Litir ó Mheiriceá- An Garda Náisiúnta: Cnámh Spairne Pholaitiúil?

Litir ó Mheiriceá- An Garda Náisiúnta: Cnámh Spairne Pholaitiúil?

le | 2025/08/27 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Tuairim

Litir ó Mheiriceá- An Garda Náisiúnta: Cnámh Spairne Pholaitiúil?

Cad é an Garda Náisiúnta?

Tá Garda Náisiúnta ag gach stát sna Stáit Aontaithe – fórsa páirtaimseartha le fréamhacha i mílíste coilíneacha. De ghnáth, bíonn siad faoi cheannas gobharnóirí na stát. Imscartar iad chun cabhrú le héigeandálaí cosúil le tuilte, tinte fiáine nó círéibeacha.

Ach tá cumhacht ag an uachtarán na haonaid seo a “fheidearálú” – is é sin, a chur faoi údarás feidearálach agus iad a úsáid i misin mhóra náisiúnta. Is saighdiúirí páirtaimseartha iad den chuid is mó, ag traenáil deireadh seachtaine amháin sa mhí agus dhá sheachtain sa bhliain.

Go traidisiúnta, cabhraíonn siad leis an bpobal: tarrtháil tar éis hairicíní, aslonnú tinte fiáine, dáileadh vacsaíní COVID-19, agus cúnamh le linn agóidí móra.

Ó Washington go Los Angeles – agus anois Chicago?

I Lúnasa 2025, d’ordaigh Trump aonaid den Gharda Náisiúnta isteach i Washington, D.C. chun “dlí agus ord a chaomhnú.” Bhí saighdiúirí armtha i mbun seicphointí agus ag seasamh os comhair scoileanna, rud a chuir fearg ar thuismitheoirí. Ba é an mana: “Fan amach ónár bpáistí.”

Is í an íoróin: bhí coireacht i D.C. ag an leibhéal is ísle le 30 bliain.

I Los Angeles, cuireadh an Garda ar dualgas taobh le hoifigigh imirce, ag seicphointí agus i lárionaid choinneála – leathnú conspóideach ar a ról.

Anois tá Trump ag bagairt ar Chicago, cathair ina bhfuil coireacht tar éis titim go mór cheana féin. Tá Cathair Nua-Eabhrac luaite mar sprioc eile.

Orduithe Feidhmiúcháin Trump

Ar 25 Lúnasa, d’fhógair Trump ordú feidhmiúcháin: tá sé ag iarraidh ar an Rúnaí Cosanta “aonaid speisialta” a bhunú sa Gharda Náisiúnta chun dul i ngleic le “ceisteanna ord poiblí.”

Deir staraithe agus dlíodóirí gur céim chontúirteach í seo chun an Garda a athrú ó fhórsa cúnaimh go fórsa póilíneachta inmheánaí.

Mhaígh sé freisin gur “shábháil sé D.C. ó choireacht scriosach,” cé go raibh rátaí coireachta ag an leibhéal is ísle le glúin anuas. Agus chuaigh sé níos faide fós: d’ordaigh sé don Roinn Dlí & Cirt téarma príosúnachta bliana a ghearradh ar dhuine ar bith a dhónn bratach SAM – cé nach bhfuil aon údarás aige a leithéid a dhéanamh.

Fíricí a Thréigeann Trump

Deir an Teach Bán go bhfuil gá leis an imscaradh mar fhreagra ar choireacht. Ach deir na sonraí rud eile:

  • Tá lámhach agus dúnmharuithe i Chicago síos 23–30% i mbliana; 2024 an bhliain is sábháilte le cúig bliana.
  • Tá an ráta coireachta i Washington, D.C. ar an leibhéal is ísle le 30 bliain anuas.
  • Tá cathracha faoi stiúir Phoblachtach cosúil le Shreveport, Louisiana agus Charleston, West Virginia i bhfad níos foréigní – ach níor cuireadh an Garda orthu.

Is léir: tá cathracha Daonlathacha á lipéadú mar “chathracha fiáine,” cé go bhfuil fadhbanna níos measa sna stáit Dhearga.

Bratacha Dearga

Cuireann Acht Posse Comitatus 1878 cosc ar thrúpaí rialta feidearálacha gníomhú mar phóilíní. Cé go bhfuil na Gardaí Náisiúnta faoi cheannas gobharnóirí de ghnáth, is féidir leis an Uachtarán iad a chur faoi údarás feidearálach i gcúinsí áirithe.

Ach de ghnáth tarlaíonn sé sin le comhaontú ón stát féin – ní mar gheall ar bhagairtí ón Teach Bán.

Freagra láidir ó Pritzker

Níor fhág Gobharnóir Illinois J.B. Pritzker aon amhras faoina sheasamh, tar éis dó a fhoghlaim faoi bhagairtí Trump ar Chicago:

“Seo géarchéim shamhlaithe, ní fíor-ghéarchéim. Ní bhaineann sé le coireacht. Baineann sé le tromluí polaitiúil Donald Trump.”

Dúirt sé go raibh an beart “míbhunreachtúil, mídhleathach, agus mí-Mheiriceánach.”

Chuir sé béim ar fhíricí:

  • Tá 13 de na 20 cathair leis na rátaí dúnmharaithe is airde faoi rialtais Phoblachtacha.
  • Tá 8 de na 10 stát leis na rátaí is airde faoi ghobharnóirí Poblachtacha.
  • “Níl Chicago fiú ar na liostaí sin.”

Agus an teachtaireacht ba láidre:

“A Uachtaráin, ná tar anseo go Chicago.

Ní theastaíonn uainn thú anseo agus níl fáilte romhat anseo.”

Baol Uathlathais

Go dtí le déanaí, breathnaíodh ar na Stáit Aontaithe mar shampla dea-chleachtais daonlathacha.

Ach nuair a úsáideann ceannairí fórsa míleata i gcoinne a saoránach féin, léiríonn sé sleamhnú i dtreo uathlathais. Agus má dhéantar fórsa míleata a thabhairt isteach i saol sibhialta, is deacair é a bhaint amach tar éis sin.

Conclúid

Léiríonn láithreacht an Gharda Náisiúnta i D.C. agus i Los Angeles mí-úsáid chontúirteach: saighdiúirí á n-úsáid chun polaitíocht a phóilíneacht in áit daoine a chosaint.

