar siúl gach lá, ó mhaidin go hoíche. Bhí na ranganna roinnte i gceithre shruth bunaithe ar do leibhéal teanga, ó thosaitheoirí go hardleibhéal. Sa tslí sin múineadh an Ghaeilge dúinn i ngrúpaí beaga a d’éascaigh comharfhoghlaim.

Bhailímis gach maidin, idir mhúinteoirí agus scoláirí, sa seomra bia ag 8:30 ar maidin agus d’ithimis ár mbricfeasta le chéile, agus muid ag labhairt Gaeilge an chuid is mó den am, go háirithe na daoine a raibh Gaeilge líofa acu.

Thosaíodh na ranganna ag 9:30 agus leanaidís ar aghaidh go dtí a haon sa tráthnóna, le sos tae ag 11:00. Bhíodh ceithre thréimhse gach maidin againn, trí cheacht ar dtús (ginearálta, léitheoireacht agus gramadach) agus ansin sa tréimhse deireadh, taispeántaí gearrscannán Gaeilge dúinn. Go minic, bhrisimis i ngrúpaí beaga chun plé ar ábhar éigin, agus ansin thuairiscíodh urlabhraí gach grúpa ar ais chuig an rang agus thugaidís achoimre a ndíospóireacht dúinn. Mar sin, bhíodh go leor deiseanna againn chun ár nGaeilge labhartha a chleachtadh le chéile. Bhí na modhanna teagaisc a bhí á gcleachtadh sa chúrsa an-éifeachtach ar fad, agus bhain gach duine tairbhe as an gcúrsa dá bharr sin.

Tar éis an lóin ar thrí lá sa tseachtain, bhíodh ciorcail comhrá againn (ag leibhéil éagsúla) ar feadh uaire a chloig, agus ansin ceardlann (bodhrán, damhsa sean-nós, damhsa seit agus amhránaíocht san áireamh) ar feadh uaire eile a chloig. Ar dhá thráthnóna sa tseachtain, bhíodh turas suimiúil eagraithe – mar shampla turas go hAird Mhór nó Eochaill.

Bhíodh an dinnéar againn le chéile ag 6:00 agus de ghnáth ag 7:00 bhíodh gníomhaíochtaí ar siúl. Mar shampla, uair amháin thugamar cuairt ar chomhlacht áitiúil darb ainm Nemeton, a oibríonn díreach le stáisiúin teilifíse, agus go háirithe TG4, chun cluichí iománaíochta agus peile a chraoladh le tráchtaire as Gaeilge. Uair eile, bhí cur i láthair faoi stair an Choláiste, a bhí an-spéisiúil. Uair eile fós, bhí ceolchoirm iontach eagraithe ina raibh teaghlaigh an cheantair ag seinm cheoil.

Nuair a bhíodh tart ar chuid againn tar éis eachtraí an lae, théimis go Tigh Mooney nó Tigh Mhuirithe chun deoch a fháil. Is croílár an phobail áitiúil iad na tithe tábhairne sa Rinn, ina mbíonn comhrá, seisiúin cheoil agus amhránaíocht ar siúl iontu go minic.

Moladh

Bhí an cúrsa ar fheabhas mar ní hamháin ranganna a bhí i gceist gach lá, ach gníomhaíochtaí éagsúla freisin. Bhíomar ag úsáid na teanga an t-am go léir, agus gan dabht tháinig feabhas ar ár gcuid Gaeilge i rith an chúrsa.

D’aontaigh na scoláirí go léir gur tumchúrsa thar barr a bhí i gceist. Bhí meascán iontach éagsúil ann, idir cheachtanna agus gníomhaíochtaí, agus an deis againn an t-am go léir ár nGaeilge a labhairt agus a chleachtadh le chéile. Bhí béilí blasta againn gach lá. Bhí múinteoirí thar barr againn, cé gur bhraith mé féin uaim go mór Micheál Ó Máirtín an t-am seo. Bhí Micheál mar mhúinteoir agam gach uair eile ar fhreastal mé ar thumchúrsa sa Choláiste, agus is annamh a chastar le múinteoir chomh maith nó le fear chomh deas leis, i mo thuairim.  

Mholfainn duit freastal ar an tumchúrsa seo gan agó agus is féidir tuilleadh eolais a fháil ag an suíomh www.anrinn.com.

.

.