Fuair John Michael “Ozzy” Osbourne, an ceoltóir cáiliúil agus príomh‑amhránaí Black Sabbath, bás ar an 22 Iúil 2025, in aois 76, de bharr ghalar Parkinson agus fadhbanna eile sláinte. Léirigh teideal a amhráin You Can’t Kill Rock and Roll, a spiorad dochloíte.

An Déagóir Míréireach agus an Trom‑Mhiotal

Nuair a d’eisigh Black Sabbath a ndara albam Paranoid i 1970, cheannaigh mé é ar théip chaiséid. Bhuail an t-amhrán Paranoid mar bholg leictreachais mé. B’aoibhinn liom cumhachtchordaí agus rifeanna Tony Iommi ar théada scaoilte a ghiotáir, i dteannta ghuth uathúil Ozzy ag casadh na liricí in ard‑réim. Níor stad mé ag éisteacht leis an albam seo le tamall fada. D’aithin mé na mothúcháin mhíréireacha agus chuaigh siad i bhfeidhm go mór orm. Ba é seo ceann de na tionchair a spreag mé féin chun an giotár leictreach a fhoghlaim beagán níos déanaí. Shíl muidne, lucht leanúna Black Sabbath, gur sinne na déagóirí ba shaora, ba fhairsinge meoin, ba fhíáine agus ba ghaire dá chéile i gcomparáid leo siúd nach raibh tuiscint acu ar Black Sabbath ar chor ar bith. Cosúil lenár dtuismitheoirí, níor thuig siad go raibh muid inár réamhtheachtaithe de ghlúin nua le dearcadh úr ar an domhan. Bhí ceol agus a réaltaí mar thairseach dúinn chuig saol difriúil, saol nua.

Cé nach raibh an éifeacht chumhachtach chéanna ag aon albam eile ó Ozzy orm, choinnigh mé suas le cad a bhí ar siúl aige ina ghairm agus ina shaol. Bhí sé i gcónaí ina thaibheoir cumasach, ní hamháin ina cheoltóir.

Nuair a cuireadh amach as Black Sabbath é mar gheall ar an iomarca drugaí agus alcóil a úsáid, tháinig Sharon Arden ina bainisteoir air, agus thosaigh sé ar ghairm nua a bhí an-rathúil. Tháinig Sharon agus Ozzy ina leannáin go tapa, agus phós siad i 1982.

Thaitin an t-amhrán Crazy Train liom, óna chéad albam aonair Blizzard of Ozz. D’eisigh sé thart ar 25 albam aonair chomh maith le go leor singil agus físeáin. Agus chan sé ar 10 n-albam Black Sabbath freisin. Mhair a ghairm beagnach seasca bliain.

“Crazy Train”

Ní raibh ord ná eagar ar shaol Ozzy. Chun an fhírinne a rá, bhí saol Ozzy as smacht. I mí Eanáir 1982, bhain sé an cloigeann de sciathán leathair bheo ar an stáitse. Dúirt Ozzy gur cheap sé gur bréagán a bhí ann. Bhí air instealladh in aghaidh confaidh a fháil tar éis an eachtra sin.

Níos déanaí an bhliain sin, gabhadh Ozzy as mún a dhéanamh ar an Alamo i Texas, agus ní raibh cead aige dul ar an stáitse i San Antonio ar feadh 10 mbliana.

I 1989, gabhadh Ozzy as iarracht, agus é ar meisce, a bhean chéile (agus bainisteoir) Sharon, a thachtáil. Cé nár chúisigh sí é, bhí air sé mhí a chaitheamh in athshlánúchán. Bhí fadhb thromchúiseach le mí-úsáid substaintí aige an chuid is mó dá shaol, agus bhí sé isteach is amach as ionaid athshlánúcháin agus é ag streachailt chun éirí glan. “Bhí mé i gcónaí ag mí-úsáid drugaí agus alcóil mar leigheas, mar níor thaitin mé liom féin riamh,” a dúirt Osbourne i 2021. “Bhí rath mór agam i mo shaol, ach níor mhothaigh mé go maith fúm féin riamh. Agus mar sin, ó aois an-óg, bhí mé ag boladh múch, gach cineál rudaí, rud ar bith chun mé a chur amach as mo cheann.” Tá an choimhlint sin le feiceáil go soiléir i gcláir fhaisnéise éagsúla – mar shampla, God Bless Ozzy Osbourne (2009).

