Turas Siúlóra – Ó Bhriseadh go Biseach

Turas Siúlóra – Ó Bhriseadh go Biseach

le | 2025/10/15 | Pearsanta

Turas Siúlóra - Ó Bhriseadh go Biseach

Ba thubaiste torthaí na X-ghathanna — cnámh na lorga (tibia) briste, díreach ag an bpointe ina gceanglaíonn sí leis an rúitín. Bhí mé den tuairim go raibh rud éigin ní ba thromchúisí ná cos leonta i gceist, mar bhí pian ghéar i mo chos, go háirithe san oíche. Ach bhí mé ag séanadh na fírinne, a bhí ag stánadh orm anois.

Ag Glacadh leis an bhFírinne

De ghnáth tagann biseach ar rúitín casta i gceann sé go hocht seachtaine, ach tógann briseadh beagnach an dá oiread sin — suas le ceithre mhí. Ó, a Dhiabhail!

Ciallaíonn an bhuatais leighis ar mo chos nach mbeidh mé ag siúl ná ag tiomáint go dtí go bhfaighidh mé cead ón dochtúir — rud a chuireann teorainn throm orm ar feadh tamaill fhada. Mothaím cosúil le duine a bhfuil tréimhse phríosúnachta gearrtha air. “Ceithre mhí!” arsa an breitheamh, agus casúr á bhualadh aige ar an mbord.

Cuireann radharc na buataise i gcuimhne dom mo laethanta scoile i gColáiste Chiaráin, áit a mbíodh imreoirí iománaíochta gortaithe ó am go ham, agus plástar Pháras á chaitheamh acú a bhíodh clúdaithe le graifítí. Bhí gortú mar chuid nádúrtha den saol spóirt sin. Ach níor imir mé iománaíocht ar fhoireann riamh, agus mar sin ní raibh mé gortaithe riamh — go dtí seo.

Tá an leigheas nua-aimseartha imithe i bhfad chun cinn. In ionad phlástair Pháras, tá buatais leighis agam atá i bhfad níos éasca a chaitheamh. Murab ionann agus plástar, is féidir an bhuatais a bhaint díom sa leaba.

Tá maidí croise éadroma alúmanaim agam agus scútar glúine beag freisin — uirlisí riachtanacha chun meáchan a choimeád ón gcos go dtí go mbeidh an chnámh cneasaithe ar ais le chéile.

Talamh Neamhchoitianta

Níor bhris mé cnámh riamh roimhe seo, mar sin is talamh nua iomlán an próiseas seo dom. Seachas an imní faoi staid an ghortaithe féin, bhí mé buartha nach mbeinn in ann aon aclaíocht a dhéanamh ar feadh tamaill.

Ní dheachaigh an íoróin amú orm ach an oiread. Bhí sé beartaithe agam lá sosa a ghlacadh ar lá an timpiste. Ach nuair a bhí mé gar do shliabh beag, ní fhéadfainn gan dul suas air ar an toirt. Siúlóid éasca a bhí i gceist — ní raibh sé cosúil le go leor siúlóidí eile a rinne mé: siúlóidí trasna an Chainneoin Mhóir agus sna Piréiní, sna hAlpa agus sna Himiléithe, mar shampla. Is cúis náire dom gur ar chosán beag áitiúil a tharla an timpiste seo — ach, ar shlí eile, b’fhéidir gur rud maith é freisin, mar d’éirigh liom teacht anuas go dtí mo charr, cé go raibh mé ag siúl go bacach.

Breithiúnas an Leighis

Thug an coslia scéal idir mhaith agus olc dom. Ar an dea-uair, níor bhog an blúire cnáimhe agus bhí sé i dteagmháil le cnámh na lorga fós. Mar sin, ní raibh gá le máinliacht. Ach ní bheinn in ann aon mheáchan a chur ar an gcos gortaithe ar feadh míosa ar a laghad. Má leanaim a threoracha go cúramach, áfach, beidh mé ar ais ar mo sheanléim faoi dheireadh — in ann gach rud a dhéanamh chomh maith agus a bhí mé roimh an timpiste. Bainfidh mé an cuspóir sin amach, ionas go mbeinn in ann a bheith sna sléibhte arís roimh i bhfad.

Tuairimí Éagsúla

Tá tuairimí éagsúla ag daoine maidir le cad a tharla dom. Mar shampla, chas mo bhean chéile agus mise le cara le haghaidh an lóin le déanaí, agus mise ag caitheamh buataise agus ag siúl le maidí croise.

Dúirt sí liom go gcuirfeadh timpiste mar sin “ceann faoi” ar dhuine. Dúirt sí freisin gur inis sí dá cairde fúm, agus go ndúirt siad: “Thit Mick? Mick? Conas a d’fhéadfadh Mick titim?” Sin iad na smaointe a d’fhan liom, greamaithe i gcúl m’intinne.

Níor tháinig ceann faoi orm maidir leis an timpiste, ar chor ar bith. Ach bhí aithreachas orm faoi cad a tharla, mar thug mé léim an chait sa ghríosach, agus mar sin ní raibh mé ullmhaithe i gceart don tsiúlóid.

Is léir ón abairt “ní fhéadfadh Mick titim” go raibh tuairimí míréasúnta ag na daoine a dúirt an méid sin. Cá bhfuair siad tuairim mar sin? – ní uaimse! Ar aon nós, is féidir le haon duine a bheith gortaithe, is cuma cén méid taithí atá acu. Is duine ar leith é an lúthchleasaí nach mbíonn riamh gortaithe. Dála an scéil, thit mé go minic ar chosáin thar na blianta; is é an difríocht an uair seo ná go bhfuil na hiarmhairtí níos troime agus níos soiléire do dhaoine eile.