Trí na bréaga a nochtadh agus seasamh daingean a ghlacadh, cuireann ceannairí i Chicago i gcuimhne dúinn fírinne shimplí: Cruthaíodh an Garda Náisiúnta ní chun sibhialtaigh a scanrú, ach chun iad a chosaint.

 

 

 

Miotais Intleachta Saorga!

Miotais Intleachta Saorga!

le | 2025/08/13 | Cúrsaí Reatha, Eolaíocht agus Teicneolaíocht, Tuairim

Intleacht Shaorga (IS)

Miotais Intleachta Saorga (IS): Fuinneamh, Uisce, agus Ealaíontóirí

De réir mar a fheabhsaíonn teicneolaíocht Intleachta Saorga (IS) go tapa, scaipeann miotais agus míthuiscintí faoi chomh tapa céanna. Ní hé sin le rá go bhfuil gach uile shórt faoi IS togha, mar níl. Ach ag an am céanna, tá sé tábhachtach idirdhealú a dhéanamh idir fíric agus fantaisíocht. San alt seo inniu, téimid i ngleic le cuid de na miotais choitianta faoi thionchar IS ar an timpeallacht agus a éifeacht freisin ar thionscail chruthaitheacha.

Úsáid Fuinneamh i gComhthéacs

Ar an gcéad dul síos, táthar ag dul thar fóir go minic faoi ídiú fuinneamh IS. Is é an dúshlán ná tuiscint a fháil ar scála agus comhthéacs a úsáide fuinnimh. Chun peirspictíocht a chur ar rudaí, úsáideann an earnáil teicneolaíochta, a chuimsíonn gach teicneolaíocht dhigiteach, agus a meastar go bhfuil IS thart ar 20% de, níos lú ná 4% de thomhaltas fuinneamh domhanda de réir thuarascáil an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh 2023.

Toisc go dtagann IS in ionad teicneolaíochtaí eile go minic, ní mór tionchar na teicneolaíochta eile sin ar an timpeallacht a mheas. De réir staidéir in Nature Scientific Reports le Lannelongue et al. (2021), úsáideann ealaín ar pháipéar idir 310-2,900 uair níos mó CO₂ a astú ná ealaín IS-ghinte. Ina theannta sin, is féidir le scríbhneoireacht a bheith 130-1,500 uair níos déine ó thaobh carbóin de ná clóscríobh le cúnamh IS.

Tá nuálaíocht leanúnach á forbairt in algartaim atá tíosach ar fhuinneamh agus crua-earraí speisialaithe ag laghdú na n-éileamh seo go suntasach cheana féin. Gan dabht, beidh feabhsuithe eile le teacht roimh i bhfad.

Cuirtear Róbhéim ar Úsáid Uisce

Is ábhar imní eile maidir le teicneolaíocht IS ná a d’úsáid uisce. Deirtear go mbíonn ionaid sonraí ag ól uisce chun a ríomhairí a fhuarú, ach caithfidh tú é a chur i gcomhthéacs níos leithne chun tuiscint a fháil. Mar shampla, tá áis ag X.IS (comhlacht IS Elon Musk atá ag forbairt an mhúnla IS Grok) i Texas a d’úsáid thart ar an méid céanna uisce thar thréimhse dhá bhliain is a úsáideann an gnáth-Texan in aon lá amháin. Ó tharla go bhfaigheann Texas thart ar 480 trilliún lítear báistí in aghaidh na bliana, is beag tionchar atá ag úsáid uisce IS i ndáiríre.

Ina theannta sin, tá go leor comhlachtaí teicneolaíochta ag cur córais fuaraithe nuálacha i bhfeidhm cosúil le hathchúrsáil uisce lúb iata, roghanna malartacha fuaraithe aeir, agus ionaid sonraí in aeráidí níos fuaire chun spleáchas uisce a laghdú.

IS vs. Cruthaitheoirí

Tá argóint láidir á déanamh ag tionscail chruthaitheacha ag rá go bhfuil IS ag goid ó ealaíontóirí. Tá an ceart acu nuair a bhriseann IS cóipcheart dlisteanach ach ní tharlaíonn sé sin rómhinic. Úsáidtear saothair ealaíontóirí chun IS a thraenáil, ach ní hé sin gadaíocht per se. Úsáideann ealaíontóirí saothair ealaíontóirí eile freisin, chun foghlaim. Tá obair ar siúl faoi láthair chun dul i ngleic leis an gceist seo. Mar shampla, tá roinnt comhlachtaí IS ag forbairt córais chun ealaíontóirí a aithint agus a íoc as a gcuid oibre.

Ar an taobh eile, is féidir le healaíontóirí IS a úsáid mar uirlis. Cuir san áireamh scannánóir neamhspleách Sarah Rodriguez, a d’úsáid ealaín ghinte IS chun maoiniú a fháil dá clár faisnéise. Tar éis maoiniú a fháil, d’fhostaigh sí ealaíontóirí daonna don saothar ealaíne deiridh, ag léiriú conas is féidir le IS cuir le hobair ealaíontóirí, seachas ionadú a dhéanamh uirthi.

Leathnaíonn IS rochtain ar réitigh chruthaitheacha agus ag an am céanna brúnn sé ealaíontóirí daonna chun nuálaíocht agus a gceird a athmhíniú.

Leanann Athrú Patrún

Le linn na 1990idí agus 2000idí, bhí an t-idirlíon faoi ghrinnscrúdú as a bheith diomailteach, costasach, agus ina bhagairt do phoist thraidisiúnta. Tháinig na hábhair imní chéanna chun cinn le teacht túir cheallach, ceamaraí digiteacha, agus bogearraí dearaidh. Le himeacht ama, tháinig athruithe suntasacha sa tsochaí, ionas gur éirigh le cléirigh Excel a fhoghlaim agus a úsáid go héifeachtach, agus gur fhoghlaim grianghrafadóirí scannáin máistreacht ar eagarthóireacht dhigiteach (Béarla: digital editing).

Léiríonn IS an chéad chéim eile san éabhlóid seo. Is é an príomhinniúlacht do ghairmithe sa todhchaí ná litearthacht IS (Béarla: AI literacy), arb é sin an cumas leideanna (Béarla: prompts) éifeachtacha a chruthú, aschuir IS a mheas go criticiúil, agus ábhar ginte IS a chomhtháthú le saineolas daonna. Tá cúrsaí agus ceardlanna IS ar fáil ag LinkedIn Learning, Coursera, agus comhlachtaí eile, chun cabhair a thabhairt do dhaoine atá ag iarraidh a scileanna san IS a fhorbairt agus a fheabhsú.

