Mo Mháthair!

Mo Mháthair!

le | 2020/03/25 | Pearsanta

Ceann de mo chuimhní is glinne ó m’óige ná mise i mo shuí ar ghlúin mo mháthair, agus í ag léamh dom ó stiallchartún i gceann de na hirisí do mhná a bhíodh an-tóir orthu sna seascaidí. Bhí loinnir an áthais orm mar ní raibh aon rud níos fearr ná aird mo mháthair.  Is dócha go bhfuil sé mar sin do beagnach gach naíonán ámharach, agus maireann an grá sin eadraibh go deo!  

Le linn mo shaol go léir, chuir mo mháthair brú orm a bheith uaillmhianach maidir le mo chuid spriocanna. Níor mhaith liom í a ligean síos, agus mar sin d’oibrigh mé go dian chun iad a bhaint amach.  Thug focail mo mháthair misneach dom, agus de ghnáth bhain mé mo mhian amach. Fiú amháin nuair a bhí mé fásta agus ag obair, mheabhraigh mo mháthair dom na héachtaí a bhí le déanamh fós. Ní raibh mé in ann dearmad a dhéanamh orthu nó a bheith leisciúil fúthu!  Bhí sé níos éasca mo spriocanna a bhaint amach, agus sin díreach cad a tharla! Caithfidh mé buíochas a ghabháil do mo mháthair don tacaíocht dhílis a thug sí dom i gcónaí.

Bhí triúr páistí inár dteaghlach, agus bhí cúraimí teaghlaigh ar mo mháthair. Bhí sí gafa le hobair an tí an lá ar fad, bliain i ndiaidh bliana. Obair chrua fhisiciúil a bhí ann ag an am sin, mar ní raibh a lán meaisíní ann chun cabhrú a thabhairt duit.

Ba ghnaíúil an mhaise di an obair sin a dhéanamh, go háirithe nuair a fhaigheann tú amach go raibh a lán fadhbanna sláinte ag mo mháthair i rith a saoil.  Is í an fhadhb shláinte ba thromchúisí ar fad a tharla di ná ailse chíche.  Tháinig an ailse sin uirthi trí huaire, agus ní raibh sí ach ina caogaidí an chéad uair!

Ar an drochuair, tá ailse uirthi anois nach féidir a leigheas, agus tá sí faoi chúram maolaitheach agus ag tógáil cógas, pianmhúcháin láidre san áireamh. Níl lúth na gcos aici agus tá sí ag brath go hiomlán ar na haltraí agus na cúramóirí sa teach altranais ina bhfuil sí ina cónaí anois. B’éigean di a saol a chaitheamh mar sin gan a neamhspleáchas, agus ní rud éasca é cur suas leis sin. Ach léiríonn sí misneach iontach in aghaidh na hanachana agus iompraíonn sí í féin le dínit shéimh. Tá sé sin dochreidte nuair a smaoiníonn tú ar na heachtraí eile a tharla le déanaí.

Fuair a fear céile, Peadar, bás ag deireadh 2019, tar éis iad a bheith pósta le 64 bliain. Thit siad i ngrá le chéile chomh luath agus a leag siad súil ar a chéile, agus ní raibh mo mháthair ach déagóir ag an am. Ní aon ionadh é mar sin go mbraitheann uaithi go mór é, agus bhí sé an-deacair a bheith ina aonar tar éis iad a bheith le chéile chomh fada sin.

Ar shlí éigin, lean mo mháthair Pádraicín ar aghaidh go misniúil. Bhí a páistí in ann cuairteanna rialta a thabhairt di, agus chuidigh na cuairteanna sin go mór.  Thosaigh sí ag cur in oiriúint don réalachas míthaitneamhach nua nuair a tharla drochrud eile fós!

Ansin tháinig géarchéim an choróinvíris, agus bhí ar an teach altranais rialacha dochta a chur i bhfeidhm. Tá baol ard ón víreas do na hothair atá ina gcónaí ann, mar tá an chuid is mó dóibh aosta agus le galar díblithe orthu freisin. Níl cead ag aon duine teacht ar cuairt go dtí an teach altranais fad is atá contúirt mhór ag baint leis an víreas. Bímid i dteagmháil lenár máthair ar an bhfón gach lá, ach níl sé mar an gcéanna.  In ainneoin gach rud, tá dearcadh dearfach fós ag an bhean iontach seo!

Tréimhse aisteach í seo, leis an choróinvíreas, agus srianta dian orainn go léir. Ach cé chomh dona is atá rudaí dúinn, tá siad i bhfad níos measa do mo mháthair agus do dhaoine eile cosúil léi. Nuair a bhímid ag déanamh trua dúinn féin, caithfimid smaoineamh ar na daoine ina gcónaí i dtithe altranais ar fud na tíre, atá i gcontúirt mhór ón gcoróinvíreas, agus iad scartha amach óna dteaghlaigh agus óna gcairde go ceann i bhfad.

Do mo mháthair agus do gach duine i dteach altranais ag an am seo – tá sibh inár smaointe agus ár bpaidreacha ag an am deacair seo!

.

.

.

Mo Mháthair!

Síceolaíocht agus an Choróinvíreas!

le | 2020/03/18 | Tuairim

Níl aon easpa nuachta le déanaí! Ach ní féidir a shéanadh go bhfuil an choróinvíreas ar bharr an liosta, i mbeagnach gach tír ar domhan. In Éirinn, tá timpeall daichead cás den víreas aimsithe agus é seo á scríobh. Tuairiscítear, áfach, go mbeidh na céadta cás eile ann istigh de choicís.  Tá srianta ar chuairteoirí i bhfeidhm i sé ospidéal agus tá cuid den champas dúnta ag Coláiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath, mar réamhchúrama agus mar iarracht bac a chur ar leathadh an víris.  Dá rachadh an scéal in olcas bheadh dualgas ar an Rialtas gnóthaí agus scoileanna a ndúnadh, agus ócáidí poiblí a gcur ar ceal.  Níl aon dabht ach go mbeidh ábhar na víris mar bhun agus barr na nuachta agus beidh an dúrud nuachta ar fáil faoi go ceann tamaill. Mar sin, níl mé chun béim a chur ar an víreas féin san alt seo, ach ar an eagla a thagann in éineacht leis.

.

Nuair a léigh tú an t-alt thuas, ar tháinig beagán líonrith ort? Tháinig is dócha, agus ní rud neamhghnách é sin. Ach ar an drochuair, ní chuidíonn sé seo, beag ná mór.  Téimid thar fóir agus nílimid in ann smaoineamh go réasúnta. Ach cén fáth a dtarlaíonn sé seo?

Rinneadh taighde síceolaíochta ceannródaíoch sna seachtóidí, le beirt eolaithe shóisialta, Amos Tversky agus Daniel Kahneman. Fuair siad amach go bhfuil lochtanna nádúrtha orainn nuair a dhéanaimid breithiúnais nó tuar – ‘claonadh cognaíoch’ a bhaist siad ar an bhfeiniméan seo, agus tá go leor saghsanna ann. Bronnadh Duais Nobel na heacnamaíochta sa bhliain 2002 ar Kahneman don obair a rinne an bheirt acu. Scríobh Kahneman leabhar iontach darb ainm ‘Thinking, Fast and Slow’, agus molaim go hard é. Gan dabht, foghlaimeoidh tú rudaí fút féin sa leabhar seo nach raibh ar eolas agat – geallaim duit é!  Ar aon nós, cuirfidh mé béim anseo ar chúpla claonadh cognaíoch a bhfuil baint dhíreach acu le freagairt an phobail don víreas seo.

.

Claonadh 1: An rud atá níos éasca a shamhlú, ceaptar go bhfuil sé níos dóichí a tharlú.

An bhfaca tú an scannán ‘Jaws’ riamh? Cheapfá tar éis é a fheiceáil go mbeadh sé dainséarach dul isteach san fharraige! Ach níl ach seans beag bídeach go maródh siorc thú. Is mó seans go bhfaighfeá bás ó splanc thintrí! Ach bíonn faitíos gan bunús orainn go léir roimh shiorcanna!

