Bhailigh grúpa daoine le chéile in aice le loch ar lá an-fhuar i mí Dheireadh Fómhair i dtuaisceart Wisconsin. Bhí brat duilleoga ildaite ar an talamh. Bhí idir mhná rialta agus Dhúchasaigh Meiriceánaigh ón mBanna Lac du Flambeau i láthair.

Le linn an tsearmanais, thug na mná rialta teideal talún do thoscaireacht na nDúchasach. Is é a bhí i gceist ná dhá acra talún, a raibh braisle bothán ann, agus teach ar a dtugtar Ionad Spioradálta Proinsiasach Marywood. An praghas díola: $30,000, díreach an méid a d’íoc an t-ord mná rialta air 60 bliain ó shin. A luacháil inniu? Thart ar $2.6 milliún.

I gcodarsnacht leis an aitheantas talún atá coitianta ag cruinnithe ar thalamh goidte agus nach bhfuil iontu ach faoistin shiombalach, ba é seo an fíor-rud: an chéad chás aitheanta d’institiúid Chaitliceach sna Stáit Aontaithe ag tabhairt talún ar ais go deonach do threibh mar ghníomh cúitimh.

“Bhí muid ag iarraidh níos mó a dhéanamh ná a rá go raibh brón orainn.”

Dúirt an tSiúr Eileen McKenzie, uachtarán Shiúracha Proinsiasacha an Adhartha Shíoraí (FSPA), le tuairisceoirí gur chaith an t-ord dhá bhliain ag déanamh taighde ar stair na talún. D’fhoghlaim siad go raibh an réadmhaoin ar chríoch thraidisiúnta Bhanna Lac du Flambeau, ar goideadh talamh uathu trí chonarthaí briste.

“Bhí muid ag iarraidh níos mó a dhéanamh ná a rá go raibh brón orainn,” a dúirt sí. “Bhí muid ag iarraidh an scéal a athrú, fiú ar bhealach beag.”

Rinne na mná rialta an cinneadh tar éis machnamh pianmhar a dhéanamh. Chabhraigh FSPA scoil chónaithe Chaitliceach a reáchtáil a scar leanaí Dúchasacha óna dteaghlaigh agus óna gcultúr. Is oidhreacht náireach é sin ní hamháin don FSPA ach do Chaitlicigh agus Protastúnaigh ar fud Mheiriceá Thuaidh, mar táthar ag teacht ar uaigheanna gan leacht fós i ngach cearn den mhór-roinn.

“Mhothaigh sé ceart rud éigin a thabhairt ar ais,” a dúirt McKenzie. “Níor linne an talamh seo ar dtús ar aon nós.”

Filleadh abhaile mothúchánach le cuimhní ceanúla

Don Bhanna Lac du Flambeau, bhí mothúchán domhain ag baint leis an nóiméad. Thug an tUachtarán Treibhe John Johnson Sr. “céim i dtreo cothromaíocht a athchóiriú” ar an ngníomh.

Labhair sé faoi sheandaoine a chuimhníonn a bheith ag iascaireacht ar an loch céanna, agus faoi na seanchosáin a bhíodh ag dul trí na coillte. “Nuair a fhilleann tú ar thalamh a bhfuil d’ainm ar eolas aige, mothaíonn tú rud éigin istigh ag socrú,” a dúirt sé. “Níl ceist úinéireachta í sin. Tá nasc domhain idir ár dtreibh agus an áit seo.”

Tá sé beartaithe ag an treibh an réadmhaoin a choinneáil mar áit do leigheas agus athnuachan cultúir — áit ar féidir le daoine cruinniú, scéalta a insint, agus searmanas a reáchtáil ar thalamh atá arís faoina gcúram.

“Tá sé cosúil le ciorcal ag dúnadh,” a dúirt Johnson. “Cuimhníonn an talamh orainn, agus anois is féidir linn cuimhneamh air.”

An réabhlóid chiúin ar a dtugtar ‘Land Back’

Ar fud na Stát Aontaithe, tá gluaiseacht atá ag fás ar a dtugtar ‘Land Back’, ag tabhairt dúshlán do choincheap úinéireacht talún. Meastar gur iarracht ríthábhachtach í, agus tá treibheanna agus comhghuaillithe ag idirbheartú, ag tiomsú airgid, agus uaireanta ag dul chun dlí chun tailte sinseartha a éileamh.