Ní bhíonn néal gan ghealán

Den chéad uair, beidh mé ag maireachtáil le míchumas. Cé go bhfuil an t-ádh dearg orm go mbeidh biseach iomlán orm, tabharfaidh an míchumas seo peirspictíocht luachmhar dom.

Beidh cur chuige solúbtha agam, agus mé díchumasaithe ar feadh seala i ndiaidh na timpiste. Tá mé meáite ar mo sheacht ndícheall a dhéanamh gan aon am a chur amú. Beidh mé gnóthach idir níos mó léitheoireachta agus scríbhneoireachta i nGaeilge agus i mBéarla. Beidh mé in ann níos mó ama a chaitheamh ag foghlaim conas an giotár a sheinm. Beidh níos mó ama agam sosanna a ghlacadh agus machnamh a dhéanamh. Ach chomh maith leis sin, beidh saol nua — saol difriúil — agam, mar dhuine faoi mhíchumas. Beidh go leor le foghlaim agam faoin saol sin, agus roinnfidh mé na ceachtanna sin leat de réir a chéile.

Agus nuair a fhillfidh mé faoi dheireadh ar an gcosán arís le fuinneamh nua, tá súil agam nach iad mo chnámha amháin a bheidh níos láidre — ach mo spiorad féin freisin.

 

Litir ó Mheiriceá – Tugadh drochíde ar chónaitheoir fadtéarmach sna Stáit Aontaithe!

Mícheál Ó Duibhir, Fíor-Fhear na hAthbheochana

Mícheál Ó Duibhir, Fíor-Fhear na hAthbheochana

le | 2025/10/08 | Dírbheathaisnéis, Pearsanta, Tuairisc Bháis

Mícheál Ó Duibhir, Fíor-Fhear na hAthbheochana

Bhí mé an-sásta a bheith i mo scoláire ag freastal ar Choláiste Chiaráin i gCill Chainnigh. Mar pháiste, bhí fiosracht nádúrtha agam faoin domhan agus faoi na réaltaí thuas sa spéir. Ón nóiméad a d’oscail mé leabhar faoi phláinéid, réaltaí agus réaltraí, bhí mé ar fad faoi gheasa. I m’intinn óg, ba dhraoithe iad Newton, Galileo, Descartes agus Einstein agus a leithéid, a bhí tar éis tuiscint a fháil faoi phrionsabail agus dlíthe na fisice. Dar liomsa, saghas draíochta a bhí i gceist, mar bhí fisiceoirí mór le rá in ann intinn Dé féin a léamh agus bunphrionsabail an nádúir a nochtadh. Ní haon ionadh é, nuair a d’fhreastail mé ar mo chéad ranganna sa Choláiste, go raibh ríméad an tsaoil orm nuair a fuair mé amach go raibh an fhisic agus an cheimic mar ábhair ar an gcuraclam.

Cé go raibh beagnach gach múinteoir sa scoil thar barr, le heolas agus grá domhain dá n-ábhair acu, sheas múinteoir amháin amach mar an té a d’oscail doirse na bhféidearthachtaí dom — agus ba é sin ár múinteoir fisice, an tUasal Micheál Ó Duibhir.

Thosaigh sé ag múineadh i gColáiste Naomh Ciarán i 1967 tar éis dó deich mbliana a chaitheamh ag múineadh i nDún Pádraig, Contae an Dúin. Chaith sé tríocha a ceathair bliain san iomlán ag obair i gColáiste Chiaráin — tréimhse fhada a chuaigh i bhfeidhm ar ghlúnta a scoláirí. Agus mé i mo dhéagóir, ardsagart ag altóir na heolaíochta ba é Micheál.

Máistircheardaí

Fear measartha íseal, láidir ba ea an tUasal Ó Duibhir, le fuinneamh bríomhar agus greann géar spraíúil. Murab ionann agus cuid mhaith de mhúinteoirí na linne, níor bhain sé úsáid riamh as pionós corpartha. Chruthaigh sé spás sábháilte dúinn inar bhraith muid saoirse intleachtúil. Ní hé sin le rá nach raibh sé in ann smacht a choinneáil orainn — bhí, gan amhras. D’úsáid sé idir ghreann agus scigaithris orainn nuair ba ghá.

Is cuimhin liom uair amháin nuair a bhí mé ag caint agus ag gáire gan srian ina rang agus é féin ag iarraidh muid a mhúineadh. D’fhéach sé orm, súil ghéar dáiríre air, agus dúirt sé liom, ag fuaimniú gach siolla go mall agus go soiléir:

“Anois, a Mhichíl, díreach toisc gur leas-phríomhoide é d’athair…”

Ba leor an leath abairt. Bhris gach buachaill amach ag gáire; dhearg mé le náire. As sin amach, bhí mé chomh ciúin le taibhse sa tsaotharlann fhisice.

Bhí cur chuige modheolaíoch ag Micheál a bhí thar a bheith éifeachtach agus suimiúil. Ba thuras iomlán eolais gach ceacht — ó chúlra staire go díorthú teoiriciúil, agus ar deireadh go cruthúnas eimpíreach.

Nuair a mhúin sé ceacht dúinn ar an bhfad fócasach i lionsa, níor thosaigh sé le cothromóidí, ach le scéal na n-eolaithe a mhúnlaigh ár dtuiscint: Kepler, Huygens, Newton, Descartes agus Gauss. Chuir sé ina luí orainn go raibh muid ag glacadh le hoidhreacht intleachtúil aoibhinn. Ansin tharraing sé léaráid ghlan ar an gclár, ag taispeáint conas a lúbann gathanna comhthreomhara solais trí lionsa agus a dtagann siad le chéile, agus dhíorthaigh sé foirmle an lionsa thanaí don fhad fócasach.

Ba chosúil le breathnú ar cheardaí oilte ag a bhinse a bheith ag féachaint ar Mhicheál ag obair — beacht, foighneach, lángafa lena ábhar.

