Leorghníomh aithreachais!

Bhailigh grúpa daoine le chéile in aice le loch ar lá an-fhuar i mí Dheireadh Fómhair i dtuaisceart Wisconsin. Bhí brat duilleoga ildaite ar an talamh. Bhí idir mhná rialta agus Dhúchasaigh Meiriceánaigh ón mBanna Lac du Flambeau i láthair.

Le linn an tsearmanais, thug na mná rialta teideal talún do thoscaireacht na nDúchasach. Is é a bhí i gceist ná dhá acra talún, a raibh braisle bothán ann, agus teach ar a dtugtar Ionad Spioradálta Proinsiasach Marywood. An praghas díola: $30,000, díreach an méid a d’íoc an t-ord mná rialta air 60 bliain ó shin. A luacháil inniu? Thart ar $2.6 milliún.

I gcodarsnacht leis an aitheantas talún atá coitianta ag cruinnithe ar thalamh goidte agus nach bhfuil iontu ach faoistin shiombalach, ba é seo an fíor-rud: an chéad chás aitheanta d’institiúid Chaitliceach sna Stáit Aontaithe ag tabhairt talún ar ais go deonach do threibh mar ghníomh cúitimh.

“Bhí muid ag iarraidh níos mó a dhéanamh ná a rá go raibh brón orainn.”

Dúirt an tSiúr Eileen McKenzie, uachtarán Shiúracha Proinsiasacha an Adhartha Shíoraí (FSPA), le tuairisceoirí gur chaith an t-ord dhá bhliain ag déanamh taighde ar stair na talún. D’fhoghlaim siad go raibh an réadmhaoin ar chríoch thraidisiúnta Bhanna Lac du Flambeau, ar goideadh talamh uathu trí chonarthaí briste.

“Bhí muid ag iarraidh níos mó a dhéanamh ná a rá go raibh brón orainn,” a dúirt sí. “Bhí muid ag iarraidh an scéal a athrú, fiú ar bhealach beag.”

Rinne na mná rialta an cinneadh tar éis machnamh pianmhar a dhéanamh. Chabhraigh FSPA scoil chónaithe Chaitliceach a reáchtáil a scar leanaí Dúchasacha óna dteaghlaigh agus óna gcultúr. Is oidhreacht náireach é sin ní hamháin don FSPA ach do Chaitlicigh agus Protastúnaigh ar fud Mheiriceá Thuaidh, mar táthar ag teacht ar uaigheanna gan leacht fós i ngach cearn den mhór-roinn.

“Mhothaigh sé ceart rud éigin a thabhairt ar ais,” a dúirt McKenzie. “Níor linne an talamh seo ar dtús ar aon nós.”

Filleadh abhaile mothúchánach le cuimhní ceanúla

Don Bhanna Lac du Flambeau, bhí mothúchán domhain ag baint leis an nóiméad. Thug an tUachtarán Treibhe John Johnson Sr. “céim i dtreo cothromaíocht a athchóiriú” ar an ngníomh.

Labhair sé faoi sheandaoine a chuimhníonn a bheith ag iascaireacht ar an loch céanna, agus faoi na seanchosáin a bhíodh ag dul trí na coillte. “Nuair a fhilleann tú ar thalamh a bhfuil d’ainm ar eolas aige, mothaíonn tú rud éigin istigh ag socrú,” a dúirt sé. “Níl ceist úinéireachta í sin. Tá nasc domhain idir ár dtreibh agus an áit seo.”

Tá sé beartaithe ag an treibh an réadmhaoin a choinneáil mar áit do leigheas agus athnuachan cultúir — áit ar féidir le daoine cruinniú, scéalta a insint, agus searmanas a reáchtáil ar thalamh atá arís faoina gcúram.

“Tá sé cosúil le ciorcal ag dúnadh,” a dúirt Johnson. “Cuimhníonn an talamh orainn, agus anois is féidir linn cuimhneamh air.”

An réabhlóid chiúin ar a dtugtar ‘Land Back’

Ar fud na Stát Aontaithe, tá gluaiseacht atá ag fás ar a dtugtar ‘Land Back’, ag tabhairt dúshlán do choincheap úinéireacht talún. Meastar gur iarracht ríthábhachtach í, agus tá treibheanna agus comhghuaillithe ag idirbheartú, ag tiomsú airgid, agus uaireanta ag dul chun dlí chun tailte sinseartha a éileamh.

Is é an rud is suntasaí faoin scéal seo ná an tslí ar tharla sé. Ní ordú rialtais nó socrú cúirte a bhí ann — ach grúpa de mhná rialta aosta a shocraigh eatarthu féin an rud ceart a dhéanamh.