Is é an rud is suntasaí faoin scéal seo ná an tslí ar tharla sé. Ní ordú rialtais nó socrú cúirte a bhí ann — ach grúpa de mhná rialta aosta a shocraigh eatarthu féin an rud ceart a dhéanamh.

“Athraíonn sé seo an teocht morálta,” a dúirt an staraí agus abhcóide cearta Dúchasacha Nick Estes, a scríobh go forleathan ar an ngluaiseacht Land Back. “Nuair a fheiceann tú daoine creidimh — daoine a bhaineann leas dá n-institiúidí lenár ndíshealbhú — ag tabhairt talún ar ais go toilteanach, osclaíonn sé croíthe agus féidearthachtaí.”

Níos tábhachtaí ná an talamh amháin

Níl sa talamh ach cré agus crainn. Ach do Náisiúin Dhúchasacha, tá cuimhne, teanga, dlí agus féiniúlacht ann. Tá a gcultúr agus an talamh fite fuaite le chéile. Nuair a fhaigheann siad fiú píosa beag ar ais mar sin, déanann sé difríocht mhór dóibh, mar chuireann sé tús le haisiompú an chaillteanais.

Chuir an socheolaí an Dr. Danielle SeeWalker, a dhéanann staidéar ar iarrachtaí athmhuintearais Dhúchasacha, go simplí é: “Tá gach acra a thugtar ar ais cosúil le buille croí ag atosú. Ní féidir é sin a thomhas i ndollair.”

Do mná rialta an FSPA, is céim thábhachtach í a dtalamh a thabhairt ar ais don treibh.”Mhúin Proinsias ó Assisi dúinn an rud atá briste a dheisiú,” a dúirt an tSiúr McKenzie. “Sa ré seo b’fhéidir gurb é seo an rud atá briste agus is gá dúinn a dheisiú.”

Comhartha, ní deireadh

Ní dócha gurb é seo deireadh an scéil. Tuairiscítear go bhfuil pobail Chaitliceacha eile ag déanamh machnamh domhain faoina ról féin maidir le scoileanna cónaithe agus an talamh ag baint leo.

Tá ceisteanna curtha ar na hÍosánaigh agus na Beinidictigh araon faoi réadmhaoin a bhí ceangailte le misin nó le scoileanna do leanaí Dúchasacha.

Measann saineolaithe dlí go bhféadfadh gníomhartha deonacha mar seo tionchar a imirt ar bheartas poiblí — ag taispeáint gur féidir aistrithe cúitimh mar seo a dhéanamh gan deich mbliana sna cúirteanna. “Is féidir breathnú ar leorghníomh aithreachais mar seo mar ghníomh caidrimh in ionad troid pholaitiúil,” a dúirt ollamh dlí amháin.

Ach áitíonn na mná rialta féin nach bhfuil siad ag lorg molta. “Níl muid inár laochra,” a dúirt McKenzie. “D’éist muid, sin an méid.”

Conclúid

Nuair a chríochnaigh an searmanas, rinne an grúpa ciorcal beag, ag cur babhla adhmaid lán d’uisce ón loch thart. Bheannaigh seanóir na treibhe an suíomh ina theanga dhúchais – Ojibwe – agus chan na mná rialta iomann Proinsiasach. D’iompair an ghaoth a nguthanna thar na crainn agus suas sa spéir, ag scaipeadh na teachtaireachta dóchasaí ar fud an domhain, gan srian gan chosc.

I dtír atá lán de ghealltanais fholmha agus ina bhfuil airgead mar Dhia bréige, is annamh gníomh mar seo. Ach trí shampla amháin a leagan síos, tá seans gur thosaigh an grúpa beag ar imeall an locha gluaiseacht nua a spreagadh, a bheidh i bhfad níos mó ná mar is eol dóibh.

Agus tú ag machnamh ar seo, smaoinigh ar an gcaoi ar féidir linn féin gníomhartha mar seo a dhéanamh, a thabharfaidh tacaíocht do ghrúpaí mionlaigh agus faoi mhíbhuntáiste inár dtír féin- grúpaí cosúil le hinimircigh dhlisteanacha agus an Lucht Siúil.

Agus is féidir linn i gcónaí tacú le hiarrachtaí a chuirfidh an Ghaeilge agus caomhnú ár gcultúir chun cinn. Féach cad atá á dhéanamh ag Uachtarán Catherine Connolly in Áras an Uachtaráin, mar shampla, maidir le húsáid na teanga.

Ar deireadh, i bhfocail cháiliúla Margaret Mead: Ná bíodh amhras ort riamh nach féidir le grúpa beag de shaoránaigh thuisceanacha, thiomanta an domhan a athrú; go deimhin, sin an t-aon rud a rinne é riamh.

Ceachtanna cothromais ó sheanadóir forásach Mheiriceá

Is seanadóir neamhspleách é Bernie Sanders ó stát Vermont, agus tá sé ar cheann de na figiúirí is mó tionchair i bpolaitíocht fhorásach Mheiriceá agus, go deimhin, ar fud an domhain. Go minic déantar cur síos air mar shóisialaí daonlathach. Rugadh é i mBrooklyn, Nua-Eabhrac, i 1941, i gclann Ghiúdach. Tháinig a athair — inimirceach ón bPolainn — ar thóir saoil níos fearr. Tá níos mó ná daichead bliain caite ag Sanders sa pholaitíocht — óna laethanta mar mhéara ar Burlington go dtí a sheirbhís fhada sa Seanad.

Bhí sé ina iomaitheoir tromchúiseach faoi dhó d’ainmniúchán uachtaránachta an Pháirtí Dhaonlathaigh (2016 agus 2020), agus d’athraigh sé comhrá polaitiúil Mheiriceá trí dhíriú ar éagothroime eacnamaíochta, ar chumhacht chorparáideach, agus ar chearta sóisialta. Creideann sé gur cearta bunúsacha daonna iad cúram sláinte, oideachas, tithíocht, agus pá maireachtála. Tá an teachtaireacht shoiléir seo mar threoir aige i gcónaí: ba chóir don pholaitíocht freastal ar na daoine ar fad, ní amháin ar lucht an rachmais.

Polaitíocht na hÉagothroime Eacnamaíochta

Le linn a shaoil pholaitiúil, tá Bernie Sanders tar éis prionsabal amháin a chosaint gan stad ná staonadh.

“Tá córas polaitíochta againn atá á rialú ag na milliúnaithe agus ag na billiúnaithe. Is é ár ndualgas geilleagar agus rialtas a chruthú a oibríonn do ghnáthdhaoine, ní do lucht an rachmais amháin.”

Dar leis, tá na treochtaí céanna le feiceáil ar fud an domhain — ón Rúis go dtí an tSín, ón Ungáir go dtí an India. Caithfidh gnáthshaoránaigh an smacht sin a bhriseadh agus an chumhacht pholaitiúil a thabhairt ar ais don phobal. Tá a theachtaireacht simplí ach láidir: is féidir le muintir na hÉireann, na hEorpa, agus Mheiriceá araon dul i ngleic leis an mbealach a roinntear cumhacht agus saibhreas.

Conas a cailleadh guth an lucht oibre

Dar le Sanders, go traidisiúnta ba é an Páirtí Daonlathach a chosain an lucht oibre i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ach sna 1970í, d’iompaigh sé i dtreo na ndaoine saibhre agus na gcorparáidí móra. Dúnadh monarchana, laghdaíodh cumhacht na gceardchumann, agus fágadh an lucht oibre gan chosaint.

“Níor vótáil daoine (agus go háirithe an lucht oibre) do Donald Trump mar gur theastaigh uathu go n-éireodh na billiúnaithe níos saibhre,” a mhaíonn sé. “Vótáil siad dó mar dúirt sé go raibh an córas briste — agus go ndéanfadh sé rud éigin faoi.”

Is é réiteach Sanders ná an lucht oibre a chur arís i gcroílár an pholaitíochta: poist mhaith, pá cóir, tithíocht inacmhainne, agus rialachas a fhreastalaíonn ar an bpobal sin.

Cearta Uilíocha

Ag croílár a chuid tuairimí tá creideamh láidir ag Sanders go bhfuil cearta áirithe ag gach duine, beag beann ar stádas nó rachmas. Ina measc:
– Cúram sláinte mar cheart daonna trí chóras poiblí uilechuimsitheach;
– Oideachas tríú leibhéal saor in aisce do chách;
– Tithíocht inacmhainne do chách;
– Conradh Glas Nua a nascann gníomhaíocht aeráide le cruthú post.

Nuair a deirtear leis go bhfuil a spriocanna ró-uaillmhianach, agus go háirithe maidir le cúram sláinte, seo a fhreagra:
— “Má tá gach tír fhorásach eile ar domhan in ann cúram sláinte a thabhairt dá saoránaigh, cén fáth nach bhfuil muidne in ann é sin a dhéanamh freisin?”

Cáin agus Cumhacht

Dar le Sanders, ba cheart go n-íocfadh daoine saibhre agus corparáidí móra cánacha i bhfad níos airde ná mar atá siad ag íoc faoi láthair. “Is féidir leo maireachtáil go maith fós,” a deir sé go magúil, “fiú má íocann siad a gcuid cánach.”

Dar leis, is ceist pholaitiúil chomh maith le heacnamaíoch í — ceist a bhaineann le cumhacht agus tionchar. Má bhíonn daoine saibhre agus corparáidí ábalta tionchar a imirt ar thoghcháin, ní daonlathas atá i gceist níos mó, ach olagarcacht.

Athrú Aeráide

Feiceann Sanders an ghéarchéim aeráide mar chuid den chóras céanna éagórach. Bíonn lucht an rachmais sa tóir ar bhrabús, beag beann ar an damáiste don timpeallacht. Sin an fáth go bhfuil sé ar son Chonartha Ghlais Nua a nascann laghdú carbóin le poist shábháilte agus inbhuanaithe.

Tá an choincheap sin le feiceáil san Eoraip freisin, ach dar le Sanders is gá gníomhú ar bhonn níos práinní agus mar ghlao morálta seachas mar bheartas amháin. D’fhéadfadh Éire, atá ag iarraidh aistriú ó thionscail bhreosla iontaise, foghlaim ón gcur chuige sin: ní mór go mbeadh ceartas sóisialta i gcroílár an athraithe aeráide.

Pátrúnacht gan Náisiúnachas

Cé go bhfuil Sanders in aghaidh impiriúlachas Mheiriceá, labhraíonn sé le fíorghrá faoina thír féin. Is mac le hinimirceach Giúdach é a tháinig go dtí na Stáit Aontaithe gan phingin rua agus a thapaigh an deis saol nua a chruthú dá theaghlach féin.

Go minic, ina óráidí, déanann Sanders tagairt do Lincoln ag Gettysburg, agus é ag tabhairt ómóis do shaighdiúirí a thit in arm an Aontais sa Chogadh Cathartha:
— “…lena chinntiú nach bhfuair siad bás in aisce agus go mbeidh beatha nua agus saoirse úr ag an náisiún seo — agus rialtas den phobal, ag an bpobal, ar son an phobail, nach n-imeoidh ón talamh go brách.”

Dar le Sanders, sin fíorphátrúnacht: cothromaíocht agus seans ag gach duine a bheith páirteach ina rialtas féin.

Éire agus an Ceacht Leathan

Tá geilleagar oscailte na hÉireann tar éis borradh mór a bhaint amach, ach tá sé fós ag streachailt le géarchéim tithíochta, le cúram sláinte, agus le costas maireachtála. Is fiú dúinn machnamh a dhéanamh ar chúpla ceist thábhachtacha:
– Saibhreas agus leas: Cén tairbhe a fhaigheann an ghnáthshaoránach as an bhfás eacnamaíoch?
– Cáin agus ceartas: An féidir linn cothromaíocht a aimsiú idir infheistíocht eachtrach agus cóir chánach?
– Rannpháirtíocht phoiblí: An féidir níos mó guthanna ón lucht oibre a thabhairt isteach i gcinntí polaitiúla?

Tá traidisiún láidir comhluadair agus comhbhá ag Éirinn, ó ghluaiseachtaí ceardchumainn go pobail tuaithe. Dar le Sanders, is ar bhunús mar sin a thiocfaidh daonlathas slán sa todhchaí.

Conclúid

Ag deireadh an lae, seo an cheist chriticiúil: cé atá i gceannas — pobal na tíre ina iomláine nó lucht an rachmais amháin? Ó Washington go Moscó, ó Bhaile Átha Cliath go Budapest, is é an troid idir daonlathas agus olagarcacht an dúshlán is mó dár n-aois.

Dar le Sanders, chomh maith le rialtas daonlathach, ní mór córais eacnamaíochta a chruthú a thugann dínit, slándáil, agus cothromas do chách.
— “Ní smaoineamh radacach é a éileamh go mairfeadh gach duine le dínit,” a deir sé go socair. “Luíonn sé le réasún.”