Daonáireamh 1926
Daonáireamh 1926
Nuair a cuireadh Daonáireamh na hÉireann 1926 ar líne le déanaí, d’oscail sé féidearthachtaí nua do thaighde ginealaigh.
Tharraing mo bhean m’aird air tar éis di an nuacht a fheiceáil. Ó shin i leith, tá go leor uaireanta an chloig caite ag an mbeirt againn ag déanamh taighde ar stair ár dteaghlach.
D’aon duine a bhfuil fréamhacha Éireannacha acu, is stór luachmhar é seo. Tá an t-eolas teoranta, ach is leor é chun spléachadh a thabhairt ar an am sin agus ar an saol a bhí ag ár sinsir.
Tógadh an daonáireamh ar an 18 Aibreán, 1926, eagraithe ag Saorstát na hÉireann. Murab ionann agus daonáirimh 1901 agus 1911, a chuimsigh na 32 contae ar fad, chuimsigh an ceann seo 26 contae an Stáit nua.
Is é an rud a dhéanann cumhachtach é ná an méid is féidir a dhéanamh leis. Feidhmíonn daonáireamh 1926 mar nasc siar go 1911. Ansin, is féidir leat dul siar go 1901, agus ansin go Luacháil Uí Ghríofa—taifead cánach réadmhaoine i lár an 19ú haois a fheidhmíonn mar thaifead ríthábhachtach ar shonraí daonáirimh atá ar iarraidh ón ré sin. Ina dhiaidh sin, is féidir níos mó eolais a fháil sna teastais breithe agus deimhnithe pósta agus báis atá ar fáil ar IrishGenealogy.ie.
An Nasc le Maigh Eo
San alt seo, díreoidh mé ar chuid de mo theaghlach féin, mar shampla de na rudaí is féidir a dhéanamh. Tá i bhfad níos mó fós le fiosrú agam.
Thosaigh mé le taobh m’athar. Bhí sé sin níos éasca. Rugadh Daid i 1925, mar sin bhí sé ansin i ndaonáireamh 1926, ina leanbh naoi mí d’aois. Bhí a dheartháireacha agus a dheirfiúracha níos sine ansin freisin, mar aon le mo sheantuismitheoirí, iad ar fad ar leathanach amháin lámhscríofa.
Bhí seachtar acu ina gcónaí i dteach ceann tuí dhá sheomra ar 16 acra i nDroim Riabhach, ar Leithinis an Mhuirthead i gContae Mhaigh Eo. Níos déanaí, nuair a rugadh Síle, bheadh ochtar ann.
Ag baint úsáide as an eolas sin, ghlac mé céim siar go 1911. Ansin d’aimsigh mé mo shin-seanathair Michael Barrett, fear baintreach, ina chónaí sa teach céanna le mo sheanathair agus cuid dá deartháireacha agus deirfiúracha fásta agus col ceathrar. Ag dul siar go 1901 arís, bhí sé ansin lena bhean Julia agus a naonúr clainne.
Scéal Brónach
Thug m’athair crann teaghlaigh lámhdhéanta dom roinnt blianta ó shin, a chuir sé le chéile lena dheartháir John. Cé nach raibh gach bosca líonta acu, bhí sé thar a bheith luachmhar. Dhearbhaigh sé an taighde a bhí á dhéanamh agam, agus thug sé leideanna tábhachtacha nua dom freisin.
Bhí brón sa chrann teaghlaigh sin, nach raibh le feiceáil go héasca i dtaifid an daonáirimh. Léirigh taifid mo Dhaid go raibh triúr ina chlann féin, Ellen, Mary agus William, a fuair bás go hóg. D’aimsigh mé taifid ar líne do bheirt acu. Fuair Mary bás nuair a bhí sí sé lá d’aois. Fuair Ellen bás ag ceithre mhí. Níor aimsigh mé William go fóill. Caithfidh go raibh sé tubaisteach don teaghlach triúr as naonúr clainne a chailleadh chomh hóg sin.