“Athraíonn sé seo an teocht morálta,” a dúirt an staraí agus abhcóide cearta Dúchasacha Nick Estes, a scríobh go forleathan ar an ngluaiseacht Land Back. “Nuair a fheiceann tú daoine creidimh — daoine a bhaineann leas dá n-institiúidí lenár ndíshealbhú — ag tabhairt talún ar ais go toilteanach, osclaíonn sé croíthe agus féidearthachtaí.”

Níos tábhachtaí ná an talamh amháin

Níl sa talamh ach cré agus crainn. Ach do Náisiúin Dhúchasacha, tá cuimhne, teanga, dlí agus féiniúlacht ann. Tá a gcultúr agus an talamh fite fuaite le chéile. Nuair a fhaigheann siad fiú píosa beag ar ais mar sin, déanann sé difríocht mhór dóibh, mar chuireann sé tús le haisiompú an chaillteanais.

Chuir an socheolaí an Dr. Danielle SeeWalker, a dhéanann staidéar ar iarrachtaí athmhuintearais Dhúchasacha, go simplí é: “Tá gach acra a thugtar ar ais cosúil le buille croí ag atosú. Ní féidir é sin a thomhas i ndollair.”

Do mná rialta an FSPA, is céim thábhachtach í a dtalamh a thabhairt ar ais don treibh.”Mhúin Proinsias ó Assisi dúinn an rud atá briste a dheisiú,” a dúirt an tSiúr McKenzie. “Sa ré seo b’fhéidir gurb é seo an rud atá briste agus is gá dúinn a dheisiú.”

Comhartha, ní deireadh

Ní dócha gurb é seo deireadh an scéil. Tuairiscítear go bhfuil pobail Chaitliceacha eile ag déanamh machnamh domhain faoina ról féin maidir le scoileanna cónaithe agus an talamh ag baint leo.

Tá ceisteanna curtha ar na hÍosánaigh agus na Beinidictigh araon faoi réadmhaoin a bhí ceangailte le misin nó le scoileanna do leanaí Dúchasacha.

Measann saineolaithe dlí go bhféadfadh gníomhartha deonacha mar seo tionchar a imirt ar bheartas poiblí — ag taispeáint gur féidir aistrithe cúitimh mar seo a dhéanamh gan deich mbliana sna cúirteanna. “Is féidir breathnú ar leorghníomh aithreachais mar seo mar ghníomh caidrimh in ionad troid pholaitiúil,” a dúirt ollamh dlí amháin.

Ach áitíonn na mná rialta féin nach bhfuil siad ag lorg molta. “Níl muid inár laochra,” a dúirt McKenzie. “D’éist muid, sin an méid.”

Conclúid

Nuair a chríochnaigh an searmanas, rinne an grúpa ciorcal beag, ag cur babhla adhmaid lán d’uisce ón loch thart. Bheannaigh seanóir na treibhe an suíomh ina theanga dhúchais – Ojibwe – agus chan na mná rialta iomann Proinsiasach. D’iompair an ghaoth a nguthanna thar na crainn agus suas sa spéir, ag scaipeadh na teachtaireachta dóchasaí ar fud an domhain, gan srian gan chosc.

I dtír atá lán de ghealltanais fholmha agus ina bhfuil airgead mar Dhia bréige, is annamh gníomh mar seo. Ach trí shampla amháin a leagan síos, tá seans gur thosaigh an grúpa beag ar imeall an locha gluaiseacht nua a spreagadh, a bheidh i bhfad níos mó ná mar is eol dóibh.

Agus tú ag machnamh ar seo, smaoinigh ar an gcaoi ar féidir linn féin gníomhartha mar seo a dhéanamh, a thabharfaidh tacaíocht do ghrúpaí mionlaigh agus faoi mhíbhuntáiste inár dtír féin- grúpaí cosúil le hinimircigh dhlisteanacha agus an Lucht Siúil.

Agus is féidir linn i gcónaí tacú le hiarrachtaí a chuirfidh an Ghaeilge agus caomhnú ár gcultúir chun cinn. Féach cad atá á dhéanamh ag Uachtarán Catherine Connolly in Áras an Uachtaráin, mar shampla, maidir le húsáid na teanga.

Ar deireadh, i bhfocail cháiliúla Margaret Mead: Ná bíodh amhras ort riamh nach féidir le grúpa beag de shaoránaigh thuisceanacha, thiomanta an domhan a athrú; go deimhin, sin an t-aon rud a rinne é riamh.