Tar éis No More Tears (1991), d’fhógair sé go mbeadh sé ag éirí as dul ar chamchuairt, ach d’fhill sé arís agus arís eile ar an stáitse. Chruthaigh sé agus Sharon Ozzfest i lár na 1990í, agus d’éirigh le Ozzy a bheith ina fhiontraí trom-mhiotail. Ba bheag nach bhfuair sé bás tar éis timpiste ar cuadrothar i 2003. Ach tháinig sé ar ais go láidir agus bhain sé agus a iníon Kelly barr na gcairteacha amach leis an dísréad Changes. Bhí a dhóigh chontúirteach gan teorainn, ach d’aimsigh sé i gcónaí bealach chun leanúint ar aghaidh.

Fuair Ozzy rath freisin ar an teilifís. Nuair a thosaigh The Osbournes ar MTV i 2002, léirigh sé an saol trí chéile a bhí ag Ozzy, Sharon, agus a bpáistí. Thaitin an seó seo le glúin nua, ag taispeáint dóibh cé go raibh saol Ozzy imithe ó smacht, agus cé gur réalta rac é, in ainneoin é sin go léir, bhí ‘an Prionsa Dorchadais’, mar a thugadh air, ina athair díograiseach.

Seanfhear Ríoga Neamhghnách

Insealbhaíodh Ozzy i Halla Laochra Ceoil na Ríochta Aontaithe i 2005 agus i Halla na Laochra Racanróil le Black Sabbath i 2006.

Fiú ina sheascaidí agus a sheachtóidí, bhí Ozzy ag obair go dian. D’eagraigh sé turas ‘teacht ar ais’ Black Sabbath i 2016. Chan sé Take What You Want le Post Malone, amhrán a bhí an-ráchairt air i 2019. Is minic a bhíodh sé ag smaoineamh faoin tionchar a bhí ag a cheol ar a lucht leanúna. “Má spreagaim mothúchán in aon duine eile, tá m’obair déanta agam.” Bhain sé aitheantas tionscal an cheoil amach freisin le Gradam Grammy don amhrán I Don’t Want to Change the World i 1994. Go luath i mí Iúil 2025, rinne sé ceolchoirm slán ag Villa Park i mBirmingham, ag críochnú na hoíche le Paranoid in éineacht leis na bunbhaill eile i Sabbath – Tony Iommi, Geezer Butler, agus Bill Ward. Níos lú ná trí seachtaine ina dhiaidh sin, fuair Ozzy bás. Nocht sé go raibh cineál de ghalar Parkinson air i 2020. Faoi dheireadh ba é an riocht sin ba chúis lena bhás.

Tá a bhean chéile Sharon agus leanaí óna phósadh le Thelma Riley agus Sharon fágtha ina dhiaidh ag Ozzy. Taobh amuigh de na ceannteidil dochreidte agus na scannail, fágann sé oidhreacht cheoil a raibh tionchar mór aici ar an domhan agus a mhúnlaigh rac-cheol go deo. Chum Black Sabbath seánra nua – trom-mhiotal. Dúirt Dave Navarro de Rolling Stone gur “Beatles an trom-mhiotail” a bhí sa bhanna Black Sabbath. Leanann tionchar Black Sabbath agus Ozzy Osbourne go dtí an lá atá inniu ann.

Mothaím go bhfuil bás Ozzy thar am agus róluath araon. Thar am mar níor cheap aon duine, é féin san áireamh, go mairfeadh sé chomh fada seo, mar gheall ar a fhadhbanna andúile. Róluath, mar bíonn súil againn i gcónaí go mairfeadh ár n-íocóin go deo. Cé go bhfuil traein chraiceáilte Ozzy tagtha go deireadh an líne, leanfaidh a thionchar ar cheol agus ar lucht leanúna ar aghaidh go deo.

