Litir ó Mheiriceá – Cé hé Bernie Sanders?

Ceachtanna cothromais ó sheanadóir forásach Mheiriceá

Is seanadóir neamhspleách é Bernie Sanders ó stát Vermont, agus tá sé ar cheann de na figiúirí is mó tionchair i bpolaitíocht fhorásach Mheiriceá agus, go deimhin, ar fud an domhain. Go minic déantar cur síos air mar shóisialaí daonlathach. Rugadh é i mBrooklyn, Nua-Eabhrac, i 1941, i gclann Ghiúdach. Tháinig a athair — inimirceach ón bPolainn — ar thóir saoil níos fearr. Tá níos mó ná daichead bliain caite ag Sanders sa pholaitíocht — óna laethanta mar mhéara ar Burlington go dtí a sheirbhís fhada sa Seanad.

Bhí sé ina iomaitheoir tromchúiseach faoi dhó d’ainmniúchán uachtaránachta an Pháirtí Dhaonlathaigh (2016 agus 2020), agus d’athraigh sé comhrá polaitiúil Mheiriceá trí dhíriú ar éagothroime eacnamaíochta, ar chumhacht chorparáideach, agus ar chearta sóisialta. Creideann sé gur cearta bunúsacha daonna iad cúram sláinte, oideachas, tithíocht, agus pá maireachtála. Tá an teachtaireacht shoiléir seo mar threoir aige i gcónaí: ba chóir don pholaitíocht freastal ar na daoine ar fad, ní amháin ar lucht an rachmais.

Polaitíocht na hÉagothroime Eacnamaíochta

Le linn a shaoil pholaitiúil, tá Bernie Sanders tar éis prionsabal amháin a chosaint gan stad ná staonadh.

“Tá córas polaitíochta againn atá á rialú ag na milliúnaithe agus ag na billiúnaithe. Is é ár ndualgas geilleagar agus rialtas a chruthú a oibríonn do ghnáthdhaoine, ní do lucht an rachmais amháin.”

Dar leis, tá na treochtaí céanna le feiceáil ar fud an domhain — ón Rúis go dtí an tSín, ón Ungáir go dtí an India. Caithfidh gnáthshaoránaigh an smacht sin a bhriseadh agus an chumhacht pholaitiúil a thabhairt ar ais don phobal. Tá a theachtaireacht simplí ach láidir: is féidir le muintir na hÉireann, na hEorpa, agus Mheiriceá araon dul i ngleic leis an mbealach a roinntear cumhacht agus saibhreas.

Conas a cailleadh guth an lucht oibre

Dar le Sanders, go traidisiúnta ba é an Páirtí Daonlathach a chosain an lucht oibre i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ach sna 1970í, d’iompaigh sé i dtreo na ndaoine saibhre agus na gcorparáidí móra. Dúnadh monarchana, laghdaíodh cumhacht na gceardchumann, agus fágadh an lucht oibre gan chosaint.

“Níor vótáil daoine (agus go háirithe an lucht oibre) do Donald Trump mar gur theastaigh uathu go n-éireodh na billiúnaithe níos saibhre,” a mhaíonn sé. “Vótáil siad dó mar dúirt sé go raibh an córas briste — agus go ndéanfadh sé rud éigin faoi.”

Is é réiteach Sanders ná an lucht oibre a chur arís i gcroílár an pholaitíochta: poist mhaith, pá cóir, tithíocht inacmhainne, agus rialachas a fhreastalaíonn ar an bpobal sin.

Cearta Uilíocha

Ag croílár a chuid tuairimí tá creideamh láidir ag Sanders go bhfuil cearta áirithe ag gach duine, beag beann ar stádas nó rachmas. Ina measc:
– Cúram sláinte mar cheart daonna trí chóras poiblí uilechuimsitheach;
– Oideachas tríú leibhéal saor in aisce do chách;
– Tithíocht inacmhainne do chách;
– Conradh Glas Nua a nascann gníomhaíocht aeráide le cruthú post.

Nuair a deirtear leis go bhfuil a spriocanna ró-uaillmhianach, agus go háirithe maidir le cúram sláinte, seo a fhreagra:
— “Má tá gach tír fhorásach eile ar domhan in ann cúram sláinte a thabhairt dá saoránaigh, cén fáth nach bhfuil muidne in ann é sin a dhéanamh freisin?”

