Litir ó Mheiriceá – Tuilte i Texas!

Cailleadh breis is 120 duine suas go dtí seo agus tá líon suntasach fós ar iarraidh tar éis do thuilte tobanna tubaisteacha scuabadh trí lár Texas, Meiriceá, ar maidin an 4 Iúil. Is iad na pobail atá suite ar bhruach abhainn Guadalupe, go háirithe i gContae Kerr, i gcroílár réigiún a dtugtar Hill Country air, is mó atá thíos leis na tuilte.

Tharla tragóid uafásach ag Camp Mystic, campa samhraidh do chailíní in aice le Hunt, Texas. Lonnaithe go díreach ar bhruach na Guadalupe, bhí an campa sáraithe go luath ar an 4 Iúil nuair a d’ardaigh leibhéal na habhann os cionn 26 troigh i níos lú ná uair an chloig. Bhí na cábáin báite sular éirigh leis an bhfoireann na pleananna aslonnaithe a chur i bhfeidhm in am. Ní hamháin nár bogadh na sean-chábáin ó bhruach na Guadalupe, ach i rith leathnú sa bhliain 2019, ceadaíodh cábáin nua a thógáil i gceantair eile den champa, cuid acu i limistéir a bhí fós i mbaol tuilte. D’fhan na cábáin ba ghaire don abhainn i bhfeidhm, in ainneoin go raibh siad suite i limistéir a dtugtar “floodways” orthu, limistéir a bhfuil cosc tógála orthu i go leor stát eile. Níor thángthas ar aon straitéis athlonnaithe. Bhí na foirgnimh is mó i mbaol fós in úsáid nuair a bhuail an tubaiste.

Amhail an 8 Iúil, tá sé deimhnithe go bhfuil ar a laghad 27 campálaí agus comhairleoir marbh, lena n-áirítear stiúrthóir fadtréimhseach an champa, Richard “Dick” Eastland. Tá 10 gcailín eile agus ball foirne amháin fós ar iarraidh.

Cé go bhfuil daoine áirithe den tuairim nach bhféadfaí mórán a dhéanamh i bhfianaise luas na tuilte, léiríonn an scéal ag Camp Mystic scéal eile. Bhí cábáin áirithe suite ar thalamh beagáinín níos airde, thart ar 400 méadar ó na cinn is ísle. Tháinig na cailíní sna cábáin uachtaracha slán. Is iad siúd sna cábáin ísle amháin a cailleadh. Dá mbeadh rabhaidh fiú cúig nóiméad níos túisce acu, b’fhéidir go bhféadfaí aslonnú páirteach a thosú, nó ar a laghad, an fhoireann a chur ar an airdeall. Níor theip ar na daoine. Theip ar an gcóras.

Cuirimid ár gcomhbhrón ó chroí leis na teaghlaigh uilig atá buailte ar bhealach ar bith. Is tráth cumha agus bróin é seo. Fós féin, caithfimid ceisteanna crua a chur agus a fhreagairt go hoscailte, más mian linn bheith níos ullmhaithe don chéad tubaiste eile dá samhail.

Cás Chontae Kerr: Gan Bonnáin, gan Rabhadh

Cosúil le cuid mhór de Hill Country, tá taithí fhada ag muintir Chontae Kerr ar thuilte tobanna. Tá an ceantar buailte leis an méid sin tuilte go dtugtar an leasainm “Flash Flood Alley” air. Le tír-raon géar aolchloiche, ithreacha éadoimhne agus aibhneacha cúnga, tá sé so-ghabhálach do mhaidhm thobann uisce, go háirithe nuair a thagann aer tais ón Murascaill Mheicsiceo, mar a tharla le stoirm Barry le déanaí.

Ach in ainneoin an riosca leanúnaigh, níl bonnán ar bith ag Contae Kerr fós. “Níl córas rabhaidh againn,” a dúirt Breitheamh an chontae, Rob Kelly, go neamhbhalbh, ag preasócáid. Tá bonnáin suiteáilte i gcontaetha in aice láimhe, cosúil le Comal agus Guadalupe, le blianta anuas. I New Braunfels, atá thart ar 100 km uaidh, déantar tástáil mhíosúil ar an gcóras rabhaidh. Smaoiníodh ar chóras dá leithéid i gContae Kerr siar sa bhliain 2016, ach dhiúltaigh Coimisinéir Buster Baldwin do staidéar innealtóireachta a chosnódh $50,000, ag rá: “Feicim an focal ‘sirens’ agus na rudaí sin ar fad anseo.” Anois, tá teaghlaigh ag fiafraí cén fáth nár athbhreithníodh an cinneadh sin riamh, go háirithe i ndiaidh na dtuilte i 2018 agus 2021 a léirigh an leochaileacht chéanna. Tá achainí idirlín ar Change.org ag éileamh córas rabhaidh nua-aimseartha. Dúirt Nicole Wilson, a bhfuil cónaí uirthi i San Antonio agus a d’fhás aníos i Kentucky: “Tá a fhios acu go bhfuil gá leis. Tá siad tar éis é sin a admháil. Níor éirigh leo riamh é a chur i bhfeidhm.”