Níl in IS ach Uirlis

B’fhéidir gurb é an pointe is criticiúla maidir le IS ná nach duine atá i gceist. Is uirlis shofaisticiúil é a bhailíonn sonraí digiteacha chun iarratais dhaonna a chomhlíonadh. I bhfianaise an mhéid eolais atá ar an idirlíon, tá uirlisí mar seo riachtanach.

Ba chúis imní iad teicneolaíochtaí cruthaitheacha i gcónaí. Ach le teicneolaíochtaí cruthaitheacha nua, tagann deiseanna nua freisin. Tá baol ann dóibh siúd a chuireann i gcoinne na teicneolaíochta, go bhfágfar ar lár iad, cosúil leis na Luddites, na hoibrithe teicstíle sin a rinne agóid in aghaidh innealra le linn na Réabhlóide Tionsclaíche.

Conclúid

Tá bunús san fhírinne ag na miotais a bhaineann le IS, ach is minic a dhéantar scéal áibhéalach astu. Nuair a dhéanaimid mionscrúdú ar na figiúirí i gcomhthéacs níos forleithne, is féidir linn an fhírinne a bhaint amach.

Agus muid ag féachaint i dtreo na todhchaí, tiocfaidh dúshláin nua chun cinn. Beidh gá le beartais agus creataí eiticiúla machnamhacha do cheisteanna faoi phríobháideacht sonraí, claontacht algartamach, agus easáitiú eacnamaíoch. Ach éilíonn aghaidh a thabhairt ar na dúshláin seo an tuiscint bheacht a bhfuil an t-alt seo ag tacú léi. Ní dhéanfaidh díograis neamhchriticiúil ná eagla apacailipteach freastal maith orainn.

De réir mar a thagann níos mó IS isteach inár saol, tá sé tábhachtach a fhoghlaim conas é a úsáid go héifeachtach. Is féidir le IS cabhrú linn i réimsí éagsúla, ó ealaín a chruthú go hobair oifige a dhéanamh níos éasca.

 

 

 

 

Bata agus Bóthar!

Bata agus Bóthar!

le | 2025/08/06 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Polaitíocht, Tuairim

Bata agus Bóthar!

Is gníomh thar a bheith neamhfhreagrach é an cinneadh is déanaí chun Erika L. McEntarfer, Coimisinéir Bhiúró Staidreamh Saothair (Bureau of Labor Statistics – BLS), a chur as a post, agus gníomh a chuireann geilleagar Mheiriceá i mbaol. Is cúis imní é aon uair a chuireann rialtas a ordóg ar an scála ar mhaithe le cúinsí polaitiúla. Tuairiscíonn an BLS na staitisticí mar atá siad, bunaithe ar na sonraí a bhailíonn sé. Thuig uachtaráin Mheiriceá é sin san am atá thart, agus níor leag siad lámh ar na fíricí sin. Mar a dúirt Janet Yellen, iar-Rúnaí Státchiste agus iar-chathaoirleach an Chúlchiste Fheidearálaigh, is é seo “an cineál rud a bheifí ag súil leis i dtír lofa.”

An Obair Dhian Taobh Thiar de na Sonraí

Ní duine aonair atá i gceannas ar an BLS agus í ag obair ar scarbhileog phríobháideach. Tá thart ar 40 saineolaí lánaimseartha ag obair go dian sa Bhiúró chun tuairiscí míosúla fostaíochta, boilscithe agus táscairí ríthábhachtacha eile a eisiúint. Nuair a thugann uachtarán bata agus bóthar do Choimisinéir an Bhiúró, níl cuma mhaith ar sin, agus ní athraíonn sé an fhírinne ach an oiread. Is féidir le gníomh den sórt sin géarchéim muiníne a chothú, rud a bhfuil fadhbanna móra eile ag baint leis.

Ar an drochuair, tá cruinneas na sonraí faoi bhagairt cheana féin. Tá buiséad an BLS laghdaithe faoi thart ar 19% i ndáiríre ó 2009, de réir Axios (cumann staidrimh i Meiriceá). Chomh maith leis sin, tá laghdú tagtha ar rannpháirtíocht sna suirbhéanna a dhéanann an Biúró. Ach tá réiteach ar fáil leis na fadhbanna sin: méadú ar infheistíocht sa Bhiúró agus tuiscint níos fearr a fháil ar chúiseanna an laghdaithe sa rannpháirtíocht, chun dul i ngleic leis go héifeachtach. Deir roinnt cáinteoirí go bhfuil modheolaíocht an BLS as dáta. Ach teastaíonn infheistíocht bhreise, ní cur isteach polaitiúil, chun é sin a réiteach.

Chonaiceamar É Seo Cheana

D’admhaigh Kevin Hassett, Stiúrthóir Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíochta, le déanaí gurb é an aidhm ná “duine dár gcuid féin a chur isteach.” Ba chóir go n‑ardódh sin gach aláram. Is cur isteach polaitiúil atá ann. Tá ceist thábhachtach le freagairt: An gcuirfidh oifigigh shinsearacha an rialtais – Bessent, Hassett agus eile – an fhírinne i leataobh ar mhaithe lena ngairmeacha féin?

Cheil rialtas na Gréige sonraí boilscithe agus easnaimh bhuiséid chun critéir an AE a chomhlíonadh. Mar thoradh ar sin, tháinig géarchéim fiachais, tarrtháil idirnáisiúnta agus blianta fada de ghéarchéim eacnamaíoch. San Airgintín, rinne an rialtas figiúirí boilscithe agus olltáirgeachta intíre (OTI) a bhréagnú chun géarchéim eacnamaíochta a cheilt. Dá bhrí sin, chuaigh infheistíocht eachtrach i léig, tháinig ardú géar ar rátaí úis, agus thit an peso. Tá siad fós ag íoc as.

Má tá taraifí, caiteachas agus suaitheadh soláthair ag brú boilscithe, ní chuirfidh bréag‑thuairiscí stad leis na praghsanna a bheith ag ardú ag an siopa, ag an stáisiún peitril ná sa mhargadh bannaí.