An Modh Eolaíoch

Níor fhág sé riamh an teoiric mar rud teibí. I gcás an fhaid fhócasaigh, roinn Micheál muid inár mbeirteanna, le lionsa, réad agus scáileán ag gach foireann. Ár dtasc: tomhais, taifead, ríomh; ansin déan tástáil ar chomhoiriúnacht an toraidh leis an bhfoirmle.

Sa tslí sin, ní ceacht ar optaic amháin a bhí i gceist, ach ceacht freisin ar an modh eolaíoch féin: hipitéisí a fhoirmiú, iad a thástáil go dian, agus conclúidí a bhaint as fianaise inláimhsithe. Mhúin sé dúinn gur tábhachtach a bheith in ann obair as lámh a chéile freisin.

Chuaigh na ceachtanna sin i bhfad thar an bhfisic, mar mhúin siad scileanna eile dúinn freisin – cur chuige eolaíoch ar aon tasc, agus comhoibriú i bhfoireann.

Ag breathnú siar, is féidir liom a rá le muinín gur chuidigh an tUasal Ó Duibhir le mo chosán a mhúnlú. Las sé spréacha na fiosrachta ionam – ní trí insint, ach trí thaispeáint conas a oibríonn prionsabail na fisice.

Chuaigh sé i bhfeidhm go mór orm, gan dabht ar bith, ag uair chinniúnach i mo shaol. Ní haon timpiste é go ndearna mé staidéar ar an bhFisic i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath (UCD), agus ansin ar an Innealtóireacht Leictreach, agus ar deireadh bhain mé amach máistreacht in Innealtóireacht Leictreach agus Ríomhaireachta in Ollscoil California, San Diego.

Chaith mé formhór mo ghairm i dtaighde agus forbairt i réimse na gcumarsáidí gan sreang. Rianaíonn mo ghairm bheatha féin a bhfréamhacha siar go dtí na ceachtanna bunúsacha sin sa tsaotharlann fhisice agus ár múinteoir, Micheál Ó Duibhir.

Eolaí agus Staraí

Blianta fada ina dhiaidh sin, bhuail mé le Mícheál Ó Duibhir arís. Faoin am sin, bhí mise níos gaire do dheireadh mo shaoil oibre ná a thús. D’inis mé dó go soiléir an méid a bhí déanta aige dom agus an tionchar mór a bhí aige orm. Bhí sé séimh agus umhal, ach chonaic mé buíochas ciúin ina shúile.

Le linn na cuairte sin, nocht sé a dhara paisean: staraí áitiúil cumasach ba ea é. Le linn a shaoil ar scor, chuaigh sé i mbun scríbhneoireachta faoi stair Chill Chainnigh, ag nochtadh gnéithe nach raibh mórán clú orthu.

I measc a shaothar bhí The History of Cricket in County Kilkenny: The Forgotten Game, leabhar a thug léargas spéisiúil ar fhorbairt an CLG. Scrúdaigh sé an aicme uachtarach i gCill Chainnigh agus scríobh sé faoin áit ar tógadh é féin. Bhí lúcháir orm a fháil amach gurbh é an múinteoir a léirigh dom áilleacht an tsolais agus na gluaiseachta a bhí anois ag soilsiú coirnéil i bhfolach dár n-oidhreacht chultúrtha.

Fíor-Fhear na hAthbheochana

Chuir scéala bháis Mhichíl brón mór orm – chuaigh sé ar shlí na fírinne i mí Feabhra 2025. Cuireann na focail sin slí na fírinne Micheál in iúl dom, mar mhúin sé dúinn ina rang cad í an fhírinne san eolaíocht agus cén tslí an fhírinne sin a chruthú.

Tá a íomhá beo bríomhar i m’intinn chomh cruinn, beacht agus a lá a tharla sé: é ag barr an ranga sa tsaotharlann fhisice, cailc ina lámh aige, agus an leamhgháire cineálta sin ar a bhéal roimh na focail nach bhféadfá dearmad a dhéanamh orthu –

“Anois, a Mhichíl…”

Táim fíorbhuíoch gur tugadh an deis dom mo bhuíochas a ghabhail dó faoina raibh déanta aige domsa agus faoin tionchar dearfach, leanúnach a bhí aige orm.

Ag machnamh ar a shaol, tuigim go maith gur beag múinteoir mar é atá ann. Léiríonn 44 bliain ag múineadh cé chomh díograiseach agus a bhí Micheál. Chreid sé go láidir i gcumhacht an oideachais saol a scoláirí — agus fiú an tsochaí féin — a athrú go dearfach.

D’fhoghlaim mé fisic gan stró ina rang, ach d’fhoghlaim mé rud eile freisin, rud níos bunúsaí: smaointeoireacht loighciúil agus praiticiúil. Sin rud a bhíonn úsáideach dom i ngach gné de mo shaol. Fiú anois, agus mé ag scríobh, mothaím macallaí na gceachtanna sin: a ghuth i mo chluas ag tabhairt moltaí dom —

“Bí cruinn agus beacht. Bí ag smaoineamh go soiléir, go loighciúil, agus tabhair faoi gach fadhb le fiosracht agus le meas ar an bhfírinne.”

Mar a dúirt Máirtín Ó Néill i bhfógra báis sa Record 2025 (St Kieran’s College), ba é Mícheál Ó Duibhir “fear Chiaráin le go leor tréithe — eolaí agus staraí, fíor-fhear na hAthbheochana.”

Is annamh a bhaineann múinteoirí amach na ceannlínte, ach athraíonn siad an domhan go ciúin, go domhain — intinn i ndiaidh intinne, glúin i ndiaidh glúine. Sheas Micheál mar shampla den mhúinteoir foirfe — mar réalta eolais dom féin i gcónaí. Ní dhéanfaidh mé dearmad air go deo na ndeor.

 

Litir ó Mheiriceá – Tugadh drochíde ar chónaitheoir fadtéarmach sna Stáit Aontaithe!

Ceacht an Rúitín Casta

Ceacht an Rúitín Casta

le | 2025/10/01 | Pearsanta, Tuairim

Ceacht an Rúitín Casta

Is minic a shílimid gur fearr ár mbealach féin ná an tslí cheart. Tá scríofa agam níos mó ná uair amháin faoi shábháilteacht siúlóide, faoi sheicliostaí agus trealamh, agus faoin meas mór is gá a bheith agat ar shléibhte i gcónaí. Ach ar thráthnóna áirithe le déanaí, agus uair nó dhó saor agam, bhris mé mo rialacha féin. Thosaigh mé amach ar shiúlóid ar chosán a raibh ar eolas go maith agam gan bróga siúlóide, gan maidí siúlóide ná ciste garchabhrach. Ní raibh agam ach bróga reatha caite agus an iomarca féinmhuiníne.

Níor éirigh go maith leis, agus ba ghearr gur fhoghlaim mé an ceacht.

Ag Titim go Mall

In áiteanna áirithe, tá an cosán géar agus clúdaithe le gairbhéal mín. Cosán ilúsáide atá ann agus is minic a scaipeann rothair shléibhe an gairbhéal trasna, rud a fhágann na coinníollacha níos measa fós do shiúlóirí. Agus mé ag dul síos cuid ghéar den chosán, shleamhnaigh mo chos dheas ar chlé gan choinne, thit mo chorp ar dheis, agus chas mo rúitín isteach agus shín sé go dona faoin ualach.

Bhí an titim cosúil le gluaiseacht i moill, amhail is gur crann á bhí á leagan.

Ar feadh soicind, bhí mé cinnte go raibh cnámha briste agam. Choimeád mé smacht orm féin, agus d’fhan mé ar an talamh ar feadh tamaillín, ag análú go mall agus go domhain, ag scanadh le haghaidh fola nó aon rud as riocht. Sheas mé ansin, agus bhí mo rúitín an-phianmhar, ach bhí mé in ann siúl go bacach agus go mall. Thosaigh mé ar an siúl fada ar ais go dtí mo charr.

Garchabhair Shealadach

Sa bhaile arís, chuir mé bindealán ar an rúitín, ghlac mé ibuprofen, agus chuir mé mo chos suas ar philiúr. Faoi mhaidin, bhí an scéal in olcas. Bhí mo chos dheas ata go dona. Bhí ballbhrúnna corcra le feiceáil ar an taobh istigh de mo chos. Tháinig boilgeoga pianmhara le feiceáil ar an rúitín. Ghlan mé iad agus chuir mé cóiriú leighis orthu.

Ceapaim nár bhris mé aon rud sa chos. Ach shocraigh mé coinne le mo dhochtúir, ionas go mbeidh sé in ann scrúdú a dhéanamh ar mo chos, agus a chomhairle a thabhairt dom faoi.

Nuair a bhí mé i mo shuí le mo chos ar leac oighir agus mé ag smaoineamh faoi cad a tharla, thuig mé gan mhoill: d’fhéadfaí é seo a sheachaint. Sa deireadh, is ormsa atá an locht.

Na Trí Riachtanas a D’fhág Mé Ar Lár

Gortaíodh mé mar ní raibh trí riachtanas agam:

  • Bróga siúlóide — gan iad, ní raibh seans ar bith agam. Tá sé ríthábhachtach bróga siúlóide a chaitheamh agus tú ar an gcosán.
  • Maidí siúlóide — gan iad, ní raibh cothromaíocht mhaith agam i gcónaí. Tugann dhá phointe teagmhála breise an difríocht idir seasamh daingean agus rúitín casta.
  • Ciste garchabhrach — gan é, ní raibh faoiseamh ar bith agam i gcás timpiste. Tá sé úsáideach, ní hamháin le haghaidh gortuithe tromchúiseacha, ach le haghaidh gathanna beacha nó dó gréine freisin.

Cén fáth ar fhág mé na riachtanais ar lár? Tharla sé mar gheall ar thobainne.

Éiríonn daoine réchúiseach le taithí. Bhí eolas agam ar an gcosán, bhí sé siúlta agam go minic, agus chuir sé sin ar mo shuaimhneas mé. Ach d’íoc mé as an tuairim sin gan mhoill.

An Ceacht Níos Leithne

Deir staidéar a foilsíodh san American Journal of Emergency Medicine go mbaineann beagnach 40% de ghortuithe siúlóide le rúitíní. Tuairiscíonn an National Park Service freisin gur fachtóir iad na bróga i níos mó ná 60% de na cásanna seo.

Tá an chomhairle seo cloiste ag gach siúlóir a bhfuil taithí acu cheana féin, mise san áireamh. Ach is gá é a chur i bhfeidhm gach uile uair, gan eisceacht.

Mar a fuair mé amach, is é an t-am a dhéanann tú dearmad ar an gcomhairle an t-am a mbeidh tú i dtrioblóid.

Ag Bogadh Ar Aghaidh

Leigheasfaidh an rúitín. Caillfidh mé cúpla seachtain ar na cosáin. Ach tá ceacht foghlamtha agam. As seo amach:

  1. Beidh bróga agus maidí siúlóide, agus ciste garchabhrach á n-úsáid agam gach uair ar an gcosán.
  2. Beidh an sliabh ann fós amárach; níl aon duais ann as dul amach gan ullmhúchán inniu.

Tá súil agam gur fhoghlaim mé an ceacht go maith. Seachas sin, d’fhéadfadh an chéad uair eile a bheith ní hamháin níos measa, ach cinniúnach.

Litir ó Mheiriceá – Tugadh drochíde ar chónaitheoir fadtéarmach sna Stáit Aontaithe!

Ceol sna Sléibhte!

Ceol sna Sléibhte!

le | 2025/09/03 | Pearsanta

Ceol sna Sléibhte!

Bhí deis agam le déanaí páirt a ghlacadh i gceardlann ghairid giotáir ag Rocky Ridge Music Center i bPáirc Estes, Colorado. Fuaireamar – mé féin, mo bhean chéile Sinéad, agus ár gcara Debbie – eitilt ar an 9 Lúnasa, ó Shan Diego go Denver. Ansin thógamar carr ar cíos ag an aerfort agus thiomáineamar suas sna sléibhte go dtí Páirc Estes.

Bhí Sinéad agus mise ag fanacht i gcábán ar champas Rocky Ridge os cionn baile Pháirc Estes, agus bhí Debbie lonnaithe in óstán i lár an bhaile. Bhí ár mbéilí go léir agus fiú béilí beaga agus deochanna Happy Hour san áireamh sa phacáiste a bhí ag Sinéad agus mise, rud a chruthaigh atmaisféar sóisialta agus cairdiúil.

Ceardlann agus Cleachtadh

Thosaigh an cheardlann ar an Domhnach, agus chríochnaigh sí ar an gCéadaoin (10–13 Lúnasa). Bhí seisear mac léinn giotáir againn, cúigear againn inár n-innealtóirí, rud a chuir dath ar ár gcomhráite agus ar ár scéalta. Bhí ár dteagascóir, Colin McAllister, go hiontach, agus is ullamh é san ollscoil University of Colorado, Colorado Springs. Thosaigh sé féin amach ag staidéar innealtóireachta aerloingseoireachta sular aistrigh sé go ceol mar ghairm.

Gach maidin, bhí “Cluichí Oilimpeacha teicnící” againn agus go háirithe cleachtaí ón leabhar Pumping Nylon. D’fhoghlaimíomar conas greim a choinneáil ar an ngiotár, agus conas ár lámha a chur san áit cheart ar an ngiotár. Ansin, rinneamar cleachtaí ar an méarchlár chun smacht a chur ar ár méara.

Gach tráthnóna, d’ullmhaíomar don seisiún jam, ag roghnú cúpla píosa bríomhara i stíl na gormacha. Bhí an jam féin ar siúl go déanach sa tráthnóna, taobh amuigh faoin aer san áit chéanna le Happy Hour. Fuair gach duine seans mar phríomhghiotáraí, agus na daoine eile ag seinm rithim mar chúlra. Chuir an ceol gliondar ar na rannpháirtithe eile, idir na mic léinn pianó agus a gcuid teagascóirí.

Na Léirithe

Bhí stíleanna éagsúla á bhfoghlaim againn sa cheardlann — Tibur agus Mike W. ag cleachtadh saothar snagcheoil don léiriú, Paul le maindilín in éineacht lena ghiotár, agus an triúr eile againn ag díriú ar ghnéithe eile – gormacha agus rac-cheol, mar shampla. Bhí an taispeántas againn ar thráthnóna Dé Máirt (12 Lúnasa). Chasamar saothar ensemble le chéile a bhí ullmhaithe agus cleachta againn le Colin, agus sheinn Tibur agus Mike W. amhrán snagcheoil le chéile a léirigh an rang ar bhealach thar barr.

Thaitin gach duine ar chas mé leis nó léi liom. Ba é Tibur, fear as an Ungáir ó dhúchas, an chéad duine ar chas mé leis. Bhí sé an-chairdiúil ón tús, agus níos déanaí sa chúrsa, thaispeáin sé troitheán giotáir a bhí aige, chomh maith le haip chun taifeadtaí a dhéanamh. Duine an-umhal é, agus bhí an mianach ann amhráin deacra a sheinn ar a ghiotár.

Agus an clár ag druidim le críoch, ghabhamar buíochas le Colin agus na mic léinn eile, agus críochnaigh an clár Dé Céadaoin (13 Lúnasa) leis an gceolchoirm fhoirne. Sheinn Colin ina aonar, ag cur éagsúlacht leis na himeachtaí trí uimhreacha snagcheoil agus bluegrass a sheinm, rud a mheall bualadh bos mhór ón lucht éisteachta.

Taithí Shóisialta agus Nádúrtha

Le linn an chúrsa, chaith Sinéad agus Debbie a gcuid ama ag iniúchadh Páirc Náisiúnta Rocky Mountain agus Páirc Estes. Chonaic siad cúpla mús, go leor fianna móra agus fianna. Chuaigh siad suas na sléibhte go dtí airde 4,000 méadar, agus chonaic siad sléibhte móra agus radhairc áille. D’inis Debbie dúinn gur tháinig tréad d’fhia móra isteach ar shráideanna an bhaile in aice lena hóstán agus go raibh na póilíní á mbainistiú!

Ar ár mbealach anuas ó Pháirc Estes ar an Déardaoin, stopamar i mBoulder, Colorado agus shiúlamar Pearl Street – sráid cháiliúil ann – agus d’itheamar béile blasta sular fhilleamar ar an aerfort. Ar an mbealach, bhí buaicphointe speisialta eile againn freisin — béar dubh ag dreapadh fána charraige beagnach ingearach, ag léim ó charraig go carraig agus ag féachaint anuas go fiosrach ó am go ham ar a lucht féachana faoi dhraíocht.

Machnamh Deireanach

I ndáiríre, ní ceardlann amháin a bhí i gceist, ach ócáid sóisialta freisin. D’fhás spiorad pobail eadrainn go léir sa champa, idir phianódóirí agus ghiotáraithe. Bhíomar go léir ann mar fhoghlaimeoirí a raibh dúil mhór againn sa cheol, agus mar sin bhí saghas naisc eadrainn roimh ré.

Thug Rocky Ridge léargas nua dúinn ar cheol agus conas ár n-uirlisí ceoil a sheinm níos fearr. Ach bhí níos mó i gceist ná sin. Campa speisialta atá ann, lonnaithe in áit álainn suas sna sléibhte. Níl mórán WiFi ar fáil, agus nach rud iontach é sin. Ina theannta sin, ní raibh duine ar bith ag caint faoi chúrsaí polaitíochta. Mar sin, bhí tearmann tuaithe againn dúinn féin suas sna sléibhte. Mheabhraigh sé dúinn cad is brí le bheith daonna agus comhfhiosach, agus nach bhfuil an domhan chomh holc sin i gcónaí agus a cheapaimid.

Agus mé ar ais sa bhaile anois, tá mé ag cleachtadh mo ghiotáir le fuinneamh nua agus le smaointe úra. Tá súil agam filleadh ar Rocky Ridge arís chomh luath agus is féidir.  Mar a dúirt Bono: Is féidir le ceol an domhan a athrú mar is féidir leis daoine a athrú.

 

 

Seanchairde!

Seanchairde!

le | 2025/07/23 | Pearsanta

Seanchairde!

Ceiliúradh Scoir

Chinn mé pacáiste iomarcaíochta deonach a ghlacadh ó m’fhostóir fadtéarmach Qualcomm beagnach 10 mbliana ó shin, nuair a d’fhógair an comhlacht go mbeadh air daoine a scaoileach chun bealaigh. Rinneadh neamhaird orm le linn na 60 lá éigeantacha a bhí orthu mé a choinneáil fostaithe. Bhí sé cosúil le go raibh lobhar déanta díom. Nuair a bhí mé i mbarr mo mhaitheasa, bheadh líne lasmuigh de m’oifig, daoine ag iarraidh dul i gcomhairle liom.

Bhí cuid mhaith eile sa bhád chéanna. Ba é an difríocht ba mhó eadrainn ná nach raibh rogha ag an gcuid is mó acu mar cuireadh as a bpoist iad. Caitheadh linn go léir ar an dóigh chéanna áfach – cheapfá nach rabhamar ann ar chor ar bith.

Tar éis blianta fada d’oibre crua agus d’uaireanta fada i gcónaí, seo é an rud a tharla – ba chuma fúinn – bhíomar caite. Thug an t-eispéireas sin tuiscint nua dom – ná creid na síscéalta corparáidigh, ní ar do shonsa iad, ach ar son Dia an Bhrabúis!

Cé go ndearna mo chomhlacht féin neamhaird orm, rinne mo chairde luachmhara sa chomhlacht a mhalairt ar fad! D’eagraigh ceathrar dóibh teacht le chéile, agus thug duine acu cuireadh do mo bhean chéile agus domsa chuig a theach le haghaidh beárbaiciú. Ní raibh a fhios agam go raibh cuireadh ag aon duine eile.

Ní raibh coinne dá laghad agam leis an gcóisir a bhí eagraithe acu dom. Bhí ceiliúradh iontach againn, agus muid ag dul siar ar bhóithrín na smaointe le chéile agus ag roinnt scéalta idir dháiríre agus ghreannmhar. Thug siad bronntanais luachmhara dom freisin, agus oiriúnach dom agus mé ag dul ar scor – dearbhán bronntanais ón siopa feistis allamuigh is fearr liom, mar shampla, mar bhí a fhios acu gur súilóir mór mé.

Encore!

Fuair mé cuireadh ón gcara céanna arís an tseachtain seo caite, 10 mbliana níos déanaí ná a chéad chuireadh. Bhí cara dár ngrúpa (Liam) ar cuairt ó Atlanta, áit a bhfuil cónaí air anois. Mar sin bheadh trí lánúin i láthair as an gcúigear a tháinig le chéile 10 mbliana ó shin. Níl cónaí ar na cairde eile sa cheantar a thuilleadh – oibríonn duine amháin do Amazon i Seattle, Washington agus tá an duine eile ar scor i Morro Bay, California. Ní i m’onóir a bheadh an teacht le chéile an uair seo, ach ag ceiliúradh cuairt Liam.

Bhí sé deas teacht le chéile le haghaidh bricfeasta déanach de bhia blasta Indiach le huachtar reoite ina dhiaidh. Tá Liam agus a bhean chéile ag smaoineamh ar athlonnú ar ais go San Diego. Cé go bhfuil siad sásta in Atlanta, tá cónaí ar a mac i San Diego, agus ba mhaith leo a bheith níos gaire dó.

Cuireadh Liam as a phost i Qualcomm bliain go leith ó shin. Chuir siad as a phost duine de na hinnealtóirí is cumasaí ar chas mé leis nó léi riamh, agus duine a bhí thar a bheith dílis do Qualcomm. Tar éis sin, níl aon dílseacht fágtha aige don chomhlacht, agus tá sé ag lorg poist i gcomhlachtaí eile.

Mar sin níl ach duine amháin dúinn – ár n-óstach, Vijay – fós ag obair ag Qualcomm faoi láthair, agus ag déanamh go han-mhaith ann. Go maire sé i bhfad!

An uair seo arís, agus deochanna fuara á n-ól againn, chuamar siar ar bhóithrín na smaointe. Ní raibh na mothúcháin maidir le Qualcomm chomh dearfach agus a bhí 10 mbliana ó shin.

Oibríonn mac Liam san fhoireann chéanna le Vijay. Tá Vijay ina leas-uachtarán agus i gceannas na foirne, mar a tharlaíonn sé. D’inis Con (mac Liam) nach bhfuil fágtha as dosaen innealtóirí a thosaigh leis sa chomhlacht breis agus trí bliana ó shin, ach é féin.

Rúin Ceannaireachta

Agus muid i mbun comhrá, thosaíomar ag plé cén fáth a raibh an oiread sin innealtóirí ag fágáil an chomhlachta agus cén fáth nár fhág Con féin.

Cén fáth ar fhágadar? Bhí an iomarca oibre le déanamh i gcónaí. Agus níor chuir a gceannasaithe a mbuíochas in iúl dóibh.

Agus cén fáth nár fhág Con? Ní raibh an cultúr céanna ina fhoireann. Cultúr iontach a bhí ann.

Cén fáth? Dúirt Vijay agus Liam gur chuir mise an cultúr sin i bhfeidhm blianta fada ó shin, agus go bhfuil sé ann fós. D’fhoghlaim Liam agus Vijay an stíl ceannaireachta uaim, agus lean siad uirthi go dtí an lá atá inniu ann. D’iarr siad orm cúpla focal a rá faoi sin.

Dúirt mé gurb é an rud is tábhachtaí nuair atá tú i do cheannaire, ná na daoine féin, agus an chaoi a gcaitheann tú leo. Cuir muinín iontu, agus lig dóibh rith, agus déanfaidh siad a seacht ndícheall. Ní maith le haon duine go mbeadh duine eile anuas sa mhullach orthu. Bí ar fáil mar cheannaire an t-am go léir chun ceisteanna a fhreagairt agus fadhbanna a réiteach, agus beidh ionadh ort leis na torthaí a fheicfidh tú. Nuair a bhíonn meas agat ar d’fhostaithe, beidh meas acu ort freisin, agus beidh foireann láidir agat agus na baill fhoirne ag obair as lámha a chéile.

D’aontaigh siad liom go hiomlán, agus dúirt siad gur trua mhór é nach bhfuil níos mó ceannairí den aigne chéanna.

Bhí iontas agus áthas orm go raibh an mothúchán sin acu go léir. Bhí sé chomh deas go ndúirt mo chairde liom conas a mhothaigh siad. Mhothaigh mé go ndearnamar, mise san áireamh, difríochtaí tábhachtacha atá a rian le feiceáil fós sa chomhlacht deich mbliana tar éis dom imeacht.

Cén difríochtaí?

  • Difríocht trí oibriú le chéile in ionad a bheith scartha óna chéile.
  • Difríocht tríd an teicneolaíocht cheannródaíoch a fhorbairt – chuireamar leathanbhanda ardluais ar an bhfón cliste den chéad uair, rud stairiúil.
  • Difríocht do Qualcomm. Cé nach bhfuaireamar aon aitheantas air sin agus muid ag imeacht, d’éirigh le Qualcomm thar na bearta leis an teicneolaíocht nua sin.

Ach in ainneoin na neamhshuime corparáidí sin ag an deireadh, tá mé i gcónaí buíoch as ceannaireacht an bhunaitheora, Irwin Jacobs, sna luathlaethanta sula ndearnadh ollphéist chorparáideach de Qualcomm. Bhí muinín aige asainn agus thug sé an spás agus na hacmhainní dúinn chun sárobair a dhéanamh. Nach ón bhfear iontach sin a d’fhoghlaim mé mo stíl ceannaireachta féin!

Ag deireadh an lae, thuig mé go soiléir rud amháin. Cé go ndéanann comhlachtaí dearmad ar a fhostaithe, fiú roimh dóibh imeacht, is a mhalairt atá i gceist maidir le d’fhíorchairde ar chas tú leo ann. Is iad na cairdis mharthanacha seo- a d’eascair ag an áit oibre, ach a mhair i bhfad ina dhiaidh sin- na bronntanais is luachmhaire ar fad.

 

Saoire ar Árainn – Cuid 2!

Saoire ar Árainn – Cuid 2!

le | 2025/07/02 | Cúrsaí Teanga, Pearsanta, Tuairim

Saoire ar Árainn -Cuid 2!

Le linn ár gcuairteanna roimhe seo, bhí mé diongbháilte Gaeilge a labhairt le muintir na háite. Cé go raibh Gaeilge acu, níor labhair siad ach Béarla liom – sna siopaí, sna bialanna, sa teach tábhairne. Chuir sé isteach go mór orm gur caitheadh liom mar sin. Níor thuig mé cén fáth nach labhródh muintir na háite Gaeilge liom. Bhí díomá orm, mar cheap mé go mbeadh Gaeilge mar ghnáth-theanga an oileáin.”

Tuigim anois. Bíonn Árainn plódaithe le cuairteoirí le linn an tsamhraidh, bád i ndiaidh báid ag scaoileadh sluaite paisinéirí amach gan stad gan staonadh, ó thús go deireadh an tséasúir. Tagann turasóirí ó gach cearn den domhan, agus teangacha éagsúla á labhairt acu. Is é Béarla príomhtheanga na tráchtála domhanda – ar Árainn freisin. Chomh maith leis sin, is iomaí duine atá ag obair sna seirbhísí ar an oileán nach bhfuil focal Gaeilge acu. Dá bhrí na gcúiseanna sin, ní labhraíonn muintir an oileáin ach Béarla le cuairteoirí. Nuair a bhíonn siad ag caint le chéile, is as Gaeilge a labhraíonn siad. Agus má bhíonn aithne mhaith acu ort, labhraíonn siad Gaeilge leat gan stró. Ceapaim nach bhfuil a fhios acu go bhfuil an nós sin acu, agus gur rud praiticiúil é a tharla le himeacht ama, agus atá mar chuid dá gcultúr anois.

An turas seo, bhí seachtain iontach againn ar an oileán. Bhíomar gnóthach an t-am go léir – idir shiúlóidí, rothaíocht, radhairc a fheiceáil, agus bualadh le daoine. Seo a leanas blaiseadh beag den spraoi a bhí againn.

Poill Shéidte
Fuaireamar cúpla rothar ar cíos. De ghnáth ní cheadaítear carranna ón mórthír. Feiceann tú na sluaite daoine ar rothair ar an oileán, go háirithe nuair a bhíonn an aimsir go breá. Ní raibh an aimsir go dona le linn ár gcuairte agus bhíomar ag siúl agus ag rothaíocht gach lá. Ba é ár gcéad eachtra ná cuairt ar phoill shéidte. Tá cúpla áit ar an oileán a bhfuil poill shéidte ann, agus chuamar go dtí na cinn ba ghaire dúinn. Cruthaítear na poill seo trí uaimheanna farraige a bhfuil tolláin acu suas go dtí an dromchla, agus nuair a bhíonn an fharraige garbh, séideann siad uisce suas trí na poill. Rothaíomar go dtí tús cosáin in aice leis an mbóthar íseal agus shiúlamar síos go bun na trá. Bhí titim thobann san aolchloch ag imeall an chladaigh, agus beagáinín níos faide siar, bhí na poill le feiceáil sa chloch. Ag breathnú síos iontu, d’fhéadfá an t-uisce taoide a fheiceáil thíos fúthu.  Gach uair a tháinig na tonnta isteach, d’ardaigh an t-uisce sna poill, agus shéid sé amach trí na poill agus suas san aer. Bhí torann millteanach le cloisteáil – bualadh agus preabadh a tharla idir an aolchloch agus an fharraige thíos. Ní féidir ach samhlú cad a bheadh ann in aimsir chorrach.

Dún Dúchathair

Lá breá eile, chuamar ag rothaíocht go dtí tús an chosáin go Dún Dúchathair agus shiúlamar an cosán géar suas go dtí an dún. Cé nach bhfuil ionad cuairteoirí ag an dún seo, murab ionann agus Dún Aonghasa, tá sé chomh hiontach céanna ar bhealaí áirithe.

Tá sé suite go hard ar na haillte os cionn na farraige agus tá radharc álainn leathan ann feadh an chósta. Is féidir dreapadh thar bhallaí an dúin agus dul isteach sa chlós laistigh. Tá an clós timpeallaithe ag an dún ar thaobh amháin agus ag aillte móra ar an taobh eile. Caith tamall i nDún Dúchathair má bhíonn an deis agat.

Caoirigh Árann: Aransheep.ie le Máirtín Ó Flaithearta

Ar an gcosán go Dún Dúchathair, feictear fógra: Aransheep.ie lasmuigh de theach. Tá aithne againn ar an úinéir, Máirtín Ó Flaithearta agus chuir sé fáilte mhór romhainn. Thaispeáin sé a shiopa dúinn, agus is músaem é freisin i ndáiríre. Bhí a lán le feiceáil agus bhí snáth ag Máirtín ó phórtha éagsúla caorach. Tá geansaithe, blaincéid agus caipíní Árannach ar taispeáint, chomh maith le bailiúchán snátha éagsúil. Tá léarscáileanna agus póstaeir shuimiúla ar na ballaí, ag taispeáint gach saghas ruda maidir le caoirigh, lena n-airítear dáileadh caorach i gcodanna éagsúla den domhan agus pórtha éagsúla caorach. Tá scáileán mór sa seomra agus go leor cathaoireacha freisin, chun físeán a sheinm nó léacht a thabhairt. Tá seomra eile á thógáil ag Máirtín, ionas go mbeidh níos mó spás aige. Bhíomar ann níos mó ná uair an chloig, agus bhaineamar an-sult as. Is fiú go mór cuairt a thabhairt ann má bhíonn an deis agat.

Oíche Shin Seáin

Déantar ceiliúradh ar Oíche Shin Seáin ar an 23 Iúil, lá a lastar tinte cnámha ar an oileán. Iarsma d’fhéile ársa págánach í, a bhíodh mar ceiliúradh i lár an tsamhraidh, ag baint le torthúlacht talún agus adhradh gréine. Is í an tine croí an cheiliúrtha mar is siombail na gile í. Bhí deasghnátha ar leith ag baint leis an gceiliúradh ach níl an spás agam anseo iad a phlé.

Ar aon nós, thugamar cuairt ar Sheán a raibh tine chnámh lasta aige, rud a dhéanann sé bliain i ndiaidh bliana. Bhí daoine ag teacht agus ag imeacht an t-am go léir, agus ócáid shóisialta iontach a bhí inti. Bhí boladh deas móin ón tine, agus bhí an aimsir réasúnta maith. Chuir Seán deochanna agus sneaiceanna ar fáil dúinn, agus bhí comhrá deas againn.

Bhí níos mó carranna ná mar is gnách ag tiomáint thart ar an mBóthar Ard. Mar a tháinig sé chun solais, bhí an t-aisteoir cáiliúil Patrick Duffy, an réalta as an tsraith theilifíse Dallas ar an oileán, agus de réir an ráfla bhí sé i mBunghabhla. Níor sheasamar inár dtost ach an oiread. Chuir an fhiosracht an lámh in uachtar orainn, agus thiomáin Seán muid timpeall an oileáin ag féachaint ar na tinte eile ar fad. De thaisme glan, thiomáineamar trí Bunghabhla, ach ní raibh tásc ná tuairisc ar an réalta. Ach dar ndóigh, tráthnóna den scoth a bhí ann, ag ceiliúradh traidisiúin ársa le muintir an oileáin, agus ag dul sa tóir ar Patrick Duffy!

Conclúid

Sin ach blaiseadh beag den mhéid a bhí ar siúl againn le linn ár gcuairte ar an oileán. Cé go bhfuil an t-oileán féin ar fheabhas ó thaobh áilleachta nádúrtha agus seandálaíochta de, is iad muintir an oileáin croí na háite. Má fhaigheann tú deis, tabhair cuairt ar Árainn – ní bheidh aiféala ort.

 

gaGaeilge
gaGaeilge en_USEnglish