Cáin agus Cumhacht

Dar le Sanders, ba cheart go n-íocfadh daoine saibhre agus corparáidí móra cánacha i bhfad níos airde ná mar atá siad ag íoc faoi láthair. “Is féidir leo maireachtáil go maith fós,” a deir sé go magúil, “fiú má íocann siad a gcuid cánach.”

Dar leis, is ceist pholaitiúil chomh maith le heacnamaíoch í — ceist a bhaineann le cumhacht agus tionchar. Má bhíonn daoine saibhre agus corparáidí ábalta tionchar a imirt ar thoghcháin, ní daonlathas atá i gceist níos mó, ach olagarcacht.

Athrú Aeráide

Feiceann Sanders an ghéarchéim aeráide mar chuid den chóras céanna éagórach. Bíonn lucht an rachmais sa tóir ar bhrabús, beag beann ar an damáiste don timpeallacht. Sin an fáth go bhfuil sé ar son Chonartha Ghlais Nua a nascann laghdú carbóin le poist shábháilte agus inbhuanaithe.

Tá an choincheap sin le feiceáil san Eoraip freisin, ach dar le Sanders is gá gníomhú ar bhonn níos práinní agus mar ghlao morálta seachas mar bheartas amháin. D’fhéadfadh Éire, atá ag iarraidh aistriú ó thionscail bhreosla iontaise, foghlaim ón gcur chuige sin: ní mór go mbeadh ceartas sóisialta i gcroílár an athraithe aeráide.

Pátrúnacht gan Náisiúnachas

Cé go bhfuil Sanders in aghaidh impiriúlachas Mheiriceá, labhraíonn sé le fíorghrá faoina thír féin. Is mac le hinimirceach Giúdach é a tháinig go dtí na Stáit Aontaithe gan phingin rua agus a thapaigh an deis saol nua a chruthú dá theaghlach féin.

Go minic, ina óráidí, déanann Sanders tagairt do Lincoln ag Gettysburg, agus é ag tabhairt ómóis do shaighdiúirí a thit in arm an Aontais sa Chogadh Cathartha:
— “…lena chinntiú nach bhfuair siad bás in aisce agus go mbeidh beatha nua agus saoirse úr ag an náisiún seo — agus rialtas den phobal, ag an bpobal, ar son an phobail, nach n-imeoidh ón talamh go brách.”

Dar le Sanders, sin fíorphátrúnacht: cothromaíocht agus seans ag gach duine a bheith páirteach ina rialtas féin.

Éire agus an Ceacht Leathan

Tá geilleagar oscailte na hÉireann tar éis borradh mór a bhaint amach, ach tá sé fós ag streachailt le géarchéim tithíochta, le cúram sláinte, agus le costas maireachtála. Is fiú dúinn machnamh a dhéanamh ar chúpla ceist thábhachtacha:
– Saibhreas agus leas: Cén tairbhe a fhaigheann an ghnáthshaoránach as an bhfás eacnamaíoch?
– Cáin agus ceartas: An féidir linn cothromaíocht a aimsiú idir infheistíocht eachtrach agus cóir chánach?
– Rannpháirtíocht phoiblí: An féidir níos mó guthanna ón lucht oibre a thabhairt isteach i gcinntí polaitiúla?

Tá traidisiún láidir comhluadair agus comhbhá ag Éirinn, ó ghluaiseachtaí ceardchumainn go pobail tuaithe. Dar le Sanders, is ar bhunús mar sin a thiocfaidh daonlathas slán sa todhchaí.

Conclúid

Ag deireadh an lae, seo an cheist chriticiúil: cé atá i gceannas — pobal na tíre ina iomláine nó lucht an rachmais amháin? Ó Washington go Moscó, ó Bhaile Átha Cliath go Budapest, is é an troid idir daonlathas agus olagarcacht an dúshlán is mó dár n-aois.

Dar le Sanders, chomh maith le rialtas daonlathach, ní mór córais eacnamaíochta a chruthú a thugann dínit, slándáil, agus cothromas do chách.
— “Ní smaoineamh radacach é a éileamh go mairfeadh gach duine le dínit,” a deir sé go socair. “Luíonn sé le réasún.”