Chuaigh Dan Patrick, Leas-Ghobharnóir Texas, céim níos faide fós, ag tagairt don seisiún speisialta atá le teacht sa reachtas: “Mura bhfuil an chathair in acmhainn é a dhéanamh, ligigí dúinne é a dhéanamh… Dá mbeadh bonnán ann, d’fhéadfadh sé difear a dhéanamh.” Do roinnt de theaghlaigh Camp Mystic, b’fhéidir gurbh é cúig nóiméad an difear idir beatha agus bás.

Lochtanna sa chóras freagartha a chosnaíonn beathaí

Bonnáin in Easnamh: Ní raibh córas bonnán ag Contae Kerr. Ní bhfuair go leor daoine, iadsan i gCamp Mystic san áireamh, foláireamh ar bith roimh theacht na tuile.

Laigí i bhFoláirimh Dhigiteacha: Seoladh rabhaidh trí théacs agus aipeanna, ach bhí daoine ina gcodladh nó i gceantair gan clúdach. Níor tugadh foláireamh tráthúil go dtí go raibh an t-uisce istigh i dtithe.

Droch-Chomhordú idir Ghníomhaireachtaí: Bhí briseadh cumarsáide idir foirne tarrthála agus seirbhísí éigeandála. Cuireadh iarratais faoi dhó ar tharrtháil ón aer, agus tháinig moilleanna tromchúiseacha ar chuid de na freagraí.

Mainneachtain Rialála agus Pleanála: Thug údaráis áitiúla cead foirgnimh a choinneáil agus cinn nua a thógáil in áiteanna a bhfuil baol mór tuilte iontu. D’fhág siad cábáin in aice leis an abhainn cé go raibh a fhios acu go raibh baol tubaiste ann. Níor glacadh céimeanna le daoine a chosaint.

Céimeanna atá le glacadh

1. Córas Rabhaidh: Ní mór córas rabhaidh a bheith i ngach contae a bhfuil stair thuilte aige. Mura bhfuil na hacmhainní sin ag na contae féin, ba chóir don stát nó don rialtas feidearálach íoc as.
2. Córas Foláirimh Cuimsitheach: Ní leor teachtaireachtaí téacs amháin. Caithfidh an pobal foláirimh a fháil trí bhonnáin, raidió, fóin phóca, agus más gá, ó dhuine go duine.
3. Córais Chomhroinnte Rianaithe agus Pleanála: Caithfidh gníomhaireachtaí éigeandála a bheith in ann sonraí fíor-ama agus mapáil a roinnt go héasca. Caithfidh gach duine a bheith ar an leathanach céanna.
4. Rialacha Níos Déine:
   Ní mór do rialtais áitiúla agus stáit rialacháin thógála a dhéanamh níos doichte i limistéir riosca ard, go háirithe i “floodways.” Níor cheart cábáin d’aon saghas a bheith ceadaithe sna ceantair is leochailí gan athbhreithniú neamhspleách.

Deis caillte — nó fós le tapú?

I mí an Mhárta seo caite, cuireadh Bille Tí 13 faoi bhráid an reachtais. Mhol sé plean do chóras rabhaidh stáit agus maoiniú do chontaetha tuaithe. Theip air. Dúradh go raibh sé róchostasach.

Ach anois, tá an costas á ríomh i mbeathaí in ionad airgead.

An Tástáil atá romhainn                    

Taispeánann an tubaiste seo go soiléir cad a tharlaíonn nuair nach dtugtar tosaíocht do bheatha an duine. Is féidir leis an seisiún speisialta atá le teacht i Texas é seo a cheartú. Áitím orthu: Maoinigh na bonnáin. Dún na bearnaí cumarsáide. Comhordaigh an freagra. Cuir reachtaíocht cheart i bhfeidhm.

Tá ceacht le foghlaim ag gach stát agus gach tír: Bígí ullamh do na tubaistí aeráide roimh ré, agus cuir an maoiniú ceart ar fáil ag gach leibhéal. Má dhéanaimid neamhaird den cheacht seo, fillfidh sé arís is arís eile – go dtí go bhfoghlaimítear é.