Chuaigh mé isteach sna teastais breithe agus na deimhnithe pósta agus báis ar IrishGenealogy.ie agus bhí mé an-sásta a fheiceáil go raibh na taifid shibhialta agus na taifid daonáirimh ag teacht le chéile. Thug na taifid shibhialta eolas nua dom freisin. Fuair mé amach gurbh é Richard Barrett an t-ainm a bhí ar athair mo shin-sheanmháthar Ellen Monaghan. Bhí “Dick” scríofa ag mo Dhaid sa bhosca ábhartha ina chairt teaghlaigh. Rudaí ag teacht le chéile arís.
File Iorrais
D’inis mo Dhaid dom go raibh an nasc siar go dtí Riocard Bairéad ar thaobh a mháthar. Ó tharla gurbh é Richard Barrett ainm mo shin-shin-seanathar ar thaobh mháthair mo Dhaid, neartaigh sé sin an tuairim.
Ba fhile, aorthóir agus máistir scoile é Riocard (Dick) Bairéad. Bhí baint aige leis na hÉireannaigh Aontaithe agus le hÉirí Amach 1798 freisin. Ach is mar file is fearr a bhfuil cuimhne air. I measc na ndánta a chum sé tá “Eoghan Cóir” agus “Preab san Ól.”
Ainm suimiúil eile ar chairt mo Dhaid ná mo shin-shin-seanathair, Éamon Barrett. Chuardaigh mé Luacháil Uí Ghríofa agus ní bhfuair mé tada faoi Éamon. Ansin bhain mé triail as Edward Barrett.
Bhí sé ansin. Ar na sé acra dhéag chéanna i nDroim Riabhach. Feirmeoir tionóntach. Tobias Kirkwood an t-ainm a bhí ar a thiarna talún. Faoi 1901, is cosúil nár feirmeoir tionóntach é Michael Barrett ach gur leis an talamh.
Oidhreacht agus Brí
Dar le m’athair, ba é Edward an chéad Bairéadach a chuir faoi i nDroim Riabhach mar fheirmeoir tionóntach. Faoi 1901, bhí aon duine dhéag sa teach ceann tuí céanna dhá sheomra. Seachtar i 1911. Seachtar arís i 1926, m’athair féin san áireamh.
Bhí saol crua i gceist an tráth úd. I lár an 19ú haois caithfidh go raibh sé thar a bheith deacair do Edward Barrett agus a theaghlach maireachtáil. Is dócha go raibh sé ag feirmeoireacht na talún sin le linn an Ghorta Mhóir. I mí an Mheithimh 1847, shroich na céadta daoine ocracha as Iorras teach na mbocht i mBéal an Átha, ach cuireadh ar shiúl iad toisc go raibh sé lán cheana féin. Is ar éigean a bhí acu ach ón lámh go dtí an béal, rud a bheadh deacair fiú a shamhlú sa lá atá inniu ann.
Tá a fhios agam ó thaifid m’athar gur imigh beirt uncailí go Chicago sna 1910í. Sin líne eile le leanúint níos déanaí agus seans maith go bhfuil gaolta agam anseo sna Stáit Aontaithe.
Nuair a bhreathnaím ar na hainmneacha go léir sin, ritheann sé liom gur duine gach ceann acu, agus saol agus scéal acu. Níl fágtha anois ach ainm scríofa ar phár, agus gach rud eile caillte i gceo an ama.
Is ábhar machnaimh é m’uncail, mo sheanathair agus mo shin-seanathair a fheiceáil ansin ar an gcairt agus sna taifid, iad go léir leis an ainm céanna liomsa—Michael Barrett. Tugann siad comhthéacs dom. Tugann siad brí dom.
Tá mé cinnte go bhfuil go leor daoine a léann é seo ag déanamh a dtaighde féin le daonáireamh 1926, ag rianú a dteaghlaigh, ag foghlaim níos mó faoin áit as ar tháinig siad agus an saol mar a bhí sé ag an am sin.
Níor lean mé ach líne amháin go dtí seo. Tá go leor eile le fiosrú, agus tógfaidh sé am.
Mura raibh an deis agat fós, tá súil agam go spreagfaidh mo scéal tú chun fréamhacha do theaghlach féin a fhiosrú i ndaonáireamh 1926.
Gaeilge 
English