Tá an margadh bannaí, go háirithe, gan trócaire. Mura bhfuil muinín ag an margadh sin as na figiúirí a fhoilsíonn an BLS, éileoidh iasachtóirí rátaí úis níos airde dá bharr. Mar a scríobh Bill Blain, trádálaí bannaí i Londain, ina nuachtlitir ‘Blain’s Morning Porridge’: B’fhéidir go gcuimhneofar 1 Lúnasa, 2025 mar an lá a fuair margadh bannaí na Stát Aontaithe bás. Bhí ealaín ag baint le sonraí SAM a léamh. Bhí sé bunaithe ar mhuinín. Anois tá sin briste – mura féidir muinín a bheith agat as na sonraí, cad eile is féidir leat a chreidiúint?”

Jerome Powell

Tá na hionsaithe ar Jerome Powell, Cathaoirleach an Chúlchiste Fheidearálaigh, contúirteach freisin. Tá banc ceannais neamhspleách á stiúradh aige, agus is ar na sonraí, ní ar áiseanna polaitiúla, ba chóir dó a chinntí a bhunú. Ní féidir é a bhriseadh as a phost go héasca, ach níor stop sin an t-uachtarán ó bhrú leanúnach a chur air chun rátaí úis a ísliú.

Ní rud nua é seo. Rinne Erdogan na Tuirce an rud céanna, agus chruthaigh sé boilscithe forleathan, briseadh airgeadra agus éagobhsaíocht gheilleagrach. Nuair a chuirtear dílseacht os cionn saineolais, tagann tubaiste i gcónaí.

An Bhunfhadhb

In ainneoin a theachtaireachtaí, tá bille caiteachais nua an uachtaráin (ar a dtugann sé féin an Big Beautiful Bill) chun $3.5 trilliún eile a chur leis an bhfiachas náisiúnta. Tá rioscaí móra ag baint le taraifí freisin, lena n‑áirítear ardú ar ráta an bhoilscithe, agus níl sé soiléir cén tairbhe fhíor atá le baint astu.

Uathlathas ag an doras?

Ní bhaineann sé seo leis an BLS amháin. Tá léargas níos leithne le breithniú: tá easaontas á phionósú, tá cearta daonna á gcealú gan próiseas cuí, agus tá ceantair thoghcháin á gcur as riocht. Má chuirtear tost ar cháinteoirí agus má chuirtear cosc ar fhaisnéis neamhspleách, cad a stopfaidh an chéad chéim eile?

Féach ar Ortega i Nicearagua: cáinteoirí curtha ar deoraíocht, saoránacht bainte, iriseoirí maraithe. Tosaíonn sé le céimeanna beaga. Críochnaíonn sé le tubaiste. Shamhlaigh Blain todhchaí ina mbeadh “Aireacht na Fírinne Eacnamaíochta” ag eisiúint preasráitis: “Faoi cheannaireacht an Uachtaráin, leanann geilleagar na Stát Aontaithe ag fás ar luas nach bhfacthas riamh roimhe. Léiríonn sonraí párolla ón Aireacht Fírinne fostaíocht iomlán ar fud Mheiriceá.” Mura ndéanfar aon rud chun dul i ngleic leis, tarlóidh a leithéid i Meiriceá. Tosaíonn sé nuair a shaobhtar an t‑eolas chun freastal ar an uachtarán.

Gairm chun Gnímh do Meiriceánaigh

Ní fios an mbeidh daonlathas nó uathlathas sna Stáit Aontaithe sa todhchaí. Is córas leochaileach é an daonlathas, agus is gá don phobal a bheith eolach faoi agus páirteach ann. Tá súil agam go mbeidh gach Meiriceánach ullamh chun a gcóras a chosaint. Scríobh chuig do ionadaithe tofa, glac páirt i bhfeachtais fheasachta, agus tacaigh le heagraíochtaí a chosnaíonn trédhearcacht rialtais. Eagraíochtaí cosúil le Project On Government Oversight (POGO) agus Open The Government – is iadsan eagraíochtaí atá ag obair go dícheallach chun trédhearcacht rialtais a chosaint agus chun sonraí cruinne a chinntiú do shaoránaigh. Beidh deis ag gach saoránach a vóta a chaitheamh sa toghchán lár téarma an bhliain seo chugainn, agus ionadaithe a chur isteach a bheidh ag obair ar a son, agus ní ar son an uathlathais.

Tá comhairle mhaith le fáil ó phaidir na gCadets ag West Point (ionad oiliúna): “Tóg an rogha cheart ach deacair in ionad na rogha míchirte ach éasca.” Níl an prionsabal seo i bhfeidhm ar chor ar bith ag rialtas Mheiriceá faoi láthair. Má leanann iompar an riaracháin ar aghaidh sa tslí seo, ní fada uainn Meiriceá nach bhfuil aithne againn uirthi.

Má chailltear an deis an amaidí seo a stopadh, caillfear an fhírinne. Má chailltear an fhírinne, caillfear an daonlathas.

 

 

 

Litir ó Mheiriceá – Caillteanas sa Chainneon Mór

Litir ó Mheiriceá – Caillteanas sa Chainneon Mór

le | 2025/07/16 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Timpeallacht, Tuairim

Caillteanas sa Chainneon Mór!

Le tinte fiáine ag scaipeadh ar fud thuaisceart Arizona, d’ardaigh scamaill deataigh os cionn Ardchlár Kaibab. I gceann cúpla uair an chloig, shroich na lasracha Imeall Thuaidh an Chainneoin Mhóir, agus faoi thráthnóna bhí Lóiste an Chainneoin Mhóir trí thine — croílár phobail an Imill Thuaidh le breis is nócha bliain, agus seoid luachmhar d’oidhreacht náisiúnta na Stát Aontaithe a bhíodh faoi chúram Sheirbhís Páirceanna Náisiúnta Mheiriceá (NPS).

Tógadh an Lóiste i 1928 agus bronnadh stádas Foirgneamh Maorga Náisiúnta air ina dhiaidh sin. Dhear an t-ailtire mór le rá Gilbert Stanley Underwood é, agus úsáideadh ábhair áitiúla — aolchloch bhán Kaibab, péine Ponderosa ó fhoraoisí Arizona, agus giúise Douglas — chun é a chomhtháthú leis an tírdhreach nádúrtha. Le beagnach céad bliain, d’oscail sé a dhoirse do chuairteoirí ó gach cearn den domhan. Bhí an foirgneamh féin ina shiombail bheo de chaomhnú cultúrtha agus d’ailtireacht a d’oir don dúlra.