Beagnach 30 bliain ó shin, bhí daoine ar fud an domhain greamaithe dá dteilifís, ag breathnú ar an ‘slow speed chase’ ar shaorbhealaí California Theas, agus O.J. Simpson ag iarraidh éalú ó na póilíní. B’in tús scéal mór a chuirfeadh muintir Stáit Aontaithe Mheiriceá faoi dhraíocht le bliain go leith ar a laghad. Fuair an fear cáiliúil agus mícháiliúil seo bás le hailse ar an 10 Aibreán. Cérbh é an fear sin, agus cén fáth ar tharraing sé an méid sin airde?

O.J.

Rugadh Orenthal James Simpson ar 9 Iúil, 1947 i San Francisco. Thug a aintín an t-ainm Orenthal dó, arbh ainm aisteoir Francach é a thaitin léi. Ag dhá bhliain d’aois, tháinig raicíteas air, rud a d’fhág sé bórach, agus lena chosa dírithe isteach. Níorbh acmhainn dá mháthair teanntáin choise a cheannach dó. Cheangail sí péire bróg le chéile le barra iarainn, agus bhí ar O.J. iad a chaitheamh ar feadh cúpla uair an chloig beagnach gach lá, go dtí go raibh sé cúig bliana d’aois. Thóg a mháthair é agus triúr páistí eile aisti féin, a raibh cónaí orthu i gceantar garbh (Potrero Hill) i San Francisco. Páiste achrannach ba ea é, agus chuaigh sé isteach i ndrong shráide nuair a bhí sé ach trí bliana déag d’aois.

.

“Níor sháraigh mé daoine riamh,” a dúirt sé in agallamh le Playboy i 1976. “Níor bhuail mé ach na boic a raibh sé tuillte acu -ar a laghad uair sa tseachtain, go hiondúil oíche Dé hAoine nó Dé Sathairn. Mura raibh troid ann, ní deireadh seachtaine a bhíodh ann.”

D’imir O.J. peil Mheiriceánach sa mheánscoil, agus nuair a sháraigh sé cúpla curiarracht, tharraing sé aird na spotálaithe tallainne. As sin amach, chuaigh O.J. ó neart go neart. Bhí sé ar cheann de na cúlaithe reatha ab fhearr riamh sa Sraith Náisiúnta Peile (NFL) sna Stáit Aontaithe, agus bhuaigh sé laoch na himeartha (LNI) sa bhliain 1973. D’imir sé do na ‘Buffalo Bills’ agus na ‘San Francisco 49ers’.

Bhí O.J. ina réalta scannáin freisin, fiú nuair a bhí sé ag imirt don NFL. Bhí ról mór aige sa tríológ ‘The Naked Gun’(1988,1991,1994), mar bhleachtaire.

Dúnmharfóir?

In ainneoin a bheith chomh cáiliúil mar pheileadóir agus mar aisteoir, is mar an duine ba mhó a bhí faoin amhras i gcás cúirte a bhfuil cuimhne air sa lá atá inniu ann. Má tá tú os cionn aoise áirithe, is dócha ná a mhalairt go bhfaca tú na póilíní sa tóir ar O.J. ar an teilifís, agus é i gcarr á thiomáint ag a chara, Al Cowlings. Bhí gunna ag O.J., dírithe air féin. Ghabh na póilíní é nuair a shroicheadar a theach. Cúisíodh O.J. as dúnmharú a iarbhean chéile Nicole Brown agus a cara Ron Goldman.

Triail na hAoise

Bhí foireann dlíodóirí ag O.J. a bhí chomh láidir sin gur tugadh ‘The Dream Team’ orthu. Ba iad Robert Kardasian, Robert Shapiro agus Johnnie Cochran baill na foirne sin. Cé go raibh fianaise fhóiréinseach dobhréagnaithe a chuir O.J. ag láthair na coireachta, rinne ionchúisitheoir darb ainm Christopher Darden earráid thubaisteach sa chás cúirte. Tharla na dúnmharaithe ag árasán Nicole Brown, agus tháinig na póilíní ar loirg coise fuilsmeartha ag an láthair sin a bhí ar aon mhéid le loirg coise O.J. féin. Léirigh fianaise DNA ar chúpla braon fola ó láthair na coire go raibh O.J. ag an láthair freisin. Agus fuarthas lámhainn amháin ag an láthair agus an lámhainn eile den péire ag teach O.J., iad smeartha lena chuid fola agus le fuil na beirte íospartach.

In ainneoin na fianaise dosheachanta sin, thit an cás as a chéile nuair a d’iarr Darden ar O.J. na lámhainní a chur air. Ní raibh ach trí fhocal le rá ag O.J. le linn na trialach, agus dúirt sé iad ansin – “tá siad róbheag!” Nuair a bhí Johnnie Cochrane ag déanamh a ráiteas ag deireadh na trialach, is é a dúirt sé ná: “If it doesn’t fit, you must acquit!” Fuarthas neamhchiontach O.J. i ngach cúis.

Karma?

Ach trí bliana ina dhiaidh sin i 1998, sa chúirt shibhialta, rinneadh cinneadh go raibh Simpson freagrach as bás Brown agus Goodman. Gearradh fíneáil $33.5 milliún air. Dúirt O.J. nach raibh an t-airgead aige agus níor íoc sé ach timpeall $300,000 den fhíneáil in iomlán.

Bhí caibidil eile fágtha i scéal O.J., áfach, nuair a cúisíodh é as robáil armtha agus fuadach i Las Vegas in 2007. Cuireadh pianbhreith 33 bliain sa phríosún air. Ach scaoileadh saor é in 2017 ar parúl, tar éis dó naoi mbliana a chaitheamh sa phríosún.

Fuair O.J. Simpson bás mar laoch tite nach raibh gean an phobail air a thuilleadh, agus is deireadh brónach é sin – suaimhneas síoraí dá anam!

.

.

Tá sé deacair a chreidiúint go bhfuil Sinéad O’Connor imithe ar shlí na fírinne. Tá súil agam go mbeidh sí saor ó bhuairt faoi dheireadh, murab ionann is ina saol.  

Gortuithe a hóige

Bhí tionchar ag an tógáil a fuair Sinéad ar a saol ar fad, agus go háirithe ar a meabhairshláinte. Rinne sí cur síos faoi ina leabhar dírbheathaisnéise dar teideal “Rememberings”.

Rugadh í i nGleann na gCaorach (Glenageary) i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1966. Sa bhliain 1975, d’imigh a hathair agus bhí a teaghlach scoilte. Chuaigh Sinéad agus a deartháir beag chun cónaí lena n-athair, ach d’airigh siad uathu go mór a máthair an t-am go léir. Mar sin, tar éis tamaill chuaigh siad chun cónaí lena máthair.  Céasadh a bhí sa rud uilig do Shinéad, mar bhuail a máthair an cac aisti arís agus arís eile. Nuair a bhí sí ach trí bliana déag d’aois, d’fhreastail Sinéad ar ionad athshlánúcháin do chailíní le fadhbanna iompair.  Is beag leas a bhain sí as sin, áfach, agus d’fhág sí an t-ionad tar éis ach cúpla bliain. D’fhreastail sí ar scoil chónaithe ansin i bPort Láirge. Ar laethanta saoire an tsamhraidh, chuaigh sí isteach i mbanna ceoil.  Nuair a chuaigh sí ar ais ar scoil, d’airigh sí uaithi an banna, agus d’éalaigh sí ón scoil agus ansin fuair sí seomra suí is leapa di féin. Sa bhliain 1985, fuair a máthair bás i dtimpiste ghluaisteáin. Ní raibh Sinéad ach ocht mbliana déag ag an am. Níos déanaí sa bhliain chéanna, shínigh sí conradh le ‘Ensign Records’, agus d’fhág sí an tír agus chuaigh sí go Londain. Tá a fhios ag an saol Fódlach cad a tharla ina dhiaidh sin!

Clú agus Saibhreas

Fuair Sinéad Grammy don taispeántas rac-cheoil is fearr sa bhliain 1989, leis a céad albam ‘The Lion and the Cobra’, agus ní raibh ann ach an tús. Nuair a eisíodh an t-amhrán ‘Nothing Compares 2 U’ i 1990, bhain sí amach aitheantas idirnáisiúnta mar amhránaí, agus chuaigh an t-amhrán go barr na gcairteacha ar fud an domhain. Bhí an físeán ceoil a eisíodh in éineacht leis an amhrán ar fheabhas freisin, agus seasann sé mar eiseamláir iontach den ealaín sin fós.  Ainmníodh ‘Nothing Compares 2 U’ le trí ghradam Oscar agus d’ainmnigh an iris ‘Rolling Stone’ Sinéad mar ‘Artist of the Year’ sa bhliain 1991. D’eisigh sí 10 n-albam in iomlán, agus amhráin aici i seánraí ceoil ó rac-cheol go ceol reggae, ó phunc go ceol traidisiúnta.

Gníomhaí Díbhirceach

Ach ní ceoltóir amháin a bhí inti, mar bhí sí ina gníomhaí díbhirceach ar son chearta an duine, agus ní raibh aon imní uirthi a hardán domhanda a úsáid chun labhairt amach gan scáth ná faitíos in aghaidh na ndaoine a dhéanann sárú ar chearta an duine.

Tharraing Sinéad míchlú uirthi féin nuair a shrac sí pictiúir Phápa na Róimhe os comhar an domhain ar an seó cáiliúil ‘Saturday Night Live’. Bhí sí ag léiriú na déistine a bhí uirthi maidir le hiompar na hEaglaise Caitlicigh, agus go háirithe maidir le sagairt Caitlicigh a bhain mí-úsáid ghnéis ar leanaí.  Chothaigh sracadh an phictiúir trioblóid do Shinéad O’Connor, agus chaill sí formhór a lucht leanúna sna Stáit Aontaithe de bharr sin, cé go raibh an ceart aici go hiomlán faoi cad a bhí ar siúl.

Ach an té ab fhaide teanga agus ba lú cúthaileacht a bhí inti, agus lean Sinéad ar aghaidh ag labhairt amach ar son na ndaoine ar bhualadh cos orthu, is cuma cén chaoi.

In Éirinn, thóg sí tacaíocht phoiblí do dhaoine a bhí ag streachailt le HIV/AIDS, tráth a bhí stiogma mór ag baint leis. Labhair sé amach ar son cearta na mban agus ar son cearta inimirceach freisin.

An Traic Dheireanach!

Bhí saol deacair aici, mar bhí drochshláinte leanúnach uirthi, idir chorp (fibrimiailge) agus intinne (neamhord dépholach). Agus níos measa di ná aon rud eile, fuair a mac Shane bás go tragóideach de thoradh féinmharaithe i 2022, agus bhris a bás a croí.

Ar an Iúil 11, coicíse roimh a bás i Londain, d’fhógair Sinéad go raibh albam nua beagnach críochnaithe aici (gan ach traic amháin fágtha di). Bhí sí ag obair ar an albam le cúig bliana anuas, a céad albam i ndiaidh a halbam “I’m Not Bossy, I’m the Boss” (2014).

Ní bhfuair Sinéad féin aon chlabhsúr, idir cheol agus obair. Mar sin, is é an rud is fearr dúinn a dhéanamh chun saghas clabhsúr a fháil di ná leanúint ar aghaidh leis an troid ar mhaithe le cúis fhiúntach, ar son daoine faoi chois! Ba mhaith léi é sin, gan dabht ar bith! Tá súil agam go mbeidh sí in ann canadh lena guth iontach sin a bhí dosháraithe, so-aitheanta, cumhachtach agus uaireanta uaigneach, pé áit ina mbeidh sí!

.

.