Tá sé mar sin le víreas nua freisin – tá sé éasca ár dtinneas uafásach a shamhlú, agus cuireann sé sin scaoil ionainn.

.

Claonadh 2: Ní féidir brath ar iomas i gcónaí – déan na háirimh!

Cabhraíonn ár n-iomas linn breithiúnais a dhéanamh go tapa, ach déantar botúin minic go leor, go háirithe nuair a bhíonn an mhatamaitic i gceist. Seo ceist a bheartaigh Kahneman chun an laige sin a léiriú: Cosnaíonn slacán daorchluiche agus liathróid daorchluiche €1.10 le chéile. Cosnaíonn an slacán €1.00 níos mó ná an liathróid.  Cén méid a chosnaíonn an liathróid?

Má fuair tú an freagra go tapa, seans mór nach bhfuil sé ceart, agus ba chóir duit do chuid freagra a sheiceáil, go háirithe an difríocht idir costas na liathróide agus costas an tslacáin!  

Ag an am seo, níl seans mór go mbeifeá ionfhabhtaithe leis an víreas (1/75,000) agus fiú dá mbeadh, bheadh seans an-mhaith ( timpeall 85/100 (daoine aosta/tinn) – 97/100) agat téarnamh.  Gan dabht, rachaidh na huimhreacha sin in olcas, ach mar sin féin beidh seans an-mhaith agat!

.

Claonadh 3: Seachain ‘Troid nó teitheadh’.

Uair amháin, bhíomar ar ár bhfaichill ar bhagairtí a d’fhéadfadh a bheith ann, agus theithimis ar an chéad chomhartha contúirte. Cé go raibh an claonadh nádúrtha sin an-úsáideach uair amháin, sa lá atá inniu ann, cuireann sé an-imní orainn nuair nach gá é.    

Ansin, ní féidir linn smaoineamh ar aon rud eile ach an víreas, agus tugann sé sin drocham dúinn go léir. Uaireanta bímid chomh buartha sin go ndéanaimid dearmad ar na rudaí is fearr dúinn a dhéanamh chun na rioscaí víris a laghdú.

Seo na cinn is tábhachtaí: Déan iarracht mhór guaim a choinnigh ort féin (tá súil agam go gcabhróidh an t-alt seo leis sin); nigh do lámha i gceart; ná leag do lámha ar d’aghaidh agus ná bí i dteagmháil le daoine eile go fisiciúil nuair nach gá é (mar shampla ag croitheadh lámh le daoine).

.

Mo Mháthair!

Ag Foghlaim Gaeilge – ar an Idirlíon!

le | 2020/03/11 | Cúrsaí Teanga

An tseachtain seo caite, rinne mé léarscáil de láithreacha tábhachtacha ar an idirlíon ó thaobh na Gaeilge de. Níl ann ach blaiseadh beag de na hacmhainní as Gaeilge atá ar fáil ar líne, ach úsáidim féin iad beagnach gach lá. Cé go bhfuil siad go hiontach ar go leor bealaí, go háirithe nuair atá Gaeilge líofa agat cheana féin, níl siad dírithe go láidir ar an bhfoghlaimeoir nó ar an bhfeabhsaitheoir. Ach ná caill dóchas má tá tú i gceann de na catagóirí sin, mar tá dea-scéal agam duit. Tá acmhainní eile ar fáil ar líne atá spriocdhírithe ort.

.

Ranganna ar líne

.

Tá, ar a laghad, trí shaghas ranganna ar fáil ar an idirlíon, ranganna clasaiceach, ranganna réamhdhéanta agus ranganna idirghníomhacha.

An cuimhin leat ‘Buntús Cainte’ a bhí ar RTÉ sna seascaidí agus a bhain clú amach go náisiúnta. Bhuel, tá tú in ann síntiús a ghlacadh le Buntús Cainte ar an suíomh gréasáin www.buntuscainte.com.  Tá cuid de na ceachtanna ar fáil ar www.youtube.com freisin.  Tá ranganna clasaiceacha eile ar fáil ar an idirlíon freisin, ó Ghael Linn le Linguaphone (ar youtube), Pimsleur (www.pimsleur.com/learn-irish) agus Rosetta Stone (www.rosettastone.com/learn-irish), mar shampla.