Is caillteanas tubaisteach é — ní hamháin don turasóireacht agus don gheilleagar áitiúil, ach don oidhreacht chultúrtha sna Stáit Aontaithe. Bhíodh radharc iontach den Chainneon le feiceáil trí na fuinneoga móra sa seomra gréine. Bhí bíomaí móra, snoite de láimh, mar chuid den dearadh istigh. Bhíodh tine mhór ag dó sa teallach cloiche mar fháilte do chuairteoirí fuara. Níorbh fhéidir taithí ar an Imeall Thuaidh a shamhlú gan oíche i mbothán adhmaid in aice an Lóiste. Ba chuid lárnach de thaithí an Imill Thuaidh é. Fágann a scrios bearna nach féidir a líonadh i gcultúr agus in ailtireacht na tíre.

Seoid i mBaol

Sheas an Lóiste mar shiombail bheo de phrionsabail an chéad ghlúin caomhnóirí. Suite 1,000 troigh níos airde ná Imeall an Deiscirt, bhí taithí níos ciúine agus níos pearsanta le fáil i gcónaí ar an Imeall Thuaidh.

Ach tagann costas leis an iargúltacht sin. Bíonn ar fhoirne dóiteáin taisteal i bhfad óna mbunáiteanna. Níl cumarsáid leictreonach ar fáil go forleathan – go háirithe, níl clúdach fón póca sásúil. Bíonn freagairtí éigeandála níos moille, agus go minic is gá cinntí a dhéanamh gan mhoill agus le heolas teoranta.

“D’oibrigh mé sa Lóiste ar feadh trí shamhraidh sna 1990í,” a deir Maria Sanchez, iar-fhostaí séasúrach leis an NPS. “Bhíomar buartha faoi dhóiteán fiú ag an am sin. Bhí cleachtaí rialta againn, ach thuigeamar i gcónaí go mbeimis fágtha linn féin dá scaipfeadh tine mhór.”

De réir an NPS, ar 10 Iúil 2025 bhuail tintreach i bhforaois thirim in aice láimhe agus thosaigh an tine Dragon Bravo. Cé go raibh foirne ag faire, measadh ar dtús nach raibh bagairt láithreach ann. Tharla neamhghníomh toisc go raibh a ndóchas bunaithe ar mhúnlaí easnamhacha. Ach ansin d’athraigh an ghaoth go tobann agus scaip an tine go tapa. Rinne foirne ar an talamh agus san aer a seacht ndícheall smacht a fháil air, ach theip orthu — bhí sé ródhéanach faoin am sin. Bogadh gach duine amach ón Lóiste in am, ach loisceadh an Lóiste féin go talamh, mar aon le formhór na mbothán agus foirgnimh eile.

Córas faoi Léigear

Ní timpiste nádúrtha amháin a bhí anseo. Tá an NPS faoi bhrú le blianta. De réir Public Lands Alliance, chaill an NPS beagnach 3,000 post lánaimseartha le deich mbliana anuas. Tá laghdú tagtha ar earcaíocht shéasúrach freisin, agus níl dóthain trealaimh múchta ar fáil.

Mhaigh tuarascáil ó Oifig Chuntasachta an Rialtais (GAO) i 2023 nach raibh na húdaráis ullmhaithe i gceart chun dul i ngleic le tinte fiáine i bpáirceanna náisiúnta — an Cainneon Mór san áireamh. Mhol siad comhordú níos fearr idir gníomhaireachtaí, laghdú ar bhaol tine, agus infheistíocht níos mó sa bhonneagar cosanta. Ach cuireadh formhór na moltaí sin ar an méar fhada.

Luaigh an tuarascáil chéanna moilleanna maidir le prótacail aslonnaithe a nuashonrú agus theip ar chomhaontuithe cúnaimh idir na páirceanna agus údaráis áitiúla a fhorbairt. Bhí foirgnimh stairiúla i gceantair ardriosca — Lóiste an Imill Thuaidh ina measc — fágtha gan córais spréite, gan foscadán, agus gan pleananna cuimsitheacha maidir le tubaistí nádúrtha.

Ceachtanna fós le foghlaim

Is macalla í an tragóid seo de theipeanna roimhe seo: na tinte i bPáirc Yellowstone i 1988, agus tine Chimney Tops 2 i bPáirc Sléibhte Great Smoky i 2016. Bhí an baol soiléir sna cásanna sin freisin, ach níor tugadh an fhreagairt chuí.

Nuair a tháinig an t-aláram sa chás seo, bhí foirne an NPS gafa cheana le tinte eile in Arizona. Léiríonn foinsí inmheánacha gur cuireadh moill neamhghnách orthu dul i ngleic leis an tine Dragon Bravo. Idir an dá linn, tá óstáin áirithe mar an Ahwahnee Hotel i bPáirc Yosemite ullmhaithe i gceart, le córas spréite uisce, díon dómhoillitheach, agus limistéir ghlana gan fásra mórthimpeall. Is léir go bhfuil caighdeán difriúil á chur i bhfeidhm idir pháirceanna. Cén fáth nach bhfuil an caighdeán céanna ag gach páirc?

“Caithfear Fiosrú a Dhéanamh”

Dúirt Gobharnóir Arizona Katie Hobbs go lom tar éis di an Lóiste dóite a fheiceáil:

“Caithfear fiosrú neamhspleách a dhéanamh. Ní féidir linn ligean do shócmhainní stairiúla den sórt seo imeacht gan freagracht a bheith ann.”

Agus tá an ceart aici. Ní mór dúinn an cheist chroíúil a chur: Cén fáth a ndearnadh neamhaird ar chomhairle saineolaithe? Cén fáth nár cuireadh réamhchúraimí i bhfeidhm?

Tá géarchéimeanna aeráide ag dul i méid, le 2023 ar cheann de na blianta ba thirime riamh ar an Ardchlár Kaibab, ach ag an am céanna tá maoiniú á laghdú do na gníomhaireachtaí atá freagrach as ár bpáirceanna agus ár n-oidhreacht a chosaint.

Má tá grá againn don Chainneon Mór, caithfimid é a chosaint — le gníomh seasta, ní le cuimhní ciúine.

Cad a Tharlóidh Anois?

Tá an méid damáiste fós á mheas. Níl sé curtha as an áireamh go ndéanfar iarracht an Lóiste a atógáil, cé go mbeidh sé dúshlánach. Nach ndearnadh an rud céanna céad bliain ó shin — cén fáth nach ndéanfaí arís é anois?

Tá feachtas tiomsaithe airgid tosaithe cheana ag iar-fhostaithe agus cairde an Imill Thuaidh. Ní leor é a atógáil. Caithfimid athmhachnamh straitéiseach a dhéanamh ar chosaint ár n-oidhreachta.

Moltaí don Todhchaí

Chun ár bPáirceanna Náisiúnta a chosaint feasta, ní mór céimeanna soiléire agus praiticiúla a ghlacadh:
• Córas spréite uisce agus díon dómhoillitheach a chur ar fhoirgnimh stairiúla
• Limistéir ghlana gan fásra a choinneáil timpeall orthu
• Bainistíocht foraoise a chur i bhfeidhm bunaithe ar chritéir chomhshaoil, eacnamaíochta agus cultúrtha
• Comhroinnt sonraí fíor-ama idir gníomhaireachtaí éagsúla
• Córas luath-rabhadh, le satailítí agus dróin, chun tinte a bhrath go luath
• Foirne láidre a bheith ar fáil láithreach, le dóthain ball, traenála agus trealaimh
• Athbhreithniú bliantúil ar riosca agus pleananna cosanta i gceantair oidhreachta

Freagracht Náisiúnta

Caithfidh an Chomhdháil (Rialtas Feidearálach) Acht Éigeandála na bPáirceanna Náisiúnta a rith.
Chuirfí $500 milliún i leataobh, le húsáid ar chosc tinte fiáine agus ar athchóiriú bonneagair i bpáirceanna atá i mbaol, agus chuirfí tús mar thosaíocht le cosaint ar fhoirgnimh stairiúla ar nós an Lóiste.

Ní hamháin gur caillteanas é scrios an Lóiste. Is foláireamh é freisin. Má leanann an laghdú ar acmhainní, beidh tuilleadh tragóidí dosheachanta.

 

Litir ó Mheiriceá – Tuilte i Texas!

Litir ó Mheiriceá – Tuilte i Texas!

le | 2025/07/10 | Cúrsaí Reatha, Nuacht Idirnáisiúnta, Timpeallacht, Tuairim

Tuilte i Texas – Tubaiste Uafásach!

Cailleadh breis is 120 duine suas go dtí seo agus tá líon suntasach fós ar iarraidh tar éis do thuilte tobanna tubaisteacha scuabadh trí lár Texas, Meiriceá, ar maidin an 4 Iúil. Is iad na pobail atá suite ar bhruach abhainn Guadalupe, go háirithe i gContae Kerr, i gcroílár réigiún a dtugtar Hill Country air, is mó atá thíos leis na tuilte.

Tharla tragóid uafásach ag Camp Mystic, campa samhraidh do chailíní in aice le Hunt, Texas. Lonnaithe go díreach ar bhruach na Guadalupe, bhí an campa sáraithe go luath ar an 4 Iúil nuair a d’ardaigh leibhéal na habhann os cionn 26 troigh i níos lú ná uair an chloig. Bhí na cábáin báite sular éirigh leis an bhfoireann na pleananna aslonnaithe a chur i bhfeidhm in am. Ní hamháin nár bogadh na sean-chábáin ó bhruach na Guadalupe, ach i rith leathnú sa bhliain 2019, ceadaíodh cábáin nua a thógáil i gceantair eile den champa, cuid acu i limistéir a bhí fós i mbaol tuilte. D’fhan na cábáin ba ghaire don abhainn i bhfeidhm, in ainneoin go raibh siad suite i limistéir a dtugtar “floodways” orthu, limistéir a bhfuil cosc tógála orthu i go leor stát eile. Níor thángthas ar aon straitéis athlonnaithe. Bhí na foirgnimh is mó i mbaol fós in úsáid nuair a bhuail an tubaiste.

Amhail an 8 Iúil, tá sé deimhnithe go bhfuil ar a laghad 27 campálaí agus comhairleoir marbh, lena n-áirítear stiúrthóir fadtréimhseach an champa, Richard “Dick” Eastland. Tá 10 gcailín eile agus ball foirne amháin fós ar iarraidh.

Cé go bhfuil daoine áirithe den tuairim nach bhféadfaí mórán a dhéanamh i bhfianaise luas na tuilte, léiríonn an scéal ag Camp Mystic scéal eile. Bhí cábáin áirithe suite ar thalamh beagáinín níos airde, thart ar 400 méadar ó na cinn is ísle. Tháinig na cailíní sna cábáin uachtaracha slán. Is iad siúd sna cábáin ísle amháin a cailleadh. Dá mbeadh rabhaidh fiú cúig nóiméad níos túisce acu, b’fhéidir go bhféadfaí aslonnú páirteach a thosú, nó ar a laghad, an fhoireann a chur ar an airdeall. Níor theip ar na daoine. Theip ar an gcóras.

Cuirimid ár gcomhbhrón ó chroí leis na teaghlaigh uilig atá buailte ar bhealach ar bith. Is tráth cumha agus bróin é seo. Fós féin, caithfimid ceisteanna crua a chur agus a fhreagairt go hoscailte, más mian linn bheith níos ullmhaithe don chéad tubaiste eile dá samhail.

Cás Chontae Kerr: Gan Bonnáin, gan Rabhadh

Cosúil le cuid mhór de Hill Country, tá taithí fhada ag muintir Chontae Kerr ar thuilte tobanna. Tá an ceantar buailte leis an méid sin tuilte go dtugtar an leasainm “Flash Flood Alley” air. Le tír-raon géar aolchloiche, ithreacha éadoimhne agus aibhneacha cúnga, tá sé so-ghabhálach do mhaidhm thobann uisce, go háirithe nuair a thagann aer tais ón Murascaill Mheicsiceo, mar a tharla le stoirm Barry le déanaí.

Ach in ainneoin an riosca leanúnaigh, níl bonnán ar bith ag Contae Kerr fós. “Níl córas rabhaidh againn,” a dúirt Breitheamh an chontae, Rob Kelly, go neamhbhalbh, ag preasócáid. Tá bonnáin suiteáilte i gcontaetha in aice láimhe, cosúil le Comal agus Guadalupe, le blianta anuas. I New Braunfels, atá thart ar 100 km uaidh, déantar tástáil mhíosúil ar an gcóras rabhaidh. Smaoiníodh ar chóras dá leithéid i gContae Kerr siar sa bhliain 2016, ach dhiúltaigh Coimisinéir Buster Baldwin do staidéar innealtóireachta a chosnódh $50,000, ag rá: “Feicim an focal ‘sirens’ agus na rudaí sin ar fad anseo.” Anois, tá teaghlaigh ag fiafraí cén fáth nár athbhreithníodh an cinneadh sin riamh, go háirithe i ndiaidh na dtuilte i 2018 agus 2021 a léirigh an leochaileacht chéanna. Tá achainí idirlín ar Change.org ag éileamh córas rabhaidh nua-aimseartha. Dúirt Nicole Wilson, a bhfuil cónaí uirthi i San Antonio agus a d’fhás aníos i Kentucky: “Tá a fhios acu go bhfuil gá leis. Tá siad tar éis é sin a admháil. Níor éirigh leo riamh é a chur i bhfeidhm.”

Chuaigh Dan Patrick, Leas-Ghobharnóir Texas, céim níos faide fós, ag tagairt don seisiún speisialta atá le teacht sa reachtas: “Mura bhfuil an chathair in acmhainn é a dhéanamh, ligigí dúinne é a dhéanamh… Dá mbeadh bonnán ann, d’fhéadfadh sé difear a dhéanamh.” Do roinnt de theaghlaigh Camp Mystic, b’fhéidir gurbh é cúig nóiméad an difear idir beatha agus bás.

Lochtanna sa chóras freagartha a chosnaíonn beathaí

Bonnáin in Easnamh: Ní raibh córas bonnán ag Contae Kerr. Ní bhfuair go leor daoine, iadsan i gCamp Mystic san áireamh, foláireamh ar bith roimh theacht na tuile.

Laigí i bhFoláirimh Dhigiteacha: Seoladh rabhaidh trí théacs agus aipeanna, ach bhí daoine ina gcodladh nó i gceantair gan clúdach. Níor tugadh foláireamh tráthúil go dtí go raibh an t-uisce istigh i dtithe.

Droch-Chomhordú idir Ghníomhaireachtaí: Bhí briseadh cumarsáide idir foirne tarrthála agus seirbhísí éigeandála. Cuireadh iarratais faoi dhó ar tharrtháil ón aer, agus tháinig moilleanna tromchúiseacha ar chuid de na freagraí.

Mainneachtain Rialála agus Pleanála: Thug údaráis áitiúla cead foirgnimh a choinneáil agus cinn nua a thógáil in áiteanna a bhfuil baol mór tuilte iontu. D’fhág siad cábáin in aice leis an abhainn cé go raibh a fhios acu go raibh baol tubaiste ann. Níor glacadh céimeanna le daoine a chosaint.

 

Céimeanna atá le glacadh

  1. Córas Rabhaidh: Ní mór córas rabhaidh a bheith i ngach contae a bhfuil stair thuilte aige. Mura bhfuil na hacmhainní sin ag na contae féin, ba chóir don stát nó don rialtas feidearálach íoc as.
  2. Córas Foláirimh Cuimsitheach: Ní leor teachtaireachtaí téacs amháin. Caithfidh an pobal foláirimh a fháil trí bhonnáin, raidió, fóin phóca, agus más gá, ó dhuine go duine.
  3. Córais Chomhroinnte Rianaithe agus Pleanála: Caithfidh gníomhaireachtaí éigeandála a bheith in ann sonraí fíor-ama agus mapáil a roinnt go héasca. Caithfidh gach duine a bheith ar an leathanach céanna.
  4. Rialacha Níos Déine:
    Ní mór do rialtais áitiúla agus stáit rialacháin thógála a dhéanamh níos doichte i limistéir riosca ard, go háirithe i “floodways.” Níor cheart cábáin d’aon saghas a bheith ceadaithe sna ceantair is leochailí gan athbhreithniú neamhspleách.

Deis caillte — nó fós le tapú?

I mí an Mhárta seo caite, cuireadh Bille Tí 13 faoi bhráid an reachtais. Mhol sé plean do chóras rabhaidh stáit agus maoiniú do chontaetha tuaithe. Theip air. Dúradh go raibh sé róchostasach.

Ach anois, tá an costas á ríomh i mbeathaí in ionad airgead.

An Tástáil atá romhainn                    

Taispeánann an tubaiste seo go soiléir cad a tharlaíonn nuair nach dtugtar tosaíocht do bheatha an duine. Is féidir leis an seisiún speisialta atá le teacht i Texas é seo a cheartú. Áitím orthu: Maoinigh na bonnáin. Dún na bearnaí cumarsáide. Comhordaigh an freagra. Cuir reachtaíocht cheart i bhfeidhm.

Tá ceacht le foghlaim ag gach stát agus gach tír: Bígí ullamh do na tubaistí aeráide roimh ré, agus cuir an maoiniú ceart ar fáil ag gach leibhéal. Má dhéanaimid neamhaird den cheacht seo, fillfidh sé arís is arís eile – go dtí go bhfoghlaimítear é.

Seirbhís Chuimhneacháin

Seirbhís Chuimhneacháin

le | 2025/05/07 | Cúrsaí Reatha, Pearsanta, Tuairim, Tuairisc Bháis

Seirbhís Chuimhneacháin

Fulaingíonn tuismitheoirí go huafásach nuair a fhaigheann páiste dá gcuidsean bás. Ní thagann siad as go brách. Chaill mo chara, Micheál, a pháiste fásta le déanaí. Ní fhaca mé Micheál ag an ionad aclaíochta ar feadh míosa nó dhó. Ní raibh a fhios agam cén fáth, ach cheap mé go raibh sé ar a laethanta saoire. Ar an drochuair, ní raibh.

Sheol cara Mhichíl téacs chugam an tseachtain seo caite, agus nasc ann do scéala báis. Bhí mearbhall orm, ar dtús, mar níor thuig mé cén fáth a bhfaighinn an fógra sin. Ansin, chonaic mé gurb é Micheál athair an duine óg a bhásaigh. Ach ní hé sin ach tús an scéil.

Cuireadh don tseirbhís chuimhneacháin

Go minic, ní bhíonn sochraid mhór nuair a fhaigheann daoine bás i gCalifornia. Ach, mí nó dhó ina dhiaidh, bíonn seirbhís chuimhneacháin dóibh. Freastalaíonn teaghlach agus cairde ar an gceiliúradh saoil seo, agus de ghnáth bíonn bia agus deochanna ar fáil ann. Fuair mé cuireadh don tseirbhís trí théacs eile, agus sheol mé freagra go mbeadh mo bhean chéile agus mé féin i láthair. Ar an Satharn, chuireamar éadaí foirmeálta orainn don ócáid, agus thiomáineamar go dtí ionad na seirbhíse – galfchúrsa. Chuamar ann agus threoraigh comhartha muid chuig an mbálseomra. Bhí bord díreach laistigh de dhoras an bhálseomra, a raibh scáileán ann ag taispeáint grianghraf ó shaol Áine ann, agus cuimhneacháin eile ar an mbord freisin. Ní raibh sí ach 22 bliain slánaithe aici nuair a fuair sí bás.

Bhí Micheál, Máire agus Pádraicín in aici leis an mbord, agus chuir siad fáilte roimh gach duine ag teacht isteach. Tá tuismitheoirí Áine- Micheál agus Máire, colscartha le blianta beag anuas, agus is í Padraicín a pháirtí faoi láthair. Threoraigh ball foirne muid chuig ár suíocháin ansin. Bhí bileog ar gach suíochán dúinn, le grianghraf fir (Liam) ar an leathanach tosaigh agus grianghraf mná (Áine) ar an leathanach cúl, agus clár ar na leathanaigh láir.

Duine transincneach fireann go baineann ba í Áine. Rinneadh máinliacht athraithe inscne uirthi cúpla bliain ó shin nuair a bhí sí 20 bliain d’aois. D’fhás sí aníos mar bhuachaill darb ainm Liam.

Bhí roinnt mhaith daoine luaite ar an gclár: Micheál ar dtús, deirfiúr Áine, cairde Áine, a huncail agus a haintín, Padraicín agus Máire ag an deireadh.

Ceiliúradh saol Áine/Liam

Ghabh Micheál buíochas orainn go léir as a bheith ann. Thug sé sin tacaíocht agus sólás dó agus dá theaghlach, a dúirt sé. Bhí cuimhní geala aige faoi Áine agus an caidreamh eatarthu, agus bhris Micheál síos ag gol ó am go ham le linn a óráide, mar bhí sé an-deacair dó a bheith suas ar an ardán, ag caint faoina pháiste mar sin. Dúirt sé go raibh sé deacair dó féin, dá iar-pháirtí, agus dá pháirtí glacadh leis nuair a d’inis Liam (ag an am) cad a bhí ar intinn aige. Ach ghlacadar leis, agus thugadar a dtacaíocht go hiomlán dó. Nuair a bhí Liam athruithe go Áine, d’admhaigh Micheál nach bhfaca sé a pháiste chomh sásta sin riamh cheana. Ní raibh sí ina cónaí sa bhaile ag an am, ach théadh sí ann go minic, mar ní raibh an ollscoil a d’fhreastal sí uirthi rófhada ó bhaile. Dúirt Micheál ansin nach bhfuil cúrsaí éasca i Meiriceá faoi láthair, ach go háirithe más transinscneach nó inimirceach thú. Díríonn an rialtas ionsaithe de gach saghas ar dhaoine leochaileacha mar sin, a dúirt sé. Bhí na deora liomsa agus le gach duine ag éisteacht leis, mar is scéal thar a bheith tragóideach é seo.

Tháinig deirfiúr Áine, Emma, suas ar an ardán ansin. D’inis sí scéalta grinn dúinn, mar gan dabht ba charachtar é Liam, agus iad ag fás aníos le chéile. Bhí diabhlaíocht ina chuid grinn. Nuair a bhíodh duine ar thaobh an bhóthair ag deisiú poll sa roth, d’osclaíodh Liam a fhuinneog agus ligeadh sé béic uafáis ar an duine bocht, ag rá nach raibh cead acu a bheith pairceáilte ansin. Dúirt Emma go raibh Liam an-chliste freisin, agus go raibh sé éasca dó eolaíocht agus matamaitic a fhoghlaim. Chláraigh sé ar chúrsa innealtóireacht san ollscoil gan fadhb ar bith, mar fuair sé torthaí iontacha sna scrúduithe iontrála.

Mhol gach duine eile Liam/Áine go hard, idir theaghlach agus chairde, agus bhí go leor scéalta le hinsint acu. Ag an deireadh, tháinig máthair Liam/Áine suas, agus d’inis sí scéal nó dhó freisin. Ansin, d’aithris sí dán le Robert Burns. Bhain na haithisc ó chroí cuid mhór asainn go léir ó thaobh na mothúchán de. Bhí gach duine spíonta ag an deireadh.

Bhí bia agus deochanna ar fáil tar éis sin. Bhí formhór na daoine a bhí linn ag ár mbord – cairde Mhichíl ón ionad aclaíochta muid go léir – ag imeacht. Mar sin, d’imíomar abhaile freisin, mar ní raibh aithne againn ar aon duine eile, ach amháin Micheál, agus bhí sé an-ghnóthach cheana féin.

Conclúid

Tá an ráta iarracht féinmharaithe i measc daoine trasinscne ar fud an domhain idir 32% agus 50%. Is iad na príomhfhachtóirí riosca a mbíonn tionchar acu ar iompar féinmharaithe i measc daoine trasinscne ná íospartacht inscnebhunaithe, idirdhealú, bulaíocht, foréigean, diúltú ón teaghlach, ó chairde agus ón bpobal; ciapadh ó pháirtí pearsanta, ó bhaill teaghlaigh, ó na póilíní, ón bpobal agus ón rialtas, agus idirdhealú agus drochíde sa chóras cúram sláinte.

Ní bheidh a fhios againn go deo cad iad na fachtóirí go léir a raibh tionchar mór acu ar Áine, ach is dócha go raibh an timpeallacht chultúrtha agus pholaitiúil mar chúpla ceann dóibh. Ar aon nós, is cúis mhór bhróin dá teaghlach, dá cairde agus dúinn go léir, gur cailleadh Áine de thoradh féinmharaithe i mbláth a maitheasa  – suaimhneas síoraí dá hanam.

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish