mickgb | I mBéal an Phobail

Coláiste na Rinne

le mickgb | 2018/09/19 | Cúrsaí Teanga, Pearsanta

Gan amhras ar bith, ceapann a lán daoine go bhfuil na Gaeltachtaí go léir in Iarthar na hÉireann. Agus cé go bhfuil an chuid is mó de na Gaeltachtaí san Iarthar, tá dhá Ghaeltacht bheaga in oirthear na tíre! Tá ceann amháin i gContae na Mí agus an ceann eile i gContae Phort Láirge. Is Gaeltacht neamhghnách í Gaeltacht na Mí, mar sna tríochaidí sa chéad seo chaite, shocraigh Rialtas na hÉireann ar chúpla baile i gContae na Mí a úsáid le teaghlaigh fheirmeoireachta ó Ghaeltacht Chonamara a shocrú iontu. Gaeltacht an-speisialta is ea Gaeltacht na nDéise agus tá canúint Gaeilge na Mumhan, Gaoluinn na nDéise, labhartha ann. Is iascaireacht tráchtála an príomhthionscal sa cheantar máguaird. Is cuid de stair coitianta na nGaeltachtaí é sin.

Tá oideachas trí mheán na Gaeilge le fáil iontu, ó Bhunscoil go Meánscoil, agus tá sé sin an-tábhachtach do chaomhnú na teanga!

Ghlac Coláiste na Rinne ról lárnach sa chaomhnú sin, le fada. Bunaíodh an Coláiste sin i 1905, agus is cuid thábhachtach é sa ról sin. Seachas Coláiste na Rinne, is dócha nach mbeadh Gaeltacht ann ar chor ar bith!

Ach tá Gaeltacht na nDéise faoi bhláth, ní hamháin sa teanga, ach sa chultúr go léir – litríocht, ceol, agus damhsa san áireamh! Tá Gaelchultúr beo slán sna Déise!

Agus tá an Ghaeltacht seo in aici le Cill Chainnigh, sa lá atá inniu ann, leis na bótharbhealaigh iontacha atá againn. Ní thógann sé i bhfad tiomáint ó Chill Chainnigh go dtí an Ghaeltacht seo! Tá siopaí agus bialanna agus beáranna sa Ghaeltacht sin agus tá ar do chumas a bheith ag caint as Gaeilge sna gnólachtaí sin! Is mór an spórt triail a bhaint as sin, caithfidh mé a rá! Is iontach an lá faoin tír é!

Tá an Ghaeltacht in aice le Dún Garbhán, agus tá an-tóir ag turasóirí ar an áit seo.

Tá a lán cúrsaí Gaeilge ar siúl i gColáiste na Rinne, chomh maith le himeachtaí cultúrtha! Tá naisc úsáideacha le fáil ar an leathanach gréasáin: www.anrinn.com.

D’fhreastail mé féin ar thumchúrsa sa Choláiste le dhá bhliain anuas, ar feadh coicíse gach uair. Tá trí leibhéil oideachais ar fáil – do thosaitheoirí, d’fheabhsaitheoirí, agus do dhaoine ar chaighdeán ard. Tá meascán de ranganna, imeachtaí cultúrtha, agus turais, sna cúrsaí seo. Tá físeán iontach ar líne a thaispeánann blas an chúrsa, agus a chuireann tú in aithne do na daoine a d’fhreastail ar chúrsa na bliana seo. Is iontach go deo éagsúlacht na scoláirí, mar i dteannta na nÉireannach, tagann daoine as tíortha eile, ar nós Sasana, Meiriceá, an Astráil, an Rúis, an Ghearmáin agus an tSeapáin. Tá tú in ann lóistín a fháil más mian leat fanacht sa Ghaeltacht le linn an chúrsa. Gach maidin, bíonn ranganna ar siúl, agus caithfidh mé a rá go bhfuil na múinteoirí ar fheabhas! Gach tráthnóna, bíonn imeachtaí éagsúla ar siúl. Lá amháin, bíonn tú ag rothaíocht ar Rian Glas na nDéise, agus lá eile téann tú ar thuras go hInis Pic! Lá eile, bíonn tú ar thuras an ‘Dungarvan Brewing Company’, agus lá eile fós, itheann tú arán úrbhacáilte ag ‘Barron’s Bakery and Coffee House’. Níl deireadh riamh leis an éagsúlacht!!

Bhuail mé le daoine an-suimiúla ag an dá chúrsa ar fhreastail mé orthu, agus d’fhás nasc speisialta eadrainn mar bhí an sprioc chéanna againn, de bharr ár spéis i dteanga agus i gcultúr na hÉireann. Tá mé fós i dteagmháil le roinnt mhaith de na scoláirí sin.

I ndeireadh na dála, má tá grá agat don Ghaeilge agus má dhéanann tú beagán taighde maidir le cúrsaí agus imeachtaí atá ar siúl sa Choláiste, ní bheadh a fhios agat beo cad a gheofá! Tá an t-ádh dearg orainn go bhfuil institiúid oideachais agus cultúir den scoth mar sin i mbéal an dorais againn!

Pop Up Gaeltacht!

le mickgb | 2018/09/12 | Cúrsaí Teanga, Pearsanta

I bhfad ó Bhaile!

An chuid is mó den bliain, bím i mo chónaí i San Diego, i gCalifornia, sna Stáit Aontaithe. Bím ar ais i gCill Chainnigh an cuid eile den bhliain. Tá sé deacair go leor an Ghaeilge a labhairt in Éirinn, mar ní úsáidtear ár dteanga go minic lasmuigh de na Gaeltachtaí, agus fiú amháin ansin, cloistear a lán Béarla. Nach mór an trua é sin? ach tá dea-scéal ann freisin. Níl a fhios agam ar chuala tú riamh faoi na Gaeltachtaí“Pop Up”!. B’fhéidir nár chuala, mar tá na cruinnithe seo réasúnta nua.

Cúpla bliain ó shin, thosaigh beirt fhear – Peadar Ó Caomhánaigh and Osgur Ó Ciardha na himeachtaí cultúrtha seo. Cén fáth? Bhí siad mí-shásta leis na meáin, a bhí á rá nach raibh a leithéidí ann ar chor ar bith – daoine uirbeacha a úsáideann an Ghaeilge ar bhonn laethúil. Bhain siad trial as imeachtaí Gaeilge a chur ar siúl ag úsáid an idirlíon. Ar dtús, roghnaigh siad beáir i mBaile Átha Cliath féin mar shuíomh dá n-imeachtaí. Bhí a sáith iontais orthu nuair a d’éirígh thar barr leo, mar tháinig alán daoine chun Gaeilge a labhairt le chéile agus chun an craic a bheith acu. “Pop Up Gaeltachtaí” an t-ainm a chuir siad ar na cruinnithe seo, agus d’fhás siad ní h-amháin in Éirinn, ach ar fud an domhain freisin.

Gaeilge anseo?

Céard a cheapfá má dúirt mé leat go raibh mo bhean chéile agus mé féin ag labhairt Gaeilge le grúpa daoine i dteach tábhairne anseo i San Diego, California, an tseachtain seo caite? Nach gceapfá go bhfuil mé as mo mheabhair? Nó go bhfuil samhlaíocht iontach agam? Ach tá sé fíor! Bhí Gaeltacht Pop Up ar siúl i San Diego an Satharn seo caite – agus bhí sé ar fheabhas! Fear óg darb ainm Jeffrey a chuir an ócáid seo le chéile. Chaith sé an samhradh seo caite in Éirinn, agus rinne sé ag staidéar ar an nGaeilge ansin ar chúrsa Chonradh na Gaeilge. Tá sé ag déanamh staidéar ar an nGaeilge le breis agus bliain anois, agus tá sé in ann Gaeilge a labhairt go líofa! Is Calafóirneach an fear seo!

Cé gur rud iontach é sin, ní hé sin an rud is iontaí a tharla an oíche sin ag an nGaeltacht Pop Up. Go deimhin, bhuaileamar le hÉireannaigh agus iad ina gcónaí i Meiriceá le blianta agus ar mhaith leo an craic a bheith acu as Gaeilge. Ach bhuaileamar freisin le daoine as California nach raibh in Éirinn riamh – ach dá gcloisfeadh sibh iad ag caint go líofa as Gaeilge, cheapfá gurbh Éireannaigh iad, tá blas Gaeilge chomh maith ag an mbeirt acu. Fear agus a bhean chéile atá i gceist. Padraicín an t-ainm atá ar an bhean. Bhí a hathair as Éirinn agus bhí Gaeilge líofa aige. Nuair a bhí sé beo do mhúin sé Gaeilge san ionad Gaelach darb ainm “House of Ireland” i San Diego. Ach níor thosaigh Pádraicín féin ag foghlaim Gaeilge go dtí go raibh sí fásta. Ach seo é an rud is iontaí: nuair a phós Padraícín fear Seapánach-Meiriceánach, mhúin sí Gaeilge dó – Brian is ainm don bhfear atá i gceist agam anseo. Tar éis tamaill, nuair a bhí Brian in ann an Ghaeilge a labhairt maith go leor, thosaigh an beirt acu ag labhairt Gaeilge agus ag maireachtáil as Gaeilge gach lá sa bhaile. D’éist siad le Radio na Gaeltachta le chéile agus bhraith siad ar TG4, ar chláracha éagsúla, cosúil le Ros na Rún. Bhí an-ghrá acu donn teanga agus do chultúr na hÉireann, agus caithfidh mé a rá, go bhfuil Gaeilge álainn ag an mbeirt acu anois. I mo thuairim, taispeánann sé sin gan dabht go bhfuil an Ghaeilge beo fós agus in úsáid in áiteanna éagsúla ar fud an domhain ag daoine éagsúla, fiú amháin uaireanta daoine nach bhfuil deoir fola Gaelaí ag rith trína gcuisleanna!

Laethanta saoire in Éirinn?

Tar éis tamall ag déanamh comhrá, chuir mé ceist ar Phádraicín agus Brian ar mhaith leo riamh, dul go hÉirinn, ar a laethanta saoire. Thosaigh Brian ag gáire láithreach bonn. Ní raibh a fhios agam cén fáth!

“Ag magadh atá tú – an ea? Seo an rud – dá rachaimís go hÉirinn, ní fhillfiimís! Sin cinnte!” a dúirt Brian, agus é ag gáire. Chlaon Pádraicín a ceann, í ag aontú leis.

Thuig mé díreach cad a bhí á rá aige. Is áit an-spéisiúil Éire. Tá cultúr forásach, nua-aimseartha agus liobrálach ann ach, ag an am céanna tá sean-chultúr fíorluachmhar ann, lena teanga, ceol agus scéalta féin!

A chairde, nach bhfuil sé íorónta go dtógann sé strainséir, uaireanta, le h-aird a tharraingt ar cé chomh hiontach is atá an t-oileán seo, a daoine agus a cultúr !

Ó Phápa to Pápa

le mickgb | 2018/09/05 | Pearsanta

le Peadar agus Micheál Bairéad

Peadar anseo…..

“Bfhédir nárbh eol dhuit go raibh mé in Ospidéal, i mBaile Átha Cliath, ar feadh scathaimh mhaith, le déanaí, agus gur tháinig mo mhac Micheál i gcabhair orm, sa tréimhse sin, trí féachaint chuige go mbeadh an Colún seo le léamh ag ár léitheoirí, chuile sheachtain san idirlinn, agus ansin, d’iarr mé air leanúint leis sa bhfiontar sin. Thoiligh sé chuige sin, agus tá súil agam to dtaitneoidh toradh ár saothair libh feasta. Deir Micheál fhéin gur cuma cá bhfuil cónaí air, nó go raibh súil aige go mbeadh ar a chumas cabhrú liom sa ghnó seo.”

Deir mo leath-bhádóir,Micheál, freisin………..

“Sa lá atá inniu ann, leis an idirlíon, níl sé neamhchoitianta a bheith i do chónaí in áit amháin agus ag obair in áit eile. Cuma cá bhfuil mé ag cur fúm ag an am, tá súil agam go dtabharfaidh mé léargas difriúil go dtí an bord, agus mar sin sílim go mbeidh dearcadh úrnua sa cholún féin.

De bhrí go bhfuil Gaeilge níos laige agamsa agus cé go bhfuil orm mo chion féin a dhéanamh, seans go mbeidh leibhéal na Gaeilge níos ísle, ar dtús, ar aon nós.

Dhá scór bliain!

Seo rud dochreite: Tá an t-alt spéisiúil seo “I mBéal an Phobail” thart ar dhaichead bliain d’aois anois! Thosaigh Peadar á scríobh tar éis chuairt an Phápa Eoin Pól, a Dó, sa bhliain 1979! Bhí ar Pheadar clóscríobhán láimhe a úsáid, agus bhí air cruachóip a fhagáil isteach ag oifig an Kilkenny People ansin! ‘chuile sheachtain, Ní raibh an fón póca cumtha fós! Agus sa bhliain 1979, bhuaigh foireann iománaíochta Chill Chainnigh ar Ghaillimh. Nach mór an difríocht idir inné agus inniu, a chairde! Agus tríd na hathruithe go léir a tharla, mór agus beag, lean Peadar ar aghaidh ag scríobh!

Le linn a thréimhse mar colúnaí, thug Peadar cúntas dúinn ar na heachtraí a bhí ar siúl ina shaol fhéin, sa phobal áitiúil, agus go deimhin, ar fud an domhain mhóir. Ach ná déan dearmad ar an rud is tábhachtaí, b’fhéidir! Ba i nGaeilge a scríobhadh gach alt díobh sin! Caithfimid ómós a thabhairt do Pheadar agus freisin don “Kilkenny People” as an tseirbhís riachtanach seo a chur ar fháil dá lucht léite.”

Tá sé in am!

“Dúirt Peadar liom le déanaí go mb’fhéidir go bhfuil sé in am aige tarraingt siar beagán! D’aontaigh mé leis agus dúirt mé go bhfuil sos beag tuillte aige anois, tar éis daichead bliain! Phléamar an t-ábhar sin ar feadh píosa, agus d’fhoghlaim mé go raibh imní air nach mbeidh dóthain Gaeilge sa pháipéar in éagmais a cholún seachtaine. Bhí an ceart aige, nach raibh? Príomhpháirt dár bhféiniúlacht náisiúnta agus dár gcultúr uathúil is ea an Ghaeilge – nach ea? Agus mar sin, tá sé an-tábhactach í a shábháil, ní amháin dúinn féin, ach do shliocht ár sleachta! Gach uair a úsaidtear an Ghaeilge, cabhraíonn sé leis an gcúis seo, agus mar sin, tá sé riachtanach an colún seo a choimeád beo! Ach an féidir le Peadar tarraingt siar beagán, agus ag an am gcéanna, don cholún dul ar aghaidh? Múineann gá seift, mar a déarfá, agus bhí smaoineamh againn conas an ceann sprice sin a bhaint amach!

Ar aghaidh linn!

Agus cad é an smaoineamh é sin? Sin í an cheist ? Bhuel, i bhfocal amháin – comhoibriú! Nach bhfuil sé sin sofheicthe?

Tá cabhróir ag teastáil ó Pheadar, le comhoibriú leis ar a cholún. Laghdódh an socrú sin an brú ar Peadar féin, agus bheadh sé in ann a intinn a leagan ar na rudaí is fearr leis. Mar sin agus sa tslí sin, cheapamar go mbeadh an dá thrá á fhreastal againn! Shocraíomar triail a bhaint as an moladh sin ar aon chaoi.”

Cabhróir!

“Maith go leor! Ach cá bhfuil an cabhróir sin? Má tá ceann agat, a Pheadair, caithfidh tú é, nó í, a cur in aithne dúinn! Sin atá á rá againn, nach ea?”

“Bhuel, beidh mo mhac Micheál ag cabhrú liom, agus is dócha go bhfuil sé in ann é féin a cur in aithne daoibh! Cá bhfuil tú, a Mhichíl?”

“Táim anseo. Is mise an mac is sine sa chlann. Rugadh mé i gContae Muigheo, agus tógadh mé i mBaile Átha Cliath go dtí go raibh mé naoi mbliana d’aois, agus i gCill Chainnigh tar éis sin. D’fhreastail mé ar scoil náisiúnta Bhráithre de la Salle, agus ar Choláiste Chiaráin. Bhí m’athair ag obair sa scoil chéanna sin. Tar éis sin, d’fhreastail mé ar an Ollscoil i mBaile Átha Cliath ag déanamh staidéir ar Eolaíocht agus ar Innealtóireacht Leictreach. Ansin, bhí mé ag obair i mBaile Átha Cliath ar feadh cúig bliana, agus ina dhiaidh sin chuaigh mé thar tír amach go Meiriceá. Bhí mé ag obair i gCalifornia ar feadh breis agus deich mbliana fichead, nuair a d’éirigh mé as an jab trí bliana ó shin. Anois, caithim an chuid is mó den Samhradh in Éirinn, i gCill Chainnigh, agus an cuid eile den bhliain i San Diego, i gCalifornia Theas.

Tá súil ag an mbeirt againn go leanfaidh sibh ar aghaidh linn má tá tú i do léitheoir cheana féin. Má tá tú i do léitheoir nua, céad Fáilte romhat, agus tá súil againn gur bhain tú sult as an gcolún nua seo, agus go bhfanfaidh tú linn feasta.”

Gura fad buan sibh uilig!

Na Bairéadaigh.

Rúin agus Guíonna Athbhliana!

le mickgb | 2017/04/04 | Pearsanta, Tuairim

Rúin agus Guíonna Athbhliana!

“An ndearna tú do rúin athbhliana fós?” arsa Séimí séimh an Droichid liom féin, thíos i gCailleach an “Smugairle Róin”, ar an oíche chinniúnach sin, Oíche Chinn Bliana, agus é tar éis smailc bhreá sásta a bhaint as an ngloine den stuif crua a bhí leagtha go cúramach aige, ar bhoirdín beag, os a chomhair amach.

Thuig mé, ar an bpointe boise, gur theastaigh uaidh a chuid tuairimí ar an ábhar céanna sin a bhronnadh orm, agus ó tharla nach raibh tada níos fearr le déanamh agam ag an am, rinne mé chuile iarracht na tuairimí sin a mhealladh uaidh.

“Dheamhan rún nó cuid de rún déanta agam fós, a Shéimí, ach cogar, an bhfuil rún ar bith déanta fós agat féin don bhliain úr seo atá ina rás chugainn, i láthair na huaire seo?”

Guíonna in áit Rúin

“Bhuel! Caithfidh mé a admháil duit, go bhfuil mé féin éirithe as na rúin athbhliana céanna sin, le tamall de bhlianta anuas anois, nó ba bheag aird a thug mé orthu tar éis a ndéanta, ach bhfuil a fhios agat, tá nós nua fionnta agam leis an mbearna sin a líonadh dom.”

“Agus céard é féin, a Shéimí?”

“Guíonna athbhliana a thugaimse orthu, nó in áit ualach na rún sin a cheangal aniar orm féin, is amhlaidh a phiocaim amach roinnt rudaí, ar mhaith liom go ndéanfaí iad, i rith na bliana úire.”

“Ar fheabhas ar fad, agus céard iad na guíonna atá pioctha agat don bhliain seo, 2024.”

“Tá ualach asail de ghuíonna roghnaithe agam cheana féin, ach níl fúm iad uilig a leagan os do chomhair, láithreach bonn, ach tabharfaidh mé roinnt bheag acu duit anois.”

“Lean ort, nó ba bhreá liom cuid acu a chloisteáil.”

Síocháin ar Thalamh

Ar an gcéad dul síos, ba mhaith liom go gcuirfí deireadh, i rith na bliana seo, le marú, le mugáil, le foréigean, le héigniú de chuile shaghas, le mí-úsáid, le hainriail, agus le brúidiúlacht de chuile chineál, agus go bhfillfeadh daoine arís ar shíocháin, ar charthannacht, agus ar chomharsunúlacht. Dá ndéanfaí a leithéid, nár mhór go deo an difir a dhéanfadh sé i saol an ghnáthdhuine? Sea, agus i ndáiríre, nach féidir a rá, nach mbeadh sa mhéid sin ach filleadh ar na dlíthe atá fite fuaite i smior na gcnámh istigh ionainn go léir?”

“Bhuel, ní beag nó suarach an ghuí sin, a Shéimí, agus dá bharr sin, is dócha nach bhfuil a thuilleadh agat don bhliain seo?”

Cuimhnigh orthu siúd atá ar an Imeall

“Ní leagfaidh mé os do chomhair amach ach guí amháin eile, agus sin go dtabharfaí aire faoi leith, dóibh siúd atá ar an imeall. Is é atá i gceist agam anseo, nó na daoine sin a tháinig chun na tíre seo ar thóir oibre, nó tearmainn – go dtabharfaí spás agus éisteacht dóibh i rith na bliana seo, sa tslí go mbeadh ar ár gcumas a mbunús a ghlacadh isteach mar bhaill den phobal s’againne, in áit a bheith ag breathnú orthu mar eachtrannaigh nach bhfuil ceart ar bith acu teacht inár measc. Is daoine daonna iad agus is comharsana iad nach bhfuil aithne cheart curtha againn orthu fós. Ba mhaith liom cúpla dream eile a chur isteach anseo freisin agus sin iad an lucht siúil a bhfuil a mbunús imeallaithe againn leis na blianta fada, agus an dream úd a chodlaíonn amuigh, ar thaobh ár sráideanna, nó ar thaobh ár mbóithre.

Déarfainn anois go bhfuil mo dhóthain ráite agam, don bhabhta seo, ach bí cinnte go mbeidh tuilleadh le rá agam ar an ábhar seo, le linn na bliana 2024!”

Ábhar Machnaimh

Tar éis do mo Shéimí breá “Go mBeannaí Dia duit” a rá le tóin a ghloine, chuir sé uaidh í ar an mboirdín úd lena ais, d’fhág slán agus beannacht agam, agus thug an doras amach air féin. Caithfidh mé a rá gur fhág sé ábhar machnaimh agamsa agus caithfidh mé a rá go bhfuil súil agam go bhfíorófar guíonna Shéimí i rith na bliana, fiú go páirteach!

Mo mhachnaimh féin

Labhraíonn Séimí amach gan scáth ná faitíos, agus tá meas mór agam air dá bhrí sin. Is é rún athbhliana atá agam ná mo thuairimí a chur in iúl níos neamhbhailbhe, go háirithe i mo scríbhinní. Tá sé sin an-tábhachtach sa lá atá inniu ann, agus gach saghas raiméise ag dul timpeall ar an idirlíon agus ar na meáin shóisialta. Chonaiceamar agus feicimid fós drochthionchar bréagnuachta ar ár sochaí, agus é á úsáid ag antoiscigh agus tíortha naimhdeacha, a bhfuil mar aidhm acu ár rialtas a dhíchobhsú. Is é mo ghuí don bhliain seo ná go ndéanfaimid go léir ár seacht ndícheall fáil réidh le bréagnuacht sa bhliain seo, agus gan é a scaipeadh freisin. Beidh níos mó le rá agam ar an ábhar seo roimh i bhfad!

Na Meáin Sóisialta mar uirlisí troda!

le mickgb | 2017/04/04 | Cúrsaí Reatha

Na Meáin Sóisialta mar uirlisí troda!

Bhíomar beagnach go léir ar nós cuma liom agus muid lánchinnte gur fánach an seans go dtarlódh teacht chun cinn na heite deise ailtéarnaí nó a leithéid anseo. Ansin, tar éis sá scine uafásach taobh amuigh de Ghaelscoil Choláiste Mhuire i gCearnóg Parnell Thoir i lár na príomhcathrach, tharla an chíréib náireach sin. Spreag antoiscigh na heite deise go leor teachtaireachtaí gríosaithigh ar na meáin sóisialta – ar X (Twitter), Facebook, WhatsApp agus Telegram, san áireamh. Thagair roinnt postálacha go mícheart don ionsaitheoir mar “inimirceach neamhdhleathach”. Tuairiscíodh ar Facebook gur Rómánach a sháigh an ceathrar i gCearnóg Parnell Thoir. Bhí cuntais áirithe ag spreagadh daoine dul go lár na cathrach agus gardaí, inimircigh agus polaiteoirí a ionsaí. Roinneadh nóta gutha amháin go forleathan ar WhatsApp agus Facebook ag spreagadh daoine chun aon eachtrannach ar bhuail siad leo a mharú.

Is léir ó cad a tharla go bhfuil grúpa beag antoisceach in ann na meáin sóisialta a úsáid mar uirlisí troda chun an-tionchar a imirt ar mhothúcháin daoine áirithe. Bhí go leor teachtaireachtaí fuafar, lán mioscaise agus aimhleasa, á scaipeadh ag an eite dheas ailtéarnach ar na meáin sóisialta le tamall maith roimh an gcíréib, agus tonnta dóibh díreach roimhe. Bhí sé soiléir go mbeadh trioblóid an oíche sin sa chathair, ach ní raibh aon duine sna fórsaí slándála ag monatóireacht na gníomhaíochtaí sin, nó más ea, níor thugadar mórán aird dóibh. Ach, oscailt súl don rialtas a bhí sa chíréib sin, agus ní bheidh aon leithscéal ann neamhaird mar sin a thabhairt do na meáin sóisialta feasta. Is córas réamhrabhaidh atá iontu, gur chóir dár rialtas a úsáid chun muid a choinneáil slán ó dhíobháil.

Tionchar polaitiúil á imirt orainn

Is teicneolaíocht dhomhanda an t-idirlíon, beag beann ar theorainneacha idirnáisiúnta. Dá bhrí sin, is féidir le daoine thar lear tionchair de gach saghas a imirt orainn. I mo thuairimse, is é tionchar polaitiúil an saghas is measa. Ní hé sin nach bhfuil na cinn eile dona go leor, mar tá siad. Mar shampla, is féidir le gadaithe haiceáil isteach i gcórais ríomhairí agus sonraí pearsanta a ghoideadh, nó srian rochtana ar a suíomh féin a chur ar eagraíochtaí agus ansin dúmhál a chur orthu. Ach i gcomparáid leis sin, féach cad a tharla maidir leis an toghchán uachtaránachta 2016 sna Stáit Aontaithe. Tá sé soiléir anois go raibh tionchar polaitiúil á imirt ag na Rúisigh ar an toghchán sin. Rinne comhlacht darb ainm ‘Fancy Bear’ ionsaí fioscaireachta (as Béarla: phishing) ar na Daonlathaithe agus go háirithe ar fhoireann Hilary Clinton. Bhí tacaíocht rialtas na Rúise ag ‘Fancy Bear’, agus tar éis dóibh haiceáil isteach i bhfreastalaithe ríomhphoist Clinton, bhí uirlis troda cumhachtach ag na Rúisigh. D’eisigh comhlachtaí tríú páirtí (Guccifer 2.0, WikiLeaks agus DCLeaks) níos mó ná 150,000 ríomhphost, a goideadh ó dhornán ionadaithe Daonlathach, Hilary Clinton san áireamh. Mar a dúirt Hilary Clinton le lucht féachana ag óráid le déanaí ag Ollscoil Stanford: “Fiú mura ndearna cur isteach na Rúise ach difríocht bheag, buadh an toghchán sin leis an bhfarasbarr is lú sa Choláiste Toghcháin.” I mo thuairim, níor bhuaigh Trump an toghchán sin, gan trácht ar thoghchán 2020! Agus tháinig iarmhairtí tubaisteacha as uachtaránacht Trump.

Uirlis troda cumhachtach eile a úsáidtear go minic ar líne ná eolas míchruinn a scaipeadh go forleathan ar na meáin sóisialta. An cuimhin leat an ghluaiseacht pholaitiúil dhíláraithe sin – QAnon, atá fréamhaithe i dteoiric comhcheilg gan bhunús ag rá go bhfuil an domhan á rialú ag an “Deep State,” drong de phéidifiligh adhradh Sátain. Is é an t-iarUachtarán Donald Trump an t-aon duine in ann fórsaí an oilc sin a shárú! An cuimhin leat freisin go raibh go leor a chreid an raiméis sin páirteach san éirí amach ag an gCaipeatól i Washington DC, ar 6 Eanáir, 2021!

Cad é an bhaint atá aige seo liomsa?

Ní féidir linn ár maidí a ligean le sruth ach is gá dúinn go léir a bheith san airdeall feasta, ach go háirithe ár rialtas féin, maidir le húsáid na meán sóisialta mar uirlisí troda inár n-aghaidh. Luaigh mé ach cúpla sampla faoi cad a tharlaíonn nuair a thugtar neamhaird do na meáin sóisialta. Is feiniméan domhanda é seo, agus níl aon tír sábháilte ón mbagairt seo. Tá súil agam go bhfuil ciall cheannaithe againn anois in Éirinn.

Tá rabhadh tugtha ag na Stáit Aontaithe do Rialtas na hÉireann go bhfuil seans mór go mbeidh an Rúis ag iarraidh cur isteach ar na toghcháin atá le teacht againn. Deir an rabhadh go bhfuil an Rúis ag baint mí-úsáid as na meáin shóisialta, spiaireacht agus modhanna hibrideacha chun cur isteach ar thoghcháin i dtíortha daonlathacha agus chun drochmheas a thabhairt orthu. Tháinig Éire amach go láidir ar son na hÚcráine ó 2022 i leith, agus is cinnte, mar sin, go bhfuil Éire ar “naughty list” Putin! Ní mór don rialtas dul i ngleic leis an gceist seo láithreach bonn!