Tá go leor ranganna réamhdhéanta ar an idirlíon. Uaireanta, is ranganna réamhthaifeadta atá i gceist agus uaireanta eile is ranganna ilmheán iad.  Is é an ceann is cáiliúla sa chatagóir seo ná ‘Duolingo’ ( www.duolingo.com/enroll/ga/en/Learn-Irish).  Tá beagnach milliún síntiúsóirí atá ag foghlaim agus ag cleachtadh a chuid Gaeilge ar an ardán sin. Tá a lán suímh eile ann freisin, cosúil le www.bitesize.irish, www.ranganna.com, www.futurelearn.com/courses/irish-language agus www.tuairisc.ie/category/foghlaimeoiri.

Tá trí shaghas ranganna idirghníomhaíochta le fáil ar an idirlíon. Tá tú in ann teagascóir príobháideach a fháil ar an idirlíon, agus ansin Skype, WhatsApp nó aip cosúil leo a úsáid chun teagmháil a dhéanamh le chéile. Tá a lán roghanna ann, agus seo ach cúpla suíomh úsáideach: www.italki.com, www.verbalplanet.com agus www.firsttutors.com.  

Cé nach ranganna atá i gceist , is fiú a lua anseo go bhfuil ciorcail comhrá ar siúl in Éirinn agus ar fud an domhain, agus go minic bíonn siad eagraithe ar an idirlíon. Ansin, tagann daoine le chéile ag an áit agus ag an am pleanáilte agus bíonn an ciorcal acu. Suíomh iontach is ea www.peig.ie/caint mar tá tú in ann imeachtaí a chlárú ann, agus na himeachtaí atá beartaithe a fheiceáil. Tá ciorcail comhrá ann freisin a tharlaíonn go hiomlán ar an idirlíon, mar shampla ag www.bitesize.irish, ach caithfidh tú a bheith i do shíntiúsóir chun páirt a ghlacadh iontu. Tá suímh ann freisin atá dírithe ar chiorcail comhrá, cosúil le www.ga.comhralecheile.net.

Ar deireadh, tá tú in ann freastal ar ranganna beo trí do ríomhaire, ag úsáid do cheamara agus do mhicreafón agus aip cosúil le ‘Zoom’. I mo thuairim, níl slí níos fearr ann do Ghaeilge a fheabhsú.  Is maith liom an liosta atá anseo: www.daltai.com/classes/online-learning/. Tá eolas agam ar chúpla ceann de na roghanna: www.anrinn.com/adult-courses, agus ceann atá ag Seán Lenaghan (irishlanguagelearners@gmail.com, www.facebook.com/irishlanguagelearners). Tá Seán lonnaithe i bPennsylvania, agus bhuail mé leis ag Coláiste na Rinne. Tá rang do thosaitheoirí aige ar líne. D’fhreastal mé féin ar an gcúrsa atá eagraithe ag Coláiste na Rinne ar líne, agus caithfidh mé a rá go bhfuil sé thar fheabhas ar fad. Tá múinteoir den chéad scoth againn, darb ainm Micheál Ó’Máirtín! B’fhéidir go bhfuil aithne agat air, mar tá cónaí air i gCill Chainnigh le fada anuas. Tá leagan amach iontach ag an rang seo. Bíonn timpeall is deichniúr scoláire sa rang, agus bíonn ocht rang sa tsraith. Ar dtús, chun teacht isteach ar chúrsaí, bíonn comhrá beag againn. Ansin, léann gach duine amach an aiste bheag a bhí air/uirthi a scríobh mar obair bhaile. Tar éis sin, bímid ag staidéar sleamhnáin ar sheoladh chugainn iad roimh ré. Bímid ag léamh amach, ag freagairt ceisteanna, ag foghlaim stór focal, ag foghlaim gramadaí agus mar sin de. Ag deireadh an ranga, bímid ag léamh caibidil as leabhar cosúil le ‘Uisce Faoi Thalamh’, scríofa ag Áine Uí Fhoghlú . Bímid ag foghlaim an t-am go léir sa rang, gan trácht ar an obair bhaile agus an t-ullmhúchán don chéad rang eile.  

Beidh rogha iontach nua ar líne againn nuair a bheidh cúrsa atá á fhorbairt ag Ollscoil Mhá Nuad ar fáil– d’fhógair Aire Stáit na Gaeltachta Seán Kyne maoiniú €270,000 dóibh thar thréimhse trí bliana!

Ar aon nós, molaim gach acmhainn thuasluaite, agus molaim go hard cúrsaí eagraithe ag Coláiste na Rinne. Ba chóir duit deiseanna mar seo a thapú!

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Mo Mháthair!

Ag Foghlaim Gaeilge!

le | 2020/03/04 | Cúrsaí Teanga

Coláiste na Rinne

Sa bhliain 2017, d’fhreastail mé ar thumchúrsa Gaeilge a bhí eagraithe ag Coláiste na Roinne, chun feabhsú a chur ar mo chuid Gaeilge. Tá an Coláiste suite in áit aoibhinn i lár Gaeltachta na nDéise i gContae Phort Láirge. Is ón nGaeltacht seo atá an radharc is fearr a d’fhéadfá a shamhlú.  Tá tú in ann cósta creagach Poirt Láirge a fheiceáil go soiléir agus Dún Garbháin ag glioscarnach trasna an chuain, le Sléibhte an Chomaraigh sa chúlra, b’fhéidir le clabhtaí dorcha bagracha ag clúdach a mbeann sceirdiúil. Agus ná déan dearmad ar an Choinigéar, an gob gainimh aisteach sin ag gobadh amach trasna Chuan Dhún Garbhán. Agus céard faoi Cheann Heilbhic féin? Tá cuan aoibhinn ann a mbíonn gnóthach le báid iascaireachta ag teacht agus ag imeacht.  Chomh luath agus a chonaic mé é, bhí mé faoi dhraíocht ag an radharc tíre sin. B’aoibhinn liom a bheith i nGaeltacht na nDéise sa samhradh sin, ag foghlaim Gaeilge ar feadh coicíse.  

Thit mé i ngrá ní amháin leis an radharc álainn, ach leis an gColáiste ársa sin agus a fhoireann iontach, agus le Gaeltacht na nDéise agus a mhuintir. Bhí na daoine go léir ar chas mé orthu an-chairdiúil agus an-lách agus bhí siad an-sásta Gaeilge a labhairt liom.

Foinse mhór teanga agus cultúr atá ann gan dabht, atá áisiúil do dhaoine a bhfuil cónaí orthu i gContae Chill Chainnigh.

.

Ní aon áibhéil a rá gurb eispéireas é a d’athraigh mo shaol. Thaispeánadh dom cé chomh tábhachtach is atá ár dteanga agus ár gcultúr dúinn mar náisiúin, agus spreag sé dúil mhór sa Ghaeilge ionam. Chonaic mé go bhféadfadh an saol dátheangach a bheith níos fearr, toisc go mbeifeá in ann tairbhe a bhaint as buntáistí an dá theanga.  D’fhreastail mé ar thrí thumchúrsaí go dtí seo, agus níl an paisean caillte agam fós.  Déanta na fírinne, éirím mífhoighneach ó am go ham, mar bíonn fonn orm mo chuid Gaeilge a fheabhsú níos tapúla. Cé go bhfuil coicís sa Ghaeltacht go hiontach, céard faoin gcuid eile den bhliain – cad is féidir liom a dhéanamh chun mo chuid Gaeilge a fheabhsú i rith an ama?

.

Mar a tharlaíonn sé, tá a lán bealaí chun feabhas a chur ar do chuid Gaeilge i dtearmann do thí féin, ag úsáid do ríomhaire.   Roinnfidh mé samplaí de shuímh ghréasáin úsáideacha leat, agus tá go leor samplaí eile ann nach bhfuil an spás agam iad a lua.

.

Acmhainní Gaeilge ar an idirlíon

Tá foclóirí iontacha ar an idirlíon, cosúil le www.focloir.ie, www.teanglann.ie agus www.potafocal.com. Léiríodh ceartúsáid focail in abairtí, agus tá Draoi Gramadaí ag teanglann atá an-úsáideach nuair a bhíonn tú ag scríobh. Má theastaíonn leabhar Gaeilge uait, tá rogha mhór ag An Siopa Leabhar (www.siopaleabhar.com), agus ag An Ceathrú Póilí (www.anceathrupoili.com). Tá leabhair Gaeilge freisin ar fáil ó Amazon (Leabhair Kindle san áireamh).

Tá méid mór as Gaeilge ar fáil ar na meáin shóisialta ( Facebook, Instagram, Twitter agus eile ). Is é an rud a mholfainn duit ná dul isteach iontu and cuardach a dhéanamh ar ‘Gaeilge’.  Beidh ionadh an domhain ort!  

Dá mb’fhearr leat do nuacht a léamh as Gaeilge, bain triail as www.tuairisc.ie nó www.peig.ie. Tá clár imeachtaí ar fáil ar peig.ie freisin agus léarscáil na tíre a thaispeánann cá bhfuil na himeachtaí ar siúl.

Bíonn colúin seachtainiúil as Gaeilge san ‘Irish Times’ (Dé Luain), agus forlíonadh Gaeilge sheachtainiúil darb ainm Seachtain san ‘Irish Independent (Dé Céadaoin)’. Tá siad ar fáil ar líne má tá síntiús agat.  

Maidir leis an raidió, tá aip agam ar m’fhón darb ainm ‘Simple Radio’, agus is féidir stáisiúin Gaeilge a fháil ann, mar shampla Raidió na Gaeltachta, Raidió na Life agus Raidió Fáilte. Ansin, tá go leor podchraolta as Gaeilge freisin – déan cuardach ar Google ar an bhfocal ‘podchraoltaí’ agus beidh ionadh ort leis an mhéid atá ann.

Níl aon easpa físeán Gaeilge ar an idirlíon ach an oiread. Mar shampla, tá suíomh gréasáin iontach ag TG4 ( www.tg4.ie ) , agus aip ar fáil freisin. Tá tú in ann féachaint ar TG4 beo, agus tá bailiúchán físeán iontach acu. Tá ailt agus físeáin ag RTE ar fáil ag www.rte.ie/gaeilge.  Agus ná déan dearmad ar www.youtube.com, mar tá a lán físeáin Gaeilge ann, ranganna Gaeilge san áireamh.

Ós ag trácht ar ranganna atáimid, tar ar ais dom an tseachtain seo chugainn, nuair a chaithfidh mé tamaillín ag roinnt leat cad atá ar eolas agam faoi ranganna Gaeilge ar líne. Inseoidh mé leat cén ceann is fearr liomsa, agus cén fáth. Beidh sé rómhaith lena chailleadh!

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Mo Mháthair!

Rún Na Nordach!

le | 2020/02/26 | Tuairim

Bíonn na tíortha Nordacha ar bharr an dréimire i mbeagnach gach suirbhé a chuireann i gcomparáid tíortha an domhain. Mar shampla, i suirbhé bliantúil a thomhaiseann sonas tíortha an domhain, bhuaigh an Fhionlainn an chéad áit don dara huair i 2019. Bhí an Iorua, an tSualainn, an Danmhairg agus an Íoslainn ard sa liosta sin freisin. Bhí Éire sa 16ú háit sa liosta céanna, agus na Stáit Aontaithe sa 19ú háit. Cén phríomhchúis a bhfuil ag éirí leis na tíortha Nordacha chomh maith sin, go háirithe an Fhionlainn? Cad is féidir linn a fhoghlaim?

Ar an dea-uair, tá an freagra againn, agus seo é i bhfocal amháin – ‘bildung’ – sin é bunús an tsonais!  

Sa 19ú haois, thuig éilít intleachtúil na Fionlainne go raibh sé tábhachtach do dhaoine a bheith ag foghlaim i rith a saolta. Bhí siad cleachtadh le hobair na fealsúna Gearmáinise, cosúil le Immanuel Kant agus Johann Gottfried von Herder. Nuair a bhí oideachas maith ag duine, bheadh sé/sí in ann maireachtáil go neamhspleách mar shaoránach rannpháirteach. Mar sin, bhí an comhthéacs sóisialta agus polaitiúil an-tábhachtach freisin san idé-eolaíochta seo. Stól tríchosach a bhí ann, oideachas an duine féin, oideachas faoin gcaidreamh idir an duine agus an domhan mór, agus oideachas faoin gcaidreamh idir an duine agus a shochaí. Chomh maith le hoideachas acadúil, d’fhoghlaimeodh na scoláirí faoina bhfreagrachtaí tábhachtacha, maidir leis a gcuid muintir agus cairde, leis an bpobal áitiúil, leis an náisiún, agus fiú leis an gcine daonna.  San fhealsamh seo, bhí teanga na ndaoine an-tábhachtach, mar dúradar gur tríd lionsa a dteanga a bhaineann daoine brí as gach rud, agus a fhaigheann siad a ndearcadh náisiúnta agus a bhféiniúlacht freisin. Nár aithin na Sasanaigh go maith é sin, nuair a chuir siad coscanna orainn mar gheall ar úsáid ár dteanga féin!

Ar aon nós, chuir rialtas na Fionlainne córas oideachas in áit ag úsáid na bprionsabal sin ag deireadh an 19ú haois, agus choimeád siad in áit é ó shin i leith.  D’éirigh leis an gcóras sin le himeacht aimsire, agus anois tá aitheantas idirnáisiúnta ar chóras oideachais na Fionlainne mar cheann de na cinn is fearr ar domhan.  

An oibreodh córas mar sin in Éirinn? Níl fáth ar bith nach n-oibreodh! Tá olltáirgeacht intíre (OTI) an duine i bhfad níos mó (caoga faoin gcéad) in Éirinn ná san Fhionlainn. Caitear níos mó airgid in Éirinn (fiche cúig faoin gcéad) ar an gcóras oideachais freisin. Níl aon leithscéal againn, mar sin! Seo ach cúpla moladh don rialtas nua a bheidh againn lá amháin, chun ár gcóras oideachais a fheabhsú.

Sa chéad áit, tá sé thar a bheith uafásach go bhfaigheann na múinteoirí a thosaigh ag obair tar éis 2010 níos lú pá ná na múinteoirí a thosaigh roimhe sin. Rinne an cinneadh sin in aghaidh na géarchéime eacnamaíochta a tharla i 2008. Ach cén fáth go bhfuil sé i bhfeidhm fós? Tá an difríocht timpeall deich faoin gcéad idir phá an dá leibhéal, agus leanann sé mar sin gach bliain. Ag an am céanna tógann sé níos mó ama go minic na cáilíochtaí múinteoireachta a bhaint amach sa lá atá inniu ann.  Cleachtais éagóracha fostaíochta é sin a dhéanamh, agus cuireann sé lagmhisneach ar fhormhór na mic léinn ollscoile dul leis an ngairm sin, go háirithe nuair a ardaíodh costas tithíochta méid mór le déanaí.  Mar sin, is é mo chéad mholadh ná an éagothroime sin a chur i gceart gan a thuilleadh moille. Chabhródh sé sin go mór leis an easpa mhór múinteoirí atá sa tír.

Sa dara háit, tá sé an-tábhachtach go mbeadh spriocanna coiteanna ag saoránaigh na tíre, ó thaobh a ról sa tsochaí.  Tá sé an-tábhachtach freisin go mbeadh coinsias sóisialta comhroinnte le chéile. Is iad teanga, cultúr agus stair na tíre a nascann an pobal le chéile.  Dá luaithe a mhúinfear na luachanna sin, is ea is fearr é.  Chun na haidhmeanna sin a chur i gcrích, mholfainn ardú ar líon na Gaelscoileanna, ag úsáid airgid a bheadh curtha ar an leataobh ag an rialtas chuige sin gach bliain. Tá éileamh ardghlórach ann cheana féin, mar éiríonn go hiontach leis na scoláirí a fhreastalaíonn ar Ghaelscoileanna.

Tá moltaí eile ar intinn agam freisin, ach dá ndéanfaí dul chun cinn ar na moltaí thuasluaite, is dócha go mbeimis go léir sásta leis na torthaí luath go leor!

.

.